၂. ဓမ္မာနုဿတိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၄၆. ဓမ္မာနုဿတိန္တိ ဧတ္ထ ပဒတ္ထော၊ သဘာဝတ္ထော စ အာဒိတော ဝုတ္တောယေဝါတိ တံ အနာမသိတွာ ဘာဝနာဝိဓာနမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဓမ္မာနုဿတိံ ဘာဝေတုကာမေနာပီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယံ ဝိယ ‘‘အဝေစ္စပ္ပသာဒသမန္နာဂတေနာ’’တိ န ဝုတ္တံ. နနု ဧတာ ပဋိပါဋိယာ ဆ အနုဿတိယော အရိယသာဝကာနံ ဝသေန ဒေသနံ အာရုဠှာတိ? သစ္စမေတံ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘ပရိသုဒ္ဓသီလာဒိဂုဏာနံ ပုထုဇ္ဇနာနမ္ပိ ဣဇ္ဈန္တီ’’တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အဝေစ္စပ္ပသာဒသမန္နာဂတေနာ’’တိ ဣဓ န ဝုတ္တံ၊ အရိယသာဝကာနံ ပန သုခေန ဣဇ္ဈန္တီတိ. တထာပိ ပါဠိယံ အာဂတတ္တာ စ ဗုဒ္ဓါနုဿတိနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ အယဉ္စ ဝိစာရော ပရတော အာဂမိဿတေဝ.

၁၄၇. ပရိယတ္တိဓမ္မောပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန လောကုတ္တရဓမ္မံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ဣတရေသူတိ သန္ဒိဋ္ဌိကာဒိပဒေသု. လောကုတ္တရဓမ္မောဝါတိ အဝဓာရဏံ နိပ္ပရိယာယေန သန္ဒိဋ္ဌိကာဒိအတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ပရိယာယတော ပနေတေ ပရိယတ္တိဓမ္မေပိ သမ္ဘဝန္တေဝ. တထာ ဟိ ပရိယတ္တိဓမ္မော ဗဟုဿုတေန အာဂတာဂမေန ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတေန ပညဝတာ အာဒိကလျာဏတာဒိဝိသေသတော သယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ သန္ဒိဋ္ဌိကော. အာစရိယပယိရုပါသနာယ ဝိနာ န လဗ္ဘာတိ စေ? လောကုတ္တရဓမ္မေပိ သမာနေ ကလျာဏမိတ္တသန္နိဿယေနေဝ သိဇ္ဈနတော၊ တထာ သတ္ထုသန္ဒဿနေပိ. ‘‘သန္ဒိဋ္ဌိယာ ဇယတီ’’တိ အယံ ပနတ္ထော တိတ္ထိယနိမ္မဒ္ဒနေ နိပ္ပရိယာယတောဝ လဗ္ဘတိ၊ ကိလေသဇယေ ပရိယာယတော ပရမ္ပရာဟေတုဘာဝတော. ‘‘သန္ဒိဋ္ဌံ အရဟတီ’’တိ အယမ္ပိ အတ္ထော လဗ္ဘတေဝ၊ သဗ္ဗသော သံကိလေသဓမ္မာနံ ပဟာနံ၊ ဝေါဒါနဓမ္မာနံ ပရိဗြူဟနဉ္စ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တတ္တာ. အယဉ္စ အတ္ထော ‘‘ယေ ခေါ တွံ၊ ဂေါတမိ၊ ဓမ္မေ ဇာနေယျာသိ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သရာဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝိရာဂါယ၊ သညောဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝိသညောဂါယ၊ သဥပါဒါနာယ သံဝတ္တန္တိ နော အနုပါဒါနာယ. ဧကံသေန၊ ဂေါတမိ၊ ဓာရေယျာသိ ‘နေသော ဓမ္မော၊ နေသော ဝိနယော၊ နေတံ သတ္ထုသာသန’’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၀၆၊ အ. နိ. ၈.၅၃)၊ ‘‘ဓမ္မာပိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဟာတဗ္ဗာ၊ ပဂေဝ အဓမ္မာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၄၀) စ ဧဝမာဒီဟိ သုတ္တပဒေဟိ ဝိဘာဝေတဗ္ဗော. အကာလိကာဓိဂမုပါယတာယ အကာလိကော. ဝိဇ္ဇမာနတာပရိသုဒ္ဓတာဟိ ဧဟိပဿဝိဓိံ အရဟတီတိ ဧဟိပဿိကော. တတော ဧဝ ဝဋ္ဋဒုက္ခနိတ္ထရဏတ္ထိကေဟိ အတ္တနော စိတ္တေ ဥပနယနံ၊ စိတ္တဿ ဝါ တတ္ထ ဥပနယနံ အရဟတီတိ ဩပနေယျိကော. ဝိမုတ္တာယတနသီသေ ဌတွာ ပရိစယေန သမ္မဒေဝ အတ္ထဝေဒံ၊ ဓမ္မဝေဒဉ္စ လဘန္တေဟိ ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီတိ. ဧဝံ သန္ဒိဋ္ဌိကာဒိပဒေသု ပရိယတ္တိဓမ္မမ္ပိ ပက္ခိပိတွာ မနသိကာရော ယုဇ္ဇတေဝ.

သာတိ ဂါထာ. သမန္တဘဒြကတ္တာတိ သဗ္ဗဘာဂေဟိ သုန္ဒရတ္တာ. ဓမ္မဿာတိ သာသနဓမ္မဿ. ကိဉ္စာပိ အဝယဝဝိနိမုတ္တော သမုဒါယော နာမ ပရမတ္ထတော ကောစိ နတ္ထိ၊ ယေသု ပန အဝယဝေသု သမုဒါယရူပေန အဝေက္ခိတေသု ‘‘ဂါထာ’’တိ သမညာ၊ တံ တတော ဘိန္နံ ဝိယ ကတွာ သံသာမိဝေါဟာရံ အာရောပေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ပဌမေန ပါဒေန အာဒိကလျာဏာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဧကာနုသန္ဓိက’’န္တိ ဣဒံ နာတိဗဟုဝိဘာဂံ ယထာနုသန္ဓိနာ ဧကာနုသန္ဓိကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဣတရဿ ပန တေနေဝ ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မဝိဘာဂေန အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနဘာဂါ လဗ္ဘန္တီတိ. နိဒါနေနာတိ ကာလဒေသဒေသကပရိသာဒိအပဒိသနလက္ခဏေန နိဒါနဂန္ထေန. နိဂမနေနာတိ ‘‘ဣဒမဝေါစာ’’တိအာဒိကေန (သံ. နိ. ၁.၂၄၉)၊ ‘‘ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ၊ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တ’’န္တိ (အ. နိ. ၁၀.၂၇) ဝါ ယထာဝုတ္တတ္ထနိဂမနေန.

အယံ ကထာ ဝိသေသတော သုတ္တပိဋကသံဝဏ္ဏနာတိ ကတွာ သုတ္တပိဋကဝသေန ဓမ္မဿ အာဒိကလျာဏာဒိကံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သုတ္တပိဋကဝိနယပိဋကာနံ ဝသေန တံ ဒဿေတုံ ‘‘သနိဒါနသဥပ္ပတ္တိကတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သနိဒါနသဥပ္ပတ္တိကတ္တာတိ ယထာဝုတ္တနိဒါနေန သနိဒါနတာယ၊ သအဋ္ဌုပ္ပတ္တိကတာယ စ. ဝေနေယျာနံ အနုရူပတောတိ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ၊ ဓမ္မဒေသနာယ စ တံတံသိက္ခာပဒဘာဝေန ပညာပိယမာနဿ ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပံ ပဝတ္တိယမာနဿ အနုရူပတော. အတ္ထဿာတိ ဒေသိယမာနဿ စ သီလာဒိအတ္ထဿ. ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု (သံ. နိ. ၁.၂၄၉)? သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၃.၉၅) တတ္ထ တတ္ထ ဟေတူပမာဂဟဏေန ဟေတုဒါဟရဏယုတ္တတော.

ဧဝံ သုတ္တဝိနယဝသေန ပရိယတ္တိဓမ္မဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနကလျာဏတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တီဏိ ပိဋကာနိ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘သကလောပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သာသနဓမ္မောတိ –

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ၊ ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ၊

သစိတ္တပရိယောဒပနံ၊ ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၁၈၃၊ ဒီ. နိ. ၂.၉၀) –

ဧဝံ ဝုတ္တဿ သတ္ထုသာသနဿ ပကာသကော ပရိယတ္တိဓမ္မော. သီလေန အာဒိကလျာဏော သီလမူလကတ္တာ သာသနဿ. သမထာဒီဟိ မဇ္ဈေကလျာဏော တေသံ သာသနသမ္ပတ္တိယာ ဝေမဇ္ဈဘာဝတော. နိဗ္ဗာနေန ပရိယောသာနကလျာဏော တဒဓိဂမတော ဥတ္တရိကရဏီယာဘာဝတော. သာသနေ သမ္မာပဋိပတ္တိ နာမ ပညာယ ဟောတိ၊ တဿာ စ သီလံ၊ သမာဓိ စ မူလန္တိ အာဟ ‘‘သီလသမာဓီဟိ အာဒိကလျာဏော’’တိ. ပညာ ပန အနုဗောဓပဋိဝေဓဝသေန ဒုဝိဓာတိ တဒုဘယမ္ပိ ဂဏှန္တော ‘‘ဝိပဿနာမဂ္ဂေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏော’’တိ အာဟ. တဿ နိပ္ဖတ္တိ ဖလံ၊ ကိစ္စံ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာ၊ တတော ပရံ ကတ္တဗ္ဗံ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဖလနိဗ္ဗာနေဟိ ပရိယောသာနကလျာဏော’’တိ. ဖလဂ္ဂဟဏေန ဝါ သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာနမာဟ၊ ဣတရေန ဣတရံ၊ တဒုဘယဉ္စ သာသနသမ္ပတ္တိယာ ဩသာနန္တိ အာဟ ‘‘ဖလနိဗ္ဗာနေဟိ ပရိယောသာနကလျာဏော’’တိ.

ဗုဒ္ဓဿ သုဗောဓိတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတာ၊ တာယ အာဒိကလျာဏော တပ္ပဘဝတ္တာ. သဗ္ဗသော သံကိလေသပ္ပဟာနံ ဝေါဒါနံ၊ ပါရိပူရီ စ ဓမ္မသုဓမ္မတာ၊ တာယ မဇ္ဈေကလျာဏော တံသရီရတ္တာ. သတ္ထာရာ ယထာနုသိဋ္ဌံ တထာ ပဋိပတ္တိ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိ၊ တာယ ပရိယောသာနကလျာဏော၊ တာယ သာသနဿ လောကေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝတော. တန္တိ သာသနဓမ္မံ. တထတ္တာယာတိ ယထတ္တာယ ဘဂဝတာ ဓမ္မော ဒေသိတော၊ တထတ္တာယ တထဘာဝါယ. သော ပန အဘိသမ္ဗောဓိ ပစ္စေကဗောဓိ သာဝကဗောဓီတိ တိဝိဓော၊ ဣတော အညထာ နိဗ္ဗာနာဓိဂမဿ အဘာဝတော. တတ္ထ သဗ္ဗဂုဏေဟိ အဂ္ဂဘာဝတော၊ ဣတရဗောဓိဒွယမူလတာယ စ ပဌမာယ ဗောဓိယာ အာဒိကလျာဏတာ၊ ဂုဏေဟိ ဝေမဇ္ဈဘာဝတော ဒုတိယာယ မဇ္ဈေကလျာဏတာ၊ တဒုဘယာဝရတာယ၊ တဒေါသာနတာယ စ သာသနဓမ္မဿ တတိယာယ ပရိယောသာနကလျာဏတာ ဝုတ္တာ.

ဧသောတိ သာသနဓမ္မော. နီဝရဏဝိက္ခမ္ဘနတောတိ ဝိမုတ္တာယတနသီသေ ဌတွာ သဒ္ဓမ္မံ သုဏန္တဿ နီဝရဏာနံ ဝိက္ခမ္ဘနသမ္ဘဝတော. ဝုတ္တံ ဟေတံ –

‘‘ယထာ ယထာဝုသော၊ ဘိက္ခုနော သတ္ထာ ဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ၊ တထာ တထာ သော တတ္ထ လဘတိ အတ္ထဝေဒံ လဘတိ ဓမ္မဝေဒ’’န္တိ (အ. နိ. ၅.၂၆).

‘‘ယသ္မိံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမယေ အရိယသာဝကော ဩဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏာတိ၊ ပဉ္စဿ နီဝရဏာနိ တသ္မိံ သမယေ ပဟီနာနိ ဟောန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၁၉) –

စ အာဒိ. သမထဝိပဿနာသုခါဝဟနတောတိ သမထသုခဿ စ ဝိပဿနာသုခဿ စ သမ္ပာဒနတော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘သော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခ’’န္တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၇၉၊ မ. နိ. ၂.၁၃၈).

တထာ –

‘‘ယတော ယတော သမ္မသတိ၊ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊

လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ၊ အမတံ တံ ဝိဇာနတံ၊

အမာနုသီ ရတီ ဟောတိ၊ သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော’’တိ စ. (ဓ. ပ. ၃၇၄၊ ၃၇၃)၊

တထာပဋိပန္နောတိ ယထာ သမထဝိပဿနာသုခံ အာဝဟတိ၊ ယထာ ဝါ သတ္ထာရာ အနုသိဋ္ဌံ၊ တထာ ပဋိပန္နော သာသနဓမ္မော. တာဒိဘာဝါဝဟနတောတိ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဝသေန ဣဋ္ဌာဒီသု တာဒိဘာဝဿ လောကဓမ္မေဟိ အနုပလေပဿ အာဝဟနတော. ဧသ ဘဂဝါ ဝုတ္တနယေန တိဝိဓကလျာဏံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ယံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ၊ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဉ္စ ပကာသေတိ၊ တံ ယထာနုရူပံ အတ္ထသမ္ပတ္တိယာ သာတ္ထံ၊ ဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိယာ သဗျဉ္ဇနန္တိ ယောဇနာ.

တတ္ထ အဝိသေသေန တိဿော သိက္ခာ၊ သကလော စ တန္တိဓမ္မော သာသနဗြဟ္မစရိယံ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ကတမေသာနံ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ဗြဟ္မစရိယံ နစိရဋ္ဌိတိကံ အဟောသီ’’တိအာဒိ (ပါရာ. ၁၈). သဗ္ဗသိက္ခာနံ မဏ္ဍဘူတသိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတော အရိယမဂ္ဂေါ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၃၊ သံ. နိ. ၅.၁၈၆). ယထာနုရူပန္တိ ယထာရဟံ. သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ ဟိ သာသနဗြဟ္မစရိယံ အတ္ထသမ္ပတ္တိယာ သာတ္ထံ. မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. အတ္ထသမ္ပတ္တိယာတိ သမ္ပန္နတ္ထတာယ. သမ္ပတ္တိအတ္ထော ဟိ ဣဓ သဟ-သဒ္ဒေါ. ဣတရံ ပန ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန သာတ္ထံ၊ သဗျဉ္ဇနဉ္စ. ယေ ပနေတ္ထ ‘‘ဝစနသဘာဝံ သာတ္ထံ၊ အတ္ထသဘာဝံ သဗျဉ္ဇန’’န္တိ ဝိဘဇိတွာ ဝဒန္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ၊ တထာ ဝိဘတ္တဿ ပရိယတ္တိဓမ္မဿ အဘာဝတော. သဒ္ဒတ္ထာ ဟိ အဘိန္နရူပါ ဝိယ ဟုတွာ ဝိနိယောဂံ ဂစ္ဆန္တိ. တထာ ဟိ နေသံ လောကိယာမိဿီဘာဝံ ပဋိဇာနန္တိ. သတိပိ ဝါ ဘေဒေ ‘‘သဗျဉ္ဇန’’န္တိ ဧတ္ထ ယဒိ တုလျယောဂေါ အဓိပ္ပေတော ‘‘သပုတ္တော အာဂတော’’တိအာဒီသု ဝိယ၊ ဧဝံ သတိ ‘‘အတ္ထပဋိသရဏာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟောထ၊ မာ ဗျဉ္ဇနပဋိသရဏာ’’တိ အတ္ထပ္ပဓာနဝါဒေါ ဗာဓိတော သိယာ၊ အထ ဝိဇ္ဇမာနတာမတ္တံ ‘‘သလောမကော သပက္ခကော’’တိအာဒီသု ဝိယ ဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိ အဂ္ဂဟိတာ သိယာ. တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.

သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနန္တိ ဧတ္ထ နေတ္တိနယေနာပိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘သင်္ကာသန။ပေ။ သဗျဉ္ဇန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယဒိပိ နေတ္တိယံ ဗျဉ္ဇနမုခေန ဗျဉ္ဇနတ္ထဂ္ဂဟဏံ ဟောတီတိ ‘‘အက္ခရံ ပဒ’’န္တိအာဒိနာ (နေတ္တိ. ၄ ဒွါဒသပဒ) ဗျဉ္ဇနပဒါနိ ပဌမံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနိ၊ ဣဓ ပန ပါဠိယံ ‘‘သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇန’’န္တိ အာဂတတ္တာ အတ္ထပဒါနိယေဝ ပဌမံ ဒဿေတုံ ‘‘သင်္ကာသနပကာသနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သင်္ခေပတော ကာသနံ ဒီပနံ သင်္ကာသနံ ‘‘မညမာနော ဘိက္ခု ဗဒ္ဓေါ မာရဿ၊ အမညမာနော မုတ္တော’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၆၄) ဝိယ. တတ္တကေန ဟိ တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဝိဒ္ဓံ. တေနာဟ ‘‘အညာတံ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ. ပဌမံ ကာသနံ ပကာသနံ. အာဒိကမ္မသ္မိံ ဟိ အယံ ပသဒ္ဒေါ ‘‘ပညပေတိ ပဋ္ဌပေတီ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၂၀) ဝိယ. တိက္ခိန္ဒြိယာပေက္ခံ စေတံ ပဒဒွယံ ဥဒ္ဒေသဘာဝတော. တိက္ခိန္ဒြိယော ဟိ သင်္ခေပတော ပဌမဉ္စ ဝုတ္တမတ္ထံ ပဋိပဇ္ဇတိ. သံခိတ္တဿ ဝိတ္ထာရဝစနံ၊ သကိံ ဝုတ္တဿ ပုန ဝစနဉ္စ ဝိဝရဏဝိဘဇနာနိ. ယထာ ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ သင်္ခေပတော သကိံယေဝ စ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာ? ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁) ဝိတ္ထာရတော ဝိဝရဏဝသေန၊ ဝိဘဇနဝသေန စ ပုန ဝစနံ. မဇ္ဈိမိန္ဒြိယာပေက္ခမေတံ ပဒဒွယံ နိဒ္ဒေသဘာဝတော. ဝိဝဋဿ ဝိတ္ထာရတရာဘိဓာနံ၊ ဝိဘတ္တဿ စ ပကာရေဟိ ဉာပနံ ဝေနေယျာနံ စိတ္တပရိတောသနံ ဥတ္တာနီကရဏပညာပနာနိ. ယထာ ‘‘ဖဿော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၂) ဝိဝဋဝိဘတ္တဿ အတ္ထဿ ‘‘ကတမော တသ္မိံ သမယေ ဖဿော? ယော တသ္မိံ သမယေ ဖဿော ဖုသနာ သမ္ဖုသနာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၂) ဥတ္တာနီကိရိယာ၊ ပညာပနာ စ. မုဒိန္ဒြိယာပေက္ခမေတံ ပဒဒွယံ ပဋိနိဒ္ဒေသဘာဝတော. ‘‘ပညာပနပဋ္ဌပနဝိဝရဏဝိဘဇနဥတ္တာနီကရဏပကာသနအတ္ထပဒသမာယောဂတော’’တိပိ ပါဌော.

ကထံ ပနာယံ ပါဌဝိကပ္ပေါ ဇာတောတိ? ဝုစ္စတေ – နေတ္တိပါဠိယံ အာဂတနယေန ပုရိမပါဌော. တတ္ထ ဟိ –

‘‘သင်္ကာသနာ ပကာသနာ၊

ဝိဝရဏာ ဝိဘဇနုတ္တာနီကမ္မပညတ္တိ၊

ဧတေဟိ ဆဟိ ပဒေဟိ၊

အတ္ထော ကမ္မဉ္စ နိဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိ. (နေတ္တိ. ၄ ဒွါဒသပဒ) –

ဒေသနာဟာရယောဇနာယ စ ဧတဿေဝတ္ထဿ ‘‘သင်္ကာသနာ ပကာသနာ’’တိအာဒိနာ အာဂတံ. ပစ္ဆိမော ပန ‘‘ပညပေတိ ပဋ္ဌပေတိ ဝိဝရတိ ဝိဘဇတိ ဥတ္တာနီကရောတိ ‘ပဿထာ’တိ စာဟာ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၂၀) သုတ္တေ အာဂတနယေန ဗျဉ္ဇနမတ္တကတော. ဧဝဉ္စ နေသံ ဒွိန္နံ ပါဌာနံ ဝိသေသော၊ န အတ္ထတော. တထာ ဟိ သင်္ခေပတော ‘‘ပဌမံ ဉာပနံ ပညာပနံ၊ ပဌမမေဝ ဌပနံ ပဋ္ဌပန’’န္တိ ဣမာနိ ပဒါနိ သင်္ကာသနပကာသနပဒေဟိ အတ္ထတော အဝိသိဋ္ဌာနိ. ယဉ္စ ပုရိမပါဌေ ဆဋ္ဌံ ပဒံ ‘‘ပကာရတော ဉာပန’’န္တိ ပညာပနံ ဝုတ္တံ၊ တံ ဒုတိယပါဌေ ပကာသနပဒေန ‘‘နိဗ္ဗိသေသံ ပကာရတော ကာသန’’န္တိ ကတွာ. ယသ္မာ ဉာပနကာသနာနိ အတ္ထာဝဘာသနသဘာဝတာယ အဘိန္နာနိ၊ သဗ္ဗေသဉ္စ ဝေနေယျာနံ စိတ္တဿ တောသနံ၊ ဗုဒ္ဓိယာ စ နိသာနံ ယာထာဝတော ဝတ္ထုသဘာဝါဝဘာသနေ ဇာယတီတိ. ဧဝံ အတ္ထပဒရူပတ္တာ ပရိယတ္တိအတ္ထဿ ယထာဝုတ္တဆအတ္ထပဒသမာယောဂတော သာတ္ထံ သာသနံ.

အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနာကာရနိရုတ္တိနိဒ္ဒေသသမ္ပတ္တိယာတိ ဧတ္ထ ဥစ္စာရဏဝေလာယံ အပရိယောသိတေ ပဒေ ဝဏ္ဏော အက္ခရံ. ‘‘ဧကက္ခရံ ပဒံ အက္ခရ’’န္တိ ဧကေ ‘‘အာ ဧဝံ ကိရ တ’’န္တိအာဒီသု အာ-ကာရာဒယော ဝိယ. ‘‘ဝိသုဒ္ဓကရဏာနံ မနသာ ဒေသနာဝါစာယ အက္ခရဏတော အက္ခရ’’န္တိ အညေ. ဝိဘတ္တိယန္တံ အတ္ထဉာပနတော ပဒံ. သင်္ခေပတော ဝုတ္တံ ပဒါဘိဟိတံ အတ္ထံ ဗျဉ္ဇေတီတိ ဗျဉ္ဇနံ၊ ဝါကျံ. ‘‘ကိရိယာပဒံ အဗျယကာရကဝိသေသနယုတ္တံ ဝါကျ’’န္တိ ဟိ ဝဒန္တိ. ပကာရတော ဝါကျဝိဘာဂေါ အာကာရော. အာကာရာဘိဟိတံ နိဗ္ဗစနံ နိရုတ္တိ. နိဗ္ဗစနဝိတ္ထာရော နိဿေသုပဒေသတော နိဒ္ဒေသော. ဧတေသံ အက္ခရာဒီနံ ဗျဉ္ဇနပဒါနံ သမ္ပတ္တိယာ သမ္ပန္နတာယ သဗျဉ္ဇနံ.

တတြာယမဿ အတ္ထပဒသမာယောဂေါ၊ ဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိ စ – အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတိ၊ ပဒေဟိ ပကာသေတိ၊ ဗျဉ္ဇနေဟိ ဝိဝရတိ၊ အာကာရေဟိ ဝိဘဇတိ၊ နိရုတ္တီဟိ ဥတ္တာနီကရောတိ၊ နိဒ္ဒေသေဟိ ပညပေတိ၊ တထာ အက္ခရေဟိ ဥဂ္ဃါဋေတွာ ပဒေဟိ ဝိနေတိ ဥဂ္ဃဋိတညုံ၊ ဗျဉ္ဇနေဟိ ဝိပဉ္စေတွာ အာကာရေဟိ ဝိနေတိ ဝိပဉ္စိတညုံ၊ နိရုတ္တီဟိ နေတွာ နိဒ္ဒေသေဟိ ဝိနေတိ နေယျံ. ဧဝဉ္စာယံ ဓမ္မော ဥဂ္ဃဋိယမာနော ဥဂ္ဃဋိတညုံ ဝိနေတိ၊ ဝိပဉ္စိယမာနော ဝိပဉ္စိတညုံ၊ နိယျမာနော နေယျံ. တတ္ထ ဥဂ္ဃဋနာ အာဒိ၊ ဝိပဉ္စနာ မဇ္ဈေ၊ နယနမန္တေ. ဧဝံ တီသု ကာလေသု တိဓာ ဒေသိတော ဒေါသတ္တယဝိဓမနော ဂုဏတ္တယာဝဟော တိဝိဓဝေနေယျဝိနယနောတိ. ဧဝမ္ပိ တိဝိဓကလျာဏောယံ ဓမ္မော အတ္ထဗျဉ္ဇနပါရိပူရိယာ ‘‘သာတ္ထော သဗျဉ္ဇနော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော ‘‘ပရိပုဏ္ဏော၊ ပရိသုဒ္ဓေါ’’တိ စ.

အတ္ထဂမ္ဘီရတာတိအာဒီသု အတ္ထော နာမ တန္တိအတ္ထော. ဓမ္မော တန္တိ. ပဋိဝေဓော တန္တိယာ၊ တန္တိအတ္ထဿ စ ယထာဘူတာဝဗောဓော. ဒေသနာ မနသာ ဝဝတ္ထာပိတာယ တန္တိယာ ဒေသနာ. တေ ပနေတေ အတ္ထာဒယော ယသ္မာ သသာဒီဟိ ဝိယ မဟာသမုဒ္ဒေါ မန္ဒဗုဒ္ဓီဟိ ဒုက္ခောဂါဟာ၊ အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌာ စ၊ တသ္မာ ဂမ္ဘီရာ. အထ ဝါ အတ္ထော နာမ ဟေတုဖလံ. ဓမ္မော ဟေတု. ဒေသနာ ပညတ္တိ၊ ယထာဓမ္မံ ဓမ္မာဘိလာပေါ၊ အနုလောမပဋိလောမသင်္ခေပဝိတ္ထာရာဒိဝသေန ဝါ ကထနံ. ပဋိဝေဓော အဘိသမယော၊ အတ္ထာနုရူပံ ဓမ္မေသု၊ ဓမ္မာနုရူပံ အတ္ထေသု၊ ပညတ္တိပထာနုရူပံ ပညတ္တီသု အဝဗောဓော၊ တေသံ တေသံ ဝါ ဓမ္မာနံ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗော သလက္ခဏသင်္ခါတော အဝိပရီတသဘာဝေါ. တေပိ စေတေ အတ္ထာဒယော ယသ္မာ အနုပစိတကုသလသမ္ဘာရေဟိ ဒုပ္ပညေဟိ သသာဒီဟိ ဝိယ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဒုက္ခောဂါဟာ၊ အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌာ စ၊ တသ္မာ ဂမ္ဘီရာ. တေသု ပဋိဝေဓဿာပိ အတ္ထသန္နိဿိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထဂမ္ဘီရတာပဋိဝေဓဂမ္ဘီရတာဟိ သာတ္ထ’’န္တိ အတ္ထဂုဏဒီပနတော. တာသံ ဓမ္မဒေသနာနံ ဗျဉ္ဇနသန္နိဿိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဓမ္မဂမ္ဘီရတာဒေသနာဂမ္ဘီရတာဟိ သဗျဉ္ဇန’’န္တိ တာသံ ဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိဒီပနတော.

အတ္ထေသု ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ. အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါသု ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါတိ ဣမိဿာပိ ပဋိသမ္ဘိဒါယ အတ္ထဝိသယတ္တာ အာဟ ‘‘အတ္ထပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယတော သာတ္ထ’’န္တိ၊ အတ္ထသမ္ပတ္တိယာ အသတိ တဒဘာဝတော. ဓမ္မောတိ တန္တိ. နိရုတ္တီတိ တန္တိပဒါနံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝစနံ. တတ္ထ ပဘေဒဂတာနိ ဉာဏာနိ ဓမ္မနိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မနိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယတော သဗျဉ္ဇနန္တိ၊ အသတိ ဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိယာ တဒဘာဝတော. ပရိက္ခကဇနပ္ပသာဒကန္တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော. ယသ္မာ ပရိက္ခကဇနာနံ ကိံကုသလဂဝေသီနံ ပသာဒါဝဟံ၊ တသ္မာ သာတ္ထံ. အတ္ထသမ္ပန္နန္တိ ဖလေန ဟေတုနော အနုမာနံ နဒီပူရေန ဝိယ ဥပရိ ဝုဋ္ဌိပ္ပဝတ္တိယာ. သာတ္ထကတာ ပနဿ ပဏ္ဍိတဝေဒနီယတာယ၊ သာ ပရမဂမ္ဘီရသဏှသုခုမဘာဝတော ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဂမ္ဘီရော ဒုဒ္ဒသော’’တိအာဒိ (မဟာဝ. ၈). လောကိယဇနပ္ပသာဒကန္တိ သဗျဉ္ဇနန္တိ ယသ္မာ လောကိယဇနဿ ပသာဒါဝဟံ၊ တသ္မာ သဗျဉ္ဇနံ. လောကိယဇနော ဟိ ဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိယာ တုဿတိ၊ ဣဓာပိ ဖလေန ဟေတုနော အနုမာနံ. သဗျဉ္ဇနတာ ပနဿ သဒ္ဓေယျတာယ၊ သာ အာဒိကလျာဏာဒိဘာဝတော ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အထ ဝါ ပဏ္ဍိတဝေဒနီယတော သာတ္ထ’’န္တိ ပညာပဒဋ္ဌာနတာယ အတ္ထသမ္ပန္နတံ အာဟ၊ တတော ပရိက္ခကဇနပ္ပသာဒကံ. သဒ္ဓေယျတော သဗျဉ္ဇနန္တိ သဒ္ဓါပဒဋ္ဌာနတာယ ဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နတံ၊ တတော လောကိယဇနပ္ပသာဒကန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဂမ္ဘီရာဓိပ္ပါယတော သာတ္ထန္တိ အဓိပ္ပါယတော အဂါဓာပါရတာယ အတ္ထသမ္ပန္နံ အညထာ တဒဘာဝတော. ဥတ္တာနပဒတော သဗျဉ္ဇနန္တိ သုဗောဓသဒ္ဒတာယ ဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ၊ ပရမဂမ္ဘီရဿပိ အတ္ထဿ ဝေနေယျာနံ သုဝိညေယျဘာဝါပါဒနတော. သဗ္ဗောပေသ ပဌမဿ အတ္ထဒွယဿ ပဘေဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ တထာ စေဝ တတ္ထ တတ္ထ သံဝဏ္ဏိတံ. တထာ ဟေတ္ထ ဝိကပ္ပဿ၊ သမုစ္စယဿ ဝါ အဂ္ဂဟဏံ. ဥပနေတဗ္ဗဿာတိ ပက္ခိပိတဗ္ဗဿ ဝေါဒါနတ္ထဿ အဝုတ္တဿ အဘာဝတော. သကလပရိပုဏ္ဏဘာဝေနာတိ သဗ္ဗဘာဂေဟိ ပရိပုဏ္ဏတာယ. အပနေတဗ္ဗဿာတိ သံကိလေသဓမ္မဿ.

ပဋိပတ္တိယာတိ သီလဝိသုဒ္ဓိယာဒိသမ္မာပဋိပတ္တိယာ၊ တန္နိမိတ္တံ. အဓိဂမဗျတ္တိတောတိ သစ္စပဋိဝေဓေန အဓိဂမဝေယျတ္တိယသဗ္ဘာဝတော သာတ္ထံ ကပိလဝတာဒိ ဝိယ တုစ္ဆံ နိရတ္ထကံ အဟုတွာ အတ္ထသမ္ပန္နန္တိ ကတွာ. ပရိယတ္တိယာတိ ပရိယတ္တိဓမ္မပရိစယေန. အာဂမဗျတ္တိတောတိ ဒုရက္ခာတဓမ္မေသု ပရိစယံ ကရောန္တဿ ဝိယ သမ္မောဟံ အဇနေတွာ ဗာဟုသစ္စဝေယျတ္တိယသဗ္ဘာဝတော သဗျဉ္စနံ. ဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိယာ ဟိ သတိ အာဂမဗျတ္တီတိ. သီလာဒိပဉ္စဓမ္မက္ခန္ဓယုတ္တတောတိ သီလာဒီဟိ ပဉ္စဟိ ဓမ္မကောဋ္ဌာသေဟိ အဝိရဟိတတ္တာ. ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ အနဝသေသေန သမန္တတော ပုဏ္ဏံ ပူရိတံ. နိရုပက္ကိလေသတောတိ ဒိဋ္ဌိမာနာဒိဥပက္ကိလေသာဘာဝတော. နိတ္ထရဏတ္ထာယာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိဿရဏာယ. လောကာမိသနိရပေက္ခတောတိ ကထဉ္စိပိ တဏှာသန္နိဿယဿ အနိဿယနတော.

ဧဝံ အာဒိကလျာဏတာဒိအပဒေသေန သတ္ထု ပုရိမဝေသာရဇ္ဇဒွယဝသေန ဓမ္မဿ သွာက္ခာတတံ ဝိဘာဝေတွာ ဣဒါနိ ပစ္ဆိမဝေသာရဇ္ဇဒွယဝသေနာပိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အတ္ထဝိပလ္လာသာဘာဝတော ဝါ သုဋ္ဌု အက္ခာတောတိ သွာက္ခာတော’’တိ ဝတွာ တမတ္ထံ ဗျတိရေကမုခေန ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိပလ္လာသမာပဇ္ဇတီတိ တေသံ ဓမ္မေ ‘‘အန္တရာယိကာ’’တိ ဝုတ္တဓမ္မာနံ ဝိပါကာဒီနံ အန္တရာယိကတ္တာဘာဝတော ဧကံသေန အပါယူပပတ္တိဟေတုတာယ အဘာဝတော. နိယျာနိကတ္တာဘာဝတောတိ အတမ္မယတာဘာဝတော၊ သံသာရတော စ နိယျာနိကာတိ ဝုတ္တဓမ္မာနံ ဧကစ္စယညကိရိယာပကတိပုရိသန္တရညာဏာဒီနံ တတော နိယျာနိကတ္တာဘာဝတော ဝိပရီတော ဧဝ ဟောတိ. တေနာတိ အတ္ထဿ ဝိပလ္လာသာပဇ္ဇနေန. တေ အညတိတ္ထိယာ. တထာဘာဝါနတိက္ကမနတောတိ ကမ္မန္တရာယာဒီနံ ပဉ္စန္နံ အန္တရာယိကဘာဝဿ အရိယမဂ္ဂဓမ္မာနံ နိယျာနိကဘာဝဿ ကဒါစိပိ အနတိဝတ္တနတော.

နိဗ္ဗာနာနုရူပါယ ပဋိပတ္တိယာတိ အဓိဂန္တဗ္ဗဿ သဗ္ဗသင်္ခတဝိနိဿဋဿ နိဗ္ဗာနဿ အနုရူပါယ သဗ္ဗသင်္ခါရနိဿရဏူပါယဘူတာယ သပုဗ္ဗဘာဂါယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ အက္ခာတတ္တာတိ ယောဇနာ. ပဋိပဒါနုရူပဿာတိ သဗ္ဗဒုက္ခနိယျာနိကဘူတာ အာရမ္မဏကရဏမတ္တေနာပိ ကိလေသေဟိ အနာမသနီယာ ယာဒိသီ ပဋိပဒါ၊ တဒနုရူပဿ. သုပညတ္တာတိ သီလာဒိက္ခန္ဓတ္တယသင်္ဂဟိတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိပ္ပဘေဒါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ ပဟာယိကဘာဝေန သုဋ္ဌု သမ္မဒေဝ ဝိဟိတာ. သံသန္ဒတိ ကိလေသမလဝိသုဒ္ဓိတာယ သမေတိ. ဧဝံ မဂ္ဂနိဗ္ဗာနာနံ ပဋိပဒါပဋိပဇ္ဇနီယဘာဝေဟိ အညမညာနုရူပတာယ သွာက္ခာတတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တိဝိဓဿာပိ လောကုတ္တရဓမ္မဿ ပစ္စေကံ သွာက္ခာတတံ ဒဿေတုံ ‘‘အရိယမဂ္ဂေါ စေတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အန္တဒွယန္တိ သဿတုစ္ဆေဒံ၊ ကာမသုခအတ္တကိလမထာနုယောဂံ၊ လီနုဒ္ဓစ္စံ၊ ပတိဋ္ဌာနာယူဟနန္တိ ဧဝံ ပဘေဒံ အန္တဒွယံ. အနုပဂမ္မာတိ အနုပဂန္တွာ၊ အနုပဂမနဟေတု ဝါ. ပဋိပဿဒ္ဓကိလေသာနီတိ သုဋ္ဌု ဝူပသန္တကိလေသာနိ၊ ပဋိပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနဝသေန သမ္မဒေဝ ပဟီနဒေါသာနိ. သဿတာဒိသဘာဝဝသေနာတိ ‘‘သဿတဉ္စ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ အမတဉ္စ တာဏဉ္စ လေဏဉ္စာ’’တိအာဒိနာ တေသု တေသု သုတ္တေသု သဿတာဒိဘာဝကိတ္တနဝသေန.

၁၄၈. ‘‘ရာဂါဒီနံ အဘာဝံ ကရောန္တေန အရိယပုဂ္ဂလေန သာမံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ ဣမိနာ ‘‘အရိယမဂ္ဂေန မမ ရာဂါဒယော ပဟီနာ’’တိ သယံ အတ္တနာ အနညနေယျေန ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ သန္ဒိဋ္ဌိ၊ သန္ဒိဋ္ဌိ ဧဝ သန္ဒိဋ္ဌိကော.

တေန တေန အရိယသာဝကေန ပရသဒ္ဓါယ ပရဿ သဒ္ဒဟနေန ပရနေယျေန ဂန္တဗ္ဗတံ ဟိတွာ ဉာပေတဗ္ဗတံ ပဟာယ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန ကရဏဘူတေန. ပသတ္ထာ ဒိဋ္ဌိ သန္ဒိဋ္ဌိ ယထာ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. အရိယမဂ္ဂေါ အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တာယ သန္ဒိဋ္ဌိယာ ကိလေသေ ဇယတိ၊ အရိယဖလံ တာယ ဧဝ အတ္တနော ကာရဏဘူတာယ၊ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏကရဏေန အတ္တနော ဝိသယီဘူတာယ သန္ဒိဋ္ဌိယာ ကိလေသေ ဇယတီတိ ယောဇနာ.

ဘာဝနာဘိသမယဝသေန မဂ္ဂဓမ္မော. သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယဝသေန နိဗ္ဗာနဓမ္မော. ဖလမ္ပိ ဟေဋ္ဌိမံ သကဒါဂါမိဝိပဿနာဒီနံ ပစ္စယဘာဝေန ဥပရိ မဂ္ဂါဓိဂမဿ ဥပနိဿယဘာဝတော ပရိယာယတော ‘‘ဒိဿမာနော ဝဋ္ဋဘယံ နိဝတ္တေတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတိ.

၁၄၉. နာဿ ကာလောတိ နာဿ အာဂမေတဗ္ဗော ကာလော အတ္ထိ. ယထာ ဟိ လောကိယကုသလဿ ‘‘ဥပပဇ္ဇေ၊ အပရပရိယာယေ’’တိအာဒိနာ ဖလဒါနံ ပတိ အာဂမေတဗ္ဗော ကာလော အတ္ထိ၊ န ဧဝမေတဿာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘န ပဉ္စာဟာ’’တိအာဒိ. ပကဋ္ဌောတိ ဒူရော. ဖလဒါနံ ပတိ ကာလော ပကဋ္ဌော အဿာတိ ကာလိကော၊ ကာလန္တရဖလဒါယီ. တေနာဟ ‘‘အတ္တနော ဖလဒါနေ’’တိ. ပတ္တောတိ ဥပနီတော. ဣဒန္တိ ‘‘အကာလိကော’’တိ ပဒံ.

၁၅၀. ဝိဓိန္တိ ဝိဓာနံ၊ ‘‘ဧဟိ ပဿာ’’တိ ဧဝံပဝတ္တဝိဓိဝစနံ. ဝိဇ္ဇမာနတ္တာတိ ပရမတ္ထတော ဥပလဗ္ဘမာနတ္တာ. ပရိသုဒ္ဓတ္တာတိ ကိလေသမလဝိရဟေန သဗ္ဗထာ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ. အမနုညမ္ပိ ကဒါစိ ပယောဇနဝသေန ယထာသဘာဝပ္ပကာသနေန ဒဿေတဗ္ဗံ ဘဝေယျာတိ တဒဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘မနုညဘာဝပ္ပကာသနေနာ’’တိ.

၁၅၁. ဥပနေတဗ္ဗောတိ ဥပနေယျော၊ ဥပနေယျောဝ ဩပနေယျိကောတိ ဣမဿ အတ္ထဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ အာဟ ‘‘ဥပနေတဗ္ဗောတိ ဩပနေယျိကော’’တိ. စိတ္တေ ဥပနယနံ ဥပ္ပါဒနန္တိ အာဟ ‘‘ဣဒံ သင်္ခတေ လောကုတ္တရဓမ္မေ ယုဇ္ဇတီ’’တိ. စိတ္တေ ဥပနယနန္တိ ပန အာရမ္မဏဘူတဿ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏဘာဝူပနယနေ အဓိပ္ပေတေ အသင်္ခတေပိ ယုဇ္ဇေယျ ‘‘အာရမ္မဏကရဏသင်္ခါတံ ဥပနယနံ အရဟတီတိ ဩပနေယျိကော’’တိ. အလ္လီယနန္တိ ဖုသနံ. နိဗ္ဗာနံ ဥပနေတိ အရိယပုဂ္ဂလန္တိ အဓိပ္ပါယော.

၁၅၂. ဝိညူဟီတိ ဝိဒူဟိ၊ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စေဟီတိ အတ္ထော. တေ ပန ဧကံသတော ဥဂ္ဃဋိတညူအာဒယော ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဥဂ္ဃဋိတညူအာဒီဟီ’’တိ. ‘‘ပစ္စတ္တ’’န္တိ ဧတဿ ‘‘ပတိ အတ္တနီ’’တိ ဘုမ္မဝသေန အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘အတ္တနိ အတ္တနီ’’တိ. ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ၊ ကထံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဘာဝိတော မေ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘မေ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ပစ္စတ္တ’’န္တိ ပဒေန ဝုတ္တမတ္ထံ အနွယတော ဒဿေတွာ ပုန ဗျတိရေကေန ဒဿေတုံ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ တံ သုဝိညေယျမေဝ. ‘‘ဝိညူဟီ’’တိ ဣဒံ အန္တောဂဓာဝဓာရဏန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဗာလာနံ ပန အဝိသယော စေသာ’’တိ အာဟ.

ဧဝံ အာဒိကလျာဏတာဒိနာ အညမညဿ အနုရူပဒေသနာယ ဓမ္မဿ သွာက္ခာတတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပုရိမဿ ပုရိမဿ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ပဒံ ကာရဏဝစနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သန္ဒိဋ္ဌိကတ္တာတိ ယသ္မာ အယံ ဓမ္မော ဝုတ္တနယေန သာမံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ သန္ဒိဋ္ဌိယာ ကိလေသေ ဝိဒ္ဓံသေတိ၊ သန္ဒဿနဉ္စ အရဟတိ၊ တသ္မာ သွာက္ခာတော ဒုရက္ခာတေ တိတ္ထိယဓမ္မေ တဒဘာဝတော. ဣမိနာ နယေန သေသပဒေသုပိ ယထာရဟံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

၁၅၃. တဿေဝန္တိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယံ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.