၄. စတုဗ္ဗဏ္ဏဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ
၃၃၂. သန္တတိပရိယန္တံ ဝံသေ. ကုလ သန္တာနဗန္ဓူသု၊ ဘူဝါဒိ၊ ဏော၊ ကုလံ၊ ဝန သမ္ဘတ္တိယံ၊ သော. သံတနု ဝိတ္ထာရေ၊ ဏော. အဘိမုခံ ဇနေတီတိ အဘိဇနော၊ ဏော. ဂေါ ဝုစ္စတိ အဘိဓာနံ၊ ဗုဒ္ဓိ စ၊ တေ တာယတီတိ ဂေါတ္တံ. ဂေါတြမ္ပိ. ဂဝံ သဒ္ဒံ တာယတီတိ ဝါ ဂေါတ္တံ၊ တာ ပါလနေ. အနုပုဗ္ဗော ဣ ဂတိယံ၊ ကရဏေ အ. တနောတိသ္မာတိ၊ သန္တတိ၊ နလောပေါ၊ ဣတ္ထိယံ.
သန္တတိ ပန္တိဝိတ္ထာရ-ဂေါတ္တေသု ကဝိဘီ မတာ၊
ပရမ္ပရာ ဘဝေ စာပိ၊ ပုတ္တကညာသု သန္တတိ.
ခတ္တိယာဒယော ခတ္တိယဗြာဟ္မဏဝေဿသုဒ္ဒါ စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ ကုလာနိ ဘဝန္တိ၊ ဧတေ ဟိ အညမညမသင်္ကရတော ဝဏ္ဏေတဗ္ဗတော ဌပေတဗ္ဗတော ဝဏ္ဏာတိ ဝုစ္စန္တေ. ဝဏ္ဏ ဌပနေ.
၃၃၃-၃၃၄. ဆက္ကံ ကုလီနေ. ကုလဿာပစ္စံ ကုလိနော၊ ဣနော အပစ္စေ. သောဘနော ဇနော သဇ္ဇနော. သပရတ္ထံ သာဓေတီတိ သာဓု၊ သာဓ သံသိဒ္ဓိမှိ၊ ဥ. သဘာယံ သာဓု သဘျော. သာဓွတ္ထေ ယော. အယ ဂတိယံ. အယိတဗ္ဗော ဥပဂန္တဗ္ဗောတိ အယျော၊ ကမ္မနိ ယော. မဟာကုလဿာပစ္စံ မဟာကုလော၊ ဏော.
ဘူဘုဇန္တံ ရာဇသာမညေ. အတိတေဇဝန္တတာယ ဝိသေသေန ရာဇတေ ဒိဗ္ဗတေတိ ရာဇာ၊ ရာဇ ဒိတ္တိယံ. ဘုယာ ဘူမိယာ ပတိ ဘူပတိ၊ ဘုံ ပါလေတီတိ ဝါ ဘူပတိ၊ ပါ ရက္ခဏေ၊တိ၊ ရဿော. ပထဝိယာ ဣဿရော ပတ္ထိဝေါ၊ ဏော၊ ဒွိတ္တံ၊ ဣတ္တဉ္စ. ဇဂတိံ ဘူမိံ ပါလေတီတိ ဇဂတိပါလော၊ ကမ္မနိ ဏော. ဒိသာနံ ပတိ ဒိသမ္ပတိ၊ ဒိသာ၊ ဒိသဋ္ဌေ ဝါ ပါလေတီတိ ဒိသမ္ပတိ၊ ရဿတ္တံ၊ နိဂ္ဂဟီတာဂမော စ. ဘုံ ဘူမိံ ဘုဉ္ဇတီတိ ဘူဘုဇော၊ ဘုဇ ပါလနဇ္ဈောဟရဏေသု၊ ဣဓ ပါလနေ၊ ရုဓာဒိ. မဟိခိတောပျတြ. ခိ နိဝါသဂတီသု၊ မဟိံ အခိ ဂတဝါ မဟီခိတော.
၃၃၅. ပဇ္ဇဒ္ဓံ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တေ ဇာတိခတ္တိယေ၊ ‘‘ရာဇဇစ္စေ စ ခတ္တိယေ’’တိ ဝစနတော. ရညော ခတ္တိယဿာပစ္စံ ရာဇညော၊ ညော အပစ္စေ. ‘‘ခတ္တိယော တု ဝိရာ ခတ္တံ၊ ရာဇညဒွိဇလိင်္ဂနော’’တိ ရဘသ၊ ရတနကောသေသု ပရိယာယာ. ခတ္တဿာပစ္စံ ခတ္တိယော၊ အပစ္စေ ဣယပစ္စယော ဒိဿတေ၊ ခေတ္တာနံ အဓိပတိဘူတတ္တာ ဝါ ခတ္တိယောတိအာဒိကပ္ပိကရာဇာ ဝုစ္စတိ၊ တပ္ပဘဝတ္တာ ပန မုဒ္ဓါဘိသိတ္တေသွပိ တံသမညာ၊ ဧဿတ္တံ. ခတ္တဿာပစ္စံ ခတ္တံ၊ ဏော. ရဇ္ဇာရောပနသမယေ ဒက္ခိဏာဝဋ္ဋသင်္ခေါဒကေန ဂင်္ဂါနီတေန မုဒ္ဓနိ ခတ္တိယကညာဒီဟိ အဘိသိတ္တတ္တာ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တော၊ ပဌမခတ္တိယော. တပ္ပဘဝတာယ ပန အနဘိသိတ္တာ စ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တာချာ၊ ယထာ – ဗြဟ္မဗာဟုဇဿ ဝံသေ ဇာတဿာပိ ဗြဟ္မဗာဟုဇော. ဗြဟ္မဗာဟုတော ဇာတတ္တာ ဗာဟုဇောတိ ဟိ နိကာယန္တရိကာနံ လဒ္ဓိ. ယသ္မိံ ပန ရာဇိနိ အသေသာ သာမန္တာ ပဏမန္တိ၊ သော အဓိဿရာချော [အမရ ၁၈.၂]. သံ သတ္တော လဂ္ဂေါ အန္တော ယဿာ သာ သမန္တာ၊ သဝိသယာနန္တရာ ဘူမိ၊ သမန္တာယ ဣမေ သာမန္တာ၊ အနန္တရရာဇာနော.
ဒွယံ စက္ကဝတ္တိနိ. သဗ္ဗဘူမိယာ ဣဿရော သဗ္ဗဘုမ္မော၊ ဏျော. ပုညောပနီတေန စက္ကရတနေန ဝတ္တတေ အသာဓုဒမနိကာဒိရာဇဝတ္တံ အနုတိဋ္ဌတီတိ စက္ကဝတ္တီ၊ ဏီ၊ စက္ကရတနံ ဝတ္တေတိ အာကာသေ အတ္တနော ပုရတော ဂမယတီတိ ဝါ စက္ကဝတ္တီ၊ ပုညစက္ကံ၊ စတုစက္ကံ ဝါ သတ္တေသု ဝတ္တေတိ၊ တေ ဝါ အသ္မိံ ဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတ္တီ၊ စက္ကရတနုပ္ပါဒနတ္ထံ ဒွါဒသဝဿစရိတံ ဒသရာဇဓမ္မံ ဝတ္တမေတဿတ္ထီတိ ဝါ စက္ကဝတ္တီ. တတ္ထ အန္တောဇနသ္မိံ ဗလကာယေ ဓမ္မိကာရက္ခာဝရဏဂုတ္တိယာ သံဝိဓာနံ၊ ခတ္တိယေသု၊ အနုယုတ္တေသု၊ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသု၊ နေဂမဇာနပဒေသု၊ သမဏဗြာဟ္မဏေသု၊ မိဂပက္ခီသု၊ အဓမ္မကာရပဋိက္ခေပေါ၊ အဓနာနံ ဓနုပ္ပါဒနံ၊ သမဏဗြာဟ္မဏေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှပုစ္ဆနန္တိ ဣဒံ ဒသဝိဓံ စက္ကဝတ္တိဝတ္တံ၊ ဣဒမေဝ စ ဂဟပတိကေ၊ ပက္ခိဇာတေ စ ဝိသုံ ကတွာ ဂဟဏဝသေန ဒွါဒသဝိဓမ္ပိ ဒီပေသု. စတူသွပိ ဒီပေသု အာဏာဓမ္မစက္ကာနိ သတ္တေသု ပဝတ္တေတီတိ ဝါ စက္ကဝတ္တီ. အညော အသဗ္ဗဘုမ္မော အနဝကာသော သာမန္တော ဘူပေါ မဏ္ဍလိဿရော နာမ. သယမာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနဝသေန ပရိစ္ဆိန္နဿေဝ မဏ္ဍလဿ ဣဿရော၊ န သဗ္ဗမဏ္ဍလဿာတိ မဏ္ဍလိဿရောတိပိ. ဧတ္ထ စ ‘‘သဗ္ဗဘုမ္မော၊ စက္ကဝတ္တီ’’တိ ဒွီဟိ နာမေဟိ စတုဒီပိဿရော ရာဇာ ဒီပိတော၊ ဣဓာနာဂတေပိ သင်္ဂဟေတွာ ကထိတေန အဓိဿရပဒေန ဧကဒီပိဿရော ရာဇာ၊ မဏ္ဍလိဿရပဒေန ပဒေသိဿရော ရာဇာ ဒီပိတော. အထ ဝါ မဏ္ဍလိဿရပဒေန ဧကဒီပိဿရော ရာဇာ၊ သေသေဟိ ရာဇရာဇညာဒီဟိ ဗာဟုဇပရိယန္တေဟိ ပဒေသိဿရော ဒီပိတော.
၃၃၆. ဒွယံ ရာဇဘေဒေ. သုခုမတာယ လီနာ အပါကဋာ ဆဝိယော ယေသံ တေ လိစ္ဆဝိနော. လိစ္ဆဝီ စ ဝဇ္ဇီ စာတိ ဒွန္ဒော. ဒွယံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကုလေ ရာဇိနိ. ပုရိမတရသမ္ဘူတေ သကျကုလေ သဉ္ဇာတတ္တာ သကျော၊ ဏော. သက္ကောပိ. သကျေ ဘဝေါ သာကိယော၊ ဣယော၊ ယလောပေါ၊ ဒီဃော စ.
ပဉ္စကံ ဗုဒ္ဓပုတ္တဿာယသ္မတော ရာဟုလဿ မာတရိ. ဘဒ္ဒ ကလျာဏေ၊ သောချေ စ. ကုလာစာရရူပါဒိဝသေန ကလျာဏတ္တာ ဘဒ္ဒါ. ကစ္စဿာပစ္စံ ကစ္စာနာ၊ အပစ္စသဒ္ဒေါယံ နိစ္စံ နပုံသကေ ပုတ္တေ၊ ပုတ္တိယဉ္စ ဘဝတီတိ. ‘‘ရာဟု ဝိယ စန္ဒံ မမ နိက္ခမနံ လာတုကာမော စာယံ မေ ပုတ္တောတိ ရာဟုလောတိ နာမေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ မနသိ ကတွာ ‘‘ရာဟု ဇာတော၊ ဗန္ဓနံ ဇာတ’’န္တိ ပိတရာ ဝုတ္တော သိက္ခာကာမော အာယသ္မာ ရာဟုလောယေဝေတ္ထ ရာဟုလော၊ တဿ မာတာ ရာဟုလမာတာ၊ ဗိမ္ဗံ ဝုစ္စတိ သရီရံ၊ အတိသယဝဏ္ဏသရီရယုတ္တတာယ ဗိမ္ဗာ၊ ဝမိဓာတုမှာ ဝါ ဗော၊ ဝဿ ဗတ္တံ. ယသော ဝုစ္စတိ ပရိဝါရော၊ ကိတ္တိ စ၊ တေ ဓာရေတီတိ ယသောဓရာ၊ မနာဒိတ္တာ အဿော.
၃၃၇-၃၃၉. ယေသံ ခတ္တိယာနံ ဓနံ သတံ ဟောတိ၊ ကီဒိသံ တံ ဓနံ? နိဓာနဂံ ပထဝါဒီသု နိဓာနဝသေန ဂတံ ပဝတ္တံ၊ တေသံ ဓနာနံ သတံ ကဟာပဏာနံ၊ ကိတ္တကပ္ပမာဏာနံ? ကောဋီနံ သတံ. ကေန ပရိစ္ဆေဒေန? ဟေဋ္ဌိမန္တေန ဟေဋ္ဌိမကောဋ္ဌာသေန၊ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန ဝါ ကောဋီနံ သတံ ဟောတိ. ဒိဝသဝဠဉ္ဇော ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဝဠဉ္ဇိတဗ္ဗော ပန ကဟာပဏော ဝီသတမ္ဗဏမတ္တံ ဟောတိ၊ တေ ခတ္တိယာ ‘‘ခတ္တိယမဟာသာလာ’’တျုစ္စန္တေ. မဟန္တော ဓနသာရော ယေသန္တေ မဟာသာလာ၊ လတ္တံ၊ အမ္ဗဏမတြ ဧကာဒသဒေါဏမတ္တံ.
ယေသံ ဒွိဇာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ နိဓာနဂါနိ နိဓာနဝသေန ပဝတ္တာနိ အသီတိကောဋိဓနာနိ ဟောန္တိ၊ ဒိဝသဝဠဉ္ဇော ပန ကဟာပဏော ဒသမ္ဗဏမတ္တံ ဟောတိ၊ တေ ဒွိဇာ ‘‘ဒွိဇမဟာသာလာ’’တျုစ္စန္တေ.
နိဓာနဂေ၊ ဝဠဉ္ဇေ စ ဓနေ တဒုပဍ္ဎေ တေသံ ဒွိဇမဟာသာလာနံ ဓနဿ ဥပဍ္ဎဘာဂေ သတိ ဂဟပတိမဟာသာလာ နာမ သိယုံ၊ ဥဘယတြာပိ ဟေဋ္ဌိမန္တေနေဝ ဓနပရိစ္ဆေဒေါ.
၃၄၀. ယော န ဟီနော၊ န စုက္ကဋ္ဌော၊ မဇ္ဈိမာဓိကာရဗျဝဋ္ဌိတော ရာဇပုတ္တသေနာပတိမဟာကဏိတ္ထရာဒိ၊ သော မဟာမတ္တော. မဟတီ မတ္တာ ပရိစ္ဆေဒေါ ယဿ မဟာမတ္တော၊ ရူပဘေဒေန ပဋ္ဌာနံ က္လီဝံ.
‘‘ပကတိယံ မဟာမတ္တေ၊ ပညာယံ ပရမတ္တနိ၊
နပုံသကံ ပဓာနံ တံ၊ ဧကတ္တေ တု’တ္တမေ သဒါ’’တိ.
ရဘသော စ. ‘‘မဟာမတ္တော၊ ပဋ္ဌာနော စာ’’တိ တု ပုံသကဏ္ဍေ ဝေါပါလိတော. ပကဋ္ဌေ တိဋ္ဌတီတိ ပဋ္ဌာနံ၊ ယု [အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ ဋီကာ ၉၈၃၊ ၁၁၂၃ ဂါထာသုပိ ပဿိတဗ္ဗံ].
ပဉ္စကံ မန္တိနိမှိ. မတိပ္ပဓာနော သစိဝေါ သဟာယော. ဣတိကတ္တဗ္ဗတာဝဓာရဏံ မန္တော၊ တံယောဂါ မန္တိနီ. အဿတ္ထျတ္ထေ ဣနီ၊ အထ ဝါ မန္တေန နယတီတိ မန္တိနီ၊ အထ ဝါ မန္တယောဂါ မန္တိ၊ နေတီတိ နီ၊ မန္တိ စ နီ စာတိ မန္တိနီ. ‘‘မတိသစိဝမန္တိနီ’’တိပိ ပါဌော၊ တဒါ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါ ဒွန္ဒော. ရညာ သဟ ဇီဝတီတိ သဇီဝေါ. သစတေ သမဝေတော ဘဝတီတိ သစိဝေါ. သစ သမဝါယေ၊ ဝေါ၊ ဣကာရာဂမော စ. သဗ္ဗကိစ္စေသု ရညာ မန္တေန အမာ သဟ ဘဝတီတိ အမစ္စော၊ အမာသဒ္ဒေါယံ နိပါတော သဟတ္ထေ စ္စပစ္စယော. သဇီဝမတ္တေ စာမစ္စသဒ္ဒေါ ဝတ္တတိ. ဒွယံ သေနာပတိမှိ. သေနံ နယတီတိ သေနာနီ. စမူနံ သေနာနံ ပတိ စမူပတိ.
၃၄၁. နျာသာဒီနံ ဣဏာဒါနဒါယဝိဘာဂါဒီနံ ဝိဝါဒါနံ ဝေါဟာရာနံ ဥပဒဋ္ဌရိ ဥပဒဿိတေ အက္ခဒဿော၊ အက္ခေ ဝေါဟာရေ ပဿတီတိ အက္ခဒဿော၊ ဏော၊ ဓမ္မာဓိကရဏိယော. ပုစ္ဆာဝိဝါကော၊ ပဉှဝိဝါကောပျတြ.
ပဇ္ဇဍ္ဎံ ပဋိဟာရေ. ဒွါရေ နိယုတ္တော ဒေါဝါရိကော၊ ဏိကော၊ ဩကာရာဂမော. ပဋိဟရတိ ဝိညာယတိ တေနာတိ ပဋိဟာရော၊ ဏော. ဒွါရေ တိဋ္ဌတီတိ ဒွါရဋ္ဌော၊ သကတ္ထေ ကော. ဒွါရပါလကော. ဒွါရဋ္ဌိတော၊ ဒဿကောပျတြ.
၃၄၂. ရာဇူနံ အင်္ဂရက္ခဂဏော အနီကဋ္ဌောတိ မတော. ‘‘ရက္ခိဝဂ္ဂေါ တု ယော ရညံ၊ သော’နီကဋ္ဌော’ဘိဓီယတေ’’တိ အမရမာလာယဉ္စ၊ အနီကေန သမူဟေန တိဋ္ဌတီတိ အနီကဋ္ဌော၊ ဏော.
ဒွယံ မဟလ္လကေ. ကဉ္စုကံ စောဠံ၊ တံယောဂါ ကဉ္စုကီ. သောကံ ဝိန္ဒတီတိ သောဝိဒလ္လော. ဝိဒ လောဘေ၊ လော၊ ကလောပေါ. ထာပတိ၊ သောဝိဒေါပျတြ. ဒွယံ သေဝကေ. ပဘုနော ပစ္ဆာ ဇီဝတီတိ အနုဇီဝီ၊ ဏီ. သေဝ သေဝနေ၊ ဘူ၊ ဏွု. အတ္ထီပျတြ. အတ္ထ ယာစနာယံ. အတ္ထနမတ္ထော၊ အာသီသော၊ တံယောဂါ အတ္ထီ.
၃၄၃. ဒွယံ အဓိကမတ္တေ. ဂါမေသု အဓိကတ္တာ အဓိကာ ဣက္ခာ အနုဘဝနမေတဿ အဇ္ဈက္ခော၊ ဣဿတ္တံ. အဓိကံ ကရောတီတိ အဓိကတော. ဣဒံ ဒွယံ ထာယုကဂေါပါနံ ဒွိန္နမ္ပိ နာမံ. တတြ ဧကဂါမေ အဓိကတော ထာယုကော၊ ဗဟူသု ဂါမေသွဓိကတော ဂေါပေါ. ဝုတ္တဉ္စာမရကောသေ ‘‘ထာယုကောဓိကတော ဂါမေ၊ ဂေါပေါ ဂါမေသု ဘူရိသူ’’တိ. [အမရ ၁၈.၇] ရုဒ္ဒေနာပိ ဝုတ္တံ ‘‘ဂါမေသွဓိကတေ ဂေါပေါ၊ ဂေါဋ္ဌဇ္ဈက္ခေပိ ဝလ္လဘော’’တိ [စိန္တာမဏိဋီကာ ၁၈.၇].
ဒွယံ သုဝဏ္ဏရဇတဇ္ဈက္ခာနံ ဒွိန္နမ္ပိ နာမံ. ဟိရညံ ဝုစ္စတိ အကတသုဝဏ္ဏာဒိ၊ တတြ နိယုတ္တော ဟေရညိကော. ကန ဒိတ္တိဂတိကန္တီသု၊ နိပုဗ္ဗော၊ ခေါ၊ နိက္ခော၊ သုဝဏ္ဏာဒိဝိကာရော၊ တတြ နိယောဂေါ နိက္ခိကော. ဝိသေသတော ပန သုဝဏ္ဏဇ္ဈက္ခေ ဘောရိကော. ဘူရိသဒ္ဒေါ သုဝဏ္ဏေ၊ တံယောဂါ ဘောရိကော. ရူပျာဇ္ဈက္ခေနိက္ခိကော၊ တသ္မာ’ယ’မုဘယတြာပိ ဟေရညိကောတိ သာမညသ္မိံယေဝ. ဝုတ္တဉ္စ –
‘‘ဘောရိကော ကနကာဇ္ဈက္ခော၊
ရူပျာ’ဇ္ဈက္ခော တု နိက္ခိကော’’တိ [အမရ ၁၈.၇].
သဿ အတ္တနော ဝိဇိဂီသဘူတဿ ဒေသာနန္တရော သမန္တတော မဏ္ဍလီဘူတော ရာဇာ သတ္တုရုစ္စတေ ဧကတ္ထာဘိနိဝေသိတတ္တာ. တတော ပရံ ဝိဇိဂီသဘူမျေကန္တရိကော မိတ္တော ဧကတ္ထကာရိတ္တနောပကာရတ္တာ. အရိဝိဇိဂီသမိတ္တာနံ ပန မဏ္ဍလာနံ ဗဟိဘူတော ဒူရမဏ္ဍလဋ္ဌော ဝိဇိဂီသဘူမိယာ အစ္စန္တဗျဝဟိတော ဗလာဓိကောပိ ယော နာပကရောတျုပကာရောတိ ဝါ၊ သ ဥဒါသီနော ဒူရမဏ္ဍလတ္တေနောပကာရတ္တာ. ဒူရမဏ္ဍလေ အာသတီတိ ဥဒါသီနော၊ ဥပုဗ္ဗော အာသ ဥပသေဝနေ၊ ယု၊ အဿိ၊ ဒါဂမော စ. သတ္တုမဘိယုဉ္ဇမာနဿ ဝိဇိဂီသဿ သတ္တုဟိတာယ ယော ပဏှိံ ဂဏှတိ ပိဋ္ဌိတော ဝတ္တတိ၊ သော ပဏှိဂ္ဂါဟော. ‘‘ပဏှိ ပစ္ဆာ ပဒံ ဝိဇိဂီသဿာ’’တိ ရတနကောသေ. ‘‘ပဏှိပါဒေ ဗျူဟပိဋ္ဌေ’’တိ [တိကဏ္ဍသေသ ၃.၃.၁၃၄] တိကဏ္ဍသေသော. ‘‘ပဏှိ ပစ္ဆိမဘာဂေ စ၊ ပါဒမူလောမဒိဋ္ဌိသု. သေနာပိဋ္ဌေ ကုမ္ဘိယဉ္စေ’’တိ တု နာနတ္ထသင်္ဂဟေ.
၃၄၄-၃၄၅. ဒိဋ္ဌန္တံ ရိပုမှိ. မိတ္တပဋိပက္ခတ္တာ အမိတ္တော၊ ရပတျဝဏ္ဏံ ရဇတေတိ ရိပု၊ ဥ၊ ဣတ္တံ၊ ရပ၊ လပ၊ ဇပ၊ ဇပ္ပ ဝစနေ ဝါ. ဝေရံ ဝိရောဓော ယဿတ္ထီတိ ဝေရီ၊ ဤ၊ ဒုက္ခဟေတုတ္တာ သပတ္တိ ဣဝ သပတ္တော၊ ဣဝတ္ထေ အကာရပစ္စယော. အရ ဂမနေ၊တိ၊ ဘူဝါဒိတ္တာ အာဂမော. သဒ သာဒနေ၊ တု၊ ဘူဝါဒိ၊ သတ္တု၊ ယဝါဒိစုဏ္ဏေပိ. အရ ဂမနေ၊ ဝေရမရတီတိ အရိ၊ ရဿန္တော ဣ. သပတ္တာဒီနံ စတုန္နံ ဒွန္ဒော၊ ‘‘ဗျဉ္ဇနော စ ဝိသံယောဂေါ’’တိ သုတ္တေ စဂ္ဂဟဏေန ဧကတကာရဿ လောပေါ စ. ပတိယမတ္ထနံ ပစ္စတ္ထော၊ တံယောဂါ ပစ္စတ္ထိကော၊ ပတိယံ ဝိပရီတဂမနံ. ပန္ထ ဂတိယံ၊ စုရာဒိ. ပရိပန္ထော ပရိဿဝဋ္ဌာနံ၊ တံယောဂါ ပရိပန္ထီ. ပဋိဝိရုဒ္ဓေါ ပက္ခော သဟာယော ပဋိပက္ခော၊ တထာ ဝိပက္ခော. န ဟိတော အဟိတော. ဟိံသာယံ ရမတီတိ [ပရတီတိ (?)] ပရော၊ ကွိ. ပဋိပက္ခဘာဝေန အမတိ ဂစ္ဆတီတိ ပစ္စာမိတ္တော၊ အမ ဂမနေ၊ တော၊ ဒွိတ္တံ. နတ္ထိ ဧတသ္မာ ဤတိ ဥပဒ္ဒဝေါတိ အနီတော၊ မိတ္တော၊ တပ္ပဋိပက္ခော ပစ္စနီတော၊ သော ဧဝ ပစ္စနီကော၊ တဿ ကော၊ ယထာ နိယကော. ဝိရောဓောဿတ္ထီတိ ဝိရောဓီ၊ ဤ. ဒိသ၊ ဒုသ အပ္ပီတိယံ၊ ဒိဝါဒိ. ဝိဒုဿနသီလတာယ ဝိဒ္ဒေသီ၊ ဒွိတ္တံ၊ ဣဿေတ္တံ. ဒုဿတီတိ ဒိသော၊ အ. တပစ္စယေ ဒိဋ္ဌော၊ ဓာတွန္တေန သဟ ဋ္ဌာဒေသော. ဒွေသဏော၊ ဒုဟဒယော၊ ဒဿု၊ သာတ္တဝေါ၊ အဘိဃာတီပျတြ.
ဒွယံ အနုကူလနေ. အနုရောဓနံ အနုရောဓော၊ ဏော. ရုဓ အာဝရဏေ. အနုရူပံ ပဝတ္တနံ အနုဝတ္တနံ၊ ဝတု ဝတ္တနေ၊ ဘူ၊ ယု.
၃၄၆. ပဉ္စကံ မိတ္တသာမညေ. မိဒ သ္နေဟေ၊ ဘူဝါဒိ၊ တော၊ ဝယသာ တုလျော ဝယသော၊ မူလဝယောသဒ္ဒေဟိ သညာယံ သပစ္စယော [ယပစ္စယော (?) ပါဏိနိ ၄.၄.၉၁ သုတ္တံ ပဿိတဗ္ဗံ]၊ သဗ္ဗကာရိယေသု သဟ ဝယတီတိ ဝါ ဝယသော၊ ဝယ ဂမနေ၊ သဟဿ သော ဝဏ္ဏဝိပရိယယော. သဟ အယတိ ကိစ္စေသူတိ သဟာယော၊ အယ ဂမနေ၊ သဟဿ သာဘာဝေါ၊ ယထာ သဟဓမ္မိကော. သဟ ဝါ ဟာနိ၊ အယော ဝါ ဝုဍ္ဎိ ယဿ သဟာယော၊ တိပဒဗဟုဗ္ဗီဟိ၊ ယထာ ပရက္ကမာဓိဂတသမ္ပဒါ. အထ ဝါ ဟာနိ စ အာယော စ ဟာယာ၊ နိလောပေါ၊ တေ ယဿ အတ္ထိ၊ သော သဟာယော၊ ‘‘သပက္ခကော၊ သလောမကော’’တျာဒီသု ဝိယ သသဒ္ဒဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္ထတ္တာ. သုန္ဒရံ ဟဒယမေတဿာတိ သုဟဒယော၊ အလောပေါ၊ ဒျဿ ဇော၊ သောဝ သုဟဇ္ဇော. သဟ ပရိသဟနေ. ပရိသဟနံ အဒုဿနံ၊ ခေါ၊ ဟလောပေါ၊ သခါ၊ ရာဇာဒိ၊ သမာနော ချာတော ပတီတော ဝါ သခါ၊ ယလောပေါ၊ သမာနဿ စ သဘာဝေါ. သိနိဒ္ဓေါ၊ သ္နိဒ္ဓေါ၊ သဝယောပျတြ. သချသတ္တပဒိနာ ပန မေတ္တိယံ ဝတ္တန္တိ. သခိမှိ ဘဝံ သချံ. သတ္တဟိ ပဒေဟိ အဝဂမျတေတိ သတ္တပဒိနံ [သတ္တပဒီန (အမရ ၁၈.၁၂)]၊ ဣနော.
ဒွယံ အဘေဇ္ဇမိတ္တေ. သဗ္ဗကာလံ ဘဇတီတိ သမ္ဘတ္တော၊ ဘဇ သေဝါယံ၊ ဘူဝါဒိ. ဒဠှော ထိရော မိတ္တော ဒဠှမိတ္တော. ဒွယံ ဒိဋ္ဌမတ္တမိတ္တေ. ကိဉ္စိ ကာလံ ပဿိတဗ္ဗောတိ သန္ဒိဋ္ဌော. သံသဒ္ဒေါယမပ္ပတ္ထော. ဒိသ ပေက္ခနေ၊ ဒဿနံ ဒိဋ္ဌံ၊ တံ မတ္တာ ပမာဏမေတဿ ဒိဋ္ဌမတ္တကော၊ သကတ္ထေ ကော.
၃၄၇. ဒွယံ စရပုရိသေ တာပသာဒိရူပေန စရမတ္တေ. စရတိ ဇာနာတိ ပရစက္ကန္တိ စရော၊ အ၊ စာရောပိ၊ ဏော. ဂုဠှပုရိသော ဂုတ္တပုရိသော. ယထာရဟဝဏ္ဏော၊ ပဏိဓိ၊ အပ္ပသပေါ၊ ဖဿောပျတြ. တတြာဒိဒွယံ ဝါဏိဇကသိဗလလိင်္ဂဘိက္ခုကစ္စာယနာဒိလေသေန ထာယိနိစရေ. ဣတရေ ဣဓာဂတသဒိသတ္ထေ. ဝဏ္ဏော ပကာရော၊ ယထာရဟဝဏ္ဏော ယထာရဟပ္ပကာရော. ယေန ပရစက္ကံ သက္ကာ ဉာတုံ တပ္ပကာရဝါ ဣစ္စတ္ထော. ပဏိဓိယျတေ ဉေယျမသ္မိံ ပဏိဓိ၊ ဣ. အပကဋ္ဌံ သပ္ပတိ စရတီတိ အပသပ္ပေါ၊ အ. ဖုသ ဗာဓနဖုသနေသု၊ အ၊ ဖဿော.
တိကံ ပထိကေ. ပထေ ဂစ္ဆတီတိ ပထာဝီ၊ ဝီ၊ ဒီဃော. ဣကော၊ ပထိကော. အဒ္ဓနိ မဂ္ဂေ ဂစ္ဆတိ သီလေနာတိ အဒ္ဓဂူ. အဒ္ဓဂေါပျတြ.
ဒွယံ ဒူတေ. ဒု ပရိတာပေ၊ တော. သန္ဒေသံ ဝါစိကံ ဟရတျနေနေတိ [ဟရတီတိ (?)].
ဒွယံ ဇောတိသိကေ. ဂဏယတီတိ ဂဏကော၊ ဏွု. မုဟုတ္တံ ကာလဝိသေသံ ဇာနာတီတိ မုဟုတ္တိကော၊ ဝါဂ္ဂဟဏေန န ဝုဒ္ဓိ. သံဝစ္ဆရော၊ ဇောတိသိကော၊ ဒေဝညူ၊ မောဟုတ္တော၊ ဉာဏိကော၊ ကာတန္တိကောပျတြ. ကတန္တော ဒေဝမတ္တံ၊ တံ ဇာနာတီတိ ကာတန္တိကော.
၃၄၈. ဒွယံ လေခကေ. လိခ လေခနေ၊ ဘူ၊ ဏွု. လိပေန မသျောပဒေသေန ဘဝတီတိ လိပိ၊ ဣ၊ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနော၊ တံ ကရောတီတိ လိပိကာရော. အက္ခရစဏော၊ အက္ခရစုဉ္စုပျတြ. စန ဒါနေ၊ ဘူ. စဉ္စု ဂတိယံ.
မေလာနန္ဒာ မသိမဏိ၊ မေလန္ဓု ဝဏ္ဏကူပိကာ၊
မသိဇလန္တု မေလာ စ၊ ပတ္တဉ္ဇနံ မသိ ဒွိသု.
လေခနီ ဝဏ္ဏတူလီ စ၊ ဝဏ္ဏကက္ခရတူလိကာ၊
ဝဏ္ဏဒူတော သောတ္ထိမုခေါ၊ လေခေါ ဝါစိကဟာရကော.
ကာစနကိတလိကော စ၊ ကာစနံ တန္နိဗန္ဓနံ၊
လေချဋ္ဌာနံ ဂန္ထကုဋိ၊ မုဒ္ဒါ ပစ္စယကာရိနီ [တိကဏ္ဍသေသ ၂.၈.၂၇၊ ၂၈၊ ၂၉].
ဒွယံ ဝဏ္ဏေ. ဝဏ္ဏီယတိ ပကာသီယတိ အတ္ထော ယေန၊ သော ဝဏ္ဏော၊ ဝဏ္ဏ ပကာသနေ. န ခရတိ န ခီယတီတိ အက္ခရော၊ ခရ ဝိနာသေ၊ ခိ ခယေ ဝါ၊ တဒါ အရော. လိခနံ၊ လိပိ၊ လိခိ ဣမေ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနေ ဝတ္တန္တိ. လိပိလိခိယော ဣတ္ထိယံ.
ဘေဒါဒယော ဣမေ စတုရော ဥပါယာ သတ္တုဝိဇယကာရဏာနိ. သတ္တုဝိဇယမုပဂစ္ဆန္တိ ဧတေဟီတိ ဥပါယာ. ပရသ္မာ ဝိသိလေသနံ ဘေဒေါ.
သ္နေဟရာဂါပနယနံ၊ သံဟာသောပ္ပါဒနံ တထာ၊
သန္တဇ္ဇနဉ္စ ဘေဒေါယံ၊ ဝိညူဟိ တိဝိဓော မတော [ကာမန္ဒကီယနီတိသာရ ၁၇.၈].
တတြာယံ တဝါနုဂ္ဂတေန ပဝုဒ္ဓေါ ပါသာဒတရဝေါ ဝိယ အတ္တာနဉ္စောစ္ဆိန္ဒိဿတီတိ သင်္ကာယံ ဇနိတာယံ သ္နေဟဘတ္တိဉ္စာပနယတိ. အဘိဘဝနဉ္စောပါဒယတိ [ပဒ္ဓဉ္စောပါဒယတိ (က.)]. အညဿ စ ပရိယပစ္စာမိတ္တာနုဂ္ဂဟဏဿ မရဏမေဝန္တော ဘဝိဿတီတျေဝံပကာရမဘိဘယနံ သန္တဇ္ဇနံ.
ဝဓောတ္ထဂ္ဂဟဏဉ္စေဝ၊ ပရိက္လေသော တထေဝ စ၊
ဣတိ ဒဏ္ဍဝိဓညူဟိ၊ ဒဏ္ဍောပိ တိဝိဓော မတော [ကာမန္ဒကီယနီတိသာရ ၁၇.၉].
ပရိက္လေသော ဗန္ဓနတာဠနာဒိ.
အညမညောပကာရာနံ၊ ဒဿနံ ဂုဏကိတ္တနံ၊
သမ္ဗန္ဓဿ သမက္ခာနံ၊ အာယတိံ သမ္ပကာသနံ.
ဝါစာ ပေသလယာ သာဓု၊ တဝါဟမိတိ စပ္ပဏံ၊
ဣတိ သာမဝိဓညူဟိ၊ သာမံ ပဉ္စဝိဓံ မတံ [ကာမန္ဒကီယနီတိသာရ ၁၇.၄-၅].
‘‘အသ္မိံ ဧဝံ ကတေ ဣဒံ အမှာကံ ဘဝိဿတီ’’တိ အာသာဒဿနံ အာယတိသမ္ပကာသနံ. အပ္ပဏမိတျင်္ဂဿ ဒါနံ.
ဒါနဉ္စ ပဉ္စဓာ သာရဿာသာရဿ စ ဒဗ္ဗဿ ဂဟိတဿ သမပ္ပဏံ၊ တထာဂဟိတဿာနုမောဒနံ၊ တထာ အပုဗ္ဗဒါနံ၊ တထာ ‘‘အမုဿ ဒဗ္ဗံ ဂဏှာဟိ၊ တထေဝ ဘဝိဿတီ’’တိ ပရသေသု သယံ ဂါဟပ္ပဝတ္တနံ၊ တထာ ဣဏပ္ပမောစနဉ္စေတိ. ယထာဟ –
‘‘ယော သမ္ပတ္တဓနောဿဂ္ဂေါ၊ ဥတ္တမမဇ္ဈိမာဓမော၊
ပတိဒါနံ တထာ တဿ၊ ဂဟိတဿာနုမောဒနံ.
ဒဗ္ဗဒါန’မပုဗ္ဗဉ္စ၊ သယံ ဂါဟပ္ပဝတ္တနံ၊
ဒေယျဿ ပဋိမောက္ခော စ၊ ဒါနံ ပဉ္စဝိဓံ မတ’’န္တိ [ကာမန္ဒကီယနီတိသာရ ၁၇.၆-၇].
ဧတေ စတ္တာရော ဥပါယာ မာယာဒီသွေဝန္တောဂဓာ၊ တထာ ဟိ မာယောပေက္ခာ စ ဒဏ္ဍန္တောဂဓာ. ဣန္ဒဇာလဉ္စ ဘေဒေ အန္တောဂဓံ. ကေစိ ပနာဟု
‘‘သာမံ ဒါနဉ္စ ဘေဒေါ စ၊ ဒဏ္ဍော စေတိ စတုက္ကကံ၊
မာယောပေက္ခိန္ဒဇာလဉ္စ၊ သတ္တောပါယာ ပကိတ္တိတာ’’တိ [ကာမန္ဒကီယနီတိသာရ ၁၇.၃].
၃၄၉. နာမမတ္တေန ဝုတ္တာနံ ဘေဒါဒီနမိဒါနိ ပရိယာယာနျာဟ. တတြ ဒွယံ ဘေဒေ. ဇပ မာနသေ စ [ဇပေါ စိန္တနဝါစာသု (ဓာတွတ္ထသင်္ဂဟ၊ ၁၃၅ ဂါထာ)]၊ ဘူ၊ ဏော. ဘိဒိ ဒွိဓာကရဏေ၊ ဏော.
တိကံ ဒဏ္ဍေ. ဒဏ္ဍ နိပါတနေ၊ စုရာဒိ. သဟော ဝုစ္စတိ ဗလံ၊ တဗ္ဘဝံ သာဟသံ. ဒမနံ ဒမော၊ ဒီဃပဋိသေဓော.
၃၅၀. သာမံ သုဒ္ဒဝဂ္ဂေ၊ ဒါနဉ္စ ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေ ကထေဿတိ. သာမျာဒယော သတ္တရေဝါစရိယမတေ. ပရမ္ပရောပကာရိတ္တာ ရဇ္ဇဿင်္ဂါနိ. ပကဋ္ဌမုပကုဗ္ဗန္တိ ရဇ္ဇန္တိ ပကတိယောတိ စောစ္စန္တေ. ဝုတ္တဉ္စ ကာမန္ဒကီယေ –
‘‘သာမျ’မစ္စဉ္စ ရဋ္ဌဉ္စ၊ ဒုဂ္ဂံ ကောသော ဗလံ သခါ၊
ပရမ္ပရောပကာရီဒံ၊ သတ္တင်္ဂံ ရဇ္ဇမုစ္စတေ [ကာမန္ဒကီယနီတိသာရ ၄.၁].
အမစ္စရဋ္ဌဒုဂ္ဂါနိ၊ ကောသော ဒဏ္ဍော စ ပဉ္စမော၊
ဧတာ ပကတိယော ဝုတ္တာ၊ ဝိဇိဂီသဿ ရာဇိနော.
ဧတာ ပဉ္စ တထာ မိတ္တံ၊ သတ္တမော ပထဝီပတိ၊
သတ္တပ္ပကတိကံ ရဇ္ဇံ၊ ဣစ္စာဟ သူရပူဇိတော’’တိ.
တတြ ပေါရသေဏီနံ ပဓာနဘာဝေပိ သတိ ရဋ္ဌဂ္ဂဟဏေန၊ ဗလဂ္ဂဟဏေန ဝါ ဂဟဏသိဒ္ဓန္တိ နေဟ ဝိသုံ ဂဟဏံ ကတံ၊ အမရကောသေ ပန ဒွီဟိ ဂဟဏေ သိဒ္ဓေပိ ပဓာနတ္တာချာပနတ္ထံ ဝိသုံ ဂဟိတာ. ဝုတ္တဉှိ တတြ –
‘‘သာမျ’မစ္စော သခါ ကောသော၊ ရဇ္ဇဒုဂ္ဂဗလာနိ စ၊
ရဇ္ဇင်္ဂါနိ ပကတယော၊ ပေါရာနံ သေဏိယောပိ စေ’’တိ [အမရ ၁၈.၁၇].
ဧသဉ္စ သာမျမစ္စရဋ္ဌဒုဂ္ဂကောသဗလသခီနံ ပုဗ္ဗတရဿ ဂရုတ္တံ ဝိညေယျံ၊ ဣဟ တု နာမလိင်္ဂါနုသာသနေ အဘိဓာနသတ္ထေ အနုပယောဂတော ယထာက္ကမံ ဂရုတ္တံ န ဝတ္တုမိစ္ဆတီတိ ဗျတိက္ကမေနောပညာသော ကတော.
သုဝဏ္ဏာဒိမယဘဏ္ဍာဂါရံ ကောသော၊ ပဗ္ဗတောဒကရုက္ခာဒီဟိ ဒုဂ္ဂမံ ပုရံ ဒုဂ္ဂံ၊ ဝိဇိတံ ဇနပဒဝတီ ဘူမိ၊ ဗလံ စက္ကံ၊ တဉ္စ မောလဘတသေဏိသဟာယာမိတ္တာဋဝိကဘေဒေန ဆဗ္ဗိဓံ. တတြ ကမာဂတံ မောလံ၊ ဝေတနသမ္ဗန္ဓံ ဘတံ၊ ပေါရံ ဗလံ သေဏီ၊ သဟာယဘူတံ သဟာယော၊ အမိတ္တဘူတံ အမိတ္တံ၊ အဋဝိကံ အဋဝိသဟာယော မိတ္တံ. တဒပိ သဟဇ္ဇံ၊ ပါကတံ၊ ကိတ္တိမဉ္စေတိ တိဝိဓံ. ‘‘လိင်္ဂေ သဘာဝေ ပကတိ၊ ပေါရာမစ္စာဒိယောနိသု. တိလိင်္ဂံ ဂုဏသာမျေပီ’’တိ [ဗျာချာသုဓာ ၁.၄.၂၉] ရုဒ္ဒေါ.
၃၅၁. ပဘာဝါဒီနံ ဝသာ သတ္တိယော နာမ တိဿော ဘဝန္တိ. သက သတ္တိယံ၊တိ. တတြ ယံ သန္ဓာဒီနံ၊ ဘေဒါဒီနဉ္စ ယာထာဝတော အဝဋ္ဌာပနံ၊ တံ ဉာဏဗလံ မန္တသတ္တိ၊ သကသမ္ပတ္တုပ္ပတ္တိယံ ကောသဒဏ္ဍာ ပဘူသတ္တိ၊ တေသံယေဝ ပဘုတ္တသမ္ပာဒနေ သာမတ္ထိယတော. ဝုတ္တဉ္စ ‘‘ကောသဒဏ္ဍဗလံ ပဘူသတ္တိ’’ရိတိ [စိန္တာမဏိဋီကာယမ္ပိ]. ဗလဝတီ ဥဿာဟစေဋ္ဌာ ဥဿာဟသတ္တိ. ဝုတ္တဉ္စ ‘‘ဝိက္ကမဗလမုဿာဟသတ္တိ’’ရိတိ [ဗျာချာသုဓာ ၂.၈.၁၉ စိန္တာမဏိဋီကာယမ္ပိ].
ပဘာဝါဒီနံ သကာရဏံ သရူပံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပဘာဝေါ’’စ္စာဒိ. ဒမနံ ဒဏ္ဍော၊ တဒတ္ထိယာ ဗလမ္ပိ ဒဏ္ဍော. တတော ဇာတံ ယံ တေဇော၊ တံ ပဘာဝေါ. တတော ဇာတော ယော တေဇော၊ သော ‘‘ပဘာဝေါ’’တိပိ ပုလ္လိင်္ဂေန ယောဇနီယံ. ပဘဝန္တိ တေဇဿိနော အနေနေတိ ပဘာဝေါ၊ ဏော. ပကဋ္ဌော ဝါ ဘာဝေါ ပဘာဝေါ. ကောသော ဓနံ၊ တတော ဇာတော ယော တေဇော၊ သော ပဘာဝေါ နာမ. တထာ ကောသဇော တေဇော ဓနေန သတ္တူနမုပကရဏံ. ပတပန္တိ တေဇဿိနော ဘဝန္တျနေနေတိ ပတာပေါ၊ ဏော.
၃၅၂. ဒွယံ မန္တေ. မန္တာ ဝုစ္စတိ ပညာ၊ သာ ဧတသ္မိံ ဝိဇ္ဇတိ တာယ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗတ္တာတိ မန္တော၊ အထ ဝါ မန္တ ဂုတ္တဘာသနေ၊ ဘာဝေ ဏော. ဣတရတြ ဘာဝေ ယု.
သော မန္တော ဒွိဂေါစရော ဒွိန္နံ ဇနာနံ ဝိသယဘူတော စတုက္ကဏ္ဏော နာမ. စတ္တာရော ကဏ္ဏာ ဧတ္ထ စတုက္ကဏ္ဏော. သော မန္တော တိဂေါစရော တိဏ္ဏံ ဇနာနံ ဝိသယဘူတော ဆက္ကဏ္ဏော နာမ. မန္တော နာမ စတုက္ကဏ္ဏော ဝါ ဆက္ကဏ္ဏော ဝါ ကတ္တဗ္ဗော၊ န တတော ပရန္တိ ဒွိန္နမေဝေတ္ထ ဂဟဏံ. အမရကောသေ ပန ဆက္ကဏ္ဏောပိ ပဋိက္ခိတ္တော. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘‘အဆက္ကဏ္ဏော၊ ယော တတိယာဒျဂေါစရော’’တိ [အမရ ၁၈.၂၂].
သဗ္ဗပါရိသဒတ္တာ [သဗ္ဗပါဌိပဒတ္တာ (က.)] ဗျာကရဏဿ သောတူနံ သမယန္တရေသွပိ ပဋုဘာဝဇနနတ္ထံ ဣဓာနာဂတာပိ ဆဂ္ဂုဏာဒယော အာနေတွာ ကထေတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ –
‘‘သဗ္ဗပါရိသဒံ [သဗ္ဗပါဋိပဒံ (က.)] ဟိဒံ၊ သဗ္ဗသတ္ထ’မတော မတံ၊
နိဿီယတေ ကွစိ ကိဉ္စိ၊ သဗ္ဗေသ’မတြ ဝါဒိန’’န္တိ.
ယထာ ဆဂ္ဂုဏာ သန္ဓိ ဝိဂ္ဂဟယာနာသနဒွေဓာသယာ [အမရ ၁၈.၁၈-၉]. တတြ သန္ဓိ ဥပဟာရလက္ခဏော တိဝိဓော ကောသဒဏ္ဍဘူမိပ္ပဒါနဟေတုကော. အပဟာရလက္ခဏော ဝိဂ္ဂဟော၊ သောပိ တိဝိဓော ပကာသယုဒ္ဓံ ကူဋယုဒ္ဓံ တုဏှိယုဒ္ဓန္တိ.
ပရဗျသနတာသပတ္တိဒေသကာလာတျုဒယာဝါပယာနမတ္တေန သာဒ္ဓေ ပရသ္မိံ ကတာစရဿ ဂုဏာနုရတ္တပကတိဿ ဝိဇိဂီသဿ ယာတြာ ယာနံ [ကာမန္ဒကီယနီတိသာရေ ၁၁ သဂ္ဂေ ပဿိတဗ္ဗံ]၊ တဉ္စ ဝိဂ္ဂယှယာနံ သန္ဓာယယာနံ သမ္ဘူယယာနံ ပသင်္ဂယာနံ ဥပေက္ခိယယာနမိတိ ပဉ္စဝိဓံ. ပတိဂ္ဂါဟီနံ နိဂ္ဂယှ၊ သန္ဓာယ၊ ဥပေက္ခိယ ဝါ ယံ ယာနံ၊ တံ ဝိဂ္ဂယှယာနာဒိ. ယဒါ န သက္ကောတိ၊ တဒါ သာမန္တေဟိ သဟေကီဘူယ ယာနံ သမ္ဘူယယာနံ. အညတြ ဂန္တဗ္ဗေ အညသ္မိံ ပသင်္ဂတော ဂမနံ ပသင်္ဂယာနံ.
‘‘န မံ ပရော ဟန္တုံ သမတ္ထော၊ နာဟမ္ပိ ပရ’’မိတိ ကာလာဒိကေ ပရိက္ခိတွာ ဝိဇိဂီသဿ ဒုဂ္ဂါဒီနိ ဝဍ္ဎယတော ဌိတိ အာသနံ၊ တဒပိ ဝိဂ္ဂယှာသနသန္ဓာယာသနာဒိဘေဒေန ပဉ္စဝိဓံ. ဗလီနံ သတ္တူနံ မဇ္ဈေ ကာကက္ခိဝါ’လက္ခိတဿော’ဘယတြ ဝစနေနတ္တနော သမပ္ပဏံ ဒွေဓံ. အညတရေန ဝါ ဗလဝတရေန သန္ဓိ၊ အညတရေန အဗလေန ဝိဂ္ဂဟော ဒွေဓံ. သတ္တုနော ဝါ ပကတီဟိ သန္ဓာယ ယော တေန ဝိဂ္ဂဟော၊ သတ္တုနေဝ ဝါ ယော သန္ဓိဝိဂ္ဂဟသမုဒါယဟေတုကော [သတ္တုနောဝ ဝါ သန္ဓိဝိဂ္ဂဟသမုဒါယဟေတုနော (ဗျာချာသုဓာ ၁.၈.၁၈)] ဒုဂ္ဂါသယဿ ဗျာပါရော၊ သောပိ ဒွေဓံ. ပရသန္တာနမပျောဘယဝေဒနာနံ ဥဘယတော ဝုတ္တိ ဒွေဓမုစ္စတေ.
‘‘ဥစ္ဆိဇ္ဇမာနော ရိပုနာ နိရုပါယ ပတိကြိယော. သတ္တိဟီနော သမာသိယတေ’’တိ [ဗျာချာသုဓာ ၁.၈.၁၈] ဟီနေနာညဿ ဗလဝတရဿ ဓမ္မဝိဇယိနော သမာသယနံ [ဗလဝတာ အရိနာ ဥစ္ဆိဇ္ဇမာနဿ ဟီနသတ္တိနော ယံ ဗလဝဓမ္မဝိဇယိသမာသယနံ (ဗျာချာသုဓာ ၁.၈.၁၈)]၊ တဿေဝ ဝါ ဗလိနော သတ္တုနော ကောသာဒိပ္ပဒါနေန အာသယနံ အာသယော ဝုစ္စတေ. ဧတေ ဆဂ္ဂုဏာ.
ယသ္မိဉ္စ ဂုဏေ ဌိတော ဝိဇိဂီသော သက္ကောတျတ္တနော အဋ္ဌဝဂ္ဂိယကမ္မာနိ ပဝတ္တယိတုံ၊ ပရဿ စေတာနျုပဟန္တုံ၊ ဂုဏမာဓိဋ္ဌေယျ၊ သာ ဝုဍ္ဎိ.
ကသိ ဝဏိဇ္ဇံ ပထော ဒုဂ္ဂံ၊ သေတု ကုဉ္ဇရဗန္ဓနံ၊
ခနျာကရဓနာဒါနံ၊ သုညာနဉ္စ နိဝေသနံ [ကာမန္ဒကီယနီတိသာရ ၅.၇၈].
ဣတျေသော အဋ္ဌဝဂ္ဂေါ.
ယသ္မိံ ဝါ ဂုဏေ ဌိတော သကမ္မာနံ ဝုဍ္ဎိ၊ ခယံ ဝါ နာဘိပဿတိ၊ တံ ဌာနံ၊ ယသ္မိံ ဝါ ဂုဏေ ဌိတော သကမ္မာနမုပဃာတံ ပဿတိ၊ တသ္မိံ န တိဋ္ဌေယျ၊ သော ခယော၊ အယံ နီတိဝေဒီနံ တိဝဂ္ဂေါ [အမရ ၁၈.၁၉]. ဣတရေသံ ဓမ္မတ္ထကာမာ တိဝဂ္ဂေါ.
ဒွယံ ဂုယှေ. ရဟသိ ဘဝံ ရဟဿံ၊ သော၊ ရဟေ ဝါ ဘဝံ ရဟဿံ. ဂုဟ သံဝရဏေ၊ ကမ္မနိ ယော. ဣဒံ ဒွယံ တီသု. ရဟဿော မန္တော၊ ရဟဿာ ဝါစာ၊ ရဟဿံ မန္တနံ.
၃၅၃. ပဉ္စကံ ဝိဇနေ. ဝိဇိ ပုထဘာဝေ၊ ဘူ၊ တော စ. ဝိစိ ဝိဝေစနေ၊ ပုထုဘာဝေ စ ဝါ. ‘‘ဝိဝိတ္တံ တီသု ဝိဇနေ၊ အသံပက္ကပဝိတ္တေသူ’’တိ ရုဒ္ဒေါ. ဝိဂတော ဇနော အသ္မာတိ ဝိဇနော. ဆာဒေတီတိ ဆန္နော. ဆဒ သံဝရဏေ. ဝိတ္တမရဟတီတိ ရဟော၊ ရဟ စာဂေ၊ ရမန္တေ အသ္မိန္တိ ဝါ ရဟော၊ ဝဏ္ဏဝိကာရော. ‘‘ရဟော နိဓုဝနေ စာပိ၊ ရဟော ဂုယှေ နပုံသက’’န္တိ [ဗျာချာသုဓာ ၂.၈.၂၂] ရဘသော. ဒုတိယော ရဟောသဒ္ဒေါ အဗျယံ. နိဿလာကာ၊ ဥပါသုပျတြ. နိဿလာကာ ထီ၊ ဥပါသု အဗျယံ.
ဒွယံ ဝိဿာသေ. သသ ပါလနေ၊ ဏော. သမ္ဘ ဝိဿာသေ. ‘‘ဝိဿမ္ဘော ကေလိကလဟေ၊ ဝိဿာသေ’ပဏယေပိ စေ’’တိ [စိန္တာမဏိဋီကာယမ္ပိ] ရုဒ္ဒေါ.
ဒွယံ နျာယေ. ယုဇ သမာဓိမှိ၊ သမာဓိ အဘျုပဂမော၊ တော. ဥပဂန္တဗ္ဗတ္တာ ဥပါယိကံ. ဥပါယာ သကတ္ထေ ဣကော၊ ဩပါယိကံ၊ ဩပယိကမ္ပိ [ပါဏိနိ ၅.၄.၃၄ (ဂဏ)]၊ လဗ္ဘံ၊ ဘဇမာနံ၊ အဘိနီတံ၊ နျာယံ၊ ဉာယံပျတြ.
၃၅၄. သိလောကံ ဩဝါဒေ. အဝပုဗ္ဗော ဝဒ ဝိယတ္တိယံ ဝါစာယံ၊ ဘာဝေ ဏော. သာသ အနုသိဋ္ဌိမှိ၊တိ၊ အာဿိ၊ အနုသိဋ္ဌိ. အနုသာသတေ အနုသာသနံ. ပုမဝဇ္ဇေ ဣတ္ထိယံ၊ နပုံသကေ စ. ဧတ္ထ စ ဧကဿေဝတ္ထဿ ဘိန္နလိင်္ဂေဟိ တီဟိ နာမေဟိ ကထနံ န ကေဝလံ ဝါစ္စလိင်္ဂေါယေဝ သဒ္ဒေါ၊ အထ ခေါ ဝါစကလိင်္ဂေါပျတ္ထီတိ ဒီပနတ္ထံ.
ဒွယံ အာဏာယံ. အာဏ ပေသနေ၊ ဘာဝေ အ၊ အာဏာ၊ ဣတ္ထီ. အဝဝါဒေါ၊ နိဒ္ဒေသော၊ သိဋ္ဌိပျတြ. ဒွယံ ဗန္ဓနေ. ဒါ ဒါနေ၊ ဘာဝေ ယု၊ ဒါ အဝခဏ္ဍနေ ဝါ၊ ဝိယောဂဒါနတော ဥဒ္ဒါနံ.
၃၅၅-၃၅၆. ဒွယံ အပရာဓေ. အပဂစ္ဆန္တျနေနာတိ အာဂု၊ ဏု၊ ပလောပေါ၊ ရဿဿ ဒီဃတာ၊ နပုံသကေ အာဂု. အပဂတော ရာဓော ယေန အပရာဓော၊ ရာဓ သံသိဒ္ဓိမှိ. ဒွယံ ရာဇဂယှေ. ကိရ ဝိကိရဏေ၊ ကတ္တရိ အ၊ အတ္တံ. ဗလ ပါဏနေ၊ ဣ. ကရသာဟစရိယတော ဗလိ ပုလ္လိင်္ဂေ. ဘာဂဓေယျောပျတြ. ဘာဂါသကတ္ထေ ဓေယျော [ပါဏိနိ ၅.၄.၃၆ (ဝါ.)]၊ ဘာဂတ္တေန တိဋ္ဌတီတိ ဝါ ဘာဂဓေယျော၊ ဣယော.
ဒွယံ တုဋ္ဌိဒါယေ. မနောရထပုဏ္ဏတ္တာ ပတ္တဗ္ဗော ဘာဂေါ ပုဏ္ဏပတ္တော. တုဿနံ တုဋ္ဌော၊ သောဿတ္ထီတိ တုဋ္ဌီ၊ တေန ဒါတဗ္ဗော ဒါယော တုဋ္ဌိဒါယော၊ အာကာရန္တာနမာယော.
ဆက္ကံ ပါဘတေ. တထာ ဟိ –
‘‘ဟေမံ သီဟာသနံ ဝေသံ၊ ဝုတ္တံ ဘဒ္ဒါသနံ တထာ၊
ဥပါယန’မုပဂ္ဂယှံ၊ ပါဘတဉ္စော’ပဒါ ထိယ’’န္တိ.
သိလောကာဒ္ဓံ နာမ အမရမာလာ.
ဥပဂန္တွာဒါတဗ္ဗာတိ ဥပဒါ၊ အ၊ ဣတ္ထီ၊ တံ တမတ္ထံ ပတ္ထေန္တေဟိ အာဘရီယတေ အာနီယတေတိ ပါဘတံ၊ ပတ္ထနတ္ထဇောတကောယံ ပသဒ္ဒေါ. ဥပေယျတေတိ ဥပါယနံ၊ ဣတော ယု၊ ဥပဂစ္ဆတိ ယေနာတိ ဝါ ဥပါယနံ. ကုစ သင်္ကောစနေ၊ ဏော၊ ဝိဂတော ကောစော ယေန ဥက္ကောစော. ပဏ္ဏေန သတ္ထပဏ္ဏေန သဒ္ဓိံ အာကရီယတေ အာနီယတေတိ ပဏ္ဏာကာရော၊ အညတြ ဥပစာရာ. ပဟိဏန္တျနေနေတိ ပဟေဏကံ၊ ဟိ ဂတိယံ၊ ယု၊ သကတ္ထေ ကော. ပဒေသနံ၊ ဥပဂ္ဂယှံ၊ ဥပဟာရောပျတြ.
ဂုမ္ဗာဒိဒေယျော ဂုမ္ဗဃဋာဒိကော [ဂုမ္ဗဃဋာဒိတော (?)] ဒေယျောသုင်္ကံ၊ အနိတ္ထီ၊ ဂုမ္ဗော နာမ ဇလထလမဂ္ဂါဒီသု လဒ္ဓဗ္ဗဘာဂေါ၊ တထာ ဃဋ္ဋောပိ၊ သမာနတ္ထာ ဟေတေ. အာဒိနာ ပါဘတမ္ပိ သင်္ဂဏှာတိ. သုင်္က ဂမနေ၊ သုင်္ကတိ ယေန၊ တံ သုင်္ကံ. ဂမု ဂမနေ၊ ဗော၊ အဿု၊ ဂုမ္ဗော. ဒွယံ ဂါမဇနပဒါဒိတော လဒ္ဓဗ္ဗဘာဂေ. အယ ဂမနေ၊ ဏော၊ အာယော. အပစ္စယေ အယော. ဓနာနံ သမ္ပတ္တကာလေ အာဂမော ဓနာဂမော.
၃၅၇. ဒွယံ ဆတ္တသာမညေ. အာတပတော သူရိယာလောကတော တာယတီတိ အာတပတ္တံ၊ တော. ဆာဒယတီတိ ဆတ္တံ၊ ဆဒ အပဝါရဏေ၊ တော၊ တြဏပစ္စယေ ဆတြံ၊ ဟေမံ သုဝဏ္ဏခစိတံ ရညံ ရာဇူနံ အာသနံ သီဟာသနာချံ. သီဟာကတိပ္ပဓာနတ္တာ သီဟာကတိပ္ပဓာနံ အာသနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.
ဒွယံ စာမရေ. ဝါလေန ကတာ ဗီဇနီ ဝါလဗီဇနီ. စမရော မိဂေါ တဿေဒံ စာမရီ. ‘‘စာမရာ စာမရံ ရောမံ၊ ဂုစ္ဆကဉ္စာဝစူလက’’န္တိ [တိကဏ္ဍသေသ ၂.၈.၄၀၆] တိကဏ္ဍသေသော. ပကိဏ္ဏကံပျတြ. ပကရီယတေ ဝိက္ခိပတေ ပကိဏ္ဏကံ၊ သကတ္ထေ ကော.
၃၅၈. ခဂ္ဂါဒယော ဣမေ ပဉ္စ ရာဇူနံ ကကုဓဘဏ္ဍာနိ ဘဝန္တိ. ကုက အာဒါနေ၊ ဓော၊ ဝဏ္ဏဝိပရိယယော. ရညော ဂမနကာလေ သဒါ အာဒါတဗ္ဗတော ကကုဓာနိ စ တာနိ ရာဇဓနတ္တာ ဘဏ္ဍာနိ စေတိ ကကုဓဘဏ္ဍာနိ.
၃၅၉. ဒွယံ ပုဏ္ဏဃဋေ. ဇလပုဏ္ဏတ္တာ ဘဒ္ဒေါ ကလျာဏော ကုမ္ဘော ဘဒ္ဒကုမ္ဘော. ဒွယံ ဟေမဘာဇနေ. ဘရ ဘရဏေ၊ ဘရဏံ ဓာရဏံ ပေါသနဉ္စ၊ ဓာရဏတ္ထဿ ဘရတိဿ ဘိင်္ဂါဒေသော၊ ဘရတိ ဒဓာတိ ဥဒကန္တိ ဘိင်္ဂါရော၊ အာရော. ကရကော၊ ကုဏ္ဍိကာပျတြ.
ဟတ္ထီ စ အဿော စ ရထော စ ပတ္တိ စ၊ တေသံ သမူဟော ဟတ္ထိဿရထပတ္တိ စတုရင်္ဂိနီ သေနာတျုစ္စတေ၊ သေနင်္ဂတ္တာ သမာဟာရဒွန္ဒောယံ. စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ ယဿံ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ သာ စတုရင်္ဂိနီ၊ ဤ၊ ဣနီ.
၃၆၀. ဒန္တျန္တံ ဟတ္ထိနိ. ကုဉ္ဇော ဟနု၊ ဒန္တော စ၊ တံယောဂါ ကုဉ္ဇရော၊ အတိသယေ ရော၊ ကုံ ပထဝိံ ဇရာပေတီတိ ဝါ ကုဉ္ဇရော၊ အလုတ္တသမာသော၊ ကုဉ္ဇေ ဝါ ဂိရိကူဋေ ရမတိ၊ ကောဉ္စနာဒံ နဒန္တော ဝါ စရတိ၊ ကုံ ဝါ ပထဝိံ တဒါဃာတေန ဇရယတီတိ ကုဉ္ဇရော. ဝါရယတိ ပရဗလံ ဝါရဏော၊ နန္ဒာဒီဟိ ယု. ဟတ္ထယောဂါ ဟတ္ထီ. မတင်္ဂဿ ဣသိနော အပစ္စံ မာတင်္ဂေါ၊ မဟန္တံ အင်္ဂံ သရီရမေတဿာတိ ဝါ မာတင်္ဂေါ၊ ဟ နလောပေါ၊ အဿာကာရော စ. ဒွေ ရဒါ ဒန္တာ ယဿ ဒွိရဒေါ၊ ‘‘ရဒ ဝိလေခနေ ဒန္တေ’’တိ ဟိ နာနတ္ထသင်္ဂဟေ. ဂဇ သဒ္ဒေ၊ ဂဇတီတိ၊ အ. နဂေါ ပဗ္ဗတော၊ သော ဝိယ ဒိဿတီတိ နာဂေါ၊ ဏော. ကရေန၊ မုခေန စာတိ ဒွီဟိ ပိဝတီတိ ဒွိပေါ. ဣ ဂမနေ၊ ဘော. ဒန္တယောဂါ ဒန္တီ. သဋ္ဌိဟာယနော၊ ဒန္တာဝလော၊ အနေကပေါ၊ မတင်္ဂဇော၊ ကရီ၊ ထမ္ဘေရမော၊ ပဒ္မီ၊ မဟာမိဂေါ၊ ပီလု၊ သိန္ဓုရော၊ ဒီဃမာရုတော၊ ရာဇီဝေါ၊ ဇလကက္ခော၊ နိလ္လုရော၊ ကရဋီ၊ ဝရင်္ဂေါ၊ သုပ္ပကဏ္ဏော ဣစ္စာဒီနိပိ ဟတ္ထိနော နာမာနိ. သဋ္ဌိဝဿိကတ္တာ၊ ဇာတိယာ သဋ္ဌိဝဿကာလေ ထာမေန ဟာယနတော ဝါ သဋ္ဌိဟာယနော.
ဝနကရီနံ ယော ယူထဇေဋ္ဌော၊ သော သယူထာနံ ဇေဋ္ဌတ္တာ ယူထဇေဋ္ဌော. သယူထေ ပါတိ ရက္ခတီတိ ယူထပေါတိ စောစ္စတေ.
၃၆၁. ကာဠာဝကာဒီနိ ဧတာနိ ဟတ္ထိရာဇာနံ ကုလာနိ. ကလမ္ဗတေ သဒ္ဒါယတေတိ ကာဠာဝကော၊ ဏွု၊ မလောပေါ. ဂင်္ဂါယံ ဇာတော ဂင်္ဂေယျော၊ ဌာနဝသေန သာ သညာ. ပဏ္ဍရဝဏ္ဏတာယ ပဏ္ဍရော. ဝဏ္ဏဝသေန တမ္ဗဝဏ္ဏတာယ တမ္ဗော. ပိင်္ဂလဝဏ္ဏတာယ ပိင်္ဂလော. ဂန္ဓယုတ္တတာယ ဂန္ဓော. မင်္ဂ ဂမနတ္ထော၊ သောဘနဂမနယုတ္တတာယ မင်္ဂလော၊ အတိသာယနေ၊ ပသံသာယံ ဝါ လော. ဟေမဝဏ္ဏတာယ ဟေမော. ဥပေါသထကုလေ ဇာတတ္တာ ဥပေါသထော၊ ဥပဂန္တွာ အရယော ဥသတီတိ ဝါ ဥပေါသထော၊ ထော၊ ဥသ ဒါဟေ၊ ဥပပုဗ္ဗော ဝသ နိဝါသေ ဝါ၊ ဝဿော၊ ဥပေါသထော၊ တိထီဝိသေသော စ. ဆဗ္ဗဏ္ဏဒန္တတာယ ဆဒ္ဒန္တော. ဧတေသဉ္စ ကာဠာဝကော ဒသန္နံ ပုရိသာနံ ဗလံ ဓာရေတိ၊ ဂင်္ဂေယျော ဒသန္နံ ကာဠာဝကာနံ၊ ဧဝံ ယာဝဆဒ္ဒန္တာ နေတဗ္ဗော၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပန ဒသန္နံ ဆဒ္ဒန္တာနံ ဗလံ ဓာရေတိ၊ တေနေဝ ဘဂဝါ ကာဠာဝကဟတ္ထိဂဏနာယ ကောဋိသဟဿဗလံ ဓာရေတိ၊ ပုရိသဂဏနာယ ဒသန္နံ ပုရိသကောဋိသဟဿာနံ ဗလံ.
၃၆၂. ပါဒေါ ကရိပေါတေ. ပဉ္စဝဿာနိ ယာဝ ကလဘော၊ ကလ သင်္ချာနေ၊ အဘော၊ ကလဘော၊ ဠတ္တေ ကဠဘော၊ မာတာပိတူဟိ ဘရိတဗ္ဗတ္တာ ဘိင်္ကော၊ ဘရတိဿ ဘိင်္ကော. ကရိသာဝကောပျတြ. ပါဒေါ မတ္တမာတင်္ဂေ. ဒါနံ ပဘိန္နော ယဿ ပဘိန္နော. မဇ္ဇတီတိ မတ္တော၊ မဒ ဥမ္မာဒေ. ဂဇေ ဇာယတီတိ ဂဇ္ဇော၊ ဏျော၊ မဒေါ. သော သဉ္ဇာတော ယဿ ဂဇ္ဇိတော.
ဒွယံ ဟတ္ထိသမူဟေ. ဟတ္ထီနံ သမူဟော ဟတ္ထိဃဋာ. ဂဇာနံ သမူဟော ဂဇတာ၊ ဂါမဇနဗန္ဓုသဟာယာဒီဟိ တာ. ပါဒေါ ဟတ္ထိနိယံ. ဟတ္ထယောဂါ ဟတ္ထိနီ၊ ဤ၊ ဣနီ. ကဏ သဒ္ဒေ၊ ဣရု၊ သကတ္ထေ ကော. ကရေဏုကာတိပိ၊ တဒါ ကရယောဂါ ကရေဏုကာ၊ ဣဏု. ကရိဏီ၊ ဓေနုကာ၊ ဝသာ၊ ကရေဏုပျတြ.
၃၆၃. ဟတ္ထိသိရောပိဏ္ဍာ ဟတ္ထိနော သိရသိ ဒွေ ပိဏ္ဍာ ကုမ္ဘာချာ. ကေ သိရသိ ဘဝတီတိ ကုမ္ဘော၊ အဿု၊ နိဂ္ဂဟီတာဂမော စ. ဒွိန္နံ ပန ကုမ္ဘာနံ မဇ္ဈိမံ ဝိဒု နာမ [အမရ ၁၈.၃၇]. အင်္ကုသသင်္ဃာတံ ဝိန္ဒတျသ္မိန္တိ ဝိဒု၊ ပုမေ၊ ဥ. ဒွယံ ကဏ္ဏမူလေ. စူဠ နိမဇ္ဇနေ၊ ဏွု၊ စူဠိကာ၊ စုဒ သဉ္စောဒနေ ဝါ၊ စောဒေန္တိ ဧတ္ထ အင်္ကုသာဒီဟိ အဒန္တန္တိ စူဠိကာ၊ ဒဿ ဠော၊ ဏွု.
အာသတေ အသ္မိန္တိ အာသနံ၊ ခန္ဓဒေသော. ခန္ဓော ဧဝ ဒေသော ခန္ဓဒေသော၊ တသ္မိံ. ဒွယံ ပုစ္ဆမူလေ. ပုစ္ဆဿ မူလံ ဟေဋ္ဌိမဘာဂေါ.
၃၆၄. တိကံ ဂဇဗန္ဓနထမ္ဘေ. အာလန္တျသ္မိံ၊ အနေန ဝါ ဗန္ဓန္တိ အာလာနံ၊ ယု. အာပုဗ္ဗော ဗန္ဓနတ္ထော လာဓာတု. အာဟနန္တိ ဗန္ဓန္တျသ္မိံ၊ အနေန ဝါ အာဠှကော၊ ဟနဓာတု၊ နဿ ဠော၊ ဝဏ္ဏဝိပရိယယော စ၊ ဏွု. ထမ္ဘ ပဋိဗန္ဓနေ. ဗန္ဓောပျတြ.
တိကံ သင်္ခလေ. အနိတ္ထီ တူတိ တွန္တံ လိင်္ဂပဒံ. ဂလ သေစနေ. နိဂဠတိ ဗန္ဓတိ ယေနာတိ နိဂဠော၊ အ၊ ကတ္တုသာဓနံ ဝါ. အဒိ ဗန္ဓနေ၊ အန္ဒတီတိ အန္ဒုကော. ဏွု၊ အဿု. ဘုသံ ခလတျနေန သင်္ခလံ၊ ကဋိ ဝတ္ထဗန္ဓနေပိ၊ ‘‘ထီကဋီဝတ္ထဗန္ဓေပိ၊ နိဂဠေ သင်္ခလံ တိသူ’’တိ [စိန္တာမဏိဋီကာ ၁၈.၄၁] ရဘသော. သင်္ခလိကာပျတြ.
ဒွယံ ဂဇဂဏ္ဍေ. ဂဏ္ဍ ဝဒနေကဒေသေ၊ အဓာတူနမ္ပိ ဓာတူသု ပါဌော၊ ဓာတု ဟိ ကြိယတ္ထော. ဂဏ္ဍော ကပေါလသာမညေပိ. ကဋ ဝဿာဝရဏေသု၊ အ. ဒွယံ ကရိမဒဇလေ. ဒီယတေတိ ဒါနံ. မဒ ဥမ္မာဒေ၊ ကရဏေ အ.
၃၆၅. ဒွယံ ဟတ္ထိကရေ. သောဏ ဝဏ္ဏဂတီသု၊ ဍော၊ သောဍ ဂဗ္ဗေ ဝါ၊ နိဂ္ဂဟီတာဂမော၊ ဏော စ. ဒွီသု ဒွေပိ.
ဒွယံ သောဏ္ဍဂ္ဂေ. ကရဿ သောဏ္ဍဿ အဂ္ဂံ. ပုသ ပေါသနေ. ခရော၊ သဿ ကော၊ ဥဿောတ္တံ၊ ပုသ ဝုဍ္ဎိမှိ ဝါ၊ ဘူ၊ ပုသ သ္နေဟသေစနပူရဏေသု ဝါ၊ ကိယာဒိ၊ ပုသ ဓာရဏေ ဝါ၊ စုရာဒိ.
ဟတ္ထိဿ ကာယမဇ္ဈမှိ ဗန္ဓနရဇ္ဇု ကစ္ဆာ နာမ. ကစ ဗန္ဓနေ၊ ဆော. ဒူသာ၊ ဝရတြာပျတြ. ကုထော နာမ ဟတ္ထိပိဋ္ဌတ္ထရိတစိတြကမ္ဗလံ၊ သော အာဒိ ယေသန္တေ ကုထာဒယော. ကုထာဒယော ဧဝ ကပ္ပနော နာမ ဘဝန္တိ. ကပ္ပ သာမတ္ထိယေ၊ သဇ္ဇနာယဉ္စ၊ ကရဏေ ယု. ကပ္ပနာပိ. ကစ သဇ္ဇနာယံ၊ ထော၊ ကုထော၊ တီသု. ‘‘နပုံသကမတ္ထရဏံ၊ ထီ ပဝေဏီ ကုထံ တိသူ’’တိ [စိန္တာမဏိဋီကာ ၁၈.၄၂] ဟိ ဝေါပါလိတော. ပဝေဏီ၊ အတ္ထရဏံ၊ ဝဏ္ဏော၊ ပရိတ္ထောမောတိ ဧတေ ကုထပရိယာယာ.
၃၆၆. ဒွယံ ရာဇာရဟေ ဟတ္ထိနိ. ရာဇာနမုပဂန္တွာ ဝဟိတုမရဟတီတိ ဩပဝယှော၊ အရဟတ္ထေ ဏျော. ရာဇာနံ ဝဟိတုံ အရဟတီတိ ရာဇဝယှော၊ ဏျော. ဒွယံ ကပ္ပိတဟတ္ထိနိ. သဇ္ဇာ သဇ္ဇနာ သဉ္ဇာတာ ယသ္မိံ သဇ္ဇိတော. ကပ္ပါ ကပ္ပနာ သဉ္ဇာတာ ယသ္မိံ ကပ္ပိတော. ဧတသ္မာယေဝ ပါဌာ သဇ္ဇကပ္ပါ သဇ္ဇနာကပ္ပနာနံ ပရိယာယာတိ ဉေယျာ.
ဟတ္ထိနော ပါဒေ ဝိဇ္ဈနကဏ္ဋကော ‘‘တောမရော’’တျုစ္စတေ. တုဇ္ဇတေနေနေတိ တောမရော၊ တုဒ ဗျထနေ၊ အရော၊ ဒဿ မော၊ ဩတ္တံ. ဝေဏုကံပျတြ [ကောတြံ ဝေဏုကမာလာနံ (အမရ ၁၈.၄၁)]၊ ကွစိ ဝေဠုကန္တိပိ ပါဌော.
၃၆၇. ဟတ္ထိနော ကဏ္ဏမူလမှိ ဝိဇ္ဈနကဏ္ဋကော ‘‘တုတ္တ’’မိတျုစ္စတေ. တုဇ္ဇတေနေနေတိ တုတ္တံ၊ တော. ဟတ္ထိနော မတ္ထကမှိ ဝိဇ္ဈနကဏ္ဋကော ‘‘အင်္ကုသော’’တျုစ္စတေ. အင်္ကတေ အနေနေတိ အင်္ကုသော၊ အင်္က လက္ခဏေ၊ သော၊ အဿု.
ပဇ္ဇဒ္ဓံ ဟတ္ထာရောဟေ. မဍိ ဘူသာယံ၊ ဟတ္ထိံ မဏ္ဍယတိ ရက္ခတီတိ ဟတ္ထိမဏ္ဍော၊ သောဝ ဟတ္ထိမေဏ္ဍော၊ မိ ဟိံသာယံ ဝါ၊ ဍော၊ နိဂ္ဂဟီတာဂမော. ဟတ္ထိံ ပါတိ ရက္ခတီတိ ဟတ္ထိပေါ၊ ကမ္မနိ ဏော. ဟတ္ထိံ ဂေါပယတိ ရက္ခတီတိ ဟတ္ထိဂေါပကော. ဂုပ ရက္ခဏေ၊ သကတ္ထေ ကော. အာဓောရဏော၊ နိသာဒိနောပျတြ.
၃၆၈. မာတင်္ဂဟယာဒီနံ ဂမနာဒိကြိယာသိက္ခာပကော အာစရိယော ‘‘ဂါမဏီယော’’တျုစ္စတေ. ဂမနံ ဂါမော၊ ဘာဝေ ဏော. ဟတ္ထာဒီနံ ဂမနကြိယာ ဂါမော၊ တံ နေတိ သိက္ခာပေတီတိ ဂါမဏီယော၊ အညကြိယာသိက္ခာပနေတူပစာရာ၊ ဂါမံ ဝါ ဟတ္ထာဒိသမူဟံ နေတီတိ ဂါမဏီယော၊ ဂမနံ ဝါ သိက္ခာပေတီတိ ဂါမဏီယော၊ သဗ္ဗတြ နဿ ဏတ္တံ.
ပါဒဒွယံ အဿေ. ဟယ ဂတိယံ၊ အ. တုရံ သီဃံ ဂစ္ဆတီတိ တုရင်္ဂေါ၊ ကွိ၊ ဗိန္ဒာလောပေါ၊ လောပေ သတိ တုရဂေါ. ဝါဟ ပယတနေ၊ အ. အသ ဘက္ခနေ၊ အ. သိန္ဓူနမဒူရဘဝေါ ဇနပဒေါပိ သိန္ဓဝေါ၊ တတြ ဘဝေါ သိန္ဓဝေါ၊ သံယောဂန္တတ္တာ န ဝုဒ္ဓိ. ဃောဋကော၊ ပီတိ၊ တုရင်္ဂမော၊ ဝါဇီ၊ ဂန္ဓဗ္ဗော၊ သတ္တိရိစ္စာဒီနိပိ အဿေ. ဃုဋ ပရိဝတ္တနေ၊ ဏွု. ပါ ပါနေ၊တိ. ‘‘ပါနေ ထီ ပီတိ အဿေ သော’’တိ ရုဒ္ဒေါ. ဝါဇယောဂါ ဝါဇီ၊ ဤ. ‘‘ဧသဉ္စ ပုဗ္ဗံ ပက္ခော အာသိ၊ သ တု ဒေဝေတျတျတ္ထိတေန သာလီဘူတမုနိနာ သက္ကံ ပယောဇေတွာ ဝဇိရဆေဒိတော’’တိ နိကာယန္တရိယာ. သပ သမဝါယေ၊တိ၊ သတ္တိ၊ သာမတ္ထိယေပိ.
၃၆၉. တဿ အဿဿ ဘေဒေါ ဝိသေသော အဿတရော၊ အဿံ တရတီတိ အဿတရော၊ တရ အတိက္ကမနေ၊ တရပစ္စယေနာပိ သိဒ္ဓံ. ပဓာနဿဘူမိဘဝေါ သုဇာတိကော အဝိကာရီ ကုလီနကော အဿော အာဇာနီယော နာမ၊ အာ ဘုသော ကာရဏာကာရဏံ ဇာနာတီတိ အာဇာနီယော၊ အနီယော၊ ဏျပစ္စယေန ဝါ သိဒ္ဓံ၊ တဒါ ‘‘ကိယာဒိတော နာ’’တိ နာဂမော၊ ဤကာရာဂမော စ [စိန္တာမဏိဋီကာ ၁၈.၄၄ ဂါထာယမ္ပိ ပဿိတဗ္ဗံ]. ကုလေ သမ္ဘူတော ကုလီနကော၊ ဤနော၊ သကတ္ထေ ကော. သင်္ဂါမေ ဂရုသတ္ထပ္ပဟာရေန နိဟတော သန္တော ပိယော သာမိကံ န ဇဟတိ သုခံ ဝဟနသီလော ယော အဿော၊ သော ဝိနီတသဒ္ဒေနောစ္စတေ. ဝိသေသေန ဒမ္မတံ နေတိ ယန္တိ ဝိနီတော.
ဒွယံ အဿပေါတေ. ကသ ဂမနေ၊ ဩရော၊ အဿိ၊ ကိဉ္စိ သရတီတိ ဝါ ကိသောရော၊ ဗိန္ဒုလောပေါ၊ အဿော စ၊ ဟယော ဧဝ ဗာလတ္တာ ဟယပေါတကော၊ အပ္ပတ္ထေ ကော.
၃၇၀. ဒွယံ အထာမဿေ. ဃုဋ ပရိဝတ္တနေ၊ ဏွု၊ ဃောဋကော၊ အဿသာမညေပျယံ၊ ခရံ ဂစ္ဆတီတိ ခလုင်္ဂေါ၊ သော ဧဝ ခဠုင်္ကော၊ ဂကာရဿ ကကာရံ ကတွာ၊ ရဿ လော၊ ဠတ္တမုတ္တဉ္စ၊ ခဠုကောတိပိ. ဇဝေန သဗ္ဗေသမဓိကော အဿော ဇဝနော၊ ယု.
ဒွယံ ကဝီတိချာတေ မုခဗန္ဓနေ. မုခမာတိဋ္ဌတီတိ မုခါဌာနံ. ခေ မုခဝိဝရေ လီနော ခလီနော. ‘‘ကဝိကာ တု ခလီနောတိ [ခလီနေ ထီ (?)]၊ ကဝိယံ ကထနံတျပီ’’တိ ရဘသော. ကဝိ၊ ကဝိကာပျတြ. ကု သဒ္ဒေ. ဣ၊ ဤ စ၊ သကတ္ထေ ကော. ဝါသဒ္ဒေန နပုံသကတ္တံ သမုစ္စိနောတိ. ဝုတ္တဉ္စ အမရကောသေ ‘‘ကဝိကာ တု ခလီနော’နိတ္ထီ’’တိ [အမရ ၁၈.၄၉].
အဿာဘိတာဠိနီ ဝေတ္တဝိကတာဒိ ကသာ နာမ. ကသ ဂမနေ၊ အ၊ ကရဏသာဓနံ.
၃၇၁. အဿဿ နာသာဂတရဇ္ဇုမှိ ကုသာ၊ ကုသ သိလေသနေ. ဒွယံ အဿာယံ. ဝလ သံဝရဏေ၊ ဝေါ၊ ဠတ္တံ၊ အာ၊ ဝဠဝါ. အသတီတိ အဿာ၊ ‘‘ဣတ္ထိယမတိယဝေါ ဝါ’’တိ အ၊ အာ စ၊ အဿာ. ဝါမီပျတြ. ဒွယံ ခုရေ. ခုရ ဆေဒနေ. သံ သုခံ ဖရတျနေန သဖံ၊ နေရုတ္တော. ‘‘သဖံ က္လီဝေ ခုရော ပုမာ’’တိ [အမရ ၁၈.၄၉] အမရကောသော.
ဒွယံ ပုစ္ဆမတ္တေ. ပုစ္ဆ ပမာဒေ. န ဂစ္ဆတီတိ နင်္ဂုဋ္ဌော၊ အင်္ဂ ဂမနေ၊ ဌော၊ အဿု၊ ဒွေပိ အနိတ္ထိယံ. လူမံပျတြ. ဒွယံ ကေသဝတိ နင်္ဂုဋ္ဌမတ္တေ၊ န တု ဟတ္ထိနော ဧဝ. ဝါလသမူဟယောဂါ ဝါလဟတ္ထော၊ ယထာ ကေသဟတ္ထော စယေ၊ တထာတြာပိ. ဝါလော ဓိယျတေ အသ္မိန္တိ ဝါလဓိ၊ ဣ.
ဧတ္ထာနာဂတာပိ အဿဿ ဓာရာချာ [ဓာဝါချာ (က.)] ပဉ္စ ဂတိယော ကထေတဗ္ဗာ. ယထာ –
အက္ကန္ဒိတံ ဓောရိတကံ၊ ရေစိတံ ဝဂ္ဂိတံ ပ္လုတံ၊
ဂတိယောမေ ပဉ္စ ဓာရာ [ဓာဝါ (က.)]၊ အဿာနံ ဝိညုနာ မတာ [အမရ ၁၈.၄၈-၉].
တတ္ထ ဝိတ္ထမ္ဘာ သမာဝဂတိ အက္ကန္ဒိတံ၊ ကန္ဒိ ဂတိသောသနေသု၊ တော. တတော အဓိကာ စတုရာဂတိ ဓောရိတကံ၊ ဓောရ ဂတိစာတုရိယေ၊ တော၊ သကတ္ထေ ကော. မဏ္ဍလိကာယာနေန ဂမနံ ရေစိတံ၊ ရိစ ဝိယောဇနသမ္ဗဇ္ဈနေသု၊ သမ္ဗဇ္ဈနံ မိဿနံ. ဝေဂေန ပရိက္ခိတ္တော ပရိစရဏံ ဝဂ္ဂိတံ၊ ဝဂ္ဂ ဂမနတ္ထော. တုရံ သမေန ဂမနံ ပ္လုတံ၊ ပ္လု ဂတိယံ. တ’ဒုတ္တ’မဿသတ္ထေ ‘‘သမော’ဓိကော လယော ဝေဂီ၊ တုရိတဿော ဘဝေ ကမာ’’တိ.
၃၇၂. ဒွယံ ယုဒ္ဓတ္ထေ စက္ကယုတ္တယာနေ. သန္ဒ ဂမနေ၊ သန္ဒတေ ဂမျတေနေနေတိ သန္ဒနော၊ ယု. ရမတေနေနေတိ ရထော၊ ထော၊ မလောပေါ. သတင်္ဂေါပျတြ. သတမင်္ဂါနျဿ.
ယံ န ရဏာယ ယုဒ္ဓတ္ထံ စက္ကယုတ္တံ ယာနံ၊ အပိ တု ကီဠာဘမနာဒျတ္ထံ၊ သော ပုဿရထော. ဝုတ္တဉ္စ အမရကောသေ ‘‘အယံ ပုဿရထော စက္က-ယာနံ န သမရာယ ယ’’န္တိ [အမရ ၁၈.၅၁]. ပုသ ပါသနေ၊ သော၊ ပုသနာမကေန ဖလဝိသေသေန ယုတ္တော ရထော ပုဿရထော၊ ပုဿနက္ခတ္တေန ကတော၊ သဇ္ဇိတော ဝါ ရထောတိ ပုဿရထော.
ဗျဂ္ဃဿ စမ္မာဝုတော ပရိက္ခိတ္တော ရထော ဝေယျဂ္ဃေါ နာမ၊ ဗျဂ္ဃဿ ဝိကာရော စမ္မံ ဝေယျဂ္ဃံ၊ ဏော၊ တေန ပရိဝုတော ရထော ဝေယျဂ္ဃေါ၊ ဏော၊ ဥဘယတြာပိ ဝုဍ္ဎာဂမော. ‘‘ပစ္စတ္တံ [ပစ္စတ္ထံ (က.)] အယန္တိ ဂစ္ဆန္တီတိ ပစ္စယာ’’တိ ဝစနတ္ထတော ပစ္စတ္တမေဝ [ပစ္စတ္ထမေဝ (?)] ပစ္စယာ ဘဝန္တိ၊ ယထာ ကာရိတန္တသ္မာပိ ပယောဇကဝသေန အနေကကာရိတပစ္စယာ. ဒီပိနော စမ္မာဝုတော ရထော ဒီပေါ နာမ၊ ဒီပိနော ဝိကာရော စမ္မံ ဒီပံ၊ ဏော၊ တေန ပရိဝုတော ရထော ဒီပေါ၊ ဏော.
၃၇၃. ဒွယံ ပုရိသယုတ္တယာနေ. သိ သေဝါယံ. သုခတ္ထိကေဟိ သေဝီယတေတိ သိဝိကာ၊ ဏွု၊ ဝါဂမော၊ ဣတ္တံ၊ ကိတပစ္စယာ ဟိ ယေဘုယျေန ကမ္မာဒီသုပိ ဝတ္တန္တိ၊ ကိစ္စပစ္စယာ စ ကတ္တရိပိ၊ ယထာ ‘‘ဝိနယော၊ နိဿယော၊ တပနီယာ ဓမ္မာ’’တျာဒီသု၊ မဟာပဒေသေန ဝါ ကိတကိစ္စပစ္စယာနံ ကတ္တုကမ္မာဒီသွပိ ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ သိဝံ ကရောတီတိ ဝါ သိဝိကာ၊ ဣကော. ယာပျေဟိ အဓမေဟိ ယာယတေ နိယျတေတိ ယာပျယာနံ. ‘‘ယာပျ ပါနီယကေ နိန္ဒျေ’’တိ ဟိ နာနတ္ထသင်္ဂဟေ.
ဒွယံ သကဋေ. အနိတ္ထီ တူတိ တွန္တံ လိင်္ဂပဒံ. သက သတ္တိယံ၊ အဋော. အန ပါဏနေ၊ ကရဏသာဓနံ၊ နတ္ထိ နာသာ ယဿာတိ ဝါ အနံ၊ သာလောပေါ၊ ရဿော စ. က္လီဝေ’နံ၊ သကဋော၊ နိတ္ထီတျမရကောသော [အမရ ၁၈.၅၂].
ဒွယံ စက္ကေ. ကရောတိ ဂမနမနေနေတိ စက္ကံ၊ ဒွိတ္တံ၊ စက္ကာဒိ. ရထဿ အင်္ဂံ ရထင်္ဂံ. တဿ စက္ကဿ အန္တော အဝသာနံ နေမိ၊ သာ နာရိယံ ဣတ္ထိယံ. နယတိ စက္ကံ နေမိ. ယာ ဘူမိံ ဖုသတိ၊ နီ နယေ၊ မိ၊ ဤပစ္စယေ နေမီ စ. ပဓိပျတြ.
၃၇၄. တမ္မဇ္ဈေ တဿ ရထဿ၊ စက္ကဿ ဝါ မဇ္ဈေ စက္ကာကာရော ပိဏ္ဍိကာ၊ ယဿံ သဗ္ဗာနိ ကဋ္ဌာနိ အာသဇ္ဇန္တေ. ပိဏ္ဍိကာသာဟစရိယာ နာဘိ ဣတ္ထီ၊ ဤပစ္စယေ နာဘီ စ. သဗ္ဗာနိ ကဋ္ဌာနိ ပိဏ္ဍေတီတိ ပိဏ္ဍိကာ၊ ပိဏ္ဍ သင်္ဃာတေ၊ အ၊ သကတ္ထေ ကော. ပိဏ္ဍီပိ၊ နာဘိ ဝိယာတိ နာဘိ.