အဝိဇ္ဇာပစ္စယာသင်္ခါရပဒကထာဝဏ္ဏနာ

၅၉၁. အယံ ပနာတိ ဣဒါနိ ဝက္ခမာနံ. ‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဇ္ဇာ ဒုက္ခေ အညာဏ’’န္တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၀၃) သုတ္တန္တေသု စတုဋ္ဌာနိကာ အဝိဇ္ဇာ ဝုတ္တာတိ ‘‘သုတ္တန္တပရိယာယေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. နိက္ခေပကဏ္ဍေ (ဓ. သ. ၁၁၀၆) ပန သုတ္တန္တေသု စတူသု ဌာနေသု ကထိတာယ ဧဝ အဝိဇ္ဇာယ အဋ္ဌသု ဌာနေသု ကိစ္စဇာတိတော ကထိတတ္တာ တဒတ္ထဝဏ္ဏနာဝသေန ဝိဘာဝနံ ကာတုံ ‘‘အဘိဓမ္မပရိယာယေနာ’’တိ အာရဘိတွာ ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဟာပေတွာ ဝိဘဇိတဗ္ဗံ. ဝိဘဇနဉှိ အဘိဓမ္မပရိယာယော. ‘‘အဋ္ဌသု ဌာနေသု အညာဏ’’န္တိ အာနေတွာ တံ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. သေသဋ္ဌာနေသူတိ ဒုက္ခသမုဒယေသု၊ ပုဗ္ဗန္တာဒီသု စ. အာရမ္မဏဝသေနာတိ အာရမ္မဏကရဏဝသေနာပိ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ‘‘ဒုက္ခေ အညာဏ’’န္တိအာဒိကေ ပါဌေ. သာတိ အဝိဇ္ဇာ. ဥပ္ပန္နာတိ အသမူဟတုပ္ပန္နာ၊ ပဂေဝ ပစ္စုပ္ပန္နာ. ‘‘ပဋိစ္ဆာဒေတွာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ ပဋိစ္ဆာဒနာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ယာထာဝသရသလက္ခဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န ဒေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ရသိတဗ္ဗော ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗော သဘာဝေါ ရသော၊ အတ္တနော ရသော သရသော၊ ယာထာဝေါ ယထာဘူတော သရသော ယာထာဝသရသော၊ ယော ‘‘ပီဠနဋ္ဌော’’တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၂.၈) ဝုတ္တော ဒုက္ခသစ္စပ္ပဘေဒါ ဧဝ စ ပုဗ္ဗန္တာဒယော၊ သော ဧဝ လက္ခိတဗ္ဗတ္တာ ယာထာဝသရသလက္ခဏံ. တံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ ပစ္စက္ခတော ဇာနိတုံ န ဒေတိ.

တဒုဘယန္တိ ပုဗ္ဗန္တဉ္စေဝ အပရန္တဉ္စ အတီတံ၊ အနာဂတဉ္စ ခန္ဓပဉ္စကံ. ပုဗ္ဗန္တာပရန္တဘာဂဝန္တတာယ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နဒ္ဓဘူတော မဇ္ဈန္တော ပုဗ္ဗန္တာပရန္တော. အယံ အဝိဇ္ဇာ ဣမေ သင်္ခါရာတိ ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဓမ္မေသု ပစ္စက္ခတော ဇာနနာကာရဒဿနံ. ဧတ္ထာတိ ဧတေသု ဒုက္ခာဒီသု. ယဒိပိ အဝိဇ္ဇာ ဒုက္ခာဒီသု အာရမ္မဏကရဏဝသေနပိ ပဝတ္တတိ၊ ယထာ ပန နိရောဓမဂ္ဂေ အာရမ္မဏံ ကာတုံ အသက္ကောန္တီ တေ ဇာနိတုကာမဿ တပ္ပဋိစ္ဆာဒနဝသေန၊ အနိရောဓမဂ္ဂေသု နိရောဓမဂ္ဂဂ္ဂဟဏကာရဏဘာဝေန စ ပဝတ္တမာနာ တေ ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န ဒေတိ၊ ဧဝံ ဒုက္ခာဒီသုပီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဋိစ္ဆာဒနဝသေနေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတာ’’တိ. ဒုက္ခာဒိဝိသယော အန္ဓတမကရော၊ လောဘာဒီနဉ္စ အန္ဓတမကရာနံ ပစ္စယဘူတော အဒဿနာကာရော အညာဏံ.

၅၉၂. ပုညာဒယောတိ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒယော. တတ္ထ ပုနာတိ အတ္တနော သန္တာနံ အပုညဖလတော၊ ဒုက္ခသံကိလေသတော စ သောဓေတီတိ ပုညံ. ဟိတသုခဇ္ဈာသယေန ပုညံ ကရောတီတိ တန္နိပ္ဖါဒနေန ကာရကဿ အဇ္ဈာသယံ ပူရေတိ၊ ပုဇ္ဇဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဝါ ပုညံ. ဣတိ ပူရကော၊ ပုဇ္ဇနိဗ္ဗတ္တကော စ နိရုတ္တိနယေန ပုညန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပုညဉ္စ သော အတ္တနော ဖလဿ အဘိသင်္ခရဏဋ္ဌေန အဘိသင်္ခါရော စာတိ ပုညာဘိသင်္ခါရော. ပုညပဋိပက္ခတော အပုညန္တိ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အပုညာဘိသင်္ခါရော ဝေဒိတဗ္ဗော. သမာဓိပစ္စနီကာနံ အတိဒူရတာယ န ဣဉ္ဇတိ၊ အနိဉ္ဇဉ္စ ဘဝံ အဘိသင်္ခရောတီတိ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော. ကာယေန ပဝတ္တိတော၊ ကာယတော ဝါ ပဝတ္တော၊ ကာယဿ ဝါ သင်္ခါရောတိ ကာယသင်္ခါရော. ဝစီစိတ္တသင်္ခါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ ပဌမတ္တိကော ပရိဝီမံသနသုတ္တာဒိဝသေန ဂဟိတော. တတ္ထ ဟိ ‘‘ပုညံ စေ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ၊ ပုညူပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏ’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၅၁) အာဂတံ. ဒုတိယတ္တိကော ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝသေန. တတ္ထ ဟိ ‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ခါရာ. ကတမေ တယော? ကာယသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော စိတ္တသင်္ခါရော’’တိ (သံ. နိ. ၂.၂၈) ဝုတ္တံ.

ဝိတ္ထာရတော ပနာတိအာဒိ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီနံ သရူပတော၊ ပဘေဒတော စ ဝိဘာဝနံ. ဘာဝနာဝသေနေဝ ပဝတ္တာ၊ န ဒါနသီလဝသေနာတိ တတ္ထ လဗ္ဘမာနံ ပုညကိရိယဝတ္ထုံ ဒဿေတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ အရူပါဝစရစေတနာပိ ‘‘ဘာဝနာဝသေနေဝ ပဝတ္တာ’’တိ ဝုတ္တာ. ယေ ပန ‘‘ဘာဝနာဝသေနေဝါ’’တိ အဝဓာရဏေန အဘိညာစေတနံ နိဝတ္တေတီတိ ဝဒန္တိ၊ တဒယုတ္တံ တာသမ္ပိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယတာယ ဝိယ ပုညာဘိသင်္ခါရဘာဝဿ စ ဣစ္ဆိတတ္တာ. အညထာ အဘိညာစိတ္တုပ္ပါဒဿ ပုညကိရိယဝတ္ထူသု အသင်္ဂဟော ဧဝ သိယာ၊ န စ ယုတ္တံ ‘‘ကုသလဉ္စ ပုညကိရိယဝတ္ထုဉ္စ န ဟောတီ’’တိ. ပါဏာတိပါတာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန န တဒဝသိဋ္ဌအကုသလကမ္မပထာနံယေဝ ဂဟဏံ၊ အထ ခေါ အနဝသေသအကုသလကမ္မဿာပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဣတရေသု ပနာတိ ကာယသင်္ခါရာဒီသု. ပုညာဘိသင်္ခါရာဒယော ပဝတ္တမာနာ ဣမေဟိ ဒွါရေဟိ ပဝတ္တန္တီတိ ဒွါရတော ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ. ‘‘သမဝီသတိ စေတနာ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ ယဒိ ကာယဝစီဝိညတ္တိယော သမုဋ္ဌာပေန္တိယော ကုသလာကုသလစေတနာ ကာယသင်္ခါရော၊ ဝစီသင်္ခါရောတိ စ ဝုစ္စန္တိ၊ ဧဝံ သန္တေ အဘိညာစေတနာယပိ ကုသလာယ တထာ ပဝတ္တာယ ဝစီသင်္ခါရဘာဝေါ ဝတ္တဗ္ဗောတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အဘိညာစေတနာ’’တိအာဒိ. ဧတ္ထာတိ ကာယဝစီသင်္ခါရဂ္ဂဟဏေ၊ ကာယဝစီသဉ္စေတနာဂ္ဂဟဏေ ဝါ. န ဂဟိတာတိ အဋ္ဌကထာယံ န ဂဟိတာ ‘‘အဘိညာစေတနာ ဝိညာဏဿ ပစ္စယော န ဟောတီ’’တိ. ကသ္မာ ပန န ဟောတိ၊ နနု သာပိ ကုသလာ၊ ဝိပါကဓမ္မာ စာတိ? သစ္စမေတံ၊ အနုပစ္ဆိန္နတဏှာဝိဇ္ဇမာနေ ပန သန္တာနေ သဗျာပါရပ္ပဝတ္တိယာ တဿာ ကုသလတာ၊ ဝိပါကဓမ္မတာ စ ဝုတ္တာ၊ န ဝိပါကုပ္ပါဒနေန. သာ ပန ဝိပါကံ ဥပ္ပါဒေန္တီ ရူပါဝစရမေဝ ဥပ္ပါဒေယျ. န ဟိ အညဘူမိကံ ကမ္မံ အညဘူမိကံ ဝိပါကံ ဥပ္ပါဒေတီတိ. အတ္တနာ သဒိသာရမ္မဏံ တိဋ္ဌာနိကမေဝ စ ဥပ္ပါဒေယျ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ ရူပါဝစရဝိပါကဿ ကမ္မသဒိသာရမ္မဏဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ. န စ ရူပါဝစရဝိပါကော ပရိတ္တာဒိအာရမ္မဏော အတ္ထိ၊ အဘိညာစေတနာ စ ပရိတ္တာဒိအာရမ္မဏာဝ ဟောတိ. တသ္မာ ဝိပါကံ န ဥပ္ပါဒေတီတိ ဝိညာယတိ. ကသိဏေသု စ ဥပ္ပါဒိတဿ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိဿ အာနိသံသဘူတာ အဘိညာ. ယထာဟ ‘‘သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၄-၂၄၅၊ မ. နိ. ၁.၃၈၄-၃၈၆၊ ၄၃၁-၄၃၃၊ ပါရာ. ၁၂). တသ္မာ သမာဓိဖလသဒိသာ သာ၊ န စ ဖလံ ဒေတိ. ဒါနသီလာနိသံသဘူတော တသ္မိံ ဘဝေ ပစ္စယလာဘော ဝိယာတိ သာပိ ဝိပါကံ န ဥပ္ပါဒေတီတိ.

‘‘ယထာ စ အဘိညာစေတနာ၊ ဧဝံ ဥဒ္ဓစ္စစေတနာပိ န ဟောတီ’’တိ ဣဒံ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတဓမ္မေ ဝိသုံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘တေသံ ဝိပါကေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ (ဝိဘ. ၇၂၅) ဝုတ္တတ္တာ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. သာ ပန ဝိစာရဏာ ဟေဋ္ဌာ ခန္ဓနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာယံ အကုသလကထာယံ ဝိစာရိတာ ဧဝါတိ တတ္ထ ဝိစာရိတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အပိစေတ္ထ ယဒေကေ ဝိဘဇ္ဇ ဝဒန္တိ၊ ဒဿနဘာဝနာနံ အဘာဝေပိ ယေသံ ပုထုဇ္ဇနာနံ၊ သေက္ခာနဉ္စ ဒဿနဘာဝနာဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တေသံ တဒုပ္ပတ္တိကာလေ တေဟိ ပဟာတုံ သက္ကုဏေယျာ အကုသလာ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ၊ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာတိ စ ဝုစ္စန္တိ. ပုထုဇ္ဇနာနံ ပန ဘာဝနာယ အဘာဝါ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗစိန္တာ နတ္ထိ. တေန တေသံ ပဝတ္တမာနာ ဒဿနေန ပဟာတုံ အသက္ကုဏေယျာပိ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာတိ န ဝုစ္စန္တိ. ယဒိ ဝုစ္စေယျုံ၊ ဒဿနေနပဟာတဗ္ဗာ ဘာဝနာယပဟာတဗ္ဗာနံ ကေသဉ္စိ ကေနစိ ကဒါစိ အာရမ္မဏအာရမ္မဏာဓိပတိဥပနိဿယပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဘဝေယျုံ? န စ ပဋ္ဌာနေ ဒဿနေနပဟာတဗ္ဗာ ဘာဝနာယပဟာတဗ္ဗာနံ ကေနစိ ပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ဝုတ္တာ. သေက္ခာနံ ပန ဝိဇ္ဇမာနာ ဘာဝနာယ ပဟာတုံ သက္ကုဏေယျာတိ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ. တေနေဝ သေက္ခာနံ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ၊ စတ္တတ္တာ ဝန္တတ္တာ မုတ္တတ္တာ ပဟီနတ္တာ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာ ဥက္ခေဋိတတ္တာ သမုက္ခေဋိတတ္တာ အဿာဒိတဗ္ဗာ၊ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗာ စ န ဟောန္တိ. ပဟီနတာယ ဧဝ သောမနဿဟေတုဘူတာ၊ အဝိက္ခေပဟေတုဘူတာ စ န ဒေါမနဿံ၊ ဥဒ္ဓစ္စဉ္စ ဥပ္ပါဒေန္တီတိ န တေ တေသံ အာရမ္မဏအာရမ္မဏာဓိပတိဘာဝံ၊ ပကတူပနိဿယဘာဝဉ္စ ဂစ္ဆန္တိ. န ဟိ ပဟီနေ ဥပနိဿာယ အရိယော ရာဂါဒိကိလေသေ ဥပ္ပါဒေတိ.

ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ယေ ကိလေသာ ပဟီနာ၊ တေ ကိလေသေ န ပုနေတိ န ပစ္စေတိ န ပစ္စာဂစ္ဆတိ။ပေ။ အရဟတ္တမဂ္ဂေန။ပေ။ ပစ္စာဂစ္ဆတီ’’တိ (မဟာနိ. ၈၀၊ စူဠနိ. မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂၇). န စ ပုထုဇ္ဇနာနံ ဒဿနေန ပဟာတုံ သက္ကုဏေယျာ၊ ဣတရေသံ န ကေနစိ ပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောန္တီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘ဒိဋ္ဌိံ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ၊ တံ အာရဗ္ဘ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ ဥဒ္ဓစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝိစိကိစ္ဆံ အာရဗ္ဘ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ဥဒ္ဓစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၀၇) ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနံ ဥဒ္ဓစ္စာရမ္မဏပစ္စယဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ. ဧတ္ထ ဟိ ဥဒ္ဓစ္စန္တိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ အဓိပတိပစ္စယနိဒ္ဒေသေ ‘‘ဒိဋ္ဌိံ ဂရုံ ကတွာ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ၊ တံ ဂရုံ ကတွာ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၁၅) ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ ‘‘ဥဒ္ဓစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. တသ္မာ ဒဿနဘာဝနာဟိ ပဟာတဗ္ဗာနံ အတီတာဒိဘာဝေန န ဝတ္တဗ္ဗတ္တေပိ ယာဒိသာနံ တာဟိ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာ အာပါဒေတဗ္ဗာ၊ တေသု ပုထုဇ္ဇနေသု ဝတ္တမာနာ ဒဿနံ အပေက္ခိတွာ တေန ပဟာတုံ သက္ကုဏေယျာ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ၊ သေက္ခေသု ဝတ္တမာနာ ဘာဝနံ အပေက္ခိတွာ တာယ ပဟာတုံ သက္ကုဏေယျာ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ.

တေသု ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ သဟာယဝိရဟာ ဝိပါကံ န ဇနယန္တီတိ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗစေတနာယ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဘာဝေါ န ဝုတ္တော၊ အပေက္ခိတဗ္ဗဒဿနဘာဝနာရဟိတာနံ ပန ပုထုဇ္ဇနေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ သကဘဏ္ဍေ ဆန္ဒရာဂါဒီနံ၊ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒဿ စ သံယောဇနတ္တယတဒေကဋ္ဌကိလေသာနံ အနုပစ္ဆိန္နတာယ အပရိက္ခီဏသဟာယာနံ ဝိပါကုပ္ပါဒနံ န သက္ကာ ပဋိသေဓိတုန္တိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတဓမ္မာနံ ဝိပါကော ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တော. ယဒိ ဧဝံ၊ အပေက္ခိတဗ္ဗဒဿနဘာဝနာရဟိတာနံ အကုသလာနံ နေဝဒဿနေန-နဘာဝနာယပဟာတဗ္ဗတာယ နဝတ္တဗ္ဗတာ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ၊ အပ္ပဟာတဗ္ဗာနံ ‘‘နေဝဒဿနေန-နဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိ (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၉) ဝုတ္တတ္တာ၊ အပ္ပဟာတဗ္ဗဝိရုဒ္ဓသဘာဝတ္တာ စ အကုသလာနံ.

ဧဝမ္ပိ တေ ဣမသ္မိံ တိကေ ‘‘နဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ အာပဇ္ဇန္တီတိ? နာပဇ္ဇန္တိ၊ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ ဒဿိတာနံ ဒွါဒသအကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါနံ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သင်္ဂဟိတတ္တာ. ယထာ ဟိ ဓမ္မဝသေန သဗ္ဗေ သင်္ခတဓမ္မာ သင်္ဂဟိတာတိ ဥပ္ပန္နတ္တိကေ ကာလဝသေန အသင်္ဂဟိတာပိ အတီတာ ‘‘နဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ န ဝုတ္တာ စိတ္တုပ္ပါဒရူပဘာဝေန ဂဟိတေသု နဝတ္တဗ္ဗဿ အဘာဝါ၊ ဧဝမိဓာပိ စိတ္တုပ္ပါဒဘာဝေန ဂဟိတေသု နဝတ္တဗ္ဗဿ အသင်္ဂဟိတဿ အဘာဝါ နဝတ္တဗ္ဗတာ နဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယတ္ထ ဟိ စိတ္တုပ္ပါဒေါ ကောစိ နိယောဂတော နဝတ္တဗ္ဗော အတ္ထိ၊ တတ္ထ တေသံ စတုတ္ထော ကောဋ္ဌာသော အတ္ထီတိ ယထာဝုတ္တပဒေသု ဝိယ တတ္ထာပိ ဘိန္ဒိတွာ ဘဇာပေတဗ္ဗစိတ္တုပ္ပါဒေ ဘိန္ဒိတွာ ဘဇာပေတိ ‘‘သိယာ နဝတ္တဗ္ဗာ ပရိတ္တာရမ္မဏာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၄၂၂). တဒဘာဝါ ဥပ္ပန္နတ္တိကေ၊ ဣဓ စ တထာ န ဝုတ္တာ.

အထ ဝါ ယထာ သပ္ပဋိဃေဟိ သမာနသဘာဝတ္တာ ရူပဓာတုယံ တယော မဟာဘူတာ သပ္ပဋိဃာတိ ဝုတ္တာ. ယထာဟ ‘‘အသညသတ္တာနံ အနိဒဿနသပ္ပဋိဃံ ဧကံ မဟာဘူတံ ပဋိစ္စ ဒွေ မဟာဘူတာ၊ ဒွေ မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ ဧကံ မဟာဘူတ’’န္တိ၊ ဧဝံ ပုထုဇ္ဇနာနံ ပဝတ္တမာနာ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗသမာနသဘာဝါ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဝုစ္စေယျုန္တိ? နတ္ထိ နဝတ္တဗ္ဗတာပသင်္ဂေါ. ဧဝဉ္စ သတိ ပုထုဇ္ဇနာနံ ပဝတ္တမာနာပိ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ သကဘဏ္ဍေ ဆန္ဒရာဂါဒယော ပရဘဏ္ဍေ ဆန္ဒရာဂါဒီနံ ဥပနိဿယပစ္စယော၊ ရာဂေါ စ ရာဂဒိဋ္ဌီနံ အဓိပတိပစ္စယောတိ အယမတ္ထော လဒ္ဓေါ ဟောတိ. ယထာ ပန အဖောဋ္ဌဗ္ဗတ္တာ ရူပဓာတုယံ တယော မဟာဘူတာ န ပရမတ္ထတော သပ္ပဋိဃာ၊ ဧဝံ အပေက္ခိတဗ္ဗဘာဝနာရဟိတာ ပုထုဇ္ဇနေသု ဝတ္တမာနာ သကဘဏ္ဍေ ဆန္ဒရာဂါဒယော န ပရမတ္ထတော ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာနံ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယတာ န ဝုတ္တာ. န စ ဒဿနေနပဟာတဗ္ဗာ ဘာဝနာယပဟာတဗ္ဗာနံ ကေနစိ ပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ဝုတ္တာ. ယေ ဟိ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗပစ္စယာ ကိလေသာ၊ န တေ ဒဿနတော ဥဒ္ဓံ ပဝတ္တန္တိ. ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗပစ္စယဿပိ ပန ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတဿ သဟာယဝေကလ္လမတ္တမေဝ ဒဿနေန ကတံ၊ န တဿ ကောစိ ဘာဝေါ ဒဿနေန အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပါဒိတောတိ တဿ ဧကန္တဘာဝနာယပဟာတဗ္ဗတာ ဝုတ္တာ. တသ္မာ တဿ တာဒိသဿေဝ သတိ သဟာယေ ဝိပါကုပ္ပါဒနဝစနံ၊ အသတိ စ ဝိပါကာနုပ္ပါဒနဝစနံ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ.

တယိဒံ သဗ္ဗံ တေသံ အာစရိယာနံ အဟောပုရိသိကာမတ္တန္တိ အပရေ. ကသ္မာ? ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတဿ ဧကန္တေန ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗတ္တာ. ဧဝဉှိ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ? ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတော စိတ္တုပ္ပါဒေါ’’တိ (ဓ. သ. ၁၄၀၆). ယဒိ ဟိ တံ ဣစ္ဆိတံ သိယာ၊ ယထာ အတီတာရမ္မဏတ္တိကေ ‘‘နိယောဂါ အနာဂတာရမ္မဏာ နတ္ထီ’’တိ (ဓ. သ. ၁၄၃၃) ဝတွာ ဝိဘဇ္ဇ ဝုတ္တံ၊ ဧဝမိဓာပိ ‘‘နိယောဂါ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတော သိယာ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗော၊ သိယာ န ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ ဝဒေယျ. ယာ စ တံ သမတ္ထေန္တေန ‘‘ယဒိ ဝုစ္စေယျု’’န္တိအာဒိနာ ယုတ္တိ ဝုတ္တာ၊ သာပိ အယုတ္တိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာရမ္မဏာနံ ရာဂဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဥဒ္ဓစ္စာနံ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗဘာဝေါ ဧဝ ဣစ္ဆိတောတိ. ယံ ပန ဥဒ္ဓစ္စဂ္ဂဟဏေန ပါဠိယံ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတော စိတ္တုပ္ပါဒေါ ဝုတ္တောတိ ဝတွာ တံ သာဓေတုံ အဓိပတိပစ္စယနိဒ္ဒေသေ ဥဒ္ဓစ္စဿ အနုဒ္ဓရဏံ နိဗန္ဓနံ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ အနိဗန္ဓနံ ပဋ္ဌာနေ သာဝသေသပါဌဒဿနတော. တထာ ဟိ ‘‘အတီတော ဓမ္မော ပစ္စုပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿ၊ အနာဂတော ဓမ္မော ပစ္စုပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၈.၂) ဧတေသံ ဝိဘင်္ဂေ စေတောပရိယဉာဏဂ္ဂဟဏံ ကတွာ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နော ဓမ္မော ပစ္စုပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿာ’’တိ ဧတဿ ဝိဘင်္ဂေ လဗ္ဘမာနမ္ပိ န ဥဒ္ဓဋံ.

ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗဿ ဝိပါကဒါနံ ပတိ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗဿ သဟာယဘာဝူပဂမနံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. ကိံ အဝိဇ္ဇာဒိ ဝိယ ဒါနသီလာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိယာယေဝ ဝိပါကဒါနသာမတ္ထိယာ ဌာနဝသေန ဒဿနေနပဟာတဗ္ဗံ ဘာဝနာယပဟာတဗ္ဗဿ သဟာယဘာဝံ ဥပဂစ္ဆတိ၊ ဥဒါဟု ကိလေသာ ဝိယ ကမ္မဿ ပဋိသန္ဓိဒါနံ ပတီတိ? ကိဉ္စေတ္ထ – ယဒိ တာဝ ပုရိမော ပက္ခော ပဟီနဒဿနပ္ပဟာတဗ္ဗတ္တာ သေက္ခသန္တာနေ ပဝတ္တိနော ဘာဝနာပဟာတဗ္ဗဿ ကိရိယဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ ပဟီနာဝိဇ္ဇာတဏှာမာနေ သန္တာနေ ပဝတ္တဒါနာဒိ ဝိယ. အထ ဒုတိယော၊ တဿာပိ ဒဿနေနပဟာတဗ္ဗတာ အာပဇ္ဇတိ အပါယဂမနီယသဘာဝါနတိဝတ္တနတော၊ တသ္မာ ဟေဋ္ဌာ ဝိစာရိတနယေနေဝ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတဿ ဝိပါကဒါနံ ပတိ ပါဠိယာ၊ အဋ္ဌကထာယ စ အဝိရုဇ္ဈနဝသေနေတ္ထ အတ္ထဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

သာပီတိ ဥဒ္ဓစ္စစေတနာပိ. ဝိညာဏဿ ပစ္စယဘာဝေတိ သမ္ပုဏ္ဏဿ ဝိပါကဝိညာဏဿ ပစ္စယဘာဝေ. ယဒိ အပနေတဗ္ဗာ၊ ကသ္မာ ‘‘သမဝီသတိ စေတနာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ တဿ ကာရဏံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ပန သဗ္ဗာပေတာ ဟောန္တီ’’တိ. အဘိညာစေတနာယပိ ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတိ. ယဒိ ဧဝံ အဘိညာစေတနာယ သဟ ဧကဝီသတီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ န၊ တထာ အဝစနဿ ဝုတ္တကာရဏတ္တာ. တံ ပန ဣတရာဝစနဿာပိ ကာရဏန္တိ သမာနရူပါယ ဧကိဿာ အဝစနေ ယံ ကာရဏံ အပေက္ခိတွာ ဧကာ န ဝုတ္တာ၊ တေန ကာရဏေန ဝုတ္တာယပိ အဝတ္တဗ္ဗတံ ဒဿေတိ. အယံ တိကောတိ ကာယသင်္ခါရတ္တိကော. ပုရိမတ္တိကန္တိ ပုညာဘိသင်္ခါရတ္တိကံ. ပဝိသတီတိ ကထံ ပဝိသတိ. ပုညာဘိသင်္ခါရော ဟိ အဋ္ဌကာမာဝစရစေတနာပဘေဒေါ ကာယဒုစ္စရိတတော ဝိရမန္တဿ သိယာ ကာယသင်္ခါရော၊ ဝစီဒုစ္စရိတတော ဝိရမန္တဿ သိယာ ဝစီသင်္ခါရော၊ မနောဒွါရေ ပန ဥပ္ပန္နာ တေရသပိ စေတနာ ပုညာဘိသင်္ခါရော စ ဟောတိ စိတ္တသင်္ခါရော စ. အပုညာဘိသင်္ခါရောပိ ကာယဒုစ္စရိတဝသေန ပဝတ္တိယံ သိယာ ကာယသင်္ခါရော၊ ဝစီဒုစ္စရိတဝသေန ပဝတ္တိယံ သိယာ ဝစီသင်္ခါရော၊ ဒွေ ဒွါရာနိ မုဉ္စိတွာ မနောဒွါရေ ပဝတ္တိယံ သိယာ စိတ္တသင်္ခါရော၊ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော စာတိ ဧဝံ ဒုတိယတ္တိကော ပုရိမတ္တိကမေဝ ပဝိသတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထတော ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီနံယေဝ ဝသေန အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ.

၅၉၃. အဝိဇ္ဇာဘာဝေ ဘာဝတောတိ အဝိဇ္ဇာယ အတ္ထိဘာဝေ သင်္ခါရာနံ ဘာဝတော. န ဟိ အဝိဇ္ဇာယ အသတိ ကဒါစိ သင်္ခါရာ သမ္ဘဝန္တိ. ဣဒါနိ တံ အဝိဇ္ဇာယ ဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘အညာဏံ အပ္ပဟီနံ ဟောတီ’’တိ အာဟ. တေန မဂ္ဂေန အနိရောဓော ဣဓ အဝိဇ္ဇာယ အတ္ထိဘာဝေါ၊ န ဓရမာနတာ ဧဝါတိ ဒဿေတိ. သွာယမတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝိဘာဝိတောယေဝ. ‘‘အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတ’’န္တိ စ ဣမိနာ ဉာဏာဘာဝါဒိံ နိဝတ္တေတိ. အယဉှိ အ-ကာရော ‘‘အဟေတုကာ ဓမ္မာ (ဓ. သ. ဒုကမာတိကာ ၂) အဘိက္ခုကော အာဝါသော’’တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၇၆) တံယောဂနိဝတ္တိယံ ဒိဿတိ. အဘာဝေါ ဟေတ္ထ ဒီပိတော. ‘‘အပ္ပစ္စယာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ဒုကမာတိကာ ၇) တံသမ္ဗန္ဓိတာနိဝတ္တိယံ. ပစ္စယုပ္ပန္နဉှိ ပစ္စယသမ္ဗန္ဓီတိ အပ္ပစ္စယုပ္ပန္နတ္တာတိ တံသမ္ဗန္ဓိတာ ဧတ္ထ ဇောတီယတိ. ‘‘အနိဒဿနာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ဒုကမာတိကာ ၉) တံသဘာဝနိဝတ္တိယံ. နိဒဿနဉှိ ဒဋ္ဌဗ္ဗတာ. အထ စက္ခုဝိညာဏံ နိဒဿနံ န ပဿတီတိ တဂ္ဂဟေတဗ္ဗတာနိဝတ္တိယံ. တထာ ‘‘အနာသဝါ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ဒုကမာတိကာ ၁၅). ‘‘အပ္ပဋိဃာ ဓမ္မာ (ဓ. သ. ဒုကမာတိကာ ၁၀)၊ အနာရမ္မဏာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ဒုကမာတိကာ ၅၅) တံကိစ္စနိဝတ္တိယံ. ‘‘အရူပိနော ဓမ္မာ (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၁၁)၊ အစေတသိကာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. ဒုကမာတိကာ ၅၇) တဗ္ဘာဝနိဝတ္တိယံ. တဒညထာ ဟိ ဧတ္ထ ပကာသီယတိ. ‘‘အမနုဿော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၂၁) တဗ္ဘာဝမတ္တနိဝတ္တိယံ. မနုဿတ္တမတ္တံ နတ္ထိ၊ အညံ သမာနန္တိ သဒိသတာ ဟေတ္ထ သူစီယတိ. ‘‘အဿမဏော သမဏပဋိညော (အ. နိ. ၃.၁၃၊ ၂၇၊ ပု. ပ. ၉၁၊ ၁၂၄)၊ အပုတ္တော’’တိ တထာ သမ္ဘာဝနီယဂုဏနိဝတ္တိယံ. ဂရဟာ ဟိ ဧတ္ထ ဉာယတိ. ‘‘ကစ္စိ ဘောတော အနာမယံ (ဇာ. ၁.၁၅.၁၄၆၊ ၂.၂၀.၁၂၉)၊ အနုဒရာ ကညာ’’တိ တဒနပ္ပဘာဝနိဝတ္တိယံ. ‘‘အနုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၁၇) တံသဒိသဘာဝနိဝတ္တိယံ. အတီတာနဉှိ ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗတ္တာ၊ ဥပ္ပါဒိဓမ္မာနဉ္စ ပစ္စယေကဒေသနိဗ္ဗတ္တိယာ အာရဒ္ဓုပ္ပါဒဘာဝါ၊ ကာလဝိနိမုတ္တဿ စ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဥပ္ပန္နာနုကူလတာ၊ ပဂေဝ ပစ္စုပ္ပန္နာနန္တိ တဗ္ဗိဓုရဘာဝေါ ဧတ္ထ ဝိညာယတိ. ‘‘အသေက္ခာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၁၁) တဒပရိယောသာနနိဝတ္တိယံ. တန္နိဋ္ဌာနဉှေတ္ထ ပကာသီယတိ. ဣမေသံ ပန အတ္ထာနံ အသမ္ဘဝတော ပါရိသေသေန ယထာ ကုသလပဋိပက္ခာ ဓမ္မာ အကုသလာ၊ ဧဝံ ဝိဇ္ဇာပဋိပက္ခာ အဝိဇ္ဇာတိ ကတွာ ဉာဏပဋိပက္ခော ဓမ္မော အညာဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သုခသညာယ ဂဟေတွာ ဒုက္ခဒုက္ခဝိပရိဏာမဒုက္ခသင်္ခါရဒုက္ခတာဟိ ဝိညူဟိ ဒုက္ခန္တွေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ သံသာရဒုက္ခံ သုခန္တိ သညာယ အဘိနိဝိသိတွာ၊ ဧတေန တတ္ထ တဏှာပဝတ္တိံ ဒဿေတိ. အာရဘတီတိ နိဗ္ဗတ္တေတိ. တဏှာပရိက္ခာရေတိ တဏှာယ ‘‘သုခံ သုဘ’’န္တိအာဒိနာ သင်္ခတေ ပရိက္ခတေ၊ အလင်္ကတေတိ အတ္ထော. တဏှာ ဟိ ဒုက္ခဿ သမုဒယောတိ အဇာနန္တော ဗာလော ‘‘အဟော ဝတာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ခတ္တိယမဟာသာလာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျ’’န္တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၄၄၂) ပရိတဿန္တော ကာယသင်္ခါရေ ပရိက္ခရောတိ. တဏှာပရိက္ခာရေတိ ဝါ တဏှာယ ပရိဝါရဘူတေ. တဏှာဝတ္ထုံ ဟိ စက္ခာဒိံ၊ ရူပါဒိဉ္စ အဘိသင်္ခရိတွာ တံသမင်္ဂီနံ ဒေန္တာ သင်္ခရာ တဏှာယ ဥပနေန္တာ တဿာ ပရိဝါရာ ဝိယ ဟောန္တီတိ. ဂတိဝိသေသေ ဗြဟ္မလောကာဒိကေ. အနေကသတပသုဗဒ္ဓဘိံသနော ဝါဇပေယျာဒိကော ယညော. အမရဏတ္ထာတိ ဂဟိတာ ဒုက္ကရကိရိယာ အမရတပေါ. အမရော ဝါ ဒေဝေါ ဝါ ဘဝေယျံ၊ ဒေဝညတရော ဝါတိ ပဝတ္တိတာ ဝတစရိယာ အမရတပေါ. ဒုက္ခတ္တာ ဝါ မရော မာရကော တပေါ အမရတပေါ. ဒိဋ္ဌေ အဒိဋ္ဌသဒ္ဒေါ ဝိယ မရေ အမရသဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဇာတိအာဒိပပါတဒုက္ခဇနနတော မရုပ္ပပါတသဒိသတာ ပုညာဘိသင်္ခါရဿ ဝုတ္တာ. ‘‘မဟာပရိဠာဟဇနိက’’န္တိ ဣမိနာ အနုဒဟနဋ္ဌေန တိဏုက္ကာသဒိသတံ ပုညဖလဿ ဒဿေတိ. အပ္ပဿာဒတဉ္စာတိ စ-သဒ္ဒေန အဓိကုဋ္ဋနဝိနိဝိဇ္ဈနအင်္ဂပစ္စင်္ဂပလိဘဉ္ဇနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. တပ္ပစ္စယန္တိ တဿ ဝိပရိဏာမဒုက္ခသဘာဝဿ သုဂတိဖလဿ ပစ္စယဘူတံ. ရမဏီယဘာဝေန စ အဿာဒဘာဝေန စ ဂယှမာနံ ပုညဖလံ ဒီပသိခါမဓုလိတ္တသတ္ထဓာရာသဒိသံ. တဒတ္ထော စ ပုညာဘိသင်္ခါရော တံနိပါတလေဟနသဒိသော ဝုတ္တော. ‘‘သုခေါ ဣမိဿာ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ တရုဏာယ မုဒုကာယ လောမသာယ ဗာဟာယ သမ္ဖဿော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၄၆၉) သုခသညာယ အသုဘဘာဝဿ အသလ္လက္ခဏေနေဝ ဧကစ္စကာမပရိဘောဂေါတိ ဗာလော ဝိယ ဂူထကီဠနံ၊ ကိလေသာဘိဘူတတာယ ကောဓာရတိအဘိဘူတော အသဝသော မရိတုကာမော ဝိယ ဝိသခါဒနံ သမ္ပတိ ကိရိယာခဏေ၊ အာယတိံ ဖလက္ခဏေ စ ဇိဂုစ္ဆနီယံ၊ ဒုက္ခဉ္စ အပုညာဘိသင်္ခါရံ အာရဘတိ. လောဘသဟဂတဿ ဝါ ဂူထကီဠနသဒိသတာ၊ ဒေါသသဟဂတဿ ဝိသခါဒနသဒိသတာ ယောဇေတဗ္ဗာ. သဘယဿာပိ ပိသာစနဂရဿ ကာမဂုဏသမိဒ္ဓိယာ သုခဝိပလ္လာသဟေတုဘာဝေါ ဝိယ အာရုပ္ပဝိပါကာနံ နိရန္တရတာယ၊ အနုပလက္ခိယမာနဥပ္ပါဒဝယာနံ ဒီဃသန္တာနတာယ အဂယှမာနဝိပရိဏာမာနံ သင်္ခါရဝိပရိဏာမဒုက္ခဘူတာနမ္ပိ နိစ္စာဒိဝိပလ္လာသဟေတုဘာဝေါတိ၊ တေသံ ပိသာစနဂရသဒိသတာ၊ တဒဘိမုခဂမနသဒိသတာ စ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရဿ ယောဇေတဗ္ဗာ.

အဝိဇ္ဇာဘာဝတောဝ သင်္ခါရဘာဝေါ၊ န အဘာဝတောတိ သင်္ခါရာနံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယဘာဝေ သင်္ခေပေန အနွယတော၊ ဗျတိရေကတော စ ဝုတ္တမတ္ထံ သုတ္တေန သမတ္ထေတုံ ‘‘ဝုတ္တမ္ပိ စေတ’’န္တိအာဒိနာ သုတ္တပဒံ အာဘတံ. တတ္ထ အဝိဒွါတိ အဝိဒ္ဒသု. အဝိဇ္ဇာဂတောတိ အဝိဇ္ဇာယ သမန္နာဂတော၊ အပ္ပဟီနာဝိဇ္ဇောတိ အဓိပ္ပါယော.