သင်္ခါရပစ္စယာဝိညာဏပဒဝိတ္ထာရကထာဝဏ္ဏနာ

၆၂၀. ယထာဝုတ္တသင်္ခါရပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ တံ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တမေဝ ဘဝိတုံ အရဟတီတိ ‘‘ဗာတ္တိံသ လောကိယဝိပါကဝိညာဏာနိ သင်္ဂဟိတာနီ’’တိ အာဟ. ဓာတုကထာယံ ပန ဝိပ္ပယုတ္တေန သင်္ဂဟိတာသင်္ဂဟိတပဒနိဒ္ဒေသေ ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏေန ယေ ဓမ္မာ၊ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿေန ယေ ဓမ္မာ၊ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာယ ယေ ဓမ္မာ ဝိပ္ပယုတ္တာ၊ တေ ဓမ္မာ ကတိဟိ ခန္ဓေဟိ။ပေ။ သင်္ဂဟိတာ? တေ ဓမ္မာ အသင်္ခတံ ခန္ဓတော ဌပေတွာ ဧကေန ခန္ဓေန၊ ဧကာဒသဟိ အာယတနေဟိ၊ ဧကာဒသဟိ ဓာတူဟိ သင်္ဂဟိတာ. ကတိဟိ အသင်္ဂဟိတာ? စတူဟိ ခန္ဓေဟိ၊ ဧကေနာယတနေန၊ သတ္တဟိ ဓာတူဟိ အသင်္ဂဟိတာ’’တိ (ဓာတု. ၄၆၆) ဝစနတော သဗ္ဗဝိညာဏဖဿဝေဒနာပရိဂ္ဂဟော ကတော. ယဒိ ဟိ ဧတ္ထ ဝိညာဏဖဿဝေဒနာ သပ္ပဒေသာ သိယုံ၊ ‘‘ဝိပါကာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၃) ဣမဿ ဝိယ ဝိသဇ္ဇနံ သိယာ. တသ္မာ တတ္ထ အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝသေန သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏာဒယော ဂဟိတာတိ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရော စ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ (ဝိဘ. ၂၄၃) စတုဘူမကကုသလသင်္ခါရော၊ အကုသလသင်္ခါရော စ ဝုတ္တောတိ ဧသော ဧဝ ဓာတုကထာယံ ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘဝေါ ပန ဓာတုကထာယံ ကမ္မူပပတ္တိဘဝဝိသေသဒဿနတ္ထံ န အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝသေန ဂဟိတော၊ ဧဝဉ္စ ကတွာ တတ္ထ ‘‘ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ’’တိ အနုဒ္ဓရိတွာ ‘‘ကမ္မဘဝေါ’’တိအာဒိနာ (ဓာတု. ၆၆) နယေန ဘဝေါ ဥဒ္ဓဋော.

လောကိယဝိပါကမနောဝိညာဏမေဝ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဗာဝီသတိဝိဓံ ဟောတီ’’တိ. ဆဟိ ဝိညာဏေဟီတိ ယထာအဓိကတေဟိ စက္ခုဝိညာဏာဒီဟိ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ လောကိယဝိပါကဝိညာဏဿေဝ ဂဟဏံ ကတန္တိ အာဟ ‘‘လောကုတ္တရာနိ ပန ဝဋ္ဋကထာယ န ယုဇ္ဇန္တီ’’တိ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဓာတုကထာယံ ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏေန ယေ ဓမ္မာ ဝိပ္ပယုတ္တာ’’တိအာဒီသု (ဓာတု. ၃၆၂) လောကုတ္တရဝိပါကာနမ္ပိ ဂဟဏံ ကတန္တိ? တံ ယထာဓမ္မသာသနတ္တာ အဘိဓမ္မဒေသနာယ ဝိပါကတ္တိကေ (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၃) ဝိယ အနဝသေသဝိပါကဓမ္မသင်္ဂဏှနဝသေန ဝုတ္တံ. သုတ္တန္တဒေသနာ ပန ယထာနုလောမဒေသနာတိ တတ္ထ ပဝတ္တိနိဝတ္တိယော အသင်္ကရတော ဒဿေတဗ္ဗာ. တသ္မာ တဒတ္ထသံဝဏ္ဏနာတိ ကတွာ ပဝတ္တိကထာယံ လောကိယဝိပါကဝိညာဏာနိယေဝ ဂဟိတာနိ. တေနေဝါဟ ‘‘ဝဋ္ဋကထာယ န ယုဇ္ဇန္တီတိ န ဂဟိတာနီ’’တိ.

ယထာ ကတံ ကမ္မံ ဖလဒါနေ သမတ္ထံ ဟောတိ၊ တထာ ကတံ ‘‘ဥပစိတ’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ ဝိပါကဒါနယောဂျမေဝ သင်္ခါရံ ဂဏှန္တော ‘‘ဥပစိတကမ္မာဘာဝေ’’တိ အာဟ. ဟေတု နာမ ဗျတိရေကပ္ပဓာနန္တိ အဘာဝ-ဂ္ဂဟဏံ၊ တေန ကမ္မေ သတိ ဘာဝတော၊ အသတိ အဘာဝတောတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. ယထာ ပနဿ ဝိညာဏဿ သင်္ခါရပစ္စယတာ န သိဒ္ဓါ၊ န ဧဝံ ဝိပါကဘာဝေါ. သော ပန သိဒ္ဓေါတိ ကတွာ အာဟ ‘‘ဝိပါကံဟေတ’’န္တိ. တေန ဝိညာဏဿ ဝိပါကဘာဝေန သင်္ခါရပစ္စယတ္တံ သာဓေတိ. တဿ ပန သာဓနတ္ထံ ‘‘ဥပစိတကမ္မာဘာဝေ ဝိပါကာဘာဝတော’’တိ ဝုတ္တန္တိ တံ ဝိဝရန္တော ‘‘ဝိပါကဉ္စာ’’တိအာဒိမာဟ. ယဒိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ ယဒိ ကမ္မနိရပေက္ခော ဝိပါကော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ဗြဟ္မတ္တံ ဥပဂတာနံ ဃာနာဒိဝိညာဏာနိ မဟာဝိပါကဝိညာဏာနီတိ တဿ တဿ ဝိပါကဿ အနောကာသေ ဌိတာနမ္ပိ. ဝိပါကာနီတိ ဝိညာဏာပေက္ခာယ နပုံသကနိဒ္ဒေသော၊ သဗ္ဗဝိပါကဝိညာဏာနီတိ အတ္ထော.

သင်္ခါရာ ဗဟူ ဧကူနတိံသစေတနာဘေဒတော၊ ဝိညာဏာနိ စ ဗဟူနိ ဗာတ္တိံသဝိဓတ္တာ၊ န စ သဗ္ဗတော သဗ္ဗာနီတိ အာဟ ‘‘ကတရသင်္ခါရပစ္စယာ ကတရဝိညာဏန္တိ စေ’’တိ. ‘‘ဝိညာဏ’’န္တိ စ ဣဒံ ဝိညာဏသာမညံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. ကာမံ ခန္ဓနိဒ္ဒေသေပိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၄၅၁ အာဒယော) ဣမာနိ ဝိညာဏာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ၊ တံ ပန အတိသံခိတ္တံ၊ န စ တတ္ထ နေသံ သင်္ခါရပစ္စယတာ ဝိဘာဝိတာတိ တံ ပဝတ္တိယံ၊ ပဋိသန္ဓိယဉ္စ ဘဝါဒီသု ပဝတ္တနာကာရဝသေန ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ကာမာဝစရပုညာဘိသင်္ခါရပစ္စယာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. မနောဝိညာဏေတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘူမ္မံ. မဟာဝိပါကာနီတိ ဝိညာဏာပေက္ခာယ နပုံသကနိဒ္ဒေသော. မဟာဝိပါကာတိ ပန ပါဌေ မနောဝိညာဏဓာတုယောတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ.

၆၂၁. ယံသင်္ခါရပစ္စယာတိ ယဿ ယဿ သင်္ခါရဿ ပစ္စယဘာဝေန. ယံ ဝိညာဏန္တိ ‘‘ယံ ယံ ဝိညာဏ’’န္တိ ဧဝံ ဥဘယတ္ထ အာမေဍိတလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ကာရဏဘာဝေ ဝိညာဏဿ သဗ္ဘာဝမတ္တံ ပဝေဒိတံ၊ န ပဝတ္တိဝိသေသောတိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံ ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ အာဟ. ဗြဟ္မာနမ္ပိ အနိဋ္ဌရူပါဒိအာပါထဂမနေ အကုသလဝိပါကစက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ကဒါစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ‘‘ဣမာနိ တေရသ။ပေ။ ပဝတ္တန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဝေါကာရော ဝိတ္ထာရော ဧတ္ထာတိ ပဉ္စဝေါကာရော၊ သော ဧဝ ဘဝေါ၊ ဧတသ္မိံ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ. ဟောတိ ဟိ ဘိန္နာဓိကရဏာနမ္ပိ အညပဒတ္ထသမာသော ယထာ ‘‘ဥရသိလောမော’’တိ. အထ ဝါ ယထာပစ္စယံ ပဝတ္တမာနေဟိ ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ ဝေါကရီယတီတိ ပဉ္စဝေါကာရော၊ သော ဧဝ ဘဝေါတိ သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗေ ဝိယ.

‘‘ပဝတ္တိယညေဝ ပဝတ္တန္တီ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ.

‘‘ယေဘုယျေန လောဘသမ္ပယုတ္တဇဝနာဝသာနေ’’တိ ဣဒံ ပဋိဃဝိစိကိစ္ဆုဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ္တာနန္တရံ သောမနဿသဟဂတဿ အနုပ္ပဇ္ဇနတောတိ ကေစိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘စက္ခုံ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ၊ တံ အာရဗ္ဘ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ပေ။ ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥဒ္ဓစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အကုသလေ နိရုဒ္ဓေ ဝိပါကော တဒါရမ္မဏတာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနတော. ဣဋ္ဌံ စေ အာရမ္မဏံ၊ သောမနဿတဒါရမ္မဏံ န န ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ဇဝနေန တဒါရမ္မဏနိယမေ သောမနဿသဟဂတာနန္တရံ သောမနဿသဟဂတာနေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အပရေ၊ တံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ ဥပေက္ခာသဟဂတကုသလာကုသလဇဝနာနန္တရမ္ပိ သောမနဿတဒါရမ္မဏဿ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ. ဥပေက္ခာသဟဂတကိရိယာဇဝနာနန္တရမေဝ ဟိ သောမနဿတဒါရမ္မဏံ န ဣစ္ဆန္တိ.

ယသ္မာ ပန တိဟေတုကဇဝနာဝသာနေ စ ကဒါစိ အဟေတုကံ တဒါရမ္မဏံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ယေဘုယျေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ဧကစိတ္တက္ခဏာယုကံ ဇဝနာရမ္မဏံ ဟောတိ၊ တဒါ တတ္ထ ဧကမေဝ တဒါရမ္မဏံ ဟောတီတိ ကတွာ ‘‘သကိံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ကေစိ. အပရေ ပန တဒါရမ္မဏံ နာမ ဇဝနာရမ္မဏာနုဘဝနကိစ္စံ၊ တံ ဧကစိတ္တက္ခဏိကေ တထာ အာသန္နဘေဒေ အာရမ္မဏေ နုပ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ‘‘သကိံ ဝါ’’တိ ဣဒံ ဒိရတ္တတိရတ္တာဒိ ဝိယ ဝစနသိလိဋ္ဌတာဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ဒွိက္ခတ္တုမေဝ ပန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ‘‘ဒိရတ္တတိရတ္တ’’န္တိ (ပါစိ. ၅၀) ဧတ္ထ ဟိ ဝါ-သဒ္ဒဿ အဘာဝါ ဝစနသိလိဋ္ဌတာမတ္တေန ဒိရတ္တဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘နိရန္တရံ တိရတ္တဒဿနတ္ထံ ဝါ’’တိ ဣဓ ပန ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝိကပ္ပတ္ထော ဝုတ္တောတိ သကိံ ဧဝ စ ကဒါစိ ပဝတ္တိံ သန္ဓာယ ‘‘သကိံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနေဝ ဟိ သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ သကိံ တဒါရမ္မဏပ္ပဝတ္တိယာ ဝိစာရေတဗ္ဗတံ ဒဿေန္တေန ‘‘စိတ္တပ္ပဝတ္တိဂဏနာယံ ပန သဗ္ဗဒွါရေသု တဒါရမ္မဏေ ဒွေ ဧဝ စိတ္တဝါရာ အာဂတာ’’တိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၂၇) ဝုတ္တံ.

တတ္ထ စိတ္တပ္ပဝတ္တိဂဏနာယန္တိ ဝိပါကကထာယံ ဗလဝရူပါဒိအာရမ္မဏေ ဝုတ္တံ စိတ္တပ္ပဝတ္တိဂဏနံ သန္ဓာယာဟ. တတ္ထ ဟိ ဒွေဝ တဒါရမ္မဏုပ္ပတ္တိဝါရာ ဝုတ္တာ. တဒေဝ ဟိ သန္ဓာယ ဣဓာပိ ဝုတ္တံ ‘‘အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ ပန တဒါရမ္မဏေ ဒွေ စိတ္တဝါရာ အာဂတာ’’တိ. အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ အနိယတာရမ္မဏဋ္ဌာနကိစ္စာ ဟုတွာ ပဝတ္တန္တီတိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၂၇) ဒွါရံ အနာမသိတွာ ဧဝ ဝုတ္တံ၊ တံ အနန္တရံ ပရတော ဝုတ္တသဟေတုကဝိပါကဝိညာဏာနံ သဒိသသံဝဏ္ဏနံ ကာတုကာမတာဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ. အဟေတုကဒွယာဒီနဉှိ ဘဝင်္ဂဘူတာနံ သယမေဝ ဒွါရတ္တာ၊ စုတိပဋိသန္ဓိဘူတာနဉ္စ ဘဝင်္ဂသင်္ခါတေန၊ အညေန စ ဒွါရေန အနုပ္ပတ္တိတော နိယတံ၊ အနိယတံ ဝါ ဒွါရံ ဧတေသန္တိ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ.

အဟေတုကဒွယဿ ပန သန္တီရဏတဒါရမ္မဏဘူတဿ ဒွါရံ လဗ္ဘတိ၊ တဉ္စ အနိယတန္တိ တမ္ပိ ဂဏှန္တော ‘‘အနိယတဒွါရာရမ္မဏဋ္ဌာနကိစ္စာ ဟုတွာ ပဝတ္တန္တီ’’တိ အာဟ. တေနေဝ စေတ္ထ မဟာဝိပါကာနမ္ပိ တဒါရမ္မဏဘူတာနံ ဒွါရံ လဗ္ဘတီတိ တတ္ထာပိ ဒွါရဂ္ဂဟဏံ ကတံ.

ဧကဿ သတ္တဿ ပဝတ္တော ရူပါဝစရဝိပါကော ပထဝီကသိဏာဒီသု ယသ္မိံ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တော၊ တတော အညသ္မိံ တဿ ပဝတ္တိ နတ္ထီတိ ရူပါဝစရာနံ နိယတာရမ္မဏတာ ဝုတ္တာ. ဣတရာနိ အာရုပ္ပဝိပါကဝိညာဏာနိ. နိယတံ အဝတ္ထုကာနီတိ နိယတာဝတ္ထုကာနိ. ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသာဒီသုယေဝ အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တနတော နိယတာရမ္မဏာနိ. တတြာတိ ပဝတ္တိယံ. အဿာတိ ဗာတ္တိံသဝိဓဿ ဝိပါကဝိညာဏဿ. တေ တေ သင်္ခါရာတိ ယထာဝုတ္တာ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒိသင်္ခါရာ. ကမ္မပစ္စယေနာတိ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယေန. ဥပနိဿယပစ္စယေနာတိ ပကတူပနိဿယပစ္စယေန.

၆၂၂. ဧဝံ ပဝတ္တိယံ ဝိညာဏပ္ပဝတ္တိံ ဒဿေတွာ ပဋိသန္ဓိယံ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ ပန ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနုရူပါယ ပဋိသန္ဓိယာတိ အနုရူပေန ပဋိသန္ဓိကိစ္စေန. တံ ပန အနုရူပတံ သယမေဝ ဝက္ခတိ. ဘဝန္တရေန ဘဝန္တရဿ သန္ဓာနံ ဣဓ ပဋိသန္ဓီတိ တံ အစိတ္တကမ္ပိ အတ္ထေဝါတိ ကတွာ ‘‘ကတိ ပဋိသန္ဓိယော’’တိ ပုစ္ဆံ ကတွာပိ ‘‘ကတိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တာနီ’’တိ ပုစ္ဆာ ကတာ. ‘‘ကေန ကတ္ထာ’’တိ ကေန စိတ္တေန ကသ္မိံ ဘဝေ.

တတ္ထာတိ တေသု ဧကူနဝီသတိယာ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေသု. ကုသလဝိပါကာယ အဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတုယာတိ သမ္ဗန္ဓော. နတ္ထိ ဒေဝေသု အဟေတုကာ ပဋိသန္ဓီတိ ‘‘မနုဿလောကေ’’တိ ဝိသေသနံ. နပုံသကာဒီနန္တိ အာဒိသဒ္ဒေန မမ္မာဒီနံ သင်္ဂဟော. ကေစိ ပန ဧကစ္စေ အဟေတုကပဋိသန္ဓိကာ အဝိကလိန္ဒြိယာ ဟုတွာ ထောကံ ဝိစာရဏပကတိကာပိ ဟောန္တိယေဝ၊ တသ္မာ တာဒိသာနမ္ပိ ဣဓ အာဒိသဒ္ဒေန သင်္ဂဟောတိ ဝဒန္တိ. သင်္ခေပတောတိ သမာသတော၊ အသုကာယ ပဋိသန္ဓိယာ အသုကံ အာရမ္မဏန္တိ ဝိဘာဂံ အကတွာတိ အတ္ထော.

သေသာနန္တိ ရူပါဝစရာ ပဉ္စ၊ ပဌမတတိယာရုပ္ပါ ဒွေတိ ဣမာသံ ဝုတ္တာဝသေသာနံ သတ္တန္နံ ပဋိသန္ဓီနံ. ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ စုတိစိတ္တံ နာမ နတ္ထိ ပဋိသန္ဓိအာရမ္မဏေ ဧဝ ပဝတ္တနတော. ဒွီသု အာရမ္မဏေသူတိ အတီတနဝတ္တဗ္ဗဝသေန ဒွီသု အာရမ္မဏေသု.

၆၂၃. တာနီတိ ပုဗ္ဗေ ကတာနိ ကမ္မာနိ. အဿာတိ အာသန္နမရဏဿ ပုဂ္ဂလဿ. ဩလမ္ဗန္တီတိ သာယနှေ မဟန္တာနံ ပဗ္ဗတကူဋာနံ ဆာယာ ဝိယ ဘူမိယံ တဿ စိတ္တေ အဝလမ္ဗန္တိ ဥပတိဋ္ဌန္တိ. တသ္မိံ နိရုဒ္ဓေတိ တသ္မိံ စုတိစိတ္တေ နိရုဒ္ဓမတ္တေ တဿ နိရောဓသမနန္တရမေဝ. တဒေဝါတိ တံယေဝ ယထာဝုတ္တဇဝနဝီထိယာ အာရမ္မဏဘူတံ. အဝိဇ္ဇာတဏှာဒီသု ကိလေသေသု အနုပစ္ဆိန္နေသွေဝ ကမ္မာဒိနော ဥပဋ္ဌာနံ၊ တဉ္စ အာရဗ္ဘ စိတ္တသန္တာနဿ ဘဝန္တရနိန္နပေါဏပဗ္ဘာရတာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနုပစ္ဆိန္နကိလေသဗလဝိနာမိတ’’န္တိ. သန္တာနေ ဟိ ဝိနာမိတေ တဒေကဒေသဘူတံ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဉ္စ ဝိနာမိတမေဝ ဟောတိ၊ န စ ဧကဒေသဝိနာမိတဘာဝေန ဝိနာ သန္တာနဿ ဝိနာမိတတာ အတ္ထီတိ. သဗ္ဗတ္ထ ပန ဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓိနိန္နာယ စုတိယာ ပုရိမဇဝနာနိ အကုသလာနိ၊ ဣတရာယ စ ကုသလာနီတိ နိစ္ဆိနန္တိ. ‘‘နိမိတ္တဿာဒဂဓိတံ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိညာဏံ တိဋ္ဌမာနံ တိဋ္ဌတိ၊ အနုဗျဉ္ဇနဿာဒဂဓိတံ ဝါ၊ တသ္မိံ စေ သမယေ ကာလံ ကရောတိ၊ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ ဒွိန္နံ ဂတီနံ အညတရံ ဂတိံ ဥပပဇ္ဇေယျ နိရယံ ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိံ ဝါ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၃၅) ဟိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ အကုသလံ ဒုဂ္ဂတိယံ၊ ကုသလဉ္စ သုဂတိယံ ပဋိသန္ဓိယာ ဥပနိဿယော ဟောတီတိ. အရဟတော ပန သဗ္ဗသော ကိလေသာနံ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓသဗ္ဗဘဝုဿုက္ကတာယ ကမ္မာဒိနိမိတ္တံ န ဥပဋ္ဌဟတိ၊ တတော ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကမ္မံ အလဒ္ဓသဟာယတ္တာ ပဋိသန္ဓိံ န ဇနေတိ.

ဝုတ္တပ္ပကာရကမ္မဝသေနာတိ ပါပကမ္မဝသေန၊ တဒုပဋ္ဌာပိတန္တိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘နရကာဒီသု အဂ္ဂိဇာလဝဏ္ဏာဒိက’’န္တိ ဣဒံ တံသဒိသတာဝသေန ဝုတ္တံ. န ဟိ သော ဧဝ နိရယဂ္ဂိဝဏ္ဏာဒိ တဒါ တဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ. တတ္ထ အဂ္ဂိဇာလဝဏ္ဏာဒိကန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝေတ္တရဏီသိမ္ဗလိအသိပတ္တဝနာဒိဝဏ္ဏံ သင်္ဂဏှာတိ. နရကာဒီသူတိ ပန အာဒိ-သဒ္ဒေန ပေတတိရစ္ဆာနာနံ နိဗဒ္ဓသဉ္စရဏဋ္ဌာနပရိယာပန္နဝဏ္ဏံ. မနောဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆတီတိ ကမ္မဗလေန ဥပဋ္ဌာပိတဝဏ္ဏာယတနံ သုပိနံ ပဿန္တဿ ဝိယ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ဝိယ စ မနောဒွါရေ ဧဝ ဂေါစရဘာဝံ ဂစ္ဆတိ. ဧကံ အာဝဇ္ဇနံ၊ ပဉ္စ ဇဝနာနိ၊ ဒွေ တဒါရမ္မဏာနီတိ တီဏိ ဝီထိစိတ္တာနိ.

ရာဂါဒိဟေတုဘူတံ ဟီနမာရမ္မဏန္တိ အကုသလဝိပါကဿ အာရမ္မဏံ ဘဝိတုံ ယုတ္တံ အနိဋ္ဌမာရမ္မဏမာဟ. တမ္ပိ ဟိ သင်္ကပ္ပနဝသေန ရာဂဿာပိ ဟေတု ဟောတီတိ. အကုသလဝိပါကဇနကကမ္မသဟဇာတာနံ ဝါ တံသဒိသာသန္နစုတိဇဝနစေတနာသဟဇာတာနဉ္စ ရာဂါဒီနံ ဟေတုဘာဝေါ ဧဝ ဟီနတာ. တဉှိ ပစ္ဆာနုတာပဇနကကမ္မာနမာရမ္မဏံ ကမ္မဝသေန အနိဋ္ဌံ အကုသလဝိပါကဿ အာရမ္မဏံ ဘဝေယျ. အညထာ စ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ ပဝတ္တဿ အကုသလကမ္မဿ ဝိပါကော အကုသလကမ္မနိမိတ္တာရမ္မဏော န ဘဝေယျ. န ဟိ အကုသလဝိပါကော ဣဋ္ဌာရမ္မဏော ဘဝိတုံ အရဟတီတိ.

ပဉ္စဒွါရေ စ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ကမ္မနိမိတ္တံ အာသန္နကတကမ္မာရမ္မဏသန္တတိယံ ဥပ္ပန္နံ၊ တံသဒိသဉ္စ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အညထာ တဒေဝ ပဋိသန္ဓိအာရမ္မဏူပဋ္ဌာပကံ၊ တဒေဝ စ ပဋိသန္ဓိဇနကံ ဘဝေယျ. န စ ပဋိသန္ဓိယာ ဥပစာရဘူတာနိ ဝိယ၊ ဧတသ္မိံ တယာ ပဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ ပဋိသန္ဓိယာ အာရမ္မဏံ အနုပ္ပါဒေန္တာနိ ဝိယ စ ပဝတ္တာနိ စုတိအာသန္နာနိ ဇဝနာနိ ပဋိသန္ဓိဇနကာနိ ဘဝေယျုံ. ‘‘ကတတ္တာ ဥပစိတတ္တာ’’တိ (ဓ. သ. ၄၃၁) ဟိ ဝုတ္တံ. တဒါ စ တံသမာနဝီထိယံ ဝိယ ပဝတ္တမာနာနိ ကထံ ကတူပစိတာနိ သိယုံ? တဒါ န အဿာဒိတာနိ. န စ လောကိယာနိ လောကုတ္တရာနိ ဝိယ သမာနဝီထိဖလာနိ ဟောန္တိ. ‘‘ပုဗ္ဗေ ဝါဿ တံ ကတံ ဟောတိ ပါပကမ္မံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ၊ ပစ္ဆာ ဝါဿ တံ ကတံ ဟောတိ ပါပကမ္မံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ၊ မရဏကာလေ ဝါဿ ဟောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သမတ္တာ ဟောတိ သမာဒိန္နာ. တေန သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၃၀၃) သုတ္တေ မရဏကာလေ သမတ္တာယ သမာဒိန္နာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ စ သဟဇာတစေတနာယ ပဋိသန္ဓိဒါနံ ဝုတ္တံ၊ န စ ဒုဗ္ဗလေဟိ ပဉ္စဒွါရိကဇဝနေဟိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဝါ သမတ္တာ ဟောတိ သမာဒိန္နာ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ဟေတံ ကုသလာကုသလဓမ္မပဋိဝိဇာနနာဒိစဝနပရိယောသာနံ ကိစ္စံ မနောဒွါရိကစိတ္တေနေဝ ဟောတိ၊ န ပဉ္စဒွါရိကေနာတိ သဗ္ဗဿပေတဿ ကိစ္စဿ ကရဏေ သဟဇဝနကာနိ ဝီထိစိတ္တာနိ ပဋိက္ခိတ္တာနီ’’တိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၇၆၆).

တတ္ထ ဟိ န ကိဉ္စိ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇာနာတီတိ ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. ပ. ၁-၂) ဧဝံ ဝုတ္တံ ဧကမ္ပိ ကုသလံ ဝါ အကုသလံ ဝါ န ပဋိဝိဇာနာတီတိ စ ဝုတ္တံ. ယေသံ ပဋိဝိဘာဝနပ္ပဝတ္တိယာ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အနွေတိ၊ တေသံ သာ ပဝတ္တိ ပဉ္စဒွါရေ ပဋိက္ခိတ္တာ. ကုသလာကုသလကမ္မသမာဒါနဉ္စ တာဒိသမေဝါတိ. တဒါရမ္မဏာနန္တရံ ပန စဝနံ၊ တဒနန္တရာ စ ဥပပတ္တိ မနောဒွါရိကာ ဧဝ ဟောတိ၊ န သဟဇဝနကဝီထိစိတ္တပရိယာပန္နာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဣဓ ပဉ္စဒွါရိကတဒါရမ္မဏာနန္တရာ စုတိ၊ တဒနန္တရာ ပဋိသန္ဓိ စ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တတ္ထ အဝသေသပဉ္စစိတ္တက္ခဏာယုကေ ရူပါဒိမှိ ဥပ္ပန္နံ ပဋိသန္ဓိံ သန္ဓာယ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ ဥပပတ္တိစိတ္တံ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏဿ ဘဝင်္ဂဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ၊ အဝသေသဧကစိတ္တက္ခဏာယုကေ စ ဥပ္ပန္နံ ပဋိသန္ဓိံ သန္ဓာယ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ ဥပပတ္တိစိတ္တံ အတီတာရမ္မဏဿ ဘဝင်္ဂဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ စ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၆၂၄. ကဏှပက္ခေ သုက္ကပက္ခံ ဌပေတွာတိ ဧတ္ထ ယထာ ပုဗ္ဗေ ‘‘ပါပကမ္မံ ဝါ ကမ္မနိမိတ္တံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ကဏှပက္ခေ ‘‘အနဝဇ္ဇကမ္မံ ဝါ ကမ္မနိမိတ္တံ ဝါ’’တိ သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တော၊ ဧဝံ ‘‘ဒုဂ္ဂတိပရိယာပန္နံ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ၊ နရကာဒီသု အဂ္ဂိဇာလဝဏ္ဏာဒိကံ ဒုဂ္ဂတိနိမိတ္တ’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ကဏှပက္ခေ ‘‘သုဂတိပရိယာပန္နံ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ၊ မနုဿလောကေ ရတ္တကမ္ဗလသဒိသမာတုကုစ္ဆိဝဏ္ဏသင်္ခါတံ၊ ဒေဝလောကေ ဝါ ဥယျာနဝိမာနကပ္ပရုက္ခာဒိဝဏ္ဏသင်္ခါတံ သုဂတိနိမိတ္တ’’န္တိ ဧဝံ သုက္ကပက္ခံ ဌပေတွာ သေသံ သဗ္ဗံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အတီတပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာယာတိ ကမ္မကမ္မနိမိတ္တဝသေန အတီတာရမ္မဏာယ၊ မာတုကုစ္ဆိဝဏ္ဏာဒိသုဂတိနိမိတ္တဝသေန ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာယ.

၆၂၅. တဉ္စ ခေါတိ ယဒေတံ ‘‘အနဝဇ္ဇကမ္မံ ဝါ ကမ္မနိမိတ္တံ ဝါ’’တိ အနိယမနံ ကတံ၊ တဉ္စ ခေါ. ကမ္မနိမိတ္တမေဝ အာပါထမာဂစ္ဆတိ ဧကန္တတော အတ္တနော ကမ္မာရမ္မဏတာယ မဟဂ္ဂတဝိပါကဿ. သုဒ္ဓါယ ဝါတိ မဟဂ္ဂတကမ္မနိမိတ္တာရမ္မဏာယ ဇဝနဝီထိယာ၊ တဒါရမ္မဏရဟိတာယာတိ အတ္ထော၊ သာ ပန ဇဝနဝီထိ မဟဂ္ဂတဝိပါကဿ ဥပစာရော ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ကေစိ ပန တဉ္စ ဝီထိံ မဟဂ္ဂတာဝသာနံ ဝဒန္တိ. ‘‘နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏာ ဝါ’’တိ ဣဒံ ရူပါဝစရပဋိသန္ဓိံ၊ အာရုပ္ပေသု စ ပဌမံ၊ တတိယဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒုတိယစတုတ္ထာ ပန အတီတာရမ္မဏဝစနေနေဝ ဂဟိတာ.

မာတုကုစ္ဆိဝဏ္ဏသင်္ခါတန္တိအာဒိနာ ဝဏ္ဏော ဧဝ ဂတိနိမိတ္တဘာဝေန အာဂတော. တတ္ထ သဒ္ဒေါ တာဝ အနုပါဒိန္နဘာဝေန သုဂတိပရိယာပန္နတာယ ဂတိနိမိတ္တဘာဝေန အဋ္ဌကထာသု နာဂတောတိ ယုတ္တမေတံ၊ ဂန္ဓာဒီနံ ပန အနာဂမနေ ကာရဏံ ဝီမံသိတဗ္ဗံ.

အယံ တာတ တဝတ္ထာယ ဗုဒ္ဓပူဇာ ကရီယတီတိအာဒီသု ပုဗ္ဗစေတနာဝသေန ပုညံ ဟောတိ. သဗ္ဗန္တိမဇဝနေ ဝတ္တမာနဿာပီတိ ဝဒန္တိ.

၆၂၆. ‘‘ဧတေနာနုသာရေန အာရုပ္ပစုတိယာပိ အနန္တရာ ပဋိသန္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု ‘‘ပထဝီကသိဏဇ္ဈာနာဒိဝသေန ပဋိလဒ္ဓမဟဂ္ဂတဿ သုဂတိယံ ဌိတဿာ’’တိ ဧဝမာဒိကေ ဧဝ နယေ အယမ္ပိ ပဋိသန္ဓိ အဝရုဒ္ဓါတိ? န၊ တတ္ထ ရူပါဝစရစုတိအနန္တရာယ ဧဝ ပဋိသန္ဓိယာ ဝုတ္တတ္တာ. တတ္ထ ဟိ ‘‘ပထဝီကသိဏာဒိကံ ဝါ နိမိတ္တံ မဟဂ္ဂတစိတ္တံ ဝါ မနောဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ၊ စက္ခုသောတာနံ ဝါ’’တိအာဒိနာ တေန ဝစနေန ရူပါဝစရစုတိယာ ဧဝ အနန္တရာ ပဋိသန္ဓိ ဝုတ္တာတိ ဝိညာယတိ. အထာပိ ယထာသမ္ဘဝယောဇနာယ အယမ္ပိ ပဋိသန္ဓိ တတ္ထေဝ အဝရုဒ္ဓါ၊ အရူပါဝစရစုတိအနန္တရာ ပန ရူပါဝစရပဋိသန္ဓိ နတ္ထိ. အရူပါဝစရေ စ ဥပရူပရိ စုတိယာ အနန္တရာ ဟေဋ္ဌိမာ ဟေဋ္ဌိမာ ပဋိသန္ဓိ နတ္ထီတိ စတုတ္ထာရုပ္ပစုတိယာ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏပဋိသန္ဓိ နတ္ထိ. တေန တတော တတ္ထေဝ အတီတာရမ္မဏာ၊ ကာမာဝစရေ စ အတီတပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ ပဋိသန္ဓိ. ဣတရာဟိ စ ယထာသမ္ဘဝံ အတီတနဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏာ အာရုပ္ပပဋိသန္ဓိ၊ အတီတပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ စ ကာမာဝစရပဋိသန္ဓိ ယောဇေတဗ္ဗာတိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ ဝိသုံ ဥဒ္ဓရဏံ ကတံ.

၆၂၇. ဧဝံ အာရမ္မဏဝသေန ဧကဝိဓာယ ကာမာဝစရသုဂတိစုတိယာ ဒုဝိဓာ ဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓိ၊ ဒုဂ္ဂတိစုတိယာ ဒုဝိဓာ သုဂတိပဋိသန္ဓိ၊ ကာမာဝစရသုဂတိစုတိယာ ဒွိဧကဒွိပ္ပကာရာနံ ကာမရူပါရူပါနံ ဝသေန ပဉ္စဝိဓာ သုဂတိပဋိသန္ဓိ၊ ရူပါဝစရစုတိယာ တထေဝ ပဉ္စဝိဓာ၊ ဒုဝိဓာယ အာရုပ္ပစုတိယာ ပစ္စေကံ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ကာမာရုပ္ပါနံ ဝသေန အဋ္ဌဝိဓာ စ ပဋိသန္ဓိ ဒဿိတာ. ဒုဂ္ဂတိစုတိယာ ပန ဧကဝိဓာယ ဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓိ ဒုဝိဓာ န ဒဿိတာ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒုဂ္ဂတိယံ ဌိတဿ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယထာ ဝုတ္တာ ပန –

ဒွေ ဒွေ ပဉ္စာထ ပဉ္စဋ္ဌ၊ ဒွေ ဘဝါလမ္ဗဘေဒတော၊

စုတိယာ တာဒိသာယေတာ၊ စတုဝီသတိ သန္ဓိယော. (ဝိဘ. မူလဋီ. ၂၂၇)၊

၆၂၈. ‘‘ကာမာဝစရဿ ကုသလဿ ကမ္မဿ ကတတ္တာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၄၃၁) နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဘာဝေါ ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတပ္ပကာရောတိ ဥပနိဿယဘာဝမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိမာဟ.

နိဿယပစ္စယဘူတေန ရူပေန သဟပဝတ္တိယေဝေတ္ထ ဝိညာဏဿ တေန မိဿိတာ၊ တဒဘာဝေါ အမိဿိတာ. ယဝန္တိ ဧတ္ထ သတ္တာ ဧကဇာတိသမနွယေန အညမညမိဿိတာ ဟောန္တီတိ ယောနိယော. သုစရိတဒုစ္စရိတဝသေန ဂန္တဗ္ဗာ ပါပုဏိတဗ္ဗာတိ ဂတိယော. တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ ဌိတိ၊ ဝိညာဏဿ ဌိတိ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ. နာနတ္တကာယနာနတ္တသညီတိအာဒိအာဝါသော ဧဝ သတ္တေဟိ အာဝသိတဗ္ဗတော သတ္တာဝါသော. အသညသတ္တာဝါသဿ ဣဓ အသမ္ဘဝတော ‘‘သတ္တာဝါသဝသေန အဋ္ဌဝိဓံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

၆၂၉. အညတြ ဇာတိပဏ္ဍကပဋိသန္ဓိယာတိ ဧတ္ထ ပဌမကပ္ပိကပဋိသန္ဓိယာပီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သာပိ ဟိ ဘာဝေန ဝိနာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ.

ဩမတောတိ အဝမတော၊ အဝကံသတောတိ အတ္ထော. အာဒိနာတိ ‘‘မိဿံ အမိဿ’’န္တိ ဧတသ္မိံ ဒုကေ အာဒိမှိ ဝုတ္တေန မိဿဝိညာဏေန. ဩမတော ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဒသကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. အညတ္ထ ပန အနေကေ ကလာပါ သဟ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဗြဟ္မတ္တဘာဝေပိ ဟိ အနေကဂါဝုတပ္ပမာဏေန အနေကေ ကလာပါ သဟ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ တိံသတော အဓိကာနေဝ ရူပါနိ ဟောန္တိ. တဒဟုဇာတဧဠကဿ လောမံ ဇာတိဥဏ္ဏာတိ ကေစိ. ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ဇာတိမန္တဧဠကလောမံ ဇာတိဥဏ္ဏာတိ အပရေ. ဂဗ္ဘံ ဖာလေတွာ ဂဟိတဧဠကလောမံ ဇာတိဥဏ္ဏာတိ အညေ. ဣမာသု ဂတီသု ဣမာ ယောနိယော သမ္ဘဝန္တိ၊ ဣမာသု န သမ္ဘဝန္တီတိ ဧဝံ ယောနီနံ ဂတိဝသေန သမ္ဘဝဘေဒေါ.

၆၃၀. ဘုမ္မဝဇ္ဇေသူတိ ဘုမ္မဒေဝါနံ ဝဇ္ဇနံ ယောနိဝိဘာဂံ ပတိ တေသံ မနုဿသဒိသတ္တာ. ယောနိယော တိဿော ပုရိမိကာ န ဟောန္တီတိ ယောနိတ္တယပဋိက္ခေပေန ပစ္ဆိမာ ယောနိ အနုညာတာတိ အတ္ထတော အာပန္နမေဝ ဟောတိ. ဂတိတ္တယေတိ မနုဿပေတတိရစ္ဆာနသညိတေ ဂတိတ္တယေ. တဉှိ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗေ အနာမဋ္ဌံ.

စ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထောတိ ဒဿေတုံ ‘‘စ-သဒ္ဒေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ ပန နိဇ္ဈာမတဏှိကပေတေသု ပုရိမိကာ တိဿော ယောနိယော န သန္တီတိ? အသမ္ဘဝတော. တာသဉှိ နိစ္စာတုရဘာဝတော ကာမသေဝါ နတ္ထီတိ န တာ အဏ္ဍဇာဒယော ဟောန္တိ. ကုစ္ဆိယံ တာသံ ဂဗ္ဘော နာဝတိဋ္ဌတိ ဇာလသဗ္ဘာဝတောတိ ကေစိ. အဂ္ဂိဇာလာယ သန္တပ္ပမာနသရီရာ ဧတာ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ အလ္လဋ္ဌာနေသု၊ ပုပ္ဖါဒီသု စ သမ္ဘဝါဘာဝတော သံသေဒဇတာပိ တာသံ နတ္ထေဝါတိ ဝဒန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဩပပါတိကာ ဧဝ ဟိ တေ ဟောန္တီ’’တိ.

ရူပီဗြဟ္မေသု တာဝ ဩပပါတိကယောနိကေသူတိ ဩပပါတိကယောနိကေဟိ ရူပီဗြဟ္မေ နိဒ္ဓါရေတိ. ရူပီဗြဟ္မေသူတိ ဟိ အဓိကရဏေ ဘုမ္မံ၊ ဩပပါတိကေသူတိ နိဒ္ဓါရဏေ. တေန ‘‘ဩပပါတိကယောနိကေသူ’’တိ သာမညတော ဝုတ္တရာသိတော ‘‘ရူပီဗြဟ္မေသူ’’တိ ဝိသေသေန တဒေကဒေသံ နိဒ္ဓါရေတိ. စက္ခုသောတဝတ္ထုဒသကာနံ၊ ဇီဝိတနဝကဿ စာတိ ဧတ္ထ ကေစိ ‘‘စက္ခုသောတဝတ္ထုသတ္တကာနံ၊ ဇီဝိတဆက္ကဿ စာတိ စတုန္နံ ကလာပါနံ ဝသေန ရူပဘဝေ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏေန သဟ သတ္တဝီသတိ ရူပါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တတ္ထ ဂန္ဓရသာဟာရာနံ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ’’တိ ကာရဏံ ဝတွာ တံ သမတ္ထေန္တာ ‘‘ပါဠိယဉှိ ‘ရူပဓာတုယာ ဥပပတ္တိက္ခဏေ ဌပေတွာ အညသတ္တာနံ ဒေဝါနံ ပဉ္စာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တိ၊ ပဉ္စ ဓာတုယော ပါတုဘဝန္တီ’တိ (ဝိဘ. ၁၀၁၅-၁၀၁၆) ဝုတ္တံ၊ တထာ ‘ရူပဓာတုယာ ဆ အာယတနာနိ၊ နဝ ဓာတုယော’တိ သဗ္ဗသင်္ဂဟကဝသေန တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနာယတနဓာတုယော ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ကထာဝတ္ထုမှိ စ ဃာနာယတနာဒီနံ ဝိယ ဂန္ဓာယတနာဒီနဉ္စ တတ္ထ ဘာဝေါ ပဋိက္ခိတ္တော ‘အတ္ထိ တတ္ထ ဃာနာယတနန္တိ? အာမန္တာ. အတ္ထိ တတ္ထ ဂန္ဓာယတနန္တိ? န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ’တိအာဒိနာ (ကထာ. ၅၂၀). န စ အဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနာနံ ပထဝီဓာတုအာဒီနံ ဝိယ အဂန္ဓရသာယတနာနံ ဂန္ဓရသာနံ တတ္ထ ဘာဝေါ သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ ဖုသိတုံ သက္ကုဏေယျတာဝိနိမုတ္တဿ ပထဝီအာဒိသဘာဝဿ ဝိယ ဂန္ဓရသာယတနဘာဝဝိနိမုတ္တဿ ဂန္ဓရသသဘာဝဿ အဘာဝါ. ယဒိ စ ဃာနသမ္ဖဿာဒီနံ ကာရဏဘာဝေါ နတ္ထီတိ ‘အာယတနာနီ’တိ တေ န ဝုစ္စေယျုံ၊ ဓာတုသဒ္ဒေါ ပန နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝဝါစကောတိ ‘ဂန္ဓဓာတု ရသဓာတူ’တိ အဝစနေ ကာရဏံ နတ္ထိ၊ ဓမ္မဘာဝေါ စ တေသံ ဧကန္တေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗော သဘာဝဓာရဏာဒိလက္ခဏတော အညဿ အဘာဝါ. ဓမ္မာနဉ္စ အာယတနဘာဝေါ ဧကန္တိကော ယမကေ ဝုတ္တော ‘ဓမ္မော အာယတနန္တိ? အာမန္တာ’တိ (ယမ. ၁.အာယတနယမက.၁၃). တသ္မာ တေသံ ဂန္ဓရသာယတနဘာဝါဘာဝေပိ ကောစိ အာယတနဘာဝေါ ဝတ္တဗ္ဗော. ယဒိ စ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဘာဝတော အညော ပထဝီအာဒိဘာဝေါ ဝိယ ဂန္ဓရသဘာဝတော အညော တေသံ ကောစိ သဘာဝေါ သိယာ၊ တေသံ ဓမ္မာယတနသင်္ဂဟော. ဂန္ဓရသဘာဝေ ပန အာယတနဘာဝေ စ သတိ ‘ဂန္ဓော စ သော အာယတနဉ္စ ဂန္ဓာယတနံ၊ ရသော စ သော အာယတနဉ္စ ရသာယတန’န္တိ ဣဒမာပန္နမေဝါတိ ဂန္ဓရသာယတနဘာဝေါ စ န သက္ကာ နိဝါရေတုံ. ‘တယော အာဟာရာ’တိ စ ဝစနတော ကဗဠီကာရာဟာရဿ တတ္ထ အဘာဝေါ ဝိညာယတိ. တသ္မာ ယထာ ပါဠိယာ အဝိရောဓော ဟောတိ၊ တထာ ရူပဂဏနာ ကာတဗ္ဗာ. ဧဝဉှိ ဓမ္မတာ န ဝိလောမိတာ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ.

ဧတ္ထ ဝုစ္စတေ – ရူပါဝစရသတ္တာနံ ဃာနဇိဝှါယတနာဘာဝတော ဝိဇ္ဇမာနာပိ ဂန္ဓရသာ အာယတနကိစ္စံ န ကရောန္တီတိ တေ အနာမသိတွာ ပါဠိယံ ‘‘ပဉ္စာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ (ဝိဘ. ၁၀၁၅)၊ ‘‘ဆ အာယတနာနီ’’တိ (ဝိဘ. ၉၉၂) စ အာဒိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘တယော အာဟာရာ’’တိ စ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗဿ အာဟာရဿ အဘာဝေန ဩဇဋ္ဌမကရူပသမုဋ္ဌာပနသင်္ခါတဿ အာဟာရကိစ္စဿ အကရဏတော၊ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဂန္ဓရသာနံ၊ ဩဇာယ စ အဘာဝတော. ဣတိ ဝိသယိနော၊ ကိစ္စဿ စ အဘာဝေန ဝိသယော၊ ကိစ္စဝါ စ ဓမ္မော န ဝုတ္တော. ယသ္မိဉှိ ဘဝေ ဝိသယီ နတ္ထိ၊ တသ္မိံ တံဟေတုကော နိပ္ပရိယာယေန ဝိသယဿ အာယတနဘာဝေါ နတ္ထီတိ ဝိဇ္ဇမာနဿာပိ အဝစနံ ယထာ တတ္ထေဝ ရူပဘဝေ ပထဝီတေဇောဝါယောဓာတူနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနဘာဝေန. ယဿ ပန ယတ္ထ ဝစနံ၊ တဿ တတ္ထ ဝိသယီသဗ္ဘာဝဟေတုကော နိပ္ပရိယာယေန အာယတနဘာဝေါ ဝုတ္တော ယထာ တတ္ထေဝ ရူပါယတနဿ.

ယဒိ ဝိသယီသဗ္ဘာဝဟေတုကော ဝိသယဿ နိပ္ပရိယာယေန အာယတနဘာဝေါ၊ ကထမသညသတ္တာနံ ဒွေ အာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီတိ၊ အသညသတ္တာနဉှိ စက္ခာယတနံ နတ္ထိ၊ အစက္ခာယတနဘာဝေန စ နေသံ ရူပါယတနံ အညေသံ အဝိသယောတိ? နာယံ ဝိရောဓော. ယေန အဓိပ္ပါယေန ရူပဓာတုယံ သညီနံ ဂန္ဓာယတနာဒီနံ အဝစနံ၊ တေန ရူပါယတနဿာပိ အဝစနန္တိ အသညီနံ ဧကံ အာယတနံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ယထာသကဉှိ ဣန္ဒြိယဂေါစရဘာဝါပေက္ခာယ ယေသံ နိပ္ပရိယာယေန အာယတနဘာဝေါ အတ္ထိ၊ တေသု နိဒ္ဒိသိယမာနေသု တဒဘာဝတော ရူပဓာတုယံ သညီနံ ဂန္ဓာဒိကေ ဝိသုံ အာယတနဘာဝေန အဝတွာ ဓမ္မသဘာဝါနတိဝတ္တနတော၊ မနောဝိညာဏဿ စ ဝိသယဘာဝူပဂမနတော ဓမ္မာယတနန္တောဂဓေ ကတွာ ‘‘ပဉ္စာယတနာနီ’’တိ ပါဠိယံ (ဝိဘ. ၁၀၁၅) ဝုတ္တံ. ဧတဒတ္ထဉှိ ‘‘ဓမ္မာယတန’’န္တိ သာမညတော နာမကရဏံ၊ ပိဋ္ဌိဝဋ္ဋကာနိ ဝါ တာနိ ကတွာ ‘‘ပဉ္စာယတနာနီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ယေန စ ပန အဓိပ္ပါယေန အသညီနံ ရူပါယတနံ ဝုတ္တံ၊ တေန သညီနမ္ပိ ဂန္ဓာဒီနံ ဝိသုံ ဂဟဏံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဣမဿ နယဿ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အသညသတ္တာနံ ဒေဝါနံ ဒွေ အာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ (ဝိဘ. ၁၀၁၇) ဝုတ္တံ. အသတိပိ ဟိ တတ္ထ အတ္တနော ဣန္ဒြိယေ ရူပဿ ဝဏ္ဏာယတနသဘာဝါတိက္ကမော နတ္ထေဝါတိ တံ ရူပါယတနန္တွေဝ ဝုစ္စတိ. ဣမိနာ စ နယဒဿနေန ဂန္ဓာဒီနိ တီဏိ ပက္ခိပိတွာ သညီနံ အဋ္ဌ အာယတနာနိ၊ အသညီနံ ပဉ္စာတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ. ဧဝဉ္စေတံ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ အညထာ ရူပလောကေ ဖုသိတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ပထဝီအာဒီနံ ဗြဟ္မာနံ ဝစီဃောသော ဧဝ န သိယာ. န ဟိ ပဋိဃဋ္ဋနာနိဃံသမန္တရေန သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိ အတ္ထိ၊ န စ ဖုသနသဘာဝါနံ ကတ္ထစိ အဖုသနဘာဝတာ သက္ကာ ဝိညာတုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနသင်္ခါတဿ စ ဘူတတ္တယဿ အဘာဝေ ရူပဘဝေ ရူပါယတနာဒီနမ္ပိ သမ္ဘဝေါ ဧဝ န သိယာ. တသ္မာ ဖုသိတုံ သက္ကုဏေယျတာယပိ ပထဝီအာဒီနံ တတ္ထ ကာယိန္ဒြိယာဘာဝေန တေသံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဘာဝေါ န ဝုတ္တော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ရူပဓာတုယံ တေသံ သပ္ပဋိဃဝစနဉ္စ သမတ္ထိတံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘အသညသတ္တာနံ အနိဒဿနသပ္ပဋိဃံ ဧကံ မဟာဘူတံ ပဋိစ္စ ဒွေ မဟာဘူတာ’’တိအာဒိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၂၂.၂၀).

ပဋိဃော စ နာမ ဘူတတ္တယဿ ကာယပ္ပသာဒံ ပတိ တန္နိဿယဘူတဃဋ္ဋနာဒွါရေန အဘိမုခဘာဝေါ၊ ဣဓ ပန တံသဘာဝတာ. သော စ ဖုသိတုံ အသက္ကုဏေယျသဘာဝဿ ဃဋ္ဋနာယ အဘာဝတော နတ္ထိ. ယဒိ တတ္ထ အသတိပိ ဝိသယိနိ ရူပါယတနံ ဂဟေတွာ ‘‘ဒွေ အာယတနာနီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အထ ကသ္မာ ဂန္ဓာယတနာဒီနိ ဂဟေတွာ ‘‘ပဉ္စာယတနာနီ’’တိ န ဝုတ္တန္တိ? နယဒဿနဝသေန ဒေသနာ ပဝတ္တာတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. အထ ဝါ တတ္ထ ရူပါယတနဿေဝ ဝစနံ ကဒါစိ အညဘူမိကာနံ ပသာဒဿ ဝိသယဘာဝံ သန္ဓာယ၊ န ပန ဣတရေသံ အဘာဝတော၊ နာပိ ပရိယာယေနပိ အာယတနဘာဝါဘာဝတော. အသညီနဉှိ ရူပါယတနံ သမာနတလဝါသီနံ ဝေဟပ္ဖလာနံ၊ ဥပရိဘူမိကာနဉ္စ သုဒ္ဓါဝါသာနံ ပသာဒဿ ဝိသယဘာဝံ ဂစ္ဆတိ၊ န ပန ဂန္ဓရသာတိ တေသံယေဝ တတ္ထ အဝစနံ ယုတ္တံ. ကထာဝတ္ထုမှိ စ နိပ္ပရိယာယေန ဂန္ဓာယတနာဒီနံ အတ္ထိဘာဝံ ပဋိဇာနန္တံ သန္ဓာယ ပဋိသေဓော ကတော.

ယဒိပိ စေတံ ဝစနံ တတ္ထ ဂန္ဓာယတနာဒီနံ အဘာဝဝိဘာဝနံ န ဟောတိ၊ အတ္ထိဘာဝဒီပနမ္ပိ ပန အညဝစနံ နတ္ထေဝါတိ? နယိဒမေဝံ၊ အဋ္ဌကထာသု တတ္ထ နေသံ အတ္ထိဘာဝဿ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝုတ္တတ္တာ. ယဉှိ အဋ္ဌကထာဝစနံ ပါဠိယာ န ဝိရုဇ္ဈတိ၊ တံ ပါဠိ ဝိယ ပမာဏဘူတံ အဂရဟိတာယ အာစရိယပရမ္ပရာယ ယာဝဇ္ဇတနာ အာဂတတ္တာ. တတ္ထ သိယာ – ယံ ပါဠိယာ န ဝိရုဇ္ဈတိ အဋ္ဌကထာဝစနံ၊ တံ ပမာဏံ၊ ဣဒံ ပန ဝိရုဇ္ဈတီတိ? နယိဒမေဝံ၊ ယထာ န ဝိရုဇ္ဈတိ၊ တထာ ပဋိပါဒိတတ္တာ. စက္ခာဒီနံ အာယတနာနံ၊ တန္နိဿယာနဉ္စ ဝိညာဏာနံ သတ္တသုညတာသန္ဒဿနတ္ထံ ဘဂဝတော ဓာတုဒေသနာတိ အာယတနဘာဝေန ဝုတ္တာနံယေဝ ဓာတုဘာဝဒီပနတော ဓာတုဘာဝဿာပိ တေသံ အဝစနံ ယုဇ္ဇတိ ဧဝ. တသ္မာ ယထာ ပါဠိယာ အဝိရောဓော ဟောတိ၊ တထာ စက္ခုဒသကာဒိဝသေန ဣဓ ရူပဂဏနာ ကတာတိ န ဧတ္ထ ဓမ္မတာဝိလောမနာသင်္ကာယ ဩကာသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အညေသု သံသေဒဇဩပပါတိကယောနိကေသူတိ ရူပီဗြဟ္မေ ပန ဌပေတွာ အညေသု ဩပပါတိကေသု၊ သံသေဒဇေသု စာတိ ဧဝမေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဩပပါတိကဝိသေသနဉှေတ္ထ အညဂ္ဂဟဏံ၊ န သံသေဒဇဝိသေသနံ အသမ္ဘဝတော. သတိ ဟိ သမ္ဘဝေ၊ ဗျဘိစာရေ စ ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗတာ ဟောတိ. ကာမာဝစရဒေဝေသု သဗ္ဗကာလံ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တီသု ယထာဝုတ္တာယ သန္တတိယာ ရူပါနံ လဗ္ဘနတော ဝုတ္တံ ‘‘တာနိ စ နိစ္စံ ဒေဝေသူ’’တိ. န ဟိ တေ ကဒါစိပိ ဝိကလိန္ဒြိယာ၊ အဘာဝကာ စ ဟောန္တီတိ. စက္ခု နေသံ ဒသန္နံ ပူရဏောတိ ကတွာ စက္ခုဒသကော နာမ၊ အသာဓာရဏေန ဝါ စက္ခုနာ လက္ခိတော ဒသကော စက္ခုဒသကော. ဧဝံ သေသာတိ ယထာ စက္ခုဒသကော ဝုတ္တော၊ ဧဝံ သေသာပိ ဒသကာ ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘သံသေဒဇူပပါတယောနီသု၊ အဝကံသတော တိံသာ’’တိ သင်္ခေပေန ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘အဝကံသတော ပနာ’’တိအာဒိမာဟ၊ တံ ပနေတံ ပါဠိယာ န သမေတိ. န ဟိ ပါဠိယံ ကာမာဝစရာနံ သံသေဒဇောပပါတိကာနံ အဃာနကာနံ ဥပပတ္တိ ဝုတ္တာ. ဓမ္မဟဒယဝိဘင်္ဂေ ဟိ ‘‘ကာမဓာတုယာ ဥပပတ္တိက္ခဏေ ကဿစိ ဧကာဒသာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တိ၊ ကဿစိ ဒသာယတနာနိ၊ ကဿစိ အပရာနိ ဒသာယတနာနိ၊ ကဿစိ နဝါယတနာနိ၊ ကဿစိ သတ္တာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ ‘‘အဋ္ဌာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ (ဝိဘ. ၁၀၀၇). ယဒိ ဟိ အဃာနကဿာပိ ဥပပတ္တိ သိယာ၊ တိက္ခတ္တုံ ‘‘ဒသာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တိက္ခတ္တုဉ္စ ‘‘နဝါယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ၊ န စ တံ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ဥပပတ္တိက္ခဏေတိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ. ဧကာဒသာတိ ပရိပုဏ္ဏာယတနဿ သဒ္ဒါယတနဝဇ္ဇာနိ ဧကာဒသ အာယတနာနိ. ကဿစိ ဒသာယတနာနီတိ အန္ဓဿ စက္ခာယတနဝဇ္ဇာနိ. အပရာနိ ဒသာယတနာနီတိ ဗဓိရဿ သောတာယတနဝဇ္ဇာနိ. နဝါယတနာနီတိ အန္ဓဗဓိရဿ စက္ခုသောတာယတနဝဇ္ဇာနိ. သတ္တာယတနာနီတိ ဂဗ္ဘသေယျကဿ ရူပဂန္ဓရသကာယဖောဋ္ဌဗ္ဗမနောဓမ္မာယတနဝသေန ဝုတ္တံ. ယဒိ စက္ခုသောတဃာနဝိကလောပိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ တဿ အဋ္ဌေဝါယတနာနိ သိယုံ၊ န စ ဝုတ္တံ ‘‘အဋ္ဌာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ. တသ္မာ နတ္ထေဝ စက္ခုသောတဃာနဝိကလော. သတိ စ အဃာနကူပပတ္တိယံ ပုနပိ ‘‘ကဿစိ အပရာနိပိ ဒသာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. တထာ စ သတိ ယထာ အန္ဓဗဓိရဿ ဝသေန ‘‘ကဿစိ နဝါယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ ဧကဝါရံ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ အန္ဓာဃာနကဿ၊ ဗဓိရာဃာနကဿ စ ဝသေန ‘‘ကဿစိ အပရာနိ နဝါယတနာနိ၊ ကဿစိ အပရာနိပိ နဝါယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဓာတုပါတုဘာဝါဒိပဉှာနိပိ ဝတ္တဗ္ဗာနီတိ ဝဒန္တိ. ဧတ္ထ စ ယထာ ‘‘သတ္တတိ ဥက္ကံသတောထ ရူပါနီ’’တိ ပဒံ ‘‘သံသေဒဇူပပါတယောနီသူ’’တိ ဧတ္ထ ယောနိဒွယဝသေန ယောဇီယတိ၊ န ဧဝံ ‘‘အဝကံသတော တိံသာ’’တိ ဣဒံ. ဣဒံ ပန သံသေဒဇယောနိဝသေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧကယောဂနိဒ္ဒိဋ္ဌဿာပိ ဧကဒေသော သမ္ဗန္ဓံ လဘတီတိ သံသေဒဇဿ ဇစ္စန္ဓဗဓိရအဃာနကနပုံသကဿ ဇိဝှါကာယဝတ္ထုဒသကာနံ ဝသေန တိံသ ရူပါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တံ၊ န ဩပပါတိကဿာတိ အယမေတ္ထ အဋ္ဌကထာယမဓိပ္ပါယော.

ယေ ပန ‘‘ဩပပါတိကဿ ဇစ္စန္ဓဗဓိရအဃာနကနပုံသကဿ ဇိဝှါကာယဝတ္ထုဒသကာနံ ဝသေန တိံသ ရူပါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. သော ဟိ ပမာဒပါဌော. ဧဝဉ္စ ကတွာ အာယတနယမကဝဏ္ဏနာယံ ‘‘ကာမဓာတုယံ ပန အဃာနကော ဩပပါတိကော နတ္ထိ. ယဒိ ဘဝေယျ၊ ‘ကဿစိ အဋ္ဌာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီ’တိ ဝဒေယျာ’’တိ (ယမ. အဋ္ဌ. အာယတနယမက ၁၈-၂၁) ဝုတ္တံ. အပရေ ပနာဟု ‘‘ကဿစိ ဧကာဒသာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီတိ ယာဝ ‘ကဿစိ နဝါယတနာနီ’တိ ပါဠိ ဩပပါတိကေ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ. တသ္မာ ပုဗ္ဗေနာပရံ အဋ္ဌကထာယံ အဝိရောဓော သိဒ္ဓေါ. တထာ စ ယထာဝုတ္တပါဠိယာ အယမတ္ထဝဏ္ဏနာ အညဒတ္ထု သံသန္ဒတိ သမေတိယေဝါ’’တိ. ယံ ပနေကေ ဝဒန္တိ ‘‘ဩပပါတိကဂ္ဂဟဏေန သံသေဒဇာပိ သင်္ဂယှန္တိ. တထာ ဟိ ဓမ္မဟဒယဝိဘင်္ဂေ ‘ကာမဓာတုယာ ဥပပတ္တိက္ခဏေ ကဿစိ ဧကာဒသာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တီ’တိအာဒီနံ (ဝိဘ. ၁၀၀၇) နိဒ္ဒေသေ ‘ဩပပါတိကာနံ ပေတာန’န္တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၁၀၀၉) ဩပပါတိကဂ္ဂဟဏမေဝ ကတံ၊ န သံသေဒဇဂ္ဂဟဏ’’န္တိ၊ တံ ပရိပုဏ္ဏာယတနာနံယေဝ သံသေဒဇာနံ ဩပပါတိကေသု သင်္ဂဟဏဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သံသေဒဇယောနိကာ ပရိပုဏ္ဏာယတနာပရိပုဏ္ဏာယတနဘာဝေန ဩပပါတိကသင်္ဂဟံ ကတွာ ဝုတ္တာ’’တိ၊ ပဓာနာယ ဝါ ယောနိယာ သဗ္ဗံ ပရိပုဏ္ဏာယတနယောနိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဩပပါတိကာနန္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ စ၊ ဣဓ ပန ယောနိဒွယံ သရူပေနေဝ ပကာသေတုံ၊ သံသေဒဇယောနိဝသေနေဝ စ အဝကံသတော ရူပပဝတ္တိံ ဒဿေတုံ ဩပပါတိကယောနိယာ ဣတရံ အသင်္ဂဟေတွာ ‘‘သံသေဒဇူပပါတယောနီသူ’’တိ ဝုတ္တံ. တံ သဗ္ဗံ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ဥက္ကံသာဝကံသာနံ ပန အန္တရေတိ ‘‘သတ္တတိ၊ တိံသာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာနံ ရူပဿ ဥက္ကံသာဝကံသပရိစ္ဆေဒါနံ မဇ္ဈေ. အနုရူပတော ဝိကပ္ပေါ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အပါယေသု အန္ဓဿ ဆ စက္ခုဒသကာဘာဝတော၊ တထာ ဗဓိရဿ သောတဒသကာဘာဝတော၊ အန္ဓဗဓိရဿ ပန ပဉ္စ စက္ခုသောတဒသကာဘာဝတောတိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဝုတ္တမေဝါတိ.

၆၃၁. စုတိပဋိသန္ဓီနံ ခန္ဓာဒီဟိ အညမညသမာနတာ အဘေဒေါ. အသမာနတာ ဘေဒေါ.

အာရမ္မဏတောပိ အဘိန္နာတိ စတူသု အာရုပ္ပေသု တတော တတော စဝိတွာ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥပပဇ္ဇန္တဿ ဝသေန ဝုတ္တံ. တထေဝ ပန ဟေဋ္ဌာ၊ ရူပဘဝေ ဝါ ဥပပတ္တိ နတ္ထိ. အရူပဘူမိတော စဝိတွာ ဟေဋ္ဌာ ဥပပတ္တိ နာမ ကာမဘဝေ ဧဝ၊ တတ္ထာပိ တိဟေတုကပဋိသန္ဓိ ဧဝ. ရူပဘဝတော ပန စုတော ဒုဟေတုကောပိ ဟောတီတိ ဝဒန္တိ. အမဟဂ္ဂတဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာယ စုတိယာ အနန္တရာ မဟဂ္ဂတအဇ္ဈတ္တာရမ္မဏာ ဒုတိယစတုတ္ထာရုပ္ပပဋိသန္ဓိ. ဧဝံ နယမတ္တဿ ဒဿိတတ္တာ ဝုတ္တံ၊ အဝုတ္တဉ္စ သဗ္ဗံ သင်္ဂဟေတွာ အာဟ ‘‘အယံ တာဝ အရူပဘူမီသုယေဝ နယော’’တိ. ရူပါရူပါဝစရာနံ ဥပစာရဿ ဗလဝတာယ တတော စဝိတွာ ဒုဂ္ဂတိယံ ဥပပတ္တိ နတ္ထီတိ ‘‘ဧကစ္စသုဂတိစုတိယာ’’တိ အာဟ. ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓီတိ ဧတ္ထ ဧကစ္စဂ္ဂဟဏဿ ပယောဇနံ မဂ္ဂိတဗ္ဗံ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော သိယာ – နာနတ္တကာယနာနတ္တသညီသု ဝုတ္တာ ဧကစ္စေ စ ဝိနိပါတိကာ တိဟေတုကာဒိပဋိသန္ဓိကာ၊ တေသံ ပဋိသန္ဓိံ ဝိနိပါတိကဘာဝေန ‘‘ဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓီ’’တိ ဂဟေတွာ သဗ္ဗသုဂတိစုတိယာ စ သာ ပဋိသန္ဓိ ဟောတိ၊ န ဧကစ္စသုဂတိစုတိယာ ဧဝါတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိဂ္ဂဟဏံ ကတံ. အပါယပဋိသန္ဓိ ဧဝ ဟိ ဧကစ္စသုဂတိစုတိယာ ဟောတိ၊ န သဗ္ဗသုဂတိစုတိယာတိ. အထ ဝါ ဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓိ ဒုဝိဓာ ဧကစ္စသုဂတိစုတိယာ အနန္တရာ၊ ဒုဂ္ဂတိစုတိယာ စာတိ. တတ္ထ ပစ္ဆိမံ ဝဇ္ဇေတွာ ပုရိမံယေဝ ဂဟေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓီ’’တိ. အဟေတုကစုတိယာ သဟေတုကပဋိသန္ဓီတိ ဒုဟေတုကာ စ တိဟေတုကာ စ ယောဇေတဗ္ဗာ. မဏ္ဍူကဒေဝပုတ္တာဒီနံ ဝိယ ဟိ အဟေတုကစုတိယာ တိဟေတုကပဋိသန္ဓိပိ ဟောတီတိ.

တဿ တဿ ဝိပရီတတော စ ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဧကစ္စသုဂတိစုတိယာ ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓီ’’တိအာဒီသု ဘေဒဝိသေသေသု ‘‘ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိစုတိယာ ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓီ’’တိအာဒိနာ ယံ ယံ ယုဇ္ဇတိ၊ တံ တံ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ယုဇ္ဇမာနမတ္တာပေက္ခနဝသေန နပုံသကနိဒ္ဒေသော ကတော. ယောဇေတဗ္ဗန္တိ ဝါ ဘာဝတ္ထတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘‘အမဟဂ္ဂတဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာယ မဟဂ္ဂတအဇ္ဈတ္တာရမ္မဏာ’’တိအာဒီသု ပန ဝိပရီတယောဇနာ န ကာတဗ္ဗာ. န ဟိ မဟဂ္ဂတအဇ္ဈတ္တာရမ္မဏာယ စုတိယာ အရူပဘူမီသု အမဟဂ္ဂတဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ ပဋိသန္ဓိ အတ္ထိ. ‘‘စတုက္ခန္ဓာယ အာရုပ္ပစုတိယာ အနန္တရာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ကာမာဝစရပဋိသန္ဓီ’’တိ ဧတဿ ဝိပရိယာယော သယမေဝ ယောဇိတော. ‘‘အတီတာရမ္မဏာယ စုတိယာ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ ပဋိသန္ဓီ’’တိ ဧတဿ စ ဝိပရိယာယော နတ္ထိ ဧဝ. ဘေဒဝိသေသော ဧဝ စ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန ဒဿိတော၊ အဘေဒဝိသေသော ပန ဧကေကသ္မိံ ဘေဒေ တတ္ထ တတ္ထေဝ စုတိပဋိသန္ဓိယောဇနာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာယ ကာမာဝစရစုတိယာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ကာမာဝစရာ။ပေ။ အဝိတက္ကအဝိစာရာယ အဝိတက္ကာဝိစာရာ’’တိ. စတုက္ခန္ဓာယ ပန စတုက္ခန္ဓာ သယမေဝ ယောဇိတာ. ဧတေနေဝ နယေန သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာဒီသု အဘေဒဝိသေသော န ဒဿိတောတိ.

၆၃၂. ဣတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. ဧတံ ဝိညာဏံ အဝိဇ္ဇာဒိသဟကာရိကာရဏသဟိတဿ သင်္ခါရဿ ဝသေန လဒ္ဓပ္ပစ္စယံ. ဗာဟိရကကပ္ပိတဿ အဓိပတိဋ္ဌနကဿ အဘာဝတော ရူပါရူပဓမ္မမတ္တံ. တေနာဟ ‘‘န သတ္တော န ဇီဝေါ’’တိ. ဥပေတီတိ ဝုစ္စတိ တထာဝေါဟာရမတ္တံ၊ အတ္ထတော ပန ပစ္စယသာမဂ္ဂိယာ ဘဝန္တရဘာဝေန ဥပ္ပဇ္ဇနမတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘တဿ စာ’’တိအာဒိ. တတော ဟေတုံ ဝိနာတိ တတ္ထ ဟေတုံ ဝိနာ. မနုဿစုတိပဋိသန္ဓိက္ကမေနာတိ မနုဿစုတိတော မနုဿပဋိသန္ဓိက္ကမေန. ဧဝဉှိ ပါကဋဂ္ဂဟဏံ ဥဘယဝိသေသနံ ဟောတိ. ပါကဋတာ စေတ္ထ တဒါသန္နက္ခန္ဓဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ ‘‘စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၇) ဝိယ. မနုဿစုတိပဋိသန္ဓိက္ကမေနာတိ ဝါ မနုဿစုတိတော ယဿ ကဿစိ ပဋိသန္ဓိက္ကမေန. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘နိဿယံ အဿာဒယမာနံ ဝါ အနာဿာဒယမာနံ ဝါ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၆၃၂).

သရသေနာတိ သဘာဝေန၊ ပရိက္ခီဏာယုသင်္ခါရတာယာတိ အတ္ထော. ဥပက္ကမေနာတိ အတ္တနာ၊ ပရေန ဝါ ကတေန သီသစ္ဆေဒနာဒိဥပက္ကမေန. သဗ္ဗေသံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသန္ဓီနံ ဗန္ဓနာနိ သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂသန္ဓိဗန္ဓနာနိ၊ တေသံ ဆေဒကာနံ. သန္နိပါတန္တိ ပတနံ ပဝတ္တိ. ဟဒယပ္ပဒေသောပိ အနုက္ကမေန သုဿိတွာ အပ္ပါဝသေသော ဟောတိ၊ ပဂေဝ ကာယောတိ အာဟ ‘‘ကမေန ဥပသုဿမာနေ သရီရေ’’တိ. တေနေဝါဟ ‘‘တင်္ခဏာဝသေသဟဒယဝတ္ထုသန္နိဿိတ’’န္တိ. ‘‘နိရုဒ္ဓေသု စက္ခာဒီသူ’’တိ ဣဒံ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ အာယတနာနံ အနုပုဗ္ဗုပ္ပတ္တိ ဝိယ နိရောဓောပိ အနုပုဗ္ဗတော ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ၊ အတိမန္ဒဘာဝူပဂမနတံ ဝါ သန္ဓာယ ‘‘နိရုဒ္ဓေသူ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န အနဝသေသနိရောဓံ. ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏာနန္တရမ္ပိ ဟိ ပုဗ္ဗေ စုတိ ဒဿိတာ. ယမကေ စ ‘‘ယဿ စက္ခာယတနံ နိရုဇ္ဈတိ၊ တဿ မနာယတနံ နိရုဇ္ဈတီတိ? အာမန္တာ. ယဿ ဝါ ပန မနာယတနံ နိရုဇ္ဈတိ၊ တဿ စက္ခာယတနံ နိရုဇ္ဈတီတိ? သစိတ္တကာနံ အစက္ခုကာနံ စဝန္တာနံ တေသံ မနာယတနံ နိရုဇ္ဈတိ၊ နော စ တေသံ စက္ခာယတနံ နိရုဇ္ဈတိ. သစက္ခုကာနံ စဝန္တာနံ တေသံ မနာယတနဉ္စ နိရုဇ္ဈတိ၊ စက္ခာယတနဉ္စ နိရုဇ္ဈတီ’’တိအာဒိနာ (ယမ. ၁.အာယတနယမက.၁၂၀) စက္ခာယတနာဒီနံ စုတိစိတ္တေန သဟ နိရောဓော ဝုတ္တောတိ.

ဟဒယဝတ္ထုမတ္တေတိ ဟဒယဝတ္ထုပဒေသမတ္တေ. န ဟိ ဟဒယဝတ္ထုံ နိဿာယ ကာယိန္ဒြိယံ ပဝတ္တတိ. ဟဒယဝတ္ထုပိ တဒါ အာတပေ ပက္ခိတ္တဟရိတတာလပဏ္ဏံ ဝိယ အပ္ပါဝသေသံ ဟောတီတိ ‘‘တင်္ခဏာဝသေသဟဒယဝတ္ထုသန္နိဿိတ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. ဣတရဝတ္ထူနံ ပန သကိစ္စာသမတ္ထတာယ ကေဝလံ ဟဒယဝတ္ထုသန္နိဿိတမေဝ၊ တဒါ ဝိညာဏံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တင်္ခဏာဝသေသဟဒယဝတ္ထုသန္နိဿိတ’’န္တိ. မာတုဃာတာဒိ၊ မဟဂ္ဂတမညံ ဝါ တာဒိသံ ဂရုကံ နာမ. သမာသေဝိတံ အဘိဏှသော ကတံ. အာသန္နံ မရဏကာလေ ကတံ၊ ယဒါ တဒါ ဝါ ကတမ္ပိ ပရိဗျတ္တံ ဟုတွာ အနုဿရိတံ. ပုဗ္ဗကတံ အပရာပရိယာယဝေဒနီယံ. လဒ္ဓေါ အဝသေသော အဝိဇ္ဇာဒိကော ဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဧတေနာတိ လဒ္ဓါဝသေသပစ္စယော၊ သင်္ခါရော. ဧတေန ဝိပစ္စိတုံ ကတောကာသံ ယထူပစိတံ ကုသလာကုသလစေတနမာဟ. ကမ္မနိမိတ္တံ နာမ ယံ ဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အာယူဟနကာလေ ကမ္မံ အာယူဟတိ၊ တံ. အတီတေ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿမတ္ထကေပိ ဟိ ကမ္မေ ကတေ ဝိပစ္စနကာလေ အာဂန္တွာ ကမ္မံ ဝါ ကမ္မနိမိတ္တံ ဝါ ဥပတိဋ္ဌတိ. ဂတိနိမိတ္တံ နာမ နိဗ္ဗတ္တနကဩကာသေ ဧကော ဝဏ္ဏော. သော စ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တနာရဟဿ ‘‘အဂ္ဂိဇာလဝဏ္ဏာဒိကော’’တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. အဝိဇ္ဇာပဋိစ္ဆာဒိတာဒီနဝေ တသ္မိံ ကမ္မာဒိဝိသယေ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ အာရမ္မဏဘာဝေန ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတေ.

တဏှာယ အပ္ပဟီနတ္တာ ဧဝ၊ ပုရိမုပ္ပန္နာယ စ သန္တတိယာ တထာပရိဏတတ္တာ ပဋိသန္ဓိဋ္ဌာနာဘိမုခံ ဝိညာဏံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရံ ဟုတွာ ပဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘တဏှာ နာမေတီ’’တိ. သဟဇာတသင်္ခါရာတိ စုတိအာသန္နဇဝနဝိညာဏသဟဇာတာ စေတနာ၊ သဗ္ဗေပိ ဝါ ဖဿာဒယော. တသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဋ္ဌာနေ ကမ္မာဒိဝိသယေ ဝိညာဏံ ခိပန္တိ. ခိပန္တာ ဝိယ တသ္မိံ ဝိသယေ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိညာဏပတိဋ္ဌာနဿ ဟေတုဘာဝေန ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော. တန္တိ တံ ဝိညာဏံ. စုတိပဋိသန္ဓိတဒါသန္နဝိညာဏာနံ သန္တတိဝသေန ဝိညာဏန္တိ ဥပနီတေကတ္တံ. တဏှာယ နာမိယမာနံ။ပေ။ ပဝတ္တတီတိ နမနခိပနပုရိမနိဿယဇဟနအပရနိဿယဿာဒနနိဿယရဟိတပဝတ္တနာနိ သန္တတိဝသေန တဿေဝေကဿ ဝိညာဏဿ ဟောန္တိ၊ န အညဿာတိ ဒဿေတိ. သန္တတိဝသေနာတိ စ ဝဒန္တော ‘‘တဒေဝိဒံ ဝိညာဏံ သန္ဓာဝတိ သံသရတိ အနည’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၃၉၆) ဣမဉ္စ မိစ္ဆာဂါဟံ ပဋိက္ခိပတိ. သတိ ဟိ နာနတ္တနယေ သန္တတိဝသေန ဧကတ္တနယော ဟောတီတိ. ဧတ္ထ စ ဩရိမတီရရုက္ခဝိနိဗဒ္ဓရဇ္ဇု ဝိယ ပုရိမဘဝတ္တဘာဝဝိနိဗဒ္ဓံ ကမ္မာဒိအာရမ္မဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ပုရိသော ဝိယ ဝိညာဏံ၊ တဿ မာတိကာတိက္ကမနိစ္ဆာ ဝိယ တဏှာ၊ အတိက္ကမနပယောဂေါ ဝိယ ခိပနကသင်္ခါရာ၊ ယထာ စ သော ပုရိသော ပရတီရေ ပတိဋ္ဌဟမာနော ပရတီရရုက္ခဝိနိဗဒ္ဓံ ကိဉ္စိ အဿာဒယမာနော ဝါ အနဿာဒယမာနော ဝါ ကေဝလံ ပထဝိယံ သကဗလပယောဂေဟေဝ ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဧဝမိဒမ္ပိ ဘဝန္တရတ္တဘာဝဝိနိဗဒ္ဓံ ဟဒယဝတ္ထုသင်္ခါတံ နိဿယံ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ အဿာဒယမာနံ၊ စတုဝေါကာရဘဝေ အနဿာဒယမာနံ ဝါ ကေဝလံ အာရမ္မဏသမ္ပယုတ္တကမ္မေဟေဝ ပဝတ္တတိ. တတ္ထ အဿာဒယမာနန္တိ ပါပုဏန္တံ၊ ပဋိလဘမာနန္တိ အတ္ထော.

ဘဝန္တရာဒိပဋိသန္ဓာနတောတိ ဘဝန္တရဿ အညဘဝဿ အာဒိပဋိသန္ဓာနဘာဝတော. ဘဝန္တရာဒယော ဝါ ဘဝယောနိဂတိဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသန္တရာနိ၊ တေသံ ပဋိသန္ဓာနတောတိ အတ္ထော. တဒေတံ ဝိညာဏံ နာပိ ဣဓာဂတံ ဣမသ္မိံယေဝ ဘဝေ ဥပ္ပန္နတ္တာ. ကမ္မန္တိ ပဋိသန္ဓိဇနကံ ကမ္မံ. သင်္ခါရာတိ စုတိအာသန္နဇဝနဝိညာဏသဟဂတာ ခိပနကသင်္ခါရာ. နတီတိ နမနဝသေန ပဝတ္တတဏှာ. ဝိသယော ကမ္မာဒိ.

၆၃၃. သဒ္ဒပဋိဃောသာဒီနံ သတိပိ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေ သန္တာနဗန္ဓော န ပါကဋောတိ တေသံ ဧကတ္တနာနတ္တဘာဝံ အနာမသိတွာ အနာဂမနာတီတဟေတုသမုပ္ပါဒမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိမာဟ. သဒ္ဒါဒိဟေတုကာတိ ဧတ္ထ ပဋိဃောသော သဒ္ဒဟေတုကော. ပဒီပေါ ပဒီပန္တရာဒိဟေတုကော. မုဒ္ဒါ လဉ္ဆနဟေတုကာ. ဆာယာ အာဒါသာဒိအဘိမုခမုခါဒိဟေတုကာ. ဟောန္တိ အညတြ အဂန္တွာတိ သဒ္ဒါဒိပစ္စယဒေသံ အနုပဂန္တွာ သဒ္ဒါဒိဟေတုကာ ဟောန္တိ တတော ပုဗ္ဗေ အဘာဝါ. ဧဝံ ဣဒမ္ပိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏံ န ဟေတုဒေသံ ဂန္တွာ တံဟေတုကံ ဟောတိ တတော ပုဗ္ဗေ အဘာဝါ. တသ္မာ န ဣဒံ ဟေတုဒေသတော ပုရိမဘဝတော ဣဓာဂတံ ပဋိဃောသာဒယော ဝိယ သဒ္ဒါဒိဒေသတော၊ နာပိ တတ္ထ ဟေတုနာ ဝိနာ ဥပ္ပန္နံ သဒ္ဒါဒီဟိ ဝိနာ ပဋိဃောသာဒယော ဝိယာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဟောန္တိ အညတြ အဂန္တွာတိ ပုဗ္ဗေ ပစ္စယဒေသေ သန္နိဟိတာ ဟုတွာ တတော အညတြ ဂန္တွာ တပ္ပစ္စယာ န ဟောန္တိ ဥပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ အဘာဝါ၊ နာပိ သဒ္ဒါဒိပစ္စယာ န ဟောန္တိ၊ ဧဝံ ဣဒမ္ပီတိ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ.

နတ္ထိ ဧကတာ ဧကသန္တာနေကတ္တေပိ အညဿေဝ ဝိညာဏဿ ပါတုဘဝနတော. နာပိ နာနတာ သန္တာနဗန္ဓတော ပဒီပေါ ဝိယ. ခဏိကာယ ဟိ ပဒီပဇာလာယ သန္တာနေကတ္တံ ဥပါဒါယ သော ဧဝါတိ ဝုစ္စတိ၊ အတ္ထကိစ္စဉ္စ သာဓေတိ၊ ဧဝမိဓာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ယဒိ ဟီ’’တိအာဒိနာ သန္တာနဗန္ဓေ ဧကန္တံ ဧကတာယ၊ နာနတာယ စ အဂ္ဂဟေတဗ္ဗတံ၊ ဂဟဏေ စ ဒေါသံ ဒဿေတိ. ဧသ နယောတိ အတိဒေသေန ဗီဇင်္ကုရာဒီသု သဗ္ဗဟေတုဟေတုသမုပ္ပန္နေသု ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. ဣဓာပိ ဟိ ဟေတုဟေတုသမုပ္ပန္နဝိညာဏာနံ ဧကန္တမေကတ္တေ သတိ န မနုဿဂတိတော ဒေဝဂတိ သမ္ဘူတာ သိယာ. ဧကန္တနာနတ္တေ န ကမ္မဝတော ဖလံ သိယာ၊ တတော ‘‘ရတ္တဿ ဗီဇံ ရတ္တဿ ဖလ’’န္တိအာဒိကဿ ဝိယ ‘‘ဘူတပုဗ္ဗာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ရောဟိတဿော နာမ ဣသိ အဟောသိ’’န္တိအာဒိကဿ (သံ. နိ. ၁.၁၀၇) ဝေါဟာရဿ လောပေါ သိယာ၊ တသ္မာ ဧတ္ထ သန္တာနဗန္ဓေသု ဟေတုဟေတုသမုပ္ပန္နေသု န ဧကန္တမေကတာ ဝါ နာနတာ ဝါ ဥပဂန္တဗ္ဗာ န ဂဟေတဗ္ဗာ. ဧတ္ထ စ ဧကန္တဧကတာပဋိသေဓေန ‘‘သယံကတံ သုခံ ဒုက္ခ’’န္တိ (ဝိဘ. မူလဋီ. ၂၂၇) ဣမံ ဒိဋ္ဌိံ နိဝါရေတိ၊ ဧကန္တနာနတာပဋိသေဓေန ‘‘ပရံကတံ သုခံ ဒုက္ခ’’န္တိ (ဝိဘ. မူလဋီ. ၂၂၇)၊ ဟေတုဟေတုသမုပ္ပန္နတာဝစနေန ‘‘အဓိစ္စသမုပ္ပန္န’’န္တိ (ဝိဘ. မူလဋီ. ၂၂၇) ဣမံ ဒိဋ္ဌိံ နိဝါရေတိ.

၆၃၄. တတ္ထာတိ ဖလုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနေ. အညဿာတိ ယေန တံ ကမ္မံ ကတံ၊ တတော အညဿ. အညတောတိ ယံ တံ ကမ္မံ နိဗ္ဗတ္တိတံ၊ တတော အညတော. ‘‘ဓမ္မမတ္တံ ဘဝန္တရမုပေတီ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၆၃၂၊ ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၂၇၊ မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၂၇၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၀၅) ဝုတ္တတ္တာ ဖလဿ ဥပဘုဉ္ဇကေ စ အသတိ ကဿ တံ ဖလံ သိယာတိ အနုယုဉ္ဇေတိ. တတြာတိ တသ္မိံ ယထာဝုတ္တေ အနုယောဂေ.

တတ္ထာတိ ဧကသန္တာနေ. ယသ္မိံ ဓမ္မပုဉ္ဇေ ကမ္မံ နိဗ္ဗတ္တံ၊ တဿေဝ သန္တာနေတိ အတ္ထော. ဧတဿ အတ္ထဿာတိ ဟေတုဖလာနံ အတ္ထတော အညတ္တေပိ တေနေဝ ဟေတုဖလဘာဝေန သမ္ဗန္ဓတ္တာ တံ ဖလံ ‘‘အညဿ၊ အညတော’’တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဧတဿ အတ္ထဿ. စတုမဓုရအလတ္တကရသာဒိဘာဝနာ အမ္ဗမာတုလုင်္ဂါဒိဗီဇာနံ အဘိသင်္ခါရော. ဧတ္ထ စ အဘိသင်္ခတံ ဗီဇံ ဝိယ ကမ္မဝါ သတ္တော၊ အဘိသင်္ခါရော ဝိယ ကမ္မံ၊ ဗီဇဿ အင်္ကုရာဒိပ္ပဗန္ဓော ဝိယ သတ္တဿ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏာဒိပ္ပဗန္ဓော. တတ္ထုပ္ပန္နဿ မဓုရဿ ရတ္တကေသရဿ ဝါ ဖလဿ ဝါ တဿေဝ ဗီဇဿ၊ တတော ဧဝ စ အဘိသင်္ခါရတော ဘာဝေါ ဝိယ ကမ္မကာရကဿေဝ သတ္တဿ၊ တံကမ္မတော ဧဝ စ ဖလဿ ဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဗာလသရီရေ ကတံ ဝိဇ္ဇာပရိယာပုဏနံ၊ သိပ္ပသိက္ခနံ၊ ဩသဓပ္ပယောဂေါ စ န ဝုဍ္ဎသရီရံ ဂစ္ဆန္တိ. အထ စ တန္နိမိတ္တံ ဝိဇ္ဇာပါဋဝံ သိပ္ပဇာနနံ၊ အနာမယတာ စ ဝုဍ္ဎသရီရေ ဟောန္တိ၊ န စ တာနိ အညဿ ဟောန္တိ တံသန္တတိပရိယာပန္နေ ဧဝ ဝုဍ္ဎသရီရေ ဥပ္ပဇ္ဇနတော၊ န စ ယထာပယုတ္တေန ဝိဇ္ဇာပရိယာပုဏနာဒိနာ ဝိနာ တာနိ အညတော ဟောန္တိ တဒဘာဝေ အဘာဝတော၊ ဧဝံ ဣဓာပိ သန္တာနေ ယံ ဖလံ၊ ဧတံ နာညဿ. န စ အညတောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧတေန စ သင်္ခါရာဘာဝေ ဖလာဘာဝမေဝ ဒဿေတိ၊ န အညပစ္စယနိဝါရဏံ ကရောတိ.

ယမ္ပိ ဝုတ္တံ၊ တတ္ထ ဝဒါမာတိ ဝစနသေသော. တတ္ထ ဝါ ဥပဘုဉ္ဇကေ အသတိ သိဒ္ဓါ ဘုဉ္ဇကသမ္မုတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဖလတီတိ သမ္မုတိ ဖလတိသမ္မုတိ.

ရုက္ခသင်္ခါတာနံ ဓမ္မာနန္တိ ရုက္ခပညတ္တိယာ ဥပါဒါနဘူတာနံ ဘူတုပါဒါယဓမ္မာနံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ယထာ ခန္ဓသန္တာနေ ကုသလာကုသလစေတနုပ္ပတ္တိယံ ‘‘ပုညံ ကရောတိ၊ ပါပံ ကရောတီ’’တိ ကတ္တုဝေါဟာရော၊ ဧဝံ တဿ ဖလုပ္ပတ္တိယံ ‘‘သုခံ အနုဘဝတိ၊ ဒုက္ခံ အနုဘဝတီ’’တိ ဥပဘုဉ္ဇကဝေါဟာရော၊ တသ္မာ န ဧတ္ထ ခန္ဓဝိနိမုတ္တေန အညေန ဥပဘုဉ္ဇကေန နာမ ကောစိ အတ္ထော အတ္ထီတိ.

၆၃၅. ဧဝံ သန္တေပီတိ အသင်္ကန္တိပါတုဘာဝေ တတ္ထ စ ယထာဝုတ္တဒေါသပရိဟရဏေ သတိ၊ သိဒ္ဓေတိ အတ္ထော. ပဝတ္တိက္ခဏေယေဝါတိ သင်္ခါရာနံ ပဝတ္တမာနက္ခဏေ ဧဝ. ပဝတ္တိတော ပုဗ္ဗေတိ ကမ္မာယူဟနက္ခဏတော ပုဗ္ဗေ၊ အဝိဇ္ဇမာနတာယ သမာနတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ပစ္ဆာ စာတိ ဝိပစ္စနပ္ပပတ္တိတော ပစ္ဆာ စ.

အဝိပက္ကဝိပါကာ ကတတ္တာ စေ ပစ္စယာ၊ ဝိပက္ကဝိပါကာနမ္ပိ ကတတ္တံ သမာနန္တိ တေသမ္ပိ ဖလာဝဟတာ သိယာတိ အာသင်္ကာနိဝတ္တနတ္ထံ အာဟ ‘‘န စ နိစ္စံ ဖလာဝဟာ’’တိ.

‘‘န ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဝါ’’တိ ဧတေန ဝိဇ္ဇမာနတ္တံ၊ အဝိဇ္ဇမာနတ္တဉ္စ နိဿာယ ဝုတ္တဒေါသေ ပရိဟရတိ. တဿာ ပါဋိဘောဂကိရိယာယ၊ ဘဏ္ဍကီဏနကိရိယာယ၊ ဣဏဂ္ဂဟဏကိရိယာယ ဝါ ကရဏမတ္တံ တံကိရိယာကရဏမတ္တံ၊ တဒေဝ တဒတ္ထနိယျာတနေ ပဋိဘဏ္ဍဒါနေ၊ ဣဏဒါနေ စ ပစ္စယော ဟောတိ၊ အဖလိတနိယျာတနာဒိဖလန္တိ အတ္ထော.

၆၃၆. သမ္မောဟဝိဃာတတ္ထန္တိ ဗာတ္တိံသာယ ဝိညာဏေသု ယထာဝုတ္တသင်္ခါရာနံ ပဋိသန္ဓိယံ၊ ပဝတ္တိယဉ္စ ပစ္စယဘာဝေ ဝိဘဇ္ဇ အဝိဘာဝိတေ ပဝတ္တနကသမ္မောဟဿ အပနယနတ္ထံ.

ပုညာဘိသင်္ခါရေတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ. အဝိသေသေနာတိ ‘‘တိဟေတုကော တိဟေတုကဿာ’’တိအာဒိကံ ဘေဒံ အကတွာ သာမညတော၊ ပိဏ္ဍဝသေနာတိ အတ္ထော. သဗ္ဗတ္ထ ဥပနိဿယပစ္စယော ဗလဝကမ္မဿ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗော. ‘‘ဒုဗ္ဗလဉှိ ကမ္မံ ဥပနိဿယပစ္စယော န ဟောတီ’’တိ ပဋ္ဌာနသံဝဏ္ဏနာယ ဒဿိတမေတံ. ရူပါဝစရပဉ္စကုသလစေတနာဘေဒေါတိ ‘‘ဌပေတွာ အဘိညာပ္ပတ္တ’’န္တိ ဝိသေသေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ န ဝါ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝိပါကဿ ပစ္စယဘာဝကထာယ အဝိပါကာရဟဿ ပသင်္ဂါဘာဝတော. အဘိညာစေတနာယ ဟိ အဝိပါကတာ ဟေဋ္ဌာ ဝိဘာဝိတာ ဧဝ. အဝိသေသေန ပနာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ပဉ္စန္နံ ဝိပါကဝိညာဏာနန္တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ.

ပဉ္စန္နန္တိ စက္ခုသောတဝိညာဏာနံ၊ သမ္ပဋိစ္ဆနမနောဓာတုယာ၊ ဒွိန္နံ သန္တီရဏမနောဝိညာဏဓာတူနဉ္စာတိ ဧတေသံ ပဉ္စန္နံ. တထေဝါတိ ဒွေဓာ ဧဝ. ကထံ ပန ဣဋ္ဌာရမ္မဏေယေဝ ပဝတ္တနကာနိ ကုသလဝိပါကဝိညာဏာနိ ဒုဂ္ဂတိယံ ပဝတ္တန္တီတိ အာဟ ‘‘နိရယေ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿာ’’တိအာဒိ. ထေရော ဟိ တတ္ထ ဣဒ္ဓိယာ ဝဿံ နိမ္မိနိတွာ ကတိပယံ ဝေလံ နိရယဂ္ဂိံ ဝူပသမေတွာ တေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ.

သွေဝ ကာမာဝစရော ပုညာဘိသင်္ခါရော. အဝိသေသေန ပန ပုညာဘိသင်္ခါရောတိ ကာမာဝစရံ၊ ရူပါဝစရဉ္စာတိ ဒုဝိဓမ္ပိ ပုညာဘိသင်္ခါရံ ဧကဇ္ဈံ သင်္ဂဏှာတိ.

ဒွါဒသာကုသလစေတနာဘေဒေါတိ ဧတ္ထ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတစေတနာယ ဂဟဏေ ကာရဏံ န ဒိဿတိ၊ ဝိစာရေတဗ္ဗမေတံ. ဧကဿ ဝိညာဏဿ တထေဝ ပစ္စယော ပဋိသန္ဓိယံ၊ နော ပဝတ္တေတိ ဧကဿေဝ ပစ္စယဘာဝနိယမော ပဋိသန္ဓိယံ၊ နော ပဝတ္တေ. ပဝတ္တေ ဟိ သတ္တန္နမ္ပိ ပစ္စယောတိ အဓိပ္ပါယော.

ရူပဘဝေ စတုန္နန္တိ အကုသလဝိပါကာနံ စက္ခုသောတဝိညာဏသမ္ပဋိစ္ဆနသန္တီရဏာနံ. တာနိ ပန ဧကန္တတော အနိဋ္ဌာရမ္မဏာနိ၊ ရူပဘဝေ စ ကထံ အနိဋ္ဌာရမ္မဏသမာယောဂေါတိ အာဟ ‘‘သော စ ခေါ’’တိအာဒိ. ‘‘တထာ ကာမာဝစရဒေဝလောကေပိ အနိဋ္ဌရူပါဒယော နတ္ထီ’’တိ ဣဒံ ယေဘုယျဝသေန ဝုတ္တံ. ဗဟုလဉှိ တေသံ ဣဋ္ဌာ ဧဝ ရူပါဒယော ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ ကဒါစိ အနိဋ္ဌံ. ဒေဝါနဉှိ ကေသဉ္စိဒေဝ ပုဗ္ဗနိမိတ္တပါတုဘာဝကာလာဒီသု မိလာတမာလာဒိအနိဋ္ဌာရမ္မဏသမာယောဂေါ ဟောတီတိ.

၆၃၇. ယတ္ထ ဝိတ္ထာရပ္ပကာသနံ ကတံ၊ တတော ဘဝတော ပဋ္ဌာယ မုခမတ္တပ္ပကာသနံ ကာတုကာမော အာဟ ‘‘အာဒိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ. တေနေဝ ‘‘ဒွီသု ဘဝေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မနုဿာပိ ကေစိ အဏ္ဍဇာ၊ သံသေဒဇာ စ ဟောန္တီတိ တဒပေက္ခာယ ‘‘စတူသု ယောနီသူ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧကတ္တကာယဧကတ္တသညိတာသာမညေန စတုတ္ထဈာနဘူမိကာပိ အသညာရုပ္ပဝဇ္ဇာ စတုတ္ထိံယေဝ ဝိညာဏဋ္ဌိတိံ ဘဇန္တိ. ဧသ ပုညာဘိသင်္ခါရော. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယေန စေဝ ဥပနိဿယပစ္စယေန စာ’’တိ ဝုတ္တနယေနေဝ. ယထာသမ္ဘဝန္တိ ဧကဝီသတိကာမာဝစရရူပါဝစရကုသလဝိပါကေသု စုဒ္ဒသန္နံ ပဋိသန္ဓိယံ၊ ပဝတ္တေ စ၊ သတ္တန္နံ ပဝတ္တေ ဧဝါတိ အယံ ယထာသမ္ဘဝေါ.

တာဒိသေယေဝါတိ နာနတ္တကာယဧကတ္တသညီသင်္ခါတေယေဝ.

စတုန္နံ ဝိညာဏာနန္တိ ဘဝါဒယော အပေက္ခိတွာ ဝုတ္တံ. စတူသု အန္တောဂဓာနံ ပန တိဏ္ဏံ ဝိညာဏာနံ တီသု ဝိညာဏဋ္ဌိတီသု ပစ္စယဘာဝေါ ယောဇေတဗ္ဗော. အဝိညာဏကေ သတ္တာဝါသေ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏေ အလဗ္ဘမာနေပိ တဿ သင်္ခါရဟေတုကတ္တံ လဗ္ဘတေဝ. တထာ ဟိ တတ္ထ ပုညာဘိသင်္ခါရော ကဋတ္တာရူပါနံ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ. ဧတသ္မိဉ္စ မုခမတ္တပ္ပကာသနေ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီနံ ဒုဂ္ဂတိအာဒီသု ပဝတ္တိယံ ကုသလဝိပါကာဒိဝိညာဏာနံ ပစ္စယဘာဝေါ ဘဝေသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိညာယတီတိ န ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.