၃. သံဃာနုဿတိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၅၄. အရိယသံဃဂုဏာတိ အာရကတ္တာ ကိလေသေဟိ၊ အနယေ န ဣရိယနတော၊ အယေ စ ဣရိယနတော၊ သဒေဝကေန စ လောကေန ‘‘သရဏ’’န္တိ အရဏီယတော အရိယော စ သော သံဃော စ၊ အရိယာနံ ဝါ သံဃော အရိယသံဃော၊ တဿ ဂုဏာ.

၁၅၅. ယံ သမ္မာပဋိပဒံ ပဋိပန္နော ‘‘သုဋ္ဌု ပဋိပန္နော’’တိ ဝုစ္စတိ. သာ အရိယမဂ္ဂပဋိပဒါ ပဋိပက္ခဓမ္မေ အနိဝတ္တိဓမ္မေ ကတွာ ပဇဟနတော ပယောဇနာဘာဝါ သယမ္ပိ အနိဝတ္တိဓမ္မာ၊ အဓိဂန္တဗ္ဗဿ စ နိဗ္ဗာနဿ ဧကံသတော အနုလောမီတိ. တတော ဧဝ အပစ္စနီကာ၊ အနုဓမ္မဘူတာ စ၊ တဿာ စ ပဋိပန္နတ္တာ အရိယသံဃော ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော’’တိ ဝုတ္တောတိ ဒဿေတုံ ‘‘သုဋ္ဌု ပဋိပန္နော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အနိဝတ္တိပဋိပဒ’’န္တိ ဣမိနာ ဥဇုပ္ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတိ. ပုနပ္ပုနံ နိဝတ္တနေ ဟိ သတိ ဥဇုပ္ပဋိပတ္တိ န ဟောတိ. ‘‘အနုလောမပဋိပဒံ အပစ္စနီကပဋိပဒ’’န္တိ ဣမိနာ ဉာယပ္ပဋိပတ္တိံ. ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗဿ ဟိ နိဗ္ဗာနဿ အနုလောမနေန၊ အပစ္စနီကတာယ စဿာ ဉာယတော. ‘‘ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒ’’န္တိ ဣမိနာ သာမီစိပ္ပဋိပတ္တိံ အနုစ္ဆဝိကဘာဝဒီပနတော. ဧတေန ပဌမပဒဿ ပပဉ္စနိဒ္ဒေသော၊ ဣတရာနိ တီဏိ ပဒါနီတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ.

ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇနေန ကိစ္စသိဒ္ဓိတော အရိယဘာဝါဝဟံ သဝနံ သက္ကစ္စသဝနံ နာမာတိ ဝုတ္တံ ‘‘သက္ကစ္စံ သုဏန္တီတိ သာဝကာ’’တိ၊ တေန အရိယာ ဧဝ နိပ္ပရိယာယတော သတ္ထု သာဝကာ နာမာတိ ဒဿေတိ. သီလဒိဋ္ဌိသာမညတာယာတိ အရိယေန သီလေန၊ အရိယာယ စ ဒိဋ္ဌိယာ သမာနဘာဝေန. အရိယာနဉှိ သီလဒိဋ္ဌိယော မဇ္ဈေ ဘိန္နသုဝဏ္ဏံ ဝိယ နိန္နာနာကရဏံ မဂ္ဂေနာဂတတ္တာ. တေန တေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌိတာပိ သံဟတာဝ. တေနာဟ ‘‘သင်္ဃာတဘာဝမာပန္နော’’တိ. မာယာသာဌေယျာဒိပါပဓမ္မသမုစ္ဆေဒေန ဥဇု. တတော ဧဝ ဂေါမုတ္တဝင်္ကာဘာဝေန အဝင်္ကာ. စန္ဒလေခါဝင်္ကာဘာဝေန အကုဋိလာ. နင်္ဂလကောဋိဝင်္ကာဘာဝေန အဇိမှာ. အဝင်္ကာဒိဘာဝေန ဝါ ဥဇု. ပရိသုဒ္ဓဋ္ဌေန အရိယာ. အပဏ္ဏကဘာဝေန ဉာယတိ ကမတိ နိဗ္ဗာနံ၊ တံ ဝါ ဉာယတိ ပဋိဝိဇ္ဈီယတိ ဧတေနာတိ ဉာယော. ဝဋ္ဋဒုက္ခနိယျာနာယ အနုစ္ဆဝိကတ္တာ. အနုရူပတ္တာ သာမီစိ ဩပါယိကာတိပိ သင်္ခံ သမညံ ဂတာ သမ္မာပဋိပတ္တိ၊ တာယ သမင်္ဂိတာယ သုပ္ပဋိပန္နာ ‘‘သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇန္တီ’’တိ ကတွာ. ဝတ္တမာနတ္ထော ဟိ အယံ ပဋိပန္န-သဒ္ဒေါ ယထာ ‘‘သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော’’တိ (ပု. ပ. ၂၀၆). အတီတံ ပဋိပဒန္တိ ယထာဝုတ္တမဂ္ဂသမ္မာပဋိပတ္တိံ ဝဒတိ. ဥဘယေန စ သာမညနိဒ္ဒေသေန၊ ‘‘သုပ္ပဋိပန္နာ စ သုပ္ပဋိပန္နာ စ သုပ္ပဋိပန္နာ’’တိ ဧကသေသနယေန ဝါ ဂဟိတာနံ သမူဟော ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော’’တိ ဝုတ္တောတိ ဒဿေတိ.

ဧဝံ အာဒိပဒတ္ထနိဒ္ဒေသဘာဝေန ဣတရပဒါနံ အတ္ထံ ဝတွာ ဣဒါနိ စတုန္နမ္ပိ ပဒါနံ အဝေါမိဿကံ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယထာနုသိဋ္ဌန္တိ သတ္ထာရာ ယထာ အနုသိဋ္ဌံ၊ တထာ အနုသာသနီအနုရူပန္တိ အတ္ထော. အပဏ္ဏကပဋိပဒန္တိ အဝိရဇ္ဈနကပဋိပဒံ၊ အနဝဇ္ဇပဋိပတ္တိန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ အပဏ္ဏကပဋိပဒံ ပဋိပန္နတ္တာတိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ပုရိမပဒေန သမ္ဗန္ဓေ ဒုတိယပဒံ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ နနု စ ဒုတိယပဒေန သမ္ဗန္ဓေပိ ပဌမံ ပဒံ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ? န တဿ ပဌမံ အပေက္ခိတတ္တာ. သာ ပန သာဝကာနံ အပဏ္ဏကပဋိပဒါ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဒါတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပန္နတ္တာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဥဘယဿာပိ ဝါ သုပ္ပဋိပန္နဘာဝသာဓနတ္တာ ဥဘယံ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ပိ-သဒ္ဒေန ဥဘယံ သမုစ္စိနောတိ.

ကိလေသဇိမှဝသေန အန္တဒွယဂါဟောတိ သဗ္ဗသော တံ ပဟာယ သမ္မာပဋိပဒါ ကာယာဒိဝင်္ကပ္ပဟာယိနီ ဥဇုပ္ပဋိပတ္တိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ။ပေ။ ဥဇုပ္ပဋိပန္နော’’တိ.

ဉာယော နာမ ယုတ္တပ္ပတ္တပဋိပတ္တိ၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ၊ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထတာယ အာဒိတ္တံ စေလံ၊ သီသံ ဝါ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာပိ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဉာယော ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာန’’န္တိ. နိဗ္ဗာယနကိရိယာမုခေန စေတ္ထ နိဗ္ဗာနံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ မဂ္ဂဉာဏာဒီဟိ ဝါ ဉာယတိ ပဋိဝိဇ္ဈီယတိ သစ္ဆိကရီယတိ စာတိ ဉာယော နိဗ္ဗာနန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဂုဏသမ္ဘာဝနာယ ပရေဟိ ကယိရမာနံ ပစ္စုပဋ္ဌာနာဒိသာမီစိကမ္မံ အရဟန္တီတိ သာမီစိကမ္မာရဟာ.

၁၅၆. ယဒိဒန္တိ အန္တောဂဓလိင်္ဂဝစနဘေဒေါ နိပါတောတိ တဿ ဝစနဘေဒေန အတ္ထမာဟ ‘‘ယာ ဣမာနီ’’တိ. ဧဝန္တိ ပကာရတ္ထေ နိပါတော၊ ဣမိနာ ပကာရေနာတိ အတ္ထော. တေန ဣတရာနိ တီဏိ ယုဂဠာနိ ဒဿိတာနိ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂဠာနိ ဟောန္တီ’’တိ. ဧတန္တိ ဧတံ ‘‘ပုရိသပုဂ္ဂလာ’’တိ ဗဟုဝစနဝသေန ဝုတ္တံ ပဒံ. ပုရိသာ စ တေ ပုဂ္ဂလာ စ ပုရိသပုဂ္ဂလာ. တတ္ထ ‘‘ပုရိသာ’’တိ ဣမိနာ ပဌမာယ ပကတိယာ ဂဟဏံ၊ ‘‘ပုဂ္ဂလာ’’တိ ပန ဒုတိယာယပိ သတ္တသာမညေနာတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. စတုန္နံ ပစ္စယာနံ ကီဒိသာနံ? အာနေတွာ ဟုနိတဗ္ဗာနန္တိ အဓိကာရတော ပါကဋောယမတ္ထော. ဒါတဗ္ဗန္တိ ဝါ ပစ္စတ္တဝစနံ ‘‘စတုန္နံ ပစ္စယာန’’န္တိ ပဒံ အပေက္ခိတွာ သာမိဝသေန ပရိဏာမေတဗ္ဗံ၊ အညထာ ယေသံ ကေသဉ္စိ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ ‘‘အာဟုန’’န္တိ သမညာ သိယာ. အာဟုနံ အရဟတီတိ ဝါ အာဟုနေယျော. သက္ကာဒီနမ္ပိ ဝါ အာဟဝနန္တိ သက္ကာဒီဟိပိ ဒိယျမာနံ ဒါနံ. ယတ္ထ ဟုတံ မဟပ္ဖလန္တိ ယသ္မိံ အာဝဟနီယဂ္ဂိမှိ ဟုတံ ဒဓိအာဒိ အာဟုနေယျဂ္ဂိဂဟပတဂ္ဂိဒက္ခိဏေယျဂ္ဂီသု ဟုတတော ဥဠာရဖလန္တိ တေသံ ဗြာဟ္မဏာနံ လဒ္ဓိ. ဟုတန္တိ ဒိန္နံ. နိကာယန္တရေတိ သဗ္ဗတ္ထိကဝါဒိနိကာယေ.

ဌပေတွာ ၁၆၅ တေတိ တေ ပိယမနာပေ ဉာတိမိတ္တေ အပနေတွာ၊ တေသံ အဒတွာတိ အဓိပ္ပါယော. ဧသ ဧသော. ဧကဗုဒ္ဓန္တရေ စ ဒိဿတီတိ ဧကသ္မိံ ဗုဒ္ဓန္တရေ ဝီတိဝတ္တေ ဒိဿတိ. စ-သဒ္ဒေန ကဒါစိ အသင်္ချေယျေပိ ကပ္ပေ ဝီတိဝတ္တေတိ ဒဿေတိ. အဗ္ဗောကိဏ္ဏန္တိ ပဋိပက္ခေဟိ အဝေါမိဿံ၊ ကိရိယာဝိသေသကဉ္စေတံ. ပိယမနာပတ္တကရဓမ္မာ နာမ သီလာဒယော၊ တေ အရိယသံဃေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ. အယံ ဟေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ဉာတိမိတ္တာ ဝိပ္ပယုတ္တာ န စိရဿေဝ သမာဂစ္ဆန္တိ၊ အနဝဋ္ဌိတာ စ တေသု ပိယမနာပတာ၊ န ဧဝမရိယသံဃော. တသ္မာ သံဃောဝ ပါဟုနေယျောတိ. ပုဗ္ဗကာရန္တိ အဂ္ဂကိရိယံ. သဗ္ဗပ္ပကာရေနာတိ အာဒရဂါရဝဗဟုမာနာဒိနာ၊ ဒေယျဓမ္မဿ သက္ကစ္စကရဏာဒိနာ စ သဗ္ဗေန ပကာရေန. သွာယံ ပါဟဝနီယ-သဒ္ဒေါ ‘‘ပါဟုနေယျော’’တိ ဝုစ္စတိ ပရိယာယဘာဝေန.

ဒက္ခန္တိ ဧတာယ သတ္တာ ယထာဓိပ္ပေတာဟိ သမ္ပတ္တီဟိ ဝဍ္ဎန္တီတိ ဒက္ခိဏာ. တထာဘာဝကရဏေန ဒက္ခိဏံ အရဟတိ. ယထာ ဥဠာရာတိဝိပုလုဒြယလာဘေန ဝိသောဓိတံ နာမ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဒက္ခိဏာ ဝိပုလဖလတာယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘မဟပ္ဖလကရဏတာယ ဝိသောဓေတီ’’တိ.

ပုညတ္ထိကေဟိ အဉ္ဇလိ ကရဏီယာ ဧတ္ထာတိ အဉ္ဇလိကရဏီယော.

ယဒိပိ ပါဠိယံ ‘‘အနုတ္တရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. နတ္ထိ ဣတော ဥတ္တရံ ဝိသိဋ္ဌန္တိ ဟိ အနုတ္တရံ. သမမ္ပိဿ ပန နတ္ထီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အသဒိသ’’န္တိ အာဟ. ခိတ္တံ ဝုတ္တံ ဗီဇံ မဟပ္ဖလဘာဝကရဏေန တာယတိ ရက္ခတိ၊ ခိပန္တိ ဝပန္တိ ဧတ္ထ ဗီဇာနီတိ ဝါ ခေတ္တံ၊ ကေဒါရာဒိ၊ ခေတ္တံ ဝိယ ခေတ္တံ၊ ပုညာနံ ခေတ္တံ ပုညက္ခေတ္တံ. သေသံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယံ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.