၂. ဘူကဏ္ဍ

၁. ဘူမိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၁၈၀. ဣဓ ဘူကဏ္ဍေ သာင်္ဂေါပါင်္ဂေဟိ ဘူမျာဒီဟိ ဒသဟိ၊ ပါတာလေန စာတိ ဧကာဒသဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ ကမတော ဝဂ္ဂါ ဘူမိဝဂ္ဂါဒိနာမကာ ဝဂ္ဂါ ဝုစ္စန္တေ. သပ္ပဓာနောပကာရကာနိ အင်္ဂါနိ ခါရာဒီနိ၊ အင်္ဂါနံ ဥပကာရကာနိ စ ဥပင်္ဂါနိ အဒ္ဓါဒီနိ.

၁၈၁. သာဒ္ဓပဇ္ဇေန ဘူမိယာ နာမာနိ. ဝသူနိ ရတနာနိ ဓာရယတီတိ ဝသုန္ဓရာ. ခမု သဟနေ၊ ခဿ ဆော၊ ဆမာ၊ အထ ဝါ ဆိ ဆေဒနေ၊ သတ္တာနမဓောပတနံ ဆိန္ဒတီတိ ဆမာ၊ မော၊ ဣတ္ထိယမာ စ. ဘဝန္တျဿံ ဘူတာနီတိ ဘူမိ. ဘူ သတ္တာယံ၊ မိ. ပုထဣတိ ပါဋိပဒိကေ ဌိတေ နဒါဒိ၊ ဤ၊ ပုထဿ ပုထုအာဒေသေ၊ ဝုဒ္ဓိမှိ စ ကတေ ပုထဝီ. ဥဿုဝါဒေသေ ပုထုဝီ. ပထာဒေသေ တု ပထဝီ၊ ဣမသ္မိံ ပက္ခေ အဝါဂမော၊ အထ ဝါ ထဝ ဂတိယံ၊ ပထဝတိ ဧတ္ထာတိ ပထဝီ၊ နဒါဒိ၊ သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထရတီတိ ဝါ ပထဝီ၊ ထရ သန္ထရဏေ ပပုဗ္ဗော၊ ရဿ ဝေါ၊ နဒါဒိ၊ ပုထဝီ၊ အဿု.

‘‘မဓုနော ကေဋဘဿာပိ၊ မေဒမံသပရိပ္လုတာ၊

တေနာယံ မေဒိနီ ဒေဝီ၊ ဝုစ္စတေ ဗြဟ္မဝါဒိဘီ’’တိ [စိန္တာမဏိဋီကာ ၁၁.၃]. –

ဝစနတော မေဒယောဂါ မေဒိနီ၊ ဤ၊ ဣနီ စ. မိဒ သ္နေဟနေ ဝါ၊ ယု၊ နဒါဒိ၊ ဣဿေတ္တဉ္စ. မဟ ပူဇာယံ၊ နဒါဒိ. ဝိတ္ထိဏ္ဏတ္တာ ဥဗ္ဗီ၊ နဒါဒိ၊ အဝတိ ဘူတာနီတိ ဝါ ဥဗ္ဗီ၊ အဿု. ဝသူနိ သန္တျဿံ ဝသုမတီ. ဂစ္ဆန္တိ ယဿံ လောကာ၊ သာ ဂေါ၊ ပုမိတ္ထိယံ. ကာ သဒ္ဒေ၊ ကာယတိ ဧတ္ထ၊ ကာယတိ မာရဝိဇယကာလေတိ ဝါ ကု၊ ဥ. ဝသူနိ ဓာရယတီတိ ဝသုဓာ. သဗ္ဗံ လောကံ ဓရယတီတိ ဓရဏီ၊ ယု၊ နဒါဒိ. ဓရတီတိ ဓရာ၊ ဣတ္ထိယံ အာ. ဂမု ဂမနေ၊ ဂစ္ဆန္တျဿံ ဇဂတီ၊ အန္တပစ္စယော၊ ဂဿ ဒွိတ္တံ၊ ဇတ္တဉ္စ၊ နလောပေါ၊ နဒါဒိ. ဘူ သတ္တာယံ၊ ရိ၊ နဒါဒိ၊ ကွိမှိ ဘူ. ဘူတေ သတ္တေ ဓရတီတိ ဘူတရော. အဝ ရက္ခဏေ၊ ယု၊ နဒါဒိ၊ အဝနီ.

၁၈၂. ခါရာ လဝဏရသာ မတ္တိကာ ဦသောတျုစ္စတေ. ခါဒတီတိ ခါရာ၊ ဒဿ ရော. ပဒေသကတ္တာ မတ္တေန ပမာဏေန ယုတ္တာ မတ္တိကာ. ဦသ ရုဇာယံ၊ ဦသော. ဦသယောဂါ ဦသဝါ၊ ဝန္တု. ရပစ္စယေ ဦသရော. ဒွေပိ တီသု ဝတ္တန္တေ.

ထလ ဌာနေ၊ အဓိကရဏေ အ. ကိတ္တိမံ ထလံ၊ အကိတ္တိမာ ထလီ၊ နဒါဒိ. ထဒ္ဓလူခမှိ ဘူဘာဂေ ဘူမိပ္ပဒေသေ ဇင်္ဂလသဒ္ဒေါ ဝတ္တတိ. တတ္ထ နိဇ္ဇလတ္တာ ကက္ခဠတ္တာ ထဒ္ဓေါ. တိက္ခသက္ခရာဒိဝိဒါရဂဝါဒိခုရဂဏ္ဍုပ္ပါဒဝစ္စာဒိသဟိတတ္တာ လူခေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဂလ စဝနာဓောပတနာဒနေသု. ဇလံ ဂလတိ ဧတ္ထ၊ ဇလေန ဝါ ဂလန္တိ ဧတ္ထာတိ ဇင်္ဂလော၊ နိဇ္ဇလော ဒေသော၊ ‘‘ဇင်္ဂလော နိဇ္ဇလေ ဒေသေ၊ တိလိင်္ဂေါ ပိသိတေ ထိယ’’န္တိ [တိကဏ္ဍသေသ ၃.၃.၃၉၃] ဟိ တိကဏ္ဍသေသော၊ လဿ လောပေါ၊ နိဂ္ဂဟီတာဂမော စ.

၁၈၃. ဝေဒေန ပညာယ ဤဟန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝေဒေဟော. သော ဧဝ ဝိဒေဟော၊ ဣမံ ဒီပမုပါဒါယ သိနေရုနော ပုဗ္ဗဒိသာဘာဂတ္တာ ပုဗ္ဗော စ သော ဝိဒေဟော စေတိ ပုဗ္ဗဝိဒေဟော. ဧဝမပရုတ္တရေသု. ဂဝေန ယန္တျေတ္ထာတိ ဂေါယာနော. အပရော စ သော ဂေါယာနော စေတိ အပရဂေါယာနော. ဇမ္ဗုယာ လက္ခိတော၊ ကပ္ပဋ္ဌာယိတာဒိပ္ပဘာဝေန ဝါ တပ္ပဓာနောဒီပေါတိ ဇမ္ဗုဒီပေါ. ဓမ္မတာသိဒ္ဓဿ ပဉ္စသီလဿ အာနုဘာဝေန ကံ သုခံ ဥရု မဟန္တမေတ္ထာတိ ကုရု၊ ကုံ ပါပံ ရုန္ဓန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝါ ကုရု၊ ကွိ. ဒီပ ဒိတ္တိပ္ပကာသနေသု၊ ဇလမဇ္ဈေ ဒိပ္ပန္တီတိ ဒီပါ၊ ဒိပ္ပန္တိ ဧတ္ထ သဒ္ဓမ္မာတိ ဝါ ဒီပါ၊ ပမာဏတော မဟန္တာ ဒီပါ မဟာဒီပါ.

၁၈၄. ကုရုအာဒယော ဧကဝီသတိ ဇနပဒန္တရာ ဇနပဒဝိသေသာ၊ အာဒိနာ သုရမဟပစ္စုဂ္ဂတာ တလကုဋာ အသ္မာကာဒယော စ ပုမ္ဗဟုတ္တေ ပုလ္လိင်္ဂေ ဗဟုတ္တေ စ သိယုံ. ကုရု နာမ ဇာနပဒိနော ရာဇကုမာရာ၊ တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရူဠှီသဒ္ဒေန ‘‘ကုရူ’’တိ ဗဟုဝစနေန ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ သဗ္ဗတြ. ကုံ ပါပံ ရုန္ဓတီတိ ကုရု၊ ခတ္တိယကုမာရာ၊ တေသံ နိဝါသော ကုရူ၊ ပစ္စယလောပတော န ဝုဒ္ဓိ၊ သဗ္ဗတြေဝံ [ပါဏိနိ ၁.၂.၅၂ ၄.၂.၈၁ သုတ္တေသု ပဿိတဗ္ဗံ]. အရိဝိဇယလောကမရိယာဒါတိက္ကမာဒီသု သက္ကောန္တီတိ သက္ကာ. ကောသံ လန္တိ ဂဏှန္တိ၊ ကုသလံ ပုစ္ဆန္တီတိ ဝါ ကောသလာ. မဂေန သဒ္ဓိံ ဓာဝန္တီတိ မဂဓာ၊ ကွိ၊ မံသေသု ဂိဇ္ဈန္တီတိ ဝါ မဂဓာ. ဂိဓ အဘိကင်္ခါယံ. သေဝန္တိ ယေနာတိ သိဝိ၊ သိ သေဝါယံ၊ ဝိ. သိဝံ ကရောန္တီတိ ဝါ သိဝီ၊ အညတ္ထေ ဣ. ကလ သဒ္ဒေ၊ ဣင်္ဂပစ္စယော၊ ကလိင်္ဂါ၊ တေသံ နိဝါသော ကလိင်္ဂါ၊ ဥတ္တရာပထော [‘‘ဇဂန္နာထာ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကဏှာတီရန္တရံ သိဝေ ကလိင်္ဂဒေသော သံဝုတ္တော’’ ဣတျုတ္တဒေသေ (ထောမနိဓိ)]၊ ကလိံ ဂဏှန္တီတိ ဝါ ကလိင်္ဂါ၊ ကွိ၊ ကလံ မဓုရသဒ္ဒံ ဂါယန္တီတိဝါ ကလိင်္ဂါ၊ အဿိတ္တံ၊ ကေန သုခေန လိင်္ဂန္တီတိ ဝါ ကလိင်္ဂါ၊ လိင်္ဂ ဂမနတ္ထော ဒဏ္ဍကော ဓာတု. အတ္တနာ ခါဒိတံ လဉ္ဇံ ပရာဇိတေဟိ ယာစိတေပိ ပုန န ဝမန္တီတိ အဝန္တီ. ပဉ္စာလဿ ပုတ္တာ ပဉ္စာလာ. ဝဇ္ဇေတဗ္ဗာတိ ဝဇ္ဇီ၊ ‘‘ဝဇ္ဇေတဗ္ဗာ ဣမေ’’တျာဒိနာ ပဝတ္တဝစနမုပါဒါယ ဝဇ္ဇီတိ လဒ္ဓနာမာ ရာဇာနော. ဝဇ္ဇီရဋ္ဌဿ ဝါ ရာဇာနော ဝဇ္ဇီ. ရဋ္ဌဿ ဝါ ပန တံသမညာ တံနိဝါသိရာဇကုမာရဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဂံ ပထဝိံ ဓာရေန္တီတိ ဂန္ဓာရာ၊ ကိတ္တိဂန္ဓေန အရန္တီတိ ဝါ ဂန္ဓာရာ. စိတ ဥဿာဟနေ၊ စေတန္တိ ဥဿဟန္တိ ယုဒ္ဓကမ္မာဒီသူတိ စေတယော.

၁၈၅. ဝင်္ဂ ဂမနတ္ထော ဒဏ္ဍကော ဓာတု. ဝိသိဋ္ဌာနိ ဒေဟာနိ ယေသံ ဝိဒေဟာ၊ ပုဗ္ဗဝိဒေဟဒီပတော အာဂတတ္တာ ဝါ ဝိဒေဟာ. ဩဇ ဒိတ္တိယံ၊ ကမ္ဗုနာ သမ္ဗုကေန ဩဇန္တိ တဿံ ဝေါဟာရကရဏတောတိ ကမ္ဗောဇာ၊ ကမ္ဗုကဇော ဩဇော ဗလမေတေသန္တိ ဝါ ကမ္ဗောဇာ. မဒ မဒ္ဒနေ၊ မဒ္ဒန္တီတိ ဝါ မဒ္ဒါ၊ မံ သိဝံ ဒဒန္တီတိ ဝါ မဒ္ဒါ၊ ပဉ္စကာမဂုဏာဒီဟိ မောဒန္တီတိ ဝါ မဒ္ဒါ၊ မဒ ဟာသေ. ဘဉ္ဇ အဝမဒ္ဒနေ၊ ဘဂ္ဂါ. အင်္ဂ ဂမနတ္ထော ဒဏ္ဍကော ဓာတု. သီဟံ လန္တီတိ သီဟဠာ. ကာသ ဒိတ္တိယံ၊ သမ္ပတ္တိယာ ကာသန္တီတိ ကသ္မီရာ၊ မီရော. ကာသ ဒိတ္တိယံ၊ ဣ၊ ကာသီ. ပဍိ ဂတိယံ၊ ပဏ္ဍု၊ ဥ. အထ ဝါ ကုံ ပါပံ ရုန္ဓတိ ဧတ္ထာတိ ကုရု၊ ဣတိ ဧကောပိ ဇနပဒေါ နိဿိတာနံ ဗဟုတ္တာ ဗဟုဝစနေန ဝုစ္စတိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ.

၁၈၆. ဒွယံ ဘုဝနေ. လုဇ အဒဿနေ၊ လုဇ္ဇတီတိ လောကော၊ ဂဿ ကော၊ ဇဿ ဝေါ. ဘဝန္တိ ဧတ္ထာတိ ဘုဝနံ၊ ယု. ဇဂတိ၊ ဝိဋ္ဌပါဒီနိပိ ဘုဝနပရိယာယာနိ. ဒွယံ ဒေသသာမညေ. ဒိသ အတိသဇ္ဇနေ၊ အတိသဇ္ဇနံ ပဗောဓနံ၊ ‘‘အယံ ဣတ္ထန္နာမော’’တိ ဒိသတိ အပဒိသတီတိ ဒေသော. သိ သေဝါယံ၊ သညာယံ အ၊ ဝိသယော.

သိဋ္ဌာစာရရဟိတော မိလက္ခဒေသော ကာမရူပါဒိ ပစ္စန္တော နာမ. မိလက္ခ အဗျတ္တိယံ ဝါစာယံ၊ မိလက္ခန္တိ အဗျတ္တဝါစံ ဘာသန္တီတိ မိလက္ခာ. သိဋ္ဌာစာရမဂ္ဂဒဿနတ္ထာယ ပညာစက္ခုနော အဘာဝါ ရာဂါဒိမလံ အက္ခိမှိ ယေသန္တိ ဝါ မိလက္ခာ၊ အဿိတ္တံ၊ တေသံ နိဝါသဋ္ဌာနံ မိလက္ခဒေသော. ပစ္စန္တေ မဇ္ဈိမဒေသဿ ဗဟိဒ္ဓါဘာဂေ ဇာတော ပစ္စန္တော.

ဗျဝတ္ထာ စတုဝဏ္ဏာနံ၊ ယသ္မိံ ဒေသေ န ဝိဇ္ဇတေ၊

မိလက္ခဒေသော သော ဝုတ္တော၊ မဇ္ဈဘူမိ တတော ပရံ [စိန္တာမဏိဋီကာ ၁၁.၇].

အရိယာစာရဘူမိတ္တာ မဇ္ဈော စ သော ဒေသော စေတိ မဇ္ဈဒေသော၊ နဝယောဇနသတပရိက္ခေပေါ မဇ္ဈိမဒေသော.

၁၈၇. သလိလပ္ပါယော ဗဟူဒကော ဒေသော အနူပေါ နာမ၊ အနုဂတာ အာပါ အတြာတိ အနူပေါ၊ အာပဿ အာဒိနော ဥတ္တံ၊ ပရလောပေါ ဝါ. ကစ ဗန္ဓနေ၊ ဆော၊ ကစ္ဆံ. အနူပဒေသော စ. အဘိနဝေါဂ္ဂမနေန တိဏေန လက္ခိတေ ဟရိတေ ဒေသေ သဒ္ဒလော၊ ဒလ ဒိတ္တိယံ၊ ဘာဝေ အ. ဝိဇ္ဇတိ ဒလော ယတ္ထ သဒ္ဒလော.

၁၈၈. နဒိယာ အာဘတေန အမ္ဗုနာ ဥဒကေန ဇီဝန္တိ ဧတ္ထာတိ နဒျမ္ဗုဇီဝနော ဒေသော နဒီ မာတာ အဿာတိ နဒီမာတိကောတိ ဝုစ္စတိ၊ ဗဟုဗ္ဗီဟိမှိ ကော. ဝုဋ္ဌိယာ ဝဿေန နိပ္ဖဇ္ဇတိ သဿမေတ္ထာတိ ဝုဋ္ဌိနိပ္ဖဇ္ဇသဿကော ဒေသော ဒေဝေါ မာတာ အဿာတိ ဒေဝမာတိကောတိ ဝုစ္စတိ၊ ဗဟုဗ္ဗီဟိမှိယေဝ ကော၊ ဒေဝသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဝုဋ္ဌိမာဟ.

၁၈၉. အနူပါဒယော ဒေဝမာတိကာန္တာ တီသု လိင်္ဂေသု. စန္ဒသူရာဒေါ စန္ဒသူရိယသိနေရုပဗ္ဗတာဒိမှိ သဿတိသဒ္ဒေါ ဤရိတော ကထိတော. သဗ္ဗဒါ သရန္တိ ဂစ္ဆန္တီတိ သဿတိယော၊ သရ ဂတိယံ၊ သရသဒ္ဒဿ သော၊တိ.

ရဌ ဂတိယံ၊ ရဌန္တိ ဧတ္ထ နဂရာဒယောတိ ရဋ္ဌံ၊ တော. နာဂရေဟိ ဝိဇိနိတဗ္ဗန္တိ ဝိဇိတံ. အာဠိယံ ပဝတ္တမာနော ယော သေတု၊ သော ပုရိသေ ပုလ္လိင်္ဂေ ဝတ္တတိ. သိ ဗန္ဓနေ၊ တု. အလ ဘူသနေ၊ ဣ၊ အာဠိ၊ တဿံ အာဠိယံ.

နဂရပဗ္ဗတာဒိနော ဥပါန္တဘူ သမီပဘူမိ ပရိသရော ပရိတော သရန္တျတြာတိ၊ ဏော.

တိကံ ဝဇေ. ဂါဝေါ တိဋ္ဌန္တျတြာတိ ဂေါဋ္ဌံ. ကုလ သင်္ချာနေ၊ ဂါဝေါ ကုလန္တျေတ္ထာတိ ဂေါကုလံ၊ ဂုန္နံ ကုလံ ဃရန္တိ ဝါ ဂေါကုလံ. ဝဇ ဂတိယံ၊ ဝဇန္တိ ယံ ဂါဝေါ နိဝါသနတ္ထာယာတိ ဝဇော. ဂေါဋ္ဌာနကံ၊ ဂေါဋ္ဌာနန္တိပိ ဝဇဿ နာမာနိ.

၁၉၀. သိလောကေန မဂ္ဂဿ နာမာနိ. ပထိကေဟိ မဇ္ဇတေ နိတ္တိဏံ ကရီယတေတိ မဂ္ဂေါ၊ မဇ္ဇ သုဒ္ဓိယံ၊ ဏော၊ ဇဿ ဂတ္တံ၊ ပထိကေဟိ မဂ္ဂီယတေတိ ဝါ မဂ္ဂေါ၊ မဂ္ဂ အနွေသနေ၊ မံ သိဝံ ဂစ္ဆတိ ဧတ္ထ၊ ဧတေနာတိ ဝါ မဂ္ဂေါ၊ ‘‘မော သိဝေ ပရိသာယဉ္စေ’’တိ ဟိ နာနတ္ထသင်္ဂဟေ၊ သိဝံ ဂမနံ ကရောတီတျတ္ထော၊ ကြိယာဝိသေသနမေတံ. ပထိ ဂတိယံ၊ စုရာဒိ၊ နာဂမော. ပန္ထယန္တိ ယန္တျနေနာတိ ပန္ထော၊ အ၊ ကာရိတလောပေါ. ပထတိ ယာတျနေနာတိ ပထော. အဒ ဂမနေ၊ အဒတိ ယတ္ထ သာ အဒ္ဓါ၊ ဓော၊ အဒ္ဓါ မဂ္ဂေါ၊ အဒ္ဓါသဒ္ဒေါယံ ကာလေပိ၊ သမဘာဂတ္ထဝစနေ တု အဒ္ဓံ၊ တသ္မာ အဒ္ဓသဒ္ဒေါ ပုမနပုံသကဝသေန ဒွိလိင်္ဂေါ၊ ရာဇာဒိတ္တေ အဒ္ဓါ၊ အရာဇာဒိတ္တေ အဒ္ဓံ. အဉ္ဇ ဂတိယံ၊ အသော. ဝဇ ဂတိယံ၊ ဥမော၊ ဇဿ ဋော. ပဒ ဂတိယံ၊ အ၊ ဒဿ ဇော၊ ဒွိတ္တံ၊ ပဇ္ဇော. အယ ဂတိယံ၊ ယု၊ ပဒ ဂတိယံ၊ အဝေါ၊ နဒါဒိ. ဝတ္တ ဝတ္တနေ၊ ဝတ္တနံ ဂမနာဒိ၊ အနိ၊ နဒါဒိ၊ ဝတ္တနီ. ကန္တနဒဏ္ဍေ ပုန္နပုံသကံ. ပထိကေဟိ ပါဒေဟိ ဟညတေတိ ပဒ္ဓတိ. ပါဒသဒ္ဒသမာနတ္ထေန ပဒသဒ္ဒေန နိယတပ္ပယောဂတော ဝုတ္တိနာ သိဒ္ဓေါ၊ ပဒသဒ္ဒူပပဒေါ ဟနဓာတု၊တိ၊ ဟနဿ ဓော၊ အလောပေါ. ပဒ္ဓတိသဟစရဏတော ဝတ္တနီ၊ တံသဟစရဏတော ပဒဝီ စ ဣတ္ထိယံ.

၁၉၁-၁၉၂. တဗ္ဘေဒါ တဿ မဂ္ဂဿ ဝိသေသာ ဇင်္ဃမဂ္ဂါဒယော အပထန္တာ. ဇင်္ဃာဟိ ဂတော မဂ္ဂေါ ဇင်္ဃမဂ္ဂေါ. သကဋေဟိ ဂတော မဂ္ဂေါ သကဋမဂ္ဂေါ. တေ ဇင်္ဃမဂ္ဂသကဋမဂ္ဂါ မဟာမဂ္ဂေ ဝတ္တန္တိ.

ဧတ္ထ စ ‘‘တေထာ’’တိ အထသဒ္ဒေါ န ဝတ္တဗ္ဗော၊ ‘‘တေ စာ’’တိ ပန ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘မတာဒ္ဓနီ’’တိ ပါဌေ ပန သတိ ‘‘တေထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗောယေဝ၊ တဒါ ဧကပဒိကေ အဒ္ဓနိ မဂ္ဂေ ဧကပဒီ မတာတိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ဂစ္ဆတံ ဧကော အသဟာယော ပါဒေါ ယဿံ၊ န နိသိန္နဿေဝ ယမကောတိ ဧကပဒီ၊ သမာသန္တေ နိစ္စမီပစ္စယော၊ ကပစ္စယေ ဧကပဒိကော၊ ဤဿ ရဿတ္တံ.

စောရကဏ္ဋကာဒိဒေါသေ ဒုဂ္ဂမေ ပထေ ကန္တာရော၊ ပုန္နပုံသကေ၊ ကေန ပါနီယေန တရန္တိ အတိက္ကမန္တိ ယန္တိ ကန္တာရော၊ တရ တရဏေ၊ စောရကန္တာရာဒီသု ပနာယံ ရူဠှိဝသေန ဝုတ္တော၊ အထ ဝါ ကတိ ဆေဒနေ၊ သပ္ပဋိဘယတ္တာ ကန္တတိ နိစ္စဂမနာဂမနမေတ္ထာတိ ကန္တာရော၊ အာရော၊ နာဂမော စ. ဒုက္ခေန ဂစ္ဆန္တျေတ္ထာတိ ဒုဂ္ဂမော.

၁၉၃. ဒွယံ ပဋိမဂ္ဂေ. ပဋိ အဘိမုခေန ဂန္တဗ္ဗော မဂ္ဂေါ၊ ပထော စ ပဋိမဂ္ဂေါ၊ ပဋိပထော စ. ဒီဃမဉ္ဇသံ အတိဒူရော မဂ္ဂေါ အဒ္ဓါနန္တိ ဝုစ္စတေ. အဒ္ဓါနံ အယနံ အဒ္ဓါနံ၊ အစ္စာယတော မဂ္ဂေါ၊ ယထာ ‘‘ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ၊ ယလောပေါ.

ဒွယံ ပသတ္ထေဒ္ဓနိ. သောဘနော ပထော၊ ပန္ထော စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဂန္တဗ္ဗပထဘာဝတော အပေတံ ဥပ္ပထံ၊ အပထဉ္စ၊ အဗျယီဘာဝသမာသော၊ အသဒ္ဒေါ အတြ နိပါတော.

၁၉၄-၁၉၆. ပရမာဏူနံ ဆတ္တိံသ ဧကော အဏု နာမ၊ အဏုတောပိ အဏုတရတ္တာ ပရမော အဏု၊ အဏုတော ဝါ ပရမောတိ ပရမာဏု၊ အဏ သဒ္ဒတ္ထော ဒဏ္ဍကော ဓာတု၊ ဥ. တေ အဏဝေါ ဆတ္တိံသ တဇ္ဇာရီ နာမ၊ တံ တံ အတ္တနော နိဿယံ မလီနကရဏဝသေန ဇရာပေတီတိ တဇ္ဇာရီ၊ ဇရ ဇီရဏေ၊ ဇရ ဝယောဟာနိမှိ ဝါ၊ အ၊ နဒါဒိ. တာပိ တဇ္ဇာရိယော ဆတ္တိံသ ရထရေဏု နာမ၊ ရထာနံ သဉ္စရဏဝသေန ပဝတ္တော ရေဏု ရထရေဏု. တေ ရထရေဏဝေါ ဆတ္တိံသ လိက္ခာ နာမ. လက္ခ ဒဿနေ၊ ပကတိစက္ခုနာပိ လက္ချတေတိ လိက္ခာ၊ အဿိတ္တံ.

တာ လိက္ခာ သတ္တ ဦကာ နာမ၊ ဦကာတိ ဝုစ္စတိ သိရောဝတ္တကိမိ၊ တပ္ပမာဏတ္တာ ဦကာ. တာ သတ္တ ဦကာ ဓညမာသော နာမ၊ ဓညော ဝီဟိယေဝ ပရိမာဏိတဗ္ဗတ္တာ မာသော စာတိ ဓညမာသော၊ မသိ ပရိမာဏေ. တေ သတ္တ ဓညမာသာ အင်္ဂုလံ နာမ၊ အင်္ဂ ဂမနတ္ထော၊ ဥလော၊ အင်္ဂုလံ၊ ပမာဏံ၊ ဥလိပစ္စယေ အင်္ဂုလိ၊ ကရသာခါ. အမုဒွိစ္ဆေတိ အဒုံ ဒွါဒသင်္ဂုလံ ဝိဒတ္ထိ နာမ၊ ကဏိဋ္ဌသဟိတေနင်္ဂုဋ္ဌေန ဝိတ္ထာရီယတေ၊ ဝိဓီယတေတိ ဝါ ဝိဒတ္ထိ၊ ဝိပုဗ္ဗော တနု ဝိတ္ထာရေ. ဓာ ဓာရဏေ၊ ဥဘယတြာပိတိ၊ ပုဗ္ဗပက္ခေ တဿ ထော၊ နဿ တော၊ တဿ ဒေါ. ပစ္ဆိမေ ဓဿ ဒေါ၊ တဿ ထော၊ အသရူပဒွိဘာဝေါ စ. တာ ဒုဝေ ဝိဒတ္ထီ ရတနံ သိယုံ၊ ရမု ကီဠာယံ၊ တနော၊ မလောပေါ. တာနိ သတ္တေဝ ရတနာနိ ယဋ္ဌိ နာမ၊ ယတ ပယတနေ၊တိ၊ တဿ ဌော၊ တဿ ဋော. တာ ဝီသတိ ယဋ္ဌိယော ဥသဘံ နာမ၊ ဥသ ဒါဟေ၊ အဘော. ဧတ္ထ ပန ဥသဘနဒန္တရံ ဥသဘံ. ဥသဘာနံ အသီတိပ္ပမာဏံ ဂါဝုတံ နာမ၊ ဂဝံ၊ ဂဝေဟိ ဝါ ယုတံ ဂါဝုတံ. ယုဇ သမာဓိမှိ၊ ဂေါနဒန္တရေဟိ ဂဟိတပ္ပမာဏသမာဓာနန္တျတ္ထော၊ တံ စတုဂါဝုတံ ယောဇနံ နာမ၊ ယုဇ သမာဓိမှိ၊ ယု၊ ‘‘ဧတ္တကံ ယောဇနံ နာမ ဟောတူ’’တိ စတုဂါဝုတေဟိ သမာဓာနန္တျတ္ထော.

၁၉၇. အာရောပိတာနံ အာစရိယဓနူနံ ပဉ္စသတံ ကောသော နာမ၊ အနာရောပိတာနန္တျပရေ. ကုသ အဝှါနေ၊ ဏော၊ ကုသနံ အဝှါနံ ကောသော၊ ဣဓ ပန ကောသပ္ပမာဏတ္တာ ကောသော၊ ဒွိသဟဿကရပ္ပမာဏော. အညတ္ထ ပန –

‘‘စတုက္ကာဓိဝီသတိယာ၊ အင်္ဂုလေဟိ ကရော ဘဝေ၊

ချာတမဋ္ဌသဟဿေဟိ၊ ကောသမာနံ ဝိဘာဝိနာ’’တျုတ္တံ.

စတုရမ္ဗဏန္တိ စတုရမ္ဗဏဝီဟိဗီဇဇာတရောပနယောဂျော ဘူမိပ္ပဒေသော ကရီသံ နာမ၊ ကရောန္တိ ဧတ္ထ ကသနရောပနာဒိကန္တိ ကရီသံ၊ ဤသော. စတုရမ္ဗဏဗီဇဇာတာနိ ရောပေန္တျေတ္ထာတိ စတုရမ္ဗဏံ၊ အမ္ဗဏံ ဧကာဒသဒေါဏမတ္တံ၊ အညေ ပန ‘‘စတုရမ္ဗဏံ စတုယဋ္ဌိကံ ဌာနံ ကရီသံ နာမာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ကရီသဗ္ဘန္တရာနံ ပရိယာယဘာဝပ္ပသင်္ဂါ န ဂဟေတဗ္ဗံ.

ပမာဏတော ဟတ္ထာနမဋ္ဌဝီသပ္ပမာဏံ ဌာနံ အဗ္ဘန္တရံ နာမ၊ အဗ္ဘန္တရေ အန္တောကောဋ္ဌာသေ ဇာတံ၊ န ဗဟိကောဋ္ဌာသေတိ အဗ္ဘန္တရံ. ယတ္ထ ယတ္ထ ဟိ ယော ယော ဌိတော၊ နိသိန္နော ဝါ၊ တတ္ထ တတ္ထ သမန္တာ အဋ္ဌဝီသတိဟတ္ထပ္ပမာဏံ ဌာနံ တဿ တဿ အဗ္ဘန္တရံ ဌာနံ နာမ. ဘူမျာဒိတ္တာ ဘူမိဝဂ္ဂေါ၊ အထ ဝါ အင်္ဂါပေက္ခာယ ဘူမိယေဝ ပဓာနံ၊ ပဓာနေန စ ဗျပ္ပဒေသော ဘဝတီတိ ဘူမိဝဂ္ဂဗျပ္ပဒေသော.

ဘူမိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ပုရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၁၉၈. ဆက္ကံ နဂရေ.

‘‘ပဋ္ဋနဉ္စ အဓိဋ္ဌာနံ၊ နဂရံ ပုဋဘေဒနံ၊

ထိယော ပူ နဂရီ ပူရိယော၊ ဌာနီယံ ကဗ္ဗဋံ ပုဋ’’န္တိ.

ဟိ သိလောကပရိယာယေသု ဝေါပါလိတော.

‘‘ဝိစိတ္တဒေဝါယတနံ၊ ပါသာဒါပဏမန္ဒိရံ၊

နဂရံ ဒဿယေ ဝိဒွါ၊ ရာဇမဂ္ဂေါပသောဘိတ’’န္တိ [စိန္တာမဏိဋီကာ ၁.၂.၁]. –

နဂရလက္ခဏံ. ပု ပါလနေ၊ ပုရ ပါလနေတိ စ၊ ပုနာတိ ပုရေတိ စ ရက္ခတိ ပရစက္ကာ ဒုဂ္ဂတာယာတိ ပုရံ၊ ရော၊ အ စ၊ ပုရ အဂ္ဂဂမနေတိပိ ဓာတွတ္ထော. နဂါ ပါသာဒါဒယော အဿ သန္တိ နဂရံ၊ ရော. ဝါကာရေန နဂရသဒ္ဒဿ ပုလ္လိင်္ဂတ္တံ သမုစ္စိနောတိ [နဂရိယော ဝါ ပတ္တနံ (အမရ ၁.၂.၁) ပက္ခေ ပတ္တနသာဟစရိယာ နပုံသကတ္တံ. (စိန္တာမဏိဋီကာ ၁.၂.၁)]၊ ပုရသဒ္ဒဿာပီတျာစရိယာ. အကုတောဘယတ္တာ ဌာနာယ ဟိတံ ဌာနီယံ၊ ဤယော. ပဏိကာနံ ပုဋာ ဘိဇ္ဇန္တေ အတြာတိ ပုဋဘေဒနံ.

နိစ္စနိဝါသနဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ဣတရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ထိယ’’မိစ္စာဒိ. ရာဇာ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ ရာဇဌာနီ၊ ယု၊ နဒါဒိ၊ နိစ္စနိဝါသနဋ္ဌာနေပိ ‘‘စတုရာသီတိနဂရသဟဿာနိ ကုသဝတီရာဇဌာနီပမုခါနီ’’တျာဒီသု [ဒီ. နိ. ၂.၂၆၃]. ဒါရုက္ခန္ဓာဒီဟိ အာ သမန္တတော ဝရန္တိ ပရိက္ခိပီယန္တိ ဧတ္ထာတိ ခန္ဓာဝါရော၊ ပတ္ထနတ္ထော ဝရဓာတု အာပုဗ္ဗတ္တာ ပရိက္ခိပနတ္ထော ဟောတိ. ပဉ္စကံ နဂရေ၊ ‘‘ခန္ဓာဝါရော’’တိ ပန ဧကမေဝ အစိရနိဝါသနဋ္ဌာနဿ နာမံ.

၁၉၉. မူလပုရာ အညတြ မူလပုရံ ဝဇ္ဇေတွာ ယံ ပုရမတ္ထိ ယောဇနဝိတ္ထိဏ္ဏပါကာရာဒိပရိက္ခိတ္တံ၊ တံ မူလပုရဿ တရုဋ္ဌာနိယဿ သာခါသဒိသတ္တာ သာခါနဂရံ နာမ.

၂၀၀-၂၀၁. သာဒ္ဓပဇ္ဇဒွယေန မူလပုရဿ နာမာနိ. ဝါနရသီသံ၊ တံသဏ္ဌာနော ဝါ ပါသာဏော ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ‘‘ဝါနရသီသ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝဿ ဗတ္တံ၊ ဝဏ္ဏဝိပရိယယံ၊ ဒီဃံ၊ ဏတ္တံ၊ သဿ လောပဉ္စ ကတွာ ‘‘ဗာရာဏသီ’’တိ ဝုတ္တံ. သဝတ္ထဿ ဣသိနော နိဝါသနဋ္ဌာနတ္တာ သာဝတ္ထိ၊ သဗ္ဗံ ဓနမေတ္ထ အတ္ထီတိ ဝါ သာဝတ္ထိ [မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄]၊ သဗ္ဗဿ သာဝေါ၊ ဓနဝါစကော အတ္ထသဒ္ဒေါ၊ ဣ. တိက္ခတ္တုံ ဝိသာလီဘူတတ္တာ ဝေသာလီ၊ အဿတ္ထုတ္ထေ ဤ. မထိ ဟိံသာယံ၊ ဣလော၊ အဿိတ္တံ၊ မိထိလာ. အလံ ဘူသနမေတ္ထာတိ အာဠဝီ၊ ဝီ၊ ဠတ္တဉ္စ. ကုသ အဝှါနေ၊ ‘‘ခါဒထ ပိဝထာ’’တျာဒီဟိ ဒသဟိ သဒ္ဒေဟိ ကောသန္တိ ဧတ္ထာတိ ကောသမ္ဗီ၊ ဗော၊ နဒါဒိ၊ ကုသမ္ဗရုက္ခဝန္တတာယ ဝါ ကောသမ္ဗီ၊ ကုသမ္ဗဿ ဣသိနော အဿမတော အဝိဒူရေ မာပိတတ္တာတိ ဧကေ [ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၃၅၊ မ. နိ. ဋီ. ၁.၁၄၊ ၂.၂၈၄]. ဥဂ္ဂံ ရိပုံ ဇယတိ ယတ္ထ၊ သာ ဥဇ္ဇေနီ၊ ယု၊ နဒါဒိ. တက္က ဦဟေ၊ ဦဟော ဦနပူရဏံ၊ တက္ကနံ တက္ကော၊ သော သီလံ သဘာဝေါ ယတ္ထ သာ တက္ကသီလာ၊ ယော ဟိ ပုရိသကာရေန ဦနော၊ သော တတ္ထ ဂန္တွာ တမူနံ ပူရေတီတိ. စမ အဒနေ၊ ပေါ၊ စမ္ပာ. သာနံ ဓနာနံ အာကရံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ သာကရော၊ သော ဧဝ သာဂလံ. သံသုမာရသဏ္ဌာနော ဂိရိ ဧတ္ထာတိ သံသုမာရဂိရံ၊ သံသုမာရော ဂါယတိ ဧတဿ မာပိတကာလေတိ ဝါ သံသုမာရဂိရံ၊ ဂေ သဒ္ဒေ၊ ဣရော. ရာဇူနမေဝ အာဓိပစ္စဝသေန ပရိဂ္ဂဟိတဗ္ဗတ္တာ ရာဇဂဟံ. အာဒိကာလေ ကပိလနာမဿ ဣသိနော နိဝါသနဋ္ဌာနတ္တာ ကပိလဝတ္ထု၊ ပုမနပုံသကေ.

သာကော ရာဇူနံ ယုဒ္ဓါဒီသု သတ္တိ သဉ္ဇာတာ ဧတ္ထာတိ သာကေတံ၊ ‘‘သာကော သတ္တိမှိ ဘူပါလေ၊ ဒုမဒီပန္တရေသု စေ’’တိ နာနတ္ထသင်္ဂဟေ. သဉ္ဇာတတ္ထေ ဣတော၊ သာကော နာမ ရာဇာ၊ ဒုမော ဝါ ဧတ္ထ အာဒိကာလေ သဉ္ဇာတောတိ ဝါ သာကေတံ. ဣန္ဒံ ပရမိဿရိယဘာဝံ ပါပုဏန္တိ ဧတ္ထာတိ ဣန္ဒပတ္တံ၊ ဣန္ဒော ဝါ သက္ကော ဒေဝရာဇာ၊ သော ပတ္တော ဧတ္ထာတိ ဣန္ဒပတ္တံ. ဥက္ကံ ဓာရယတိ ဧတဿ မာပိတကာလေတိ ဥက္ကဋ္ဌာ၊ ဝဏ္ဏဝိကာရော. ယဿ မာပိတဋ္ဌာနေ ပါဋလီနာမကော ဧကော တရုဏရုက္ခော အတ္ထီတိ တံ ပါဋလိပုတ္တကံ၊ အထ ဝါ ပဋလိ နာမ ဧကော ဂါမဏီ၊ တဿ ပုတ္တော ဧတ္ထ ဝသတိအာဒိကာလေတိ ပါဋလိပုတ္တကံ. စေတိယရဋ္ဌေ ဥတ္တမတ္တာ စေတုတ္တရံ၊ ‘‘ဇေတုတ္တရ’’န္တိ ပါဌေ ပန ဝဏ္ဏဝိကာရော၊ ဝေရိဇယဋ္ဌာနတ္တာ ဇေတဉ္စ တံ ဥတ္တမတ္တာ ဥတ္တရဉ္စေတိ ဝါ ဇေတုတ္တရံ. ယဿ မာပိတကာလေ ဒီပေါ ဒိပ္ပတိ၊ တံ သင်္ကဿံ၊ ကာသ ဒိတ္တိယံ၊ ဒွိတ္တံ၊ သမ္မာ ကသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝါ သင်္ကဿံ၊ ကသ ဝိလေခနေ၊ ယဿ မာပိတကာလေ နိမိတ္တမောလောကေန္တာ ဗြာဟ္မဏာ ကုသဟတ္ထံ နရံ ပဿိတွာ မာပေန္တိ၊ တံ ကုသိနာရံ. အာဒိနာ မထုရ [မဓုရ၊ မာဓုရ (က.)] ပါသာဏပုရသောဏိကာဒယောပျနေကပုရဝိသေသာ သင်္ဂဟိတာ.

၂၀၂. စတုက္ကံ အဗ္ဘန္တရဂါမမဂ္ဂေ. ရထဿ ဟိတာ ရစ္ဆာ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒိ. ဝိသယန္တေ ပကာသယန္တေ ဝိက္ကယေန ဒဗ္ဗာနိ ယဿံ၊ သာ ဝိသိခါ၊ ဝိပုဗ္ဗော သိ သေဝါယံ၊ ခေါ၊ ဝိသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝါ ဝိသိခါ၊ ဝိသ ပဝေသနေ၊ ခေါ. ရထဿ ဟိတာ ရထိကာ၊ ဣကော. ဝီ ဂမနေ၊ ထိ၊ ဝီထိ.

အနိဗ္ဗိဒ္ဓါ ရစ္ဆန္တရေန မဇ္ဈေ အနိဗ္ဗိဒ္ဓါ ရစ္ဆာ ဗျူဟော နာမ. ဗျူဟေတိ သမ္ပိဏ္ဍေတိ ဇနေ အညတြ ဂန္တုမပ္ပဒါနဝသေနာတိ ဗျူဟော၊ ဦဟ သမ္ပိဏ္ဍနေ ဝိပုဗ္ဗတ္တာ. န နိဗ္ဗိဇ္ဈတေ ရစ္ဆန္တရေနာတိ အနိဗ္ဗိဒ္ဓေါ၊ ဝိဓ သမ္ပဟာရေ၊ အ. နိဗ္ဗိဒ္ဓါ ရစ္ဆန္တရေန ရစ္ဆာ ပထော၊ အဒ္ဓီတိ စ ဝုစ္စတိ. ပထ ဂမနေ၊ ပထော. အဒ ဂမနေ၊တိ၊ အဒ္ဓိ.

၂၀၃. စတုက္ကံ စစ္စရေ. စတုန္နံ ပထာနံ သမာဟာရော စတုက္ကံ၊ စရ ဂတိဘက္ခနေသု၊ စရော၊ ရဿ စော၊ စစ္စရံ၊ အင်္ဂဏဝါစကော စာယံ. ဒွိန္နံ၊ စတုန္နံ ဝါ မဂ္ဂါနံ သန္ဓိ မဂ္ဂသန္ဓိ. သိင်္ဃ ဃာယနေ၊ အာဋကော.

ဒွယံ ဝပ္ပဿောပရိ ဣဋ္ဌကာဒိရစိတေ ဝေဌနေ. ဝပ္ပံ နာမ ဒုဂ္ဂနဂရေ ပရိခါမတ္တိကံ ကူဋံ [ကုဋိံ (က.)] ကတွာ ဂေါဟိ၊ ဟတ္ထီဟိ စ ဝိမဒ္ဒါပေတွာ တိံသဟတ္ထပ္ပမာဏံ ပါကာရဿ ဟေဋ္ဌိမတလံ၊ တထာ ဟတ္ထသတံ တတော ဥဒ္ဓရိတွာ ပံသုနာ ဝပ္ပံ ကာရယေ၊ တဿောပရိ ပါကာရန္တိ၊ ပကုဗ္ဗန္တိ တန္တိ ပါကာရော၊ သမန္တတော ကရီယတေတိ ဝါ ပါကာရော၊ အကတ္တရိ စ ကာရကေ သညာယံ ဏော၊ ရဿဿ ဒီဃတာ. ဝု သံဝရဏေ၊ ဝုဏောတီတိ ဝရဏော၊ ယု၊ ရာဂမော စ. ‘‘သာလော’’တိပိ ပါကာရဿ နာမံ.

ဒွယံ ရာဇဘဝနသာမညေ. သဗ္ဗဂေဟာနံ ဝိသေသေန ပကာသနတော ဥဒ္ဒါပေါ၊ ဒီပ ပကာသနေ၊ ဤဿာကာရော. သင်္ဂမ္မ ကရောန္တိ တန္တိ ဥပကာရိကာ၊ ဏွု. ကေ ပစ္စယေ ထီကတာကာရပရေ ပုဗ္ဗော အကာရော ဒီဃံ [ကာတန္တ ၂.၂.၆၅]၊ အကာဒေသောပိ ဟိ ‘‘ကော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ယထာ ဒေဝဒတ္တော ‘‘ဒတ္တော’’တိ. ကပစ္စယော ဝါ.

၂၀၄. ဒွယံ ဂေဟာဒိနော မတ္တိကေဋ္ဌကာဒိမယဘိတ္တိယံ. ကုဋ ဆေဒနေ၊ ကုဋတိ ဆိန္ဒတိ မဂ္ဂန္တိ ကုဋ္ဋံ. ဘိဒိ ဒွိဓာကရဏေ၊တိ၊ ဘိတ္တိ. ဂုန္နံ ဝါစာနံ ပုရံ ဂေါပုရံ. ဒွါရသမီပေ ကတော ကောဋ္ဌကော ဒွါရကောဋ္ဌကော၊ ကုသ အက္ကောသေ၊ ဌကော၊ ကောဋ္ဌကောတိ ဂေဟဝိသေသော.

ဒွယံ ဣန္ဒခီလေ. ဣသ ဣစ္ဆာယံ၊ ဧသ ဂဝေသနေ ဝါ၊ ဣကော. ဣန္ဒဿ သက္ကဿ ခီလော ကဏ္ဋကော ဣန္ဒခီလော. ဒွယံ ဒွါရပဿောပသာလာယံ’ဟမျာဒိပိဋ္ဌေ စ ဝါတကုဋိကာယံ. အဍ္ဍ အတိက္ကမဟိံသာသု၊ အ. အာလကပစ္စယေ အဋ္ဋာလကော.

၂၀၅. ဥပရိ မာလာဒိယုတ္တံ သောဘနထမ္ဘဒွယမုဘယတော နိခနိတွာ ယံ ဗဟိဒွါရံ ကပ္ပီယတေ၊ တံ တောရဏံ. တုရ ဝါရဏေ၊ ယု၊ ထဝန္တာ ဝါ ရဏန္တျတြာတိ တောရဏံ၊ တု အဘိတ္ထဝေ. ရဏ သဒ္ဒတ္ထော၊ ဝဏ္ဏဝိကာရော. ဒွါရဿ ဗဟိ ဗဟိဒွါရံ. ပရိ သမန္တတော ခညတေတိ ပရိခါ. ဒီဃဘာဝေန ယုတ္တာ ဒီဃိကာ.

၂၀၆-၂၀၇. သဒုမန္တံ ဂေဟေ. မန္ဒ မောဒနထုတိဇဠတ္တေသု၊ မန္ဒန္တေ ယတ္ထာတိ မန္ဒိရံ၊ ဣရော. သီဒန္တိ တတ္ထာတိ သဒနံ၊ ယု. သဒ ဝိသရဏဂတျာဝသာနေသု. န ဂစ္ဆန္တီတိ အဂါ၊ ထမ္ဘာဒယော၊ တေ ရာတိ ဂဏှာတီတိ အဂါရံ. ရဿဿ ဒီဃတ္တေ အာဂါရံ. စိ စယေ၊ နိစီယတေ ဆာဒီယတေတိ နိကာယော၊ ယမှိ စိဿ ကာဒေသော နိပါတနာ. လီ သိလေသနေ၊ ဏော၊ နိလယော၊ အာလယော စ. ဝသ နိဝါသေ၊ အာဝသန္တျတြာတိ အာဝါသော၊ ဏော. ဘူ သတ္တာယံ၊ ဘဝန္တျတြာတိ ဘဝနံ. ဝိသန္တိ တန္တိ ဝေသ္မံ၊ မော. ကိတ နိဝါသေ၊ အဓိကရဏေ ယု၊ နိကေတနံ. နိဝိသန္တိ၊ နိဝသန္တိ ဝါ ယတြ၊ တံ နိဝေသနံ. ဃရ သေစနေ၊ ဃရတိ ကိလေသမေတ္ထာတိ ဃရံ၊ ဂယှတီတိ ဝါ ဃရံ၊ ဏော. ဂဟဿ ဃရာဒေသော. ဂဏှာတိ ပုရိသေန အာနီတံ ဓနန္တိ ဂဟံ. အဓိကရဏေ ထော၊ အာဝသထော. သရ ဂတိစိန္တာဟိံသာသု၊ သရန္တိ စိန္တေန္တိ ဧတ္ထ သုဘာသုဘကမ္မာနိ၊ သရတိ ဝါ သူရိယသန္တာပါဒိကန္တိ သရဏံ. သိ သေဝါယံ၊ ဏော၊ ပတိဿယော. ဥစ သမဝါယေ၊ ဩကံ. သလ ဂမနေ၊ ‘‘ဣတ္ထိယမတိယဝေါ ဝါ’’တိ အ၊ သာလာ၊ သရဓာတုမှိ သတိ လတ္တမေဝ ဝိသေသော. စိ စယေ၊ ကမ္မနိ ဏော၊ စယော. ကုဋ ဆေဒနေ၊ ဣ. ဝသ နိဝါသေ၊တိ. ဥပဓဿ ဧတ္တေ ဂေဟံ. သဒဓာတုမှာ ဥမော၊ သဒုမံ.

ဒွယံ မုခရဟိတဒေဝကုလသဒိသေ ယညာယတနေ. စိတ ပူဇာယံ၊ ကမ္မနိ ဣယော. ယတ ယတနေ၊ အာယတန္တိ ဝါယမန္တိ ဧတ္ထ ဖလကာမာတိ အာယတနံ၊ အထ ဝါ အာယန္တီတိ အာယာနိ၊ တာနိ တနောတီတိ အာယတနံ၊ ဖလကာရကန္တျတ္ထော. ဧတ္ထ တုသဒ္ဒေါ သမာဂတာနံ ဒွိန္နံ ပုဗ္ဗာပရဂမနတ္ထော. ‘‘စေတိယာယတနာနိ စာ’’တိပိ ပါဌော.

၂၀၈. ဒွယံ ဒေဝါနံ၊ နရပတီနဉ္စ ဣဋ္ဌကာဒိမယေ ဘဝနေ. အညဿာပိ သာဒိသျာ. ပသီဒန္တိ နယနမနာနျတြာတိ ပါသာဒေါ. ယု မိဿနေ၊ ပေါ၊ ဒီဃော စ၊ ဒီဃဝိဓာနသာမတ္ထိယာ ဩတ္တာဘာဝေါ.

ဒွယံ ရာဇတော အညေသံ ဓနီနံ ဗျဝဟာရကာဒီနံ ဘဝနေ. မုဏ္ဍော ဆဒနမေတဿ၊ န ပါသာဒဿ ဝိယာတိ မုဏ္ဍစ္ဆဒေါ၊ ဒွိတ္တံ. ဟရ ဟရဏေ၊ ယော၊ ယမှိ မိအာဂမော စ.

ဒုဂ္ဂပုရဒွါရေ ဝါ၊ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝါ မတ္တိကာဒိမယေ ဂဇကုမ္ဘမှိ ယော ယူပေါ ပါသာဒေါ ပတိဋ္ဌိတော၊ သော ဟတ္ထိနခေါ နာမ၊ ဟတ္ထိဿေဝ နခေါ ယဿာတိ ဟတ္ထိနခေါ၊ နခသဒ္ဒေန ဝါ နခသဟိတော ပါသာဒေါ ဂယှတေ.

၂၀၉. သုပဏ္ဏဿ ဂရုဠဿ ဝင်္ကေန ပက္ခေန သဒိသဆဒနံ ဂေဟံ သုဝဏ္ဏဝင်္ကစ္ဆဒနံ. ဝင်္က ဂမနေ. ဧကပဿေယေဝ ဆဒနတော အဍ္ဎယောဂေါ.

ဧကေနေဝ ကူဋေန ယုတ္တော အနေကကောဏော ပတိဿယဝိသေသော မာဠော နာမ၊ ဝဋ္ဋာကာရေန ကတသေနာသနန္တိ ကေစိ. မာ မာနေ၊ ဠော၊ မာဠော.

စတုရဿော ပတိဿယဝိသေသော ပါသာဒေါ နာမ၊ အာယတစတုရဿပါသာဒေါတိ ကေစိ.

၂၁၀. သန္တေဟိ ဘာတိ ဒိဗ္ဗတီတိ သဘာယံ၊ သဘာ စ၊ ပုရိမေ ယပစ္စယော၊ သန္တဿ သာဒေသော တူဘယတြ. မဏ္ဍာ ရဝိရံသယော၊ တေ ပိဝတိ နာသယတီတိ မဏ္ဍပေါ၊ ဝါသဒ္ဒေန မဏ္ဍပပဒဿ ပုလ္လိင်္ဂတ္တံ သမုစ္စိနောတိ၊ ဇနာနံ အာလယော သန္နိပါတဋ္ဌာနံ ဇနာလယော. အာသနတ္ထာယ ကတာ သာလာ အာသနသာလာ. ပဋိက္ကမန္တိ ဧတ္ထာတိ ပဋိက္ကမနံ၊ ကမု ပဒဝိက္ခေပေ၊ အဓိကရဏေ ယု.

၂၁၁. ဇိနဿ ဝါသဘူတံ ဘဝနံ ဂန္ဓကုဋိ နာမ၊ ဒိဗ္ဗဂန္ဓေဟိ ပရိဘာဝိတာ ကုဋိ ဂန္ဓကုဋိ.

တိကံ ပါကဋ္ဌာနေ. ရသာနိ သန္တျဿံ ရသဝတီ၊ ပစနံ ပါကော၊ တဿ ဌာနံ ပါကဋ္ဌာနံ. မဟန္တာနိ ဗဟူနိ အသိတဗ္ဗာနိ သန္တေတ္ထ မဟာနသံ၊ အသ ဘက္ခနေ၊ ယု၊ ဝဏ္ဏဝိပရိယယော.

၂၁၂. သုဝဏ္ဏကာရာဒိသိပ္ပီနံ ကမ္မသာလာ အာဝေသနံ. အာဝိသန္တျသ္မိံ အာဝေသနံ၊ ယု. ပါနမန္ဒိရံ သုရာပါနတ္ထံ ကတမန္ဒိရံ သောဏ္ဍာ နာမ၊ ကတ္တဗ္ဗာကတ္တဗ္ဗံ ဝိစာရေတွာ အတ္တနာ ဣစ္ဆိတဝတ္ထုကာရဏာ သဗ္ဗံ ဒေယျဓမ္မံ သနောန္တီတိ သောဏ္ဍာ၊ သန ဒါနေ၊ တနာဒိ. ဍော၊ အဿောတ္တံ၊ ဝဏ္ဏဝိကာရော စ၊ တေသံ ဧသာ ဝသတိ သောဏ္ဍာ. ပါနသဒ္ဒသန္နိဓာနာ သုရာသောဏ္ဍာယေဝိဓ ဂဟိတာ. ဝစ္စဿ ဂူထဿ ဝိသဇ္ဇနဋ္ဌာနံ ဝစ္စဋ္ဌာနံ. ဝစ္စဿ ဝိသဇ္ဇနဋ္ဌာနာ ကုဋိ ဝစ္စကုဋိ. မုနီနံ ဣသီနံ ဝသနဋ္ဌာနံ အဿမော နာမ၊ အာ ကောဓံ သမေန္တိ ဧတ္ထာတိ အဿမော၊ အာ ဘုသော သမေန္တိ ဧတ္ထ ရာဂါဒယောတိ ဝါ အဿမော.

၂၁၃. တိကံ ပဏျဝိက္ကယသာလာယံ. ပဏ ဗျဝဟာရေ၊ ပဏိတဗ္ဗာတိ ပဏျာ၊ ဝတ္ထာဒယော၊ တေ ဧတ္ထ ဝိက္ကိဏန္တီတိ ပဏျဝိက္ကယော၊ ကီ ဒဗ္ဗဝိနိမယေ၊ သော ဧဝ သာလာ ဂေဟန္တိ ပဏျဝိက္ကယသာလာ. အာပဏယန္တေ ဗျဝဟရန္တေ အသ္မိန္တိ အာပဏော၊ ဏော. ပဏျာနံ ဝိက္ကယာယ နီယမာနာနံ ဝီထိ ပန္ထော ပဏျဝီထိကာ. ဝသ အစ္ဆာဒနေ၊ တော၊ ဥဒကံ ဝသိတံ အစ္ဆာဒနံ ကတမနေနာတိ ဥဒေါသိတော၊ ဝဿောတ္တံ၊ ဘဏ္ဍဋ္ဌပနဿ သာလာ ဘဏ္ဍသာလာ. ကမု ပဒဝိက္ခေပေ၊ စင်္ကမတျတြာတိ စင်္ကမနံ၊ စင်္ကမော စ၊ ဒွိတ္တာဒိ.

၂၁၄. ဇလန္တိ ဧတ္ထာတိ ဇန္တာ၊ ဇလ ဒိတ္တိယံ၊ အန္တော၊ ‘‘ဣတ္ထိယမတိယဝေါ ဝါ’’တိ အ၊ အာ၊ လလောပေါ၊ ဇနေတျတြ အဂ္ဂိန္တိ ဝါ ဇန္တာ၊ ဇန ဇနနေ၊ အန္တော၊ သာ ဧဝ ဃရံ ဇန္တာဃရံ. အဂ္ဂိနော သာလာ အဂ္ဂိသာလာ. ပါ ပိဝနေ၊ ပပိဝန္တျဿန္တိ ပပါ၊ အ. ပါနီယဋ္ဌာ သာလာ ပါနီယသာလာ၊ သာ ဧဝ ပါနီယသာလိကာ.

ဂသ ဂမနေ၊ ဘော၊ သဿ ဗော. အဝတိ ရက္ခတီတိ ဩဝရကော၊ အရော၊ သကတ္ထေ ကော၊ အဿောတ္တဉ္စ. ဝသနံ ဝါသော၊ တဒတ္ထံ အဂါရံ ဝါသာဂါရံ. သယတိ ဧတ္ထာတိ သယနီ၊ ယု၊ နဒါဒိ၊ သာ ဧဝ ဂဟံ သယနိဂ္ဂဟံ.

၂၁၅. စတုက္ကံ ရာဇိတ္ထာဂါရေ၊ တဒတ္ထိယတော [တဒဋ္ဌိယတော (က.)] ဥပစာရေန ရာဇိတ္ထီသုပိ. ရာဇိတ္ထီနမဂါရံ ဣတ္ထာဂါရံ. အဝရုန္ဓီယန္တေ ရာဇိတ္ထိယော အနေနာတိ ဩရောဓော၊ ရုဓ အာဝရဏေ. သုဒ္ဓါ ကာမာပဂမတ္တာ ပရိသုဒ္ဓါ ရက္ခကာ အန္တေ သမီပေ ယဿာတိ သုဒ္ဓန္တော. အန္တေ အဗ္ဘန္တရေ ပုရံ ဂေဟံ အန္တေပုရံ၊ ပုရဿ အန္တေတိ ဝါ အန္တေပုရံ. ‘‘အန္တောပုရ’’န္တိပိ ပါဌော.

ရညံ ရာဇူနံ အသဗ္ဗဝိသယဋ္ဌာနံ သဗ္ဗေဟျသာဓာရဏဋ္ဌာနံ ‘‘ကစ္ဆန္တရ’’န္တိ မတံ ကထိတံ၊ ယံ ‘‘ပမဒဝန’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ပမဒဝနံ နာမ ဥပကာရိကာသန္နိဟိတံ ဝါ ပုရသန္နိဟိတံ ဝါ အန္တေပုရောစိတံ၊ ယတြ အန္တေပုရသဟိတော ဧဝ ရာဇာ ဝိဟရတိ၊ နာညဇနပ္ပဝေသော [အမရ ၁၄.၃]. ပမဒါနံ ဝနံ ပမဒဝနံ. နိပါတနာ ယာကာရာနံ [ဤကာရ အာကာရာနန္တိ အတ္ထော] ဣတ္ထိဂတာနံ ရဿော ကွစီတိရဿော. ကစ္ဆဿ ပကောဋ္ဌဿ အန္တရံ အဗ္ဘန္တရံ ကစ္ဆန္တရံ. ပကောဋ္ဌံ နာမ အဗ္ဘန္တရဒွါရံ.

၂၁၆. ဒွယံ ဣဋ္ဌကာဒိရစိတေ အာရောဟနေ. ဥပါနေန သဟ ဝတ္တတေတိ သောပါနော၊ သောပါနံ ဝါ နပုံသကေပိ. အာရူယှတေ ယေန တံ အာရောဟနံ၊ ယု၊ ရုဟ ဇနနေ.

ဒွယံ ကဋ္ဌာဒိရစိတာယံ. နိစ္ဆယေန သယန္တိ ပါကာရာဒိကမေတာယာတိ နိဿေဏီ၊ သိ သေဝါယံ၊ ဏီ၊ နဒါဒိ. ဥဒ္ဓမာရောဟတေ ဧတာယာတိ အဓိရောဟိဏီ၊ သာသဒ္ဒေါ ဒွိန္နမ္ပိ ဣတ္ထိလိင်္ဂတ္တံ ဇောတေတိ.

၂၁၇. ပဉ္စကံ ဇာလကေ. ဝါတံ ပိဝတီတိ ဝါတပါနံ. ဂဝံ အက္ခိ ဂဝက္ခော၊ သမာသန္တတ္တာ အ၊ သညာသဒ္ဒတော ပုလ္လိင်္ဂတ္တံ၊ အက္ခိ သဒ္ဒေ ဝါ၊ ဂဝံ အက္ခိ ဂဝက္ခီတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဇလ ဒိတ္တိယံ၊ ဇာလံ. သီဟရူပယုတ္တံ ပဉ္ဇရံ သီဟပဉ္ဇရံ. အာလောကာနံ အာတပါနံ ပဝိသနဋ္ဌာနံ သန္ဓိ ဆိဒ္ဒန္တိ အာလောကသန္ဓိ၊ အာလောကီယန္တိ ဧတေနာတိ အာလောကော၊ သော ဧဝ သန္ဓီတိ ဝါ အာလောကသန္ဓိ.

ဒွယံ လင်္ဂိယံ. လဂိ ဂတျတ္ထော၊ အ၊ နဒါဒိ. ပရိ ပုနပ္ပုနံ ဂမနာဂမနဝသေန ဟန္တီတိ ပလိဃော၊ ဏော. ကပိရူပမတ္ထကတ္တာ ကပိသီသော. အဂ္ဂဠံ နာမ ကဝါဋကော [ကဝါဋဖလဝိဓာရဏော (က.)]၊ တဿ ထမ္ဘော အဂ္ဂဠတ္ထမ္ဘော၊ ‘‘အဂ္ဂဠံ တီသု ကလ္လောလေ၊ ဒဏ္ဍေ စာန္တကဝါဋေသူ’’တိ ရဘသော၊ ဣတ္ထိယမတော အာပစ္စယော၊ အဂ္ဂဠာ. နိဿေသတော အဗ္ဗတိ ဝဿောဒကမနေနာတိ နိဗ္ဗံ၊ အဗ္ဗ ဂတိဟိံသာသု. ဆဒ္ဒဿ ဆဒနဿ ကောဋိ ဟေဋ္ဌိမာဝသာနံ ဆဒ္ဒကောဋိ၊ တဿံ.

၂၁၈. တိကံ ဂေဟစ္ဆဒနေ. ဆာဒေတိ ဧတေနာတိ ဆဒနံ၊ ဆဒ သံဝရဏေ၊ စုရာဒိ. ပဋဂမနေ၊ ‘‘ပဋျာဒီဟျလ’’န္တိ အလော. ဆာဒေတိ ဧတေနာတိ ဆဒ္ဒံ၊ ဒွိတ္တာဒိ.

တိကံ ဂေဟင်္ဂဏေ. အဇ ဂတိမှိ၊ ဣရော၊ အဇိရံ. စရ ဂတိဘက္ခနေသု၊ စရော. အင်္ဂ ဂမနေ၊ ကရဏာဓိကရဏေသု ယု၊ ဝဏ္ဏဝိကာရော၊ ဏတ္တံ.

ပဉ္စကံ ဂေဟဒွါရတော ဗဟိပကောဋ္ဌကေ၊ ဝီထိယံ ဒွါရပိဏ္ဍကေ စ. အလိန္ဒော တွညပိဏ္ဍကေပိစ္ဆတေ. ပဌမံ ဟနန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ဧတ္ထာတိ ပဃာဏော၊ ပဃဏော စ၊ ဟနဿ ဃဏာဒေသော. အလိ သခါ ဣန္ဒော ဧတ္ထာတိ အလိန္ဒော၊ ‘‘ဂေဟေကဒေသေ အလိန္ဒော၊ ပဃာဏော ပဃဏောဘဝေ’’တိ [စိန္တာမဏိဋီကာ ၁၂.၁၂] အမရမာလာယံ. အာလိန္ဒော၊ ဒီဃာဒိ. ပဓာနံ မုခံ ပမုခံ၊ ဂေဟဿ ဟိ စတူသု မုခေသု တဒေဝ ပဓာနံ၊ ယတ္ထ သာဓုဇနာပိ အာဂန္တုကာပိ နိသီဒန္တိ. ဒွါရံ ဗန္ဓတိ ပိဒဟတိ ဧတ္ထာတိ ဒွါရဗန္ဓနံ.

၂၁၉. ဒွယံ ဒွါရဗာဟာယံ. ပီဌာနိ လောဟဝိကတိအာဒီဟိ သင်္ဃဋီယန္တိ ဧတ္ထာတိ ပီဌသင်္ဃာဋကံ၊ ပီဌေဟိ သင်္ဃဋီယတီတိ ဝါ ပီဌသင်္ဃာဋကံ၊ ဃဋ ဃဋနေ. ဒွိဘာဂေန ဗာဟာသဒိသတ္တာ ဗာဟာ၊ ဒွါရဿ ဗာဟာ ဒွါရဗာဟာ. ‘‘ကပါဋံ၊ ကဝါဋ’’န္တိပိ ဒွါရဗာဟာယ နာမာနိ၊ ကံ ဝါတံ ပါဋယတိ၊ ဝါဋယတိ စေတိ ကမ္မနိ ဏော၊ ဣတ္ထိယံ ကပါဋီ.

ဒွယံ ဂေဟာဒီနံ ကူဋေ. ကုဋ ဆေဒနေ၊ ကမ္မနိ ဏော. နယ ဂမနတ္ထော၊ ကေ သီသေ နယတီတိ ကဏ္ဏီကာ၊ ဏွု၊ ဣတ္တံ၊ ဏတ္တဉ္စ.

၂၂၀. ဒွယံ ဒွါရေ. ဒွေ အရန္တျတြာတိ ဒွါရံ၊ ဒုဇ္ဇနေ ဝါရယန္တျသ္မာ ရက္ခကာတိ ဝါ ဒွါရံ၊ ဥလောပေါ. ပဋိဟရန္တိ အပနေန္တိ ဧတသ္မာ ရက္ခကာ အညာတန္တိ ပဋိဟရော၊ ပဋိပက္ခေ ဟရတိ ဧတသ္မာတိ ဝါ ပဋိဟရော၊ ရဿဿ ဒီဃတ္တေ ပဋိဟာရော.

စတုက္ကံ ဥမ္မာရေ၊ ယံ ‘‘ဒွါရပိဏ္ဍိကာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဥရ ဂတိမှိ၊ မာရော ကရဏေ. ဒေဟံ နေတိ ပဝေသေနာတိ ဒေဟနီ၊ ‘‘ဒေဟလီ’’တိပိ ပါဌော၊ ဒေဟံ လာတိ ပဝေသေနာတိ ဒေဟလီ. ဣလ ဂတိမှိ၊ ဏွု. ဣန္ဒော ဧဝ ပါဒံ ခိပတိ ဧတ္ထာတိ ဣန္ဒခီလော၊ ခိပ ပေရဏေ. ပဿ လောပေါ၊ အထ ဝါ ဣံ ဂမနံ ဒဒါတီတိ ဣန္ဒော၊ ဒွါရံ၊ တတ္ထ ဌပိတော ခီလော ကဏ္ဋကောတိ ဣန္ဒခီလော၊ ဝေဂဂဘိဃာတနတော ဟိ သော ခီလော ဝိယ ဟောတိ.

ထမ္ဘ ပဋိဗန္ဓနေ၊ ထမ္ဘော၊ ဓာရေတီတိ ဝါ ထမ္ဘော၊ ဓရ ဓရဏေ၊ ရမ္ဘပစ္စယော၊ ဝဏ္ဏဝိကာရော စ. ထု အဘိတ္ထဝေ၊ ဥဏော၊ ယု ဝါ၊ ဓာရေတီတိ ဝါ ထူဏော၊ ယု၊ ရလောပေါ၊ အဿူ.

အဍ္ဎေန္ဒုပါသာဏေ အဒ္ဓစန္ဒာကာရေ ပါသာဏေ ပဋိကာသဒ္ဒေါ ဝတ္တတိ. ပဋ ဂတိယံ၊ ဏွု. ဣတ္ထိကတာကာရပရေ ကေ အဿိတ္တံ. ဂဇိ သဒ္ဒေ၊ ဏွု၊ အဿိတ္တံ၊ ဗိန္ဒာဂမော စ. ဣသ ဣစ္ဆာယံ၊ ဌကော.

၂၂၁. ဝလဘီတိ စူဠာ၊ ‘‘သိခါယံ ဝလဘီ စူဠေ’’တိ ရုဒ္ဒေါ [ရဿန္တာ စ၊ သိခါယံ ဝဠဘိယံ စူဠေတိ ရုဒ္ဒေါ (စိန္တာမဏိဋီကာ ၁၂.၁၅)]. တစ္ဆာဒနေ ဒါရုမှိ ကဋ္ဌေ ဂေါပါနသီ မတာ. ဝင်္ကေတိ ဒါရုဝိသေသနံ. ဂံ ဝဿောဒကံ၊ သူရိယာဒိကိရဏဉ္စ ပိဝန္တိ ဝိနာသယန္တိ အဗ္ဘန္တရမပ္ပဝေသနဝသေနာတိ ဂေါပါနာ၊ ဣဋ္ဌကာဒယော၊ တာနိ သိနောန္တိ ဗန္ဓန္တိ ဧတ္ထာတိ ဂေါပါနသီ.

သောဓာဒိဂေဟေသု ဆေကပက္ခာဝါသတ္ထံ ယော ဗဟိ ကရိယ ကဋ္ဌေကဒေသော ဌပီယတေ၊ သော ဝိဋင်္ကော. ကပေါတေ ပါလယတီတိ ကပေါတပါလိကာ၊ ကမ္မနိ ဏွု. ဋကိ နိဝါသဂတီသု. ဝိနော ပက္ခိနော ဋင်္ကန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝိဋင်္ကော. ဏော.

၂၂၂. ဒွယံ ကုဉ္စိကာဆိဒ္ဒေ. ကုဉ္စိကာယ ဝိဝရံ ဆိဒ္ဒံ ကုဉ္စိကာဝိဝရံ. တာဠဿ ပဝေသနဋ္ဌာနဘူတော ဆိဂ္ဂဠော ဆိဒ္ဒံ တာဠစ္ဆိဂ္ဂဠော.

တိကံ ကုဉ္စိကာယံ. ကုဉ္စ ကောဋိလျေ၊ ဏွု. တာယတိ ရက္ခတီတိ တာလော. အလော၊ တလတိ တိဋ္ဌတိ ဧတေနာတိ ဝါ တာလော၊ တလ ပတိဋ္ဌာယံ. အဝါပုရတိ ဝိဝရတိ ယေနာတိ အဝါပုရဏံ၊ ဝရ သံဝရဏေ၊ ယု၊ ဝဿ ပေါ၊ ဥတ္တံ၊ ဥပသဂ္ဂဿ ဒီဃတာ စ၊ ‘‘အပါရုတာ တေသံ အမတဿ ဒွါရာ’’တိ [ဒီ. နိ. ၂.၇၁၊ မ. နိ. ၁.၂၈၃] ဝစနတော ပုရ၊ ပါရ သံဝရဏေတိပိ ဓာတွတ္ထံ ပဌန္တိ. အဝပုဗ္ဗော ဝု သံဝရဏေတိပိ ဓာတွတ္ထေ ပန သတိ ဝဿ ရတ္တံ၊ ဥပသဂ္ဂဿ ဒီဃတာ စ၊ ‘‘အပါရုတာ၊ သင်္ဃာဋိံ ပါရုပိတွာ’’တျာဒီသု ပန ပကာရဝဏ္ဏာဂမေန သိဒ္ဓေါ. ဝိဒ လာဘေ၊ ဣမှိ ဝေဒိကာ၊ သကတ္ထေ ကော. ဣတရတ္ထ ဣယေဝ.

၂၂၃. သင်္ဃာဋာဒယော မန္ဒိရင်္ဂါ ဂေဟင်္ဂဝိသေသာ. သမ္မာ ဃဋေန္တိ ဧတ္ထ ဂေါပါနသျာဒယောတိ သင်္ဃာဋော၊ ပုဗ္ဗပစ္ဆိမဒက္ခိဏုတ္တရာယာမဝသေန ထမ္ဘာနမုပရိ ဌိတော ကဋ္ဌဝိသေသော၊ တေ ပန ပုဗ္ဗပစ္ဆိမယာမာ တယော ကဋ္ဌာ၊ ဒက္ခိဏုတ္တရယာမာ ပန ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒတော တယော ကဋ္ဌာ၊ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ပန ပဉ္စသတ္တနဝါဒယောပိ. ဒွိန္နံ ပက္ခာနံ အပတနတ္ထံ ဗန္ဓနတော ပါသော ဝိယာတိ ပက္ခပါသော. တုလတိ သင်္ဃာဋေသု ပတိဋ္ဌတီတိ တုလာ၊ တလ ပတိဋ္ဌာယံ၊ အဿုတ္တံ၊ ပက္ခာနံ ဝါ သမဝါဟိတဘာဝကရဏတော တုလယတိ မိနာတိ ဧတာယာတိ တုလာ၊ တုလ ဥမ္မာနေ.

တိကံ သမ္မဇ္ဇနိယံ. မုဇိ သောဓနေ၊ ယု. မဇ္ဇ သံသုဒ္ဓိယံ၊ ယု. သုဓ သုဒ္ဓိယံ၊ သဗ္ဗတြ ကရဏေ ယု.

၂၂၄. တိကံ သင်္ကာရဆဍ္ဍနပ္ပဒေသေ. ကဋ ဆဍ္ဍနမဒ္ဒနေသု၊ သင်္ကဋန္တိ ဧတ္ထာတိ သင်္ကဋီရံ၊ ဤရော၊ ‘‘သင်္ကဋော’’တိ ဝါ သင်္ကာရော ဝုစ္စတိ၊ တံ ဤရယန္တိ ခိပန္တိ ဧတ္ထာတိ သင်္ကဋီရံ၊ ဤရ ခေပေ. သင်္ကာရဿ ဌာနံ သင်္ကာရဋ္ဌာနံ. သင်္ကာရံ ကဋတိ ဆဍ္ဍေတိ ဧတ္ထာတိ သင်္ကာရကူဋံ၊ အဿူ၊ သကတ္ထေ ကော.

စတုက္ကံ သမ္မဇ္ဇနိယာ နိရာကတေ [နိရဿတေ (က.)] ထုသာဒိမှိ. နာနာဝိဓေ သင်္ကာရေ ရာသီကရဏဝသေန ကစတိ ဗန္ဓတိ ဧတေနာတိ ကစော၊ သော ဧတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ကစဝရော၊ ဝရ ဣစ္ဆာယံ. ဥစ္ဆိဋ္ဌော ကလာပေါ သမူဟော ဥက္လာပေါ၊ ကဿာကာရလောပေါ. နာနာဝိဓေဟိ တိဏာဒီဟိ သင်္ကရီယတေ မိဿီကရီယတေတိ သင်္ကာရော၊ ဏော. အဝကရောတိပျတြ. အဝကရီယတေ နိရဿတေတိ၊ အ. ‘‘သမ္မဇ္ဇော မဇ္ဇနီ စေဝ၊ သင်္ကာရော’ဝကရော မတော’’တိ ဟလာယုဓော. ကသ ဝိလေခနေ၊ အမ္ဗု.

၂၂၅. ဃရာဒိဘူမိ ဃရခေတ္တဝိဟာရာဒီနံ ယော ဘူမိပ္ပဒေသော ဝတ္ထု နာမ၊ တံ နပုံသကေ၊ ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝတ္ထု၊ ရတ္ထု. ဂသ မဒနေ၊ ဂသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဂါမော၊ မော. သံဝသန္တျတြာတိ သံဝသထော၊ အထော.

ပါကဋော ချာတော ဂါမော၊ သော နိဂမော နာမ၊ အတိရေကော ဂါမော နိဂမော၊ ဘုသတ္ထော နိ၊ သညာသဒ္ဒတ္တာ ရဿော.

ဥပဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဘောဂမနုဿာဒီဟိ ( ) [(ဣဘျော) (?)] ဝဍ္ဎိတော အဓိကော ဂါမော နိဂမတောပိ အဓိကတရတ္တာ ‘‘အဓိဘူ’’တိ ဤရိတော ကထိတော၊ အဓိကော ဘဝတီတိ အဓိဘူ.

၂၂၆. ဒွယံ ဂါမာဒိပရိယန္တဘာဂေ. သိ ဗန္ဓနေ၊ မော. ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အာဒီယတေတိ မရိယာဒါ၊ ပဿ မော.

ဒွယံ အာဘီရကုဋိယံ [ဃောသော အာဘီရပလ္လီ သိယာ (အမရ ၁၂.၂၀)]. ဃု သဒ္ဒေ၊ ဃောသန္တျတြာတိ ဃောသော. ဂေါပါလာနံ ဂါမော ဂေါပါလဂါမကော၊ သကတ္ထေ ကော.

ပုရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. နရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၂၂၇-၂၂၈. ပေါရိသန္တာနိ မနုဿဇာတိယာ နာမာနိ. မနော ဥဿန္နမဿာတိ မနုဿော၊ သတိသူရဘာဝဗြဟ္မစရိယယောဂျတာဒိဂုဏဝသေန ဥပစိတမာနသာ ဥက္ကဋ္ဌဂုဏစိတ္တာ၊ ကေ ပန တေ? ဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော သတ္တဝိသေသာ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘တီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌာနေဟိ ဇမ္ဗုဒီပကာ မနုဿာ ဥတ္တရကုရုကေ မနုဿေ အဓိဂ္ဂဏှန္တိ ဒေဝေ စ တာဝတိံသေ. ကတမေဟိ တီဟိ၊ သူရာ သတိမန္တော ဣဓ ဗြဟ္မစရိယဝါသော’’တိ [အ. နိ. ၉.၂၁]. တထာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အဂ္ဂသာဝကမဟာသာဝကစက္ကဝတ္တိနော စ အညေ စ မဟာနုဘာဝါ သတ္တာ တတ္ထေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. သမာနရူပါဒိတာယ ပန သဒ္ဓိံ ပရိတ္တဒီပဝါသီဟိ ဣတရမဟာဒီပဝါသိနောပိ မနုဿာတွေဝ ပညာယိံသူတိ ဧကေ၊ အပရေ ပန ဘဏန္တိ ‘‘လောဘာဒီဟိ၊ အလောဘာဒီဟိ စ သဟိတဿ မနဿ ဥဿဒတာယ မနုဿာ၊ ယေ ဟိ သတ္တာ မနုဿဇာတိကာ၊ တေသု ဝိသေသတော လောဘာဒယော၊ အလောဘာဒယော စ ဥဿဒါ၊ တေ လောဘာဒီဟိ ဥဿဒတာယ အပါယမဂ္ဂံ၊ အလောဘာဒီဟိ ဥဿဒတာယ သုဂတိမဂ္ဂံ၊ နိဗ္ဗာနဂါမိမဂ္ဂဉ္စ ပူရေန္တိ၊ တသ္မာ လောဘာဒီဟိ၊ အလောဘာဒီဟိ စ သဟိတဿ မနဿ ဥဿဒတာယ ပရိတ္တဒီပဝါသီဟိ သဒ္ဓိံ စတုမဟာဒီပဝါသိနော သတ္တဝိသေသာ မနုဿာတိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ. လောကိယာ ပန မနုနော အပစ္စဘာဝေန မနုဿာတိ ဝဒန္တိ၊ မနု နာမ ပဌမကပ္ပိကော လောကမရိယာဒါယ အာဒိဘူတော ဟိတာဟိတဝိဓာယကော သတ္တာနံ ပိတုဋ္ဌာနိယော၊ ယော သာသနေ ‘‘မဟာသမ္မတော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ပစ္စက္ခတော၊ ပရမ္ပရတာယ စ တဿ ဩဝါဒါနုသာသနိယံ ဌိတာ တဿ ပုတ္တသဒိသတာယ မနုဿာတိ ဝုစ္စန္တိ၊ တတော ဧဝ ဟိ တေ ‘‘မာနဝါ၊ မနုဇာ’’တိ စ ဝေါဟရီယန္တိ၊ ဥဿပစ္စယော. မနုနော အပစ္စံ မာနုသော၊ ဥသော. မရ ပါဏစာဂေ၊ စော၊ မစ္စော၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒိနာ ဝါ တျပစ္စယော၊ ဓာတွန္တဿ လောပေါ စ. တတော ‘‘ယဝတ’’မိစ္စာဒိနာ စော၊ ဒွိတ္တံ. မနုနော အပစ္စံ မာနဝေါ. မာဏဝေါပျတြ၊ ဏဝေါ. မနုမှာ ဇာတော မနုဇော. နီ နယေ၊ နေတီတိ နရော၊ အရော. ပုသ ပေါသနေ၊ ဏော၊ ပုရေတီတိ ဝါ ပေါသော. ပုရ ပူရဏေ၊ သော၊ ဥဿောတ္တံ၊ ရလောပေါ. ပုနာတီတိ ပုမာ၊ပု ပဝနေ၊ မော၊ သိဿာ. ပုရေတီတိ ပုရိသော၊ ပေါရိသော စ၊ ဣသော၊ ရဿဿ ဒီဃတာယ ပူရိသော စ. ဧတ္ထ စ မနုဿာဒိပဉ္စကံ ဣတ္ထိယမ္ပိ ဝတ္တတေ၊ နရာဒယော တု ပုမေယေဝ ဝိသိဋ္ဌလိင်္ဂတ္တာ. တတြ မနုဿ မာနုသ မနုဇ မာဏဝေဟိ နဒါဒိတ္တာ ဤပစ္စယော၊ ဧကသကာရလောပေါ၊ မနုသီ၊ မာနုသီ၊ မနုဇီ၊ မာဏဝီ. မစ္စာ၊ ဣတ္ထိယမတော အာပစ္စယော.

ဝိဒ္ဒသုပရိယန္တံ ပဏ္ဍိတေ. ပဏ္ဍာ ဗုဒ္ဓိ သဉ္ဇာတာ အဿာတိ ပဏ္ဍိတော၊ တရတျာဒိ. ပဍိ ဂတိယံ ဝါ၊ တော. ဗုဇ္ဈတီတိ ဗုဓော. ဝိဒတိ ဇာနာတီတိ ဝိဒွါ၊ ဝိဒ ဉာဏေ၊ ဝေါ၊ သိဿာ. ဘူ သတ္တာယံ၊ အတ္ထေ ဝိဘာဝေတိ ပကာသေတိ သီလေနာတိ ဝိဘာဝီ၊ ဏီ. ရာဂါဒယော သမေတီတိ သန္တော၊ တော၊ သုန္ဒရော အန္တော အဝသာနမေတဿာတိ ဝါ သန္တော. သုန္ဒရာ ပညာ ယဿ သပ္ပညော. ကိန္နာမ န ဝိန္ဒတီတိ ကောဝိဒေါ၊ နေရုတ္တော၊ ကုံ ပါပံ ဝိန္ဒတီတိ ဝါ ကောဝိဒေါ. ဓီ ပညာ ယဿတ္ထီတိ သော ဓီမာ၊ သောဘနံ ဈာယတီတိ သုဓီ၊ ဈေ စိန္တာယံ. ဈဿ ဓော၊ ဤ၊ သုန္ဒရာ ဓီ ယဿာတိ ဝါ သုဓီ. ကဝိ ဝဏ္ဏေ၊ ဣ၊ ဣတ္ထိယံ ကဝီ စ၊ ကု သဒ္ဒေ ဝါ၊ ဣ၊ ကဝိ. ဗျဉ္ဇယတီတိ ဗျတ္တော၊ အဉ္ဇ ဂတိယံ၊ တော. ဘုဇာဒီနမန္တော နော ဒွိ စ. ဝိသိဋ္ဌော အတ္တာ ယဿာတိ ဝါ ဗျတ္တော. စက္ခ ဒဿနေ၊ ယု၊ ဝိစက္ခဏော၊ ဝိစာရေတီတိ ဝါ ဝိစက္ခဏော၊ နေရုတ္တော. ဝိဂတော သာရဒေါ ဧတသ္မာတိ ဝိသာရဒေါ.

၂၂၉. မေဓာ ဓာရဏာ မတိ ပညာ ယဿာတိ မေဓာဝီ၊ ဝီ. အတိသယမတိယုတ္တတာယ မတိမာ. ပညာယ ယောဂတော ပညော. ဝိသေသံ ဇာနာတိ သီလေနာတိ ဝိညူ၊ ရူ. ဝိဒ ဉာဏေ၊ ဥရော၊ ဝိဒုရော [ဝိဒူရော (က.)]. ရူပစ္စယေ ဝိဒူ. ဓီယောဂါ ဓီရော၊ ရော. ဝိသိဋ္ဌဒဿနသီလတာယ ဝိပဿီ၊ ဏီ. ဒေါသံ ဇာနာတီတိ ဒေါသညူ၊ ရူ. ဗုဇ္ဈတီတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ တော. ဒု ဂတိယံ၊ အ၊ ဥဿာဝေါ [ဒု ဂတိယံ အဗ္ဗော (သူစိ)]၊ ဒဗ္ဗော. ဝိဒ ဉာဏေ၊ ဒသု.

၂၃၀-၂၃၁. မဟိလာန္တံ ဣတ္ထိသာမညေ. ဣသု ဣစ္ဆာယံ၊ တော၊ နဒါဒိ. သီမဿ အန္တော သီမန္တော၊ ကေသဝေသော၊ တံယောဂါ သီမန္တိနီ၊ ဣနီ. နရဿာယံ နာရီ၊ ဣဒမတ္ထေ ဏော. တိဋ္ဌတိ ဂဗ္ဘော ယဿံ၊ သာ ထီ. ဓာ ဓာရဏေ ဝါ၊ ဝဏ္ဏဝိကာရော၊ ဤ. ဗန္ဓ ဗန္ဓနေ၊ ဦ၊ ဗန္ဓဿ ဝဓာဒေသော စ [ဏွာဒိ ၃]၊ ဝဓူသဒ္ဒေါ သုဏိသာဘရိယာနမ္ပိ ဝါစကော. ဝန သမ္ဘတ္တိယံ၊ တော၊ ဣကာရာဂမော စ. အင်္ဂ ဂမနတ္ထော၊ ယု၊ အင်္ဂနာ၊ ဝိသိဋ္ဌနာရိယမ္ပိ အင်္ဂနာ၊ တဒါ ကလျာဏင်္ဂနာရီလက္ခဏောပေတံ ပသတ္ထံ ဟတ္ထပါဒါဒိကမင်္ဂမဿတ္ထီတိ အဿတ္ထျတ္ထေ အင်္ဂါ ကလျာဏေ နပစ္စယော [မောဂ္ဂလ္လာန ၄.၉၂]. ဝိရူပေသုပိ မဒေါ ရာဂမဒေါ ယဿာ သာ ပမဒါ၊ ဝိသိဋ္ဌနာရိယံပျတြ ပမဒါ၊ တဒါ ပကဋ္ဌော မဒေါ ရူပသောဘဂ္ဂဇနိတော စေတောဝိကာရော ယဿာ သာ ပမဒါ. ရူပလာဝဏျသမ္ပန္နတာယ သုန္ဒရီ၊ ဝိသိဋ္ဌာယမ္ပိ. ကမနီယဝုတ္တိတာယ ကန္တာ၊ ကမု ကန္တိယံ၊ တော. ကန္တိယောဂါ ဝါ ကန္တာ၊ ဝိသိဋ္ဌာယမ္ပိ. ရမယတိ ဝိနောဒယတိ နာယကံ၊ သာ ရမဏီ၊ နန္ဒာဒီဟိ ယု၊ နဒါဒိ၊ ဝိသိဋ္ဌာယမ္ပိ. ဒယ ရက္ခဏေ၊ ကမ္မနိ တော. အပ္ပံ ဗလံ ယဿာ သာ အဗလာ၊ အပ္ပတ္ထောယံ အကာရော. မာတုယာ ဂါမော ဝိယ ဂါမော ယဿာ သာ မာတုဂါမော၊ မာတာ ဝိယ ဂစ္ဆတီတိ ဝါ မာတုဂါမော၊ ဂမု ဂမနေ၊ ဏော၊ မာတာ ဝိယ ဂသတီတိ ဝါ မာတုဂါမော၊ ဂသ အဒနေ၊ မော၊ မာတာ ဝိယ ဂါယတီတိ ဝါ မာတုဂါမော၊ ဂါ သဒ္ဒေ၊ မော. မဟီ ဝိယ သုစိံ အသုစိမ္ပိ လာတီတိ မဟိလာ၊ မဟန္တေသု ဗဟူသုပိ ရတ္တစိတ္တေသု ဣလတိ ဂစ္ဆတီတိ ဝါ မဟိလာ၊ ဣလ ဂမနေ၊ မဟ ပူဇာယံ ဝါ၊ ဣရော၊ လတ္တံ၊ အာ၊ မဟိလာ. မဟေလာပျတြ.

တိကံ ဝိသိဋ္ဌနာရိယမေဝ. လလ ဝိလာသေ၊ နန္ဒာဒီဟိ ယု. လလ ဣစ္ဆာယန္တိ စုရာဒိဂဏတော ဝါ ယု. ဘယပကတိ ဘီရု၊ ဘီ ဘယေ၊ ရု၊ ‘‘ဘီရု အတ္တေ ဇနေ’တ္ထိယ’’န္တိ ရဘသော. အတိသယိတကာမာ ကာမိနီ၊ ကာမော သိင်္ဂါရရူပေါ မဒေါ ယဿာတ္ထီတိ ဣနီ၊ သဗ္ဗတြေဝံ. ဝါမလောစနာ၊ ဘာဝိနီ၊ နိတမ္ဗိနီ၊ ရာမာဣစ္စာဒီနိပိ ဝိသိဋ္ဌနာရီနာမာနိ.

ဒွယံ ပဌမဝယသိ ဝတ္တမာနာယံ.

အဋ္ဌဝဿာ ဘဝေ ဂေါရီ၊ ဒသဝဿာ တု ကညကာ၊

သမ္ပတ္တေ ဒွါဒသေ ဝဿေ၊ ကုမာရီတျ’ဘိဓီယတေ [စိန္တာမဏိဋီကာ ၁၆.၈].

ဣဟ တွဘေဒေါပစာရေနေကတ္တံ. အညေ ပနာဟု ‘‘ကညာသဒ္ဒေါယံ ပုမုနာဘိသမ္ဗန္ဓပုဗ္ဗကေ သမ္ပယောဂေ နိဝတ္တေတီ’’တိ. ကုမာရ ကီဠာယံ၊ စုရာဒိ၊ ကုမာရယတီတိ ကုမာရီ၊ အ၊ နဒါဒိ၊ သကတ္ထေ ကော၊ ဏွုနာ ဝါ သိဒ္ဓေါ. ကမနီယတေတိ ကညာ၊ ကန ဒိတ္တိကန္တိဂတီသု၊ ယော၊ နျဿ ဉတ္တံ၊ အ၊ အာ.

ယုဝသဒ္ဒတော ပါဋိပဒိကတောတိ၊ ယုဝတိ. ဝရိတ္ထိပရိယာယသာမညေပိ ယုဝတိသဒ္ဒေါ ပကတျန္တရမတ္ထီတိ. တရ တရဏေ၊ ယု၊ ဥတ္တံ၊ ဤ စ.

၂၃၂. သာဘိသေကာ လဒ္ဓါဘိသေကာ ရာဇိတ္ထီ မဟေသီ နာမ၊ မဟ ပူဇာယံ၊ ကမ္မနိ ဣသော၊ ဣဿေ၊ တတော ဤ၊ မဟတိယော ရာဇိတ္ထိယော ဤသတိ အဘိဘဝတီတိ ဝါ မဟေသီ၊ ဤသ ဣဿရိယေ၊ ဤ. မဟေသိတော အညာ ရာဇနာရိယော ဘောဂိနိယော ဘောဂယောဂါ၊ ဤ၊ ဣနီ စ. ယာနာရီ ပုရိသဿ သင်္ကေတံ ယာတိ၊ သာ ‘‘ဓဝတ္ထိနီ၊ အဘိသာရိကာ’’တိ စောစ္စတေ. ဓဝံ ပတိံ အတ္ထယတိ ဣစ္ဆတီတိ ဓဝတ္ထိနီ၊ အတ္ထ ယာစနိစ္ဆာသု၊ ဣနီ၊ အသတီဝိသေသော. သရ ဂတိယံ၊ အဘိသရတိ သင်္ကေတန္တိ၊ ဏွု.

၂၃၃. ဆက္ကံ ဝေသိယံ. စတုသဋ္ဌိကလာကုသလတာယ၊ သီလရူပါဒိမတ္တာယ စ ဂဏျတေ အာဒီယတေ ဂဏိကာ၊ ဂဏ သင်္ချာနေ၊ ဏွု. ဝေသော အာကပ္ပေါ၊ တေနာတိသောဘတေ၊ ကမ္မဝေသေဟိ ဝါ ဣစ္ဆီယတေတိ. အတိသောဘနေ၊ ဣစ္ဆတ္ထေ ဝါ ယပစ္စယော. ဝဏ္ဏသမ္ပန္နာ ဒါသီ ဝဏ္ဏဒါသီ၊ ဒါသိမ္ပိ ဟိ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နံ ကေစိ သာမိကာ ဓနလောဘေန ဂဏိကံ ကရောန္တိ. နဂရံ သောဘေတီတိ နဂရသောဘိနီ. ရူပေန ဥပဇီဝတီတိ ရူပူပဇီဝိနီ. အတိသယဝေသယုတ္တတာယ ဝေသီ.

ဒွယံ အသတီသာမညေ. ကုလာနိ အဋတိ နာသယတီတိ ကုလဋာ. ဗန္ဓမနုဗန္ဓံ ကာယတီတိ ဗန္ဓကီ၊ နဒါဒိ.

၂၃၄. စတုက္ကံ ဥတ္တမနာရိယံ. ဝရော အာရောဟော သောဏိ ယဿာ သာ ဝရာရောဟာ. ဥတ္တမဂုဏယောဂါ ဥတ္တမာ. သောဏိဂါရဝေန မတ္တဂဇော ဝိယ ဗန္ဓနဂါမိနီ မတ္တကာသိနီ၊ ကသ ဂတိယံ. ဝရဝဏ္ဏယောဂါ ဝရဝဏ္ဏိနီ၊ ဣနီ.

‘‘သီတေ သုခေါဏှသဗ္ဗင်္ဂီ၊ ဂိမှေ ယာ သုခသီတလာ၊

ဘတ္တု ဘတ္တာ စ ယာ နာရီ၊ သာ ဘဝေ ဝရဝဏ္ဏိနီ’’တိ. ရုဒ္ဒေါ၊

ဒွယံ အခဏ္ဍိတစရိတြာယံ. ပတိ သာမိကောဝ ကမနီယော ယဿာ ပတိဗ္ဗတာ၊ ပတိမှိ ဝတမဿာတိ ဝါ ပတိဗ္ဗတာ. အသ ဘုဝိ၊ အန္တော၊ ဤ၊ အာဒိလောပေါ. သမေတီတိ ဝါ သတီ၊ သမု ဥပသမေ၊ အန္တော၊ ဤ.

ဒွယံ ကာမရတ္တရာဇပုတ္တာဒိနော ကုလဿ နိယတပတိယံ. ကုလာနုရူပါ ဣတ္ထီ ကုလိတ္ထီ၊ ကုလံ ပါလေတိ ရက္ခတီတိ ကုလပါလိကာ၊ ဏွု.

၂၃၅. ဒွယံ မတဘတ္တိကာယံ. ဝိဂတော ဓဝေါ ဘတ္တာ ယဿာ ဝိဓဝါ. ပတိ သုညော နဋ္ဌော ယဿာတိ ပတိသုညာ.

ဒွယံ အတ္တိစ္ဆာယ ပတျနွေသိနိယံ ကညာယံ. ပတိံ ဝရတိ ဂဝေသတီတိ ပတိမ္ဗရာ၊ ဒုတိယာယာလောပေါ. သယမေဝ ပတိံ ဝရတီတိ သယမ္ဗရာ၊ ပဌမာယာလောပေါ၊ ဝရ ပတ္ထနာယံ.

စတုက္ကံ ဝိဇာတာယံ. ဝိဇနီ ဂဗ္ဘဝိမောက္ခနေ၊ တော၊ ဝိဇာယိတ္ထာတိ ဝိဇာတာ. သူ အဘိသဝေ၊ တော. ဇာတံ အပစ္စံ ပုတ္တော ဧတိဿာတိ ဇာတာပစ္စာ. ပသူတာဝ ပသူတိကာ၊ ကပစ္စယော၊ ဣတ္တဉ္စ.

၂၃၆. ဒွယံ ဒူတိယံ. ယာ ပေသီယတေ၊ သာ ဒူတီ၊ ဒု ဂမနေ၊တိ၊ ဤမှိ ဒူတီ. သဉ္စာရယတိ ယထာဘိမတန္တိ၊ ဏွု.

တိကံ ဒါသိယံ. ဒု ကုစ္ဆိတံ အသတိ ဘက္ခတီတိ ဒါသီ၊ ဤ၊ ဒီယန္တေ တာယာတိ ဝါ ဒါသီ၊ ဒါ ဒါနေ၊ သော၊ ဤ စ. စိဋ ပေသနေ၊ ကမ္မနိ ဏော၊ ဤ. ကုဋံ ဥဒကကုမ္ဘံ ဓာရေတီတိ ကုဋဓာရိကာ၊ ဏွု.

ဒွယံ သုဘာသုဘနိရူပိနိယံ သံဝရိကာဒိမှိ. ဝရ ဂတိယံ၊ ကတ္တရိ ဣနီ. သုဘာသုဘဿ ဣက္ခဏံ နိရူပနံ ယဿာတ္ထီတိ၊ ဣ၊ သကတ္ထေ ကော. ဣမေ ဒွေ သဒ္ဒါ တုလျတ္ထာ.

ယာ သယံ ခတ္တိယဇာတိ ယဿ ကဿစိ ဘရိယာ၊ သာ ခတ္တိယာနီ၊ ခတ္တိယာ စ. ခတ္တိယဿာပစ္စံ ခတ္တိယာနီ၊ အာနော၊ ဤ. ဏမှိ ခတ္တိယာ.

၂၃၇. ပဇ္ဇံ အဂ္ဂိသက္ခိပုဗ္ဗကတပါဏိဂဟိတာယံ ဘရိယာယံ၊ အညတြ တူပစာရာ. ဒါရယန္တေ ယေနာတိ ဒါရော၊ ဒရ ဝိဒါရဏေ၊ အကတ္တရိ စ ကာရကေ သညာယံ ဏော. ဇာယတိ ပုတ္တော ယာယာတိ ဇာယာ၊ ဇန ဇနနေ၊ ယော၊ ဇနိဿ ဇာ စ၊ အာ၊ ဇယတီတိ ဝါ ဇာယာ၊ ဇိ ဇယေ၊ ယော၊ ဇိဿ ဇာ၊ အာ၊ ဇာယာ. ကလ သင်္ချာနေ၊ အတ္တော. ဃရံ နေတီတိ ဃရဏီ၊ ဏတ္တံ. ဘရိတဗ္ဗတော ဘရိယာ၊ ဘရ ဘရဏေ၊ ယော. ပိယာယိတဗ္ဗတော ပိယာ၊ပီ တပ္ပနကန္တီသု၊ ယော. ပဇံ ပုတ္တံ ပါလေတီတိ ပဇာပတိ၊ ပါ ပါလနေ၊တိ၊ အာတ္တံ၊ ရဿတ္တဉ္စ. ဒွိန္နံ ပူရဏီ ဒုတိယာ. ပဌမော ဘတ္တာ၊ ဘရိယာ ဒုတိယာ. သာမိကဿ ပါဒေ ပရိစရတီတိ ပါဒပရိစာရိကာ၊ ဏွု. ပတိနီ၊ ပါဏိဂဟိတာ၊ သဟဓမ္မိနီတိပိ တဿာယေဝ နာမာနိ.

၂၃၈. တိကံ သခိယံ. တေသု တေသု ကိစ္စေသု သဟ ခါယတိ ပကာသတီတိ သခီ၊ သဟပုဗ္ဗော ခါ ပကာသနကထနေသု၊ ဤ. အလ ဘူသနေ အာပုဗ္ဗော၊ ဣ. ဝယသာ တုလျာ ဝယသာ၊ တုလျေ သညာယံ သော [ပါဏိနိ ၄.၄.၉၁ သုတ္တေ ယပစ္စယော ဒိဿတိ].

ဇရောဝုစ္စတိ စောရဿာမိကော၊ တဿာယံ ဇာရီ၊ ဏော၊ ဤ. သာမိကံ အတိက္ကမ္မ အညတြ စရတီတိ၊ ဣနီ.

၂၃၉. ပုမေ တူတိ လိင်္ဂန္တော တုသဒ္ဒေါ န ပုဗ္ဗံ ဘဇတေ. အရ ဂမနေ၊ တု၊ အရဿုတ္တံ. ရတိယာ ဇာယတီတိ ရဇော၊ တိလောပေါ. ပုပ္ဖ ဝိကသနေ၊ ပုပ္ဖံ.

တိကံ ရဇဿလာယံ. ဥတုယောဂါဥတုနီ၊ ဣနီ. ရဇယောဂါ ရဇဿလာ၊ သလော. ပုပ္ဖဝန္တတာယ ပုပ္ဖဝတီ. ထီဓမ္မိနီ၊ အဝီ၊ အတ္တေယီ၊ မလိနီ၊ ဥတုမတီ၊ ဥဒကီဣစ္စာဒီနိပိ တဿာ နာမာနိ.

တိကံ ဂဗ္ဘိနိယံ. ဂရု အလဟုကော ဂဗ္ဘော ကုစ္ဆိ ဧတိဿာတိ ဂရုဂဗ္ဘာ. အာပန္နော ပတ္တော ဂဗ္ဘဋ္ဌော သတ္တော ဧတာယာတိ အာပန္နသတ္တာ. ဂဗ္ဘယောဂါ ဂဗ္ဘိနီ.

တိကံ ယေန ဝေဌိတော ဂဗ္ဘော ကုစ္ဆိယံ တိဋ္ဌတိ၊ တတြာသယေတိ ချာတေ. ဂဗ္ဘော အာသယတေ တိဋ္ဌတျတြာတိ၊ ဏော. ဇရံ ဧတီတိ ဇလာဗု. ဥ၊ ရဿ လော၊ ယဿ ဗော၊ ဇရာပုဗ္ဗော ဣ ဂတိယံ. ကလံ ဇရတံ လာတီတိ ကလလော၊ ကလ သင်္ချာနေ ဝါ၊ အလော.

၂၄၀-၂၄၁. သတ္တကံ ဘတ္တရိ. ဓူ ကမ္ပနေ၊ သန္တာသံ ဓုနောတီတိ ဓဝေါ၊ အ. သံ ဧတဿတ္ထီတိ သာမိကော၊ အာမိပစ္စယော၊ သကတ္ထေ ကော၊ ဣပစ္စယော ဝါ၊ နိဂ္ဂဟီတဿ မော၊ အဿ စ ဒီဃော၊ သာမိကော. ဘရ ဘရဏေ၊ ဘရတီတိ ဘတ္တာ၊ ရိတု. ကမု ဣစ္ဆာယံ၊ တော၊ ‘‘ပက္ကမာဒီဟိ န္တော စာ’’တိ န္တတ္တံ. ပါ ရက္ခဏေ၊ အတိ၊ ပတိ. ဝရ ဣစ္ဆာယံ၊ အ၊ ဝရော. ပီ တပ္ပနကန္တီသု၊ ယော.

ရတိကာရဏတ္တာ ပတိနော ဥပ ဥပပတိ၊ သမာသေ ကတေ အဘိဓာနတော ပုဗ္ဗနိပါတော၊ အပ္ပဓာနဘူတော ဝါ ပတိ ဥပပတိ. ဇရ ဝယောဟာနိမှိ၊ ဇီယန္တေ အနေနာတိ ဇာရော၊ ဒါရော စ.

သတ္တကံ ပုတ္တေ. နရကေ န ပတန္တျနေန ဇာတေနာတိ အပစ္စံ၊ ပတ ဂတိယံ၊ ယော၊ တျဿ စော၊ န ပတတိ န ဝိစ္ဆိန္ဒတိ ဝံသော ဧတေနာတိ ဝါ အပစ္စံ၊ ပုတ္တေ၊ ဓီတရိ စ နိစ္စနပုံသကောယံ. ပူ ပဝနေ. ပုနာတိ ပိတရော တေနာတိ ပုတ္တော. ‘‘ဆဒါဒီဟိ တတြဏ’’တိ တော. ပူရေတီတိ ဝါ ပုတ္တော. အတ္တတော ဇာတော အတြဇော၊ ‘‘အတ္တဇော’’တိပိ ပါဌော. သုယတေတိ သုတော. သု အဘိသဝေ၊ သုဏာတီတိ ဝါ သုတော၊ တော၊ သု သဝနေ. တနုမှာ ဇာတော တနုဇော၊ တနယော စ၊ ယော၊ တနောတိ မုဒန္တိ ဝါ တနယော၊ အယော. သူယတေတိ သူနု၊ ကမ္မနိ နု၊ သူ ပသဝေ.

ပုတ္တာဒယော သူနုပရိယန္တာ ဓီတရိ ဝတ္တမာနာ ဣတ္ထိယံ ဝတ္တန္တိ. ဒုဟိတာ၊ ဓီတာ စ သဒါ နာရိယမေဝ. ဒုဟ ပပူရဏေ၊ ရာတု၊ ဩတ္တာဘာဝေါ၊ ဣကာရာဂမော စ. ဓာ ဓာရဏေ၊ ရာတု၊ အာဿီ. ပုတ္တာဒယော စ တေ သာမညေနေဝ ကုဏ္ဍဂေါလကာဒီနံ ဝါစကာ. သဝဏ္ဏာယံ တု ဦဎာယံ သဇာတော သယံ ဇနိတော သုတော ဩရသော နာမ. သဇာတသဒ္ဒေန ကုဏ္ဍကဂေါလကခတ္တာဒိဗျဝစ္ဆေဒေါ. ဇီဝတိ ဘတ္တရိ ဇာရဇော သုတော ကုဏ္ဍာချော. မတေ ဘတ္တရိ ဇာရဇော ဂေါလကာချော. အရိယာသုဒ္ဒဇော သုတော ခတ္တာ နာမ [ခတ္တာ အရိယာသုဒ္ဒါနံ (အမရ ၂၀.၃)]. အာဒိနာ မာဂဓာဒီနံ ဂဟဏံ. ဝုတ္တဉှိ –

‘‘အမတေ ဇာရဇော ကုဏ္ဍော၊

မတေ ဘတ္တရိ ဂေါလကော’’တိ [အမရ ၁၆.၃၆].

‘‘မာဂဓော သုဒ္ဒခတ္တာဇော’’တိ [အဘိဓာနု ၅၀၃ ဂါထာ] စ.

ဥရသာ မနသာ နိမ္မိတော၊ ဥရသဒ္ဒါ တတိယန္တာ နိမ္မိတတ္ထေ ဏော၊ နိဝိဋ္ဌတ္တာ တေန နိမ္မိတောတိ ဝုစ္စတိ. ဥရသိ ဘဝေါတိ ဝါ ဩရသော.

၂၄၂. စတုက္ကံပတိပတိနီနံ ယုဂေ၊ ‘‘ဒါရာ ပုမေ ဗဟုတ္တေ စ၊ ဒံ ကလတြေ နပုံသကေ’’တိ [စိန္တာမဏိဋီကာ ၁၆.၃၈] အမရမာလာ၊ ဇံသဒ္ဒေါ တွဗျယော ဒါရဝစနော. တသ္မာ ‘‘ဇမ္ပတိ၊ ဒမ္ပတီ’’တိပိ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဣဓ ပန ကစ္စာယနမတေနောဒါဟဋာ. ဇာယာ စ ပတိ စ ဇာယာပတိ. ဣတရီတရယောဂဒွန္ဒော. ဇာယာ စ ပတိ စ ဇာနိပတိ၊ တထာ ဇာယမ္ပတိအာဒယော၊ ဇာယာသဒ္ဒဿ ပတိမှိ ပရေ ဇာနိ၊ တုဒဉ္စ၊ ဇာယဉ္စ ယဒါဒိနာ.

တိကံ နပုံသကေ. ဝိဂတော ရာဂဿဝေါ ယသ္မာ ဝဿဝရော. သု သဝနေ၊ အရော. ပဏ ဗျဝဟာရေ၊ ဍော၊ ပဍိ လိင်္ဂဝေကလျေ ဝါ၊ ဘူဝါဒိ. န ဣတ္ထီ န ပုမာ နပုံသကံ၊ နိရုတ္တိနယေန ဣတ္ထိပုမာနံ ပုံသကဘာဝေါ၊ နဿ စ ပကတိ. တတိယာပကတိ၊ သဏ္ဍော၊ ကလီဗန္တိပိ တဿ နာမာနိ. တတိယာ ပကတိ တတိယပ္ပကာရော၊ သမဇာတိကေ ဣတ္ထိပုရိသေ အပေက္ခိတွာ တတိယတ္တံ ပကာရဿ. ပဌမာ ဟိ ပကတိ ဣတ္ထီ၊ ဒုတိယာ ပကတိ ပုရိသော၊ ဣတရပကတိ တတိယာ ပကတိ.

၂၄၃. ဆက္ကံ ဉာတိမတ္တေ၊ ဗန္ဓုယေဝ ဗန္ဓဝေါ၊ အ၊ ဥဿာဝေါ. ဗန္ဓတီတိ ဗန္ဓု၊ ဥ. သဿ အတ္တနော ဇနော သဇနော. သမာနံ ဂေါတ္တံ ကုလံ အဿာတိ သဂေါတ္တော၊ သမာနဿ သဘာဝေါ. ဉာ အဝဗောဓနေ၊ ကမ္မေတိ၊ ဉာတိယေဝ ဉာတကော၊ အတ္တံ၊ သကတ္ထေ ကော စ. သုသဒ္ဒေါပျတြ [သွ (အမရ ၁၆.၃၆)].

ဒွယံ သတ္တပုရိသာဝဓိကေသု နိကဋဉာတီသု. လောဟိတေန သမ္ဗန္ဓော သာလောဟိတော၊ သမ္ဗန္ဓဿ သာဒေသော၊ ပုဗ္ဗနိပါတော စ၊ သမာနံ ပိဏ္ဍဒါနံ ယဿ သပိဏ္ဍော၊ သနာဘယောပျတြ [နာဘိ သတ္တပုရိသာဝဓိကကုလေ (စိန္တာမဏိဋီကာ ၁၆.၃၃)]. တိကံ ပိတရိ. တာ ပါလနေ၊ တော ကတ္တရိ. ဇနယတီတိ ဇနကော၊ ဏွု. ပါ ရက္ခဏေ၊ ရိတု၊ အဿိတ္တံ.

၂၄၄. ဆက္ကံ မာတရိ. အမ ပူဇာယံ၊ ကမ္မနိ မော၊ ဗော စ၊ အမ္မာ၊ အမ္ဗာ. ဇနယတီတိ ဇနနီ၊ ယု၊ နဒါဒိ. မာန ပူဇာယံ၊ ပုတ္တံ မာနေတီတိ မာတာ၊ ရာတု၊ ပါတီတိ ဝါ မာတာ၊ ပါတိဿ မော. ဇနေတီတိ ဇနေတ္တိ၊တိ. ဇနေတီတိ ဇနိကာ၊ ဏွု၊ ဣတ္တံ.

အပ္ပဓာနဘူတာ မာတာ ဥပမာတာ၊ ကုမာရေ ဓာရေတီတိ ဓာတိ. ဓာ ဓာရဏေ၊တိ. ဇာယာယ ဘရိယာယ ဘာတိကော ကနိဋ္ဌော စ ဇေဋ္ဌော စ သာလော နာမ၊ သဿ အတ္တနော ဧသာ သာ၊ ဘရိယာ၊ တဿာ ဘာတာ သာလော၊ ဇာယာယ ဘာတရိ အလော. သရ ဂတိစိန္တာဟိံသာသု ဝါ၊ ဏော၊ လတ္တံ၊ သာလ ဝိတက္ကေ ဝါ၊ စုရာဒိ.

၂၄၅. သာမိနော ဘတ္တု ဘဂိနီ နနန္ဒာ နာမ၊ န နန္ဒတီတိ နနန္ဒာ၊ အတ္တာဘာဝေါ နဿ ဝိဘာသာဓိကာရာ. နန္ဒ သမိဒ္ဓိယံ၊ ဘူဝါဒိ.

ဒွယံ အယျိကာယံ. မာတုယာ မာတာ မာတာမဟီ. ပိတူနံ ပိတရိ စ မာတရိ စ အာမဟံ ယဒါဒိနာ၊ နဒါဒိ. အရဟ ပူဇာယံ၊ ဏွု၊ ရဟဿ ယော၊ အယ ဂတိမှိ ဝါ၊ ဏွု၊ အယျိကာ.