နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာဋီကာ

ဂန္ထာရမ္ဘ

ယဿ ဉာဏံ သဒါ ဉာဏံ၊ နာညေယျာ ဉာဏကံ ဝိနာ၊

နိဿေသဂုဏယုတ္တဿ၊ တဿ နတွာ မဟေသိနော.

သတ္ထန္တရာ သမာဒါယ၊ သာရံ သဗ္ဗဓရာ တထာ၊

ကရိယျတေ’ဘိဓာနပ္ပ-ဒီပကဿတ္ထဝဏ္ဏနာ.

ပဏာမာဒိဝဏ္ဏနာ

[က] ဣဓာယံ ဂန္ထကာရော ပဌမမတ္တနော ပရေသမ္ပိ သမ္မာ ဟိတတ္ထနိပ္ဖါဒနတ္ထံ ပုညသမ္ပဒ’မာစိနောတိ ‘‘တထာဂတော’’စ္စာဒိနာ. တတ္ထ ကရုဏာကရော မဟာကရုဏာယ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတော ယော တထာဂတော ဘဂဝါ ကရောပယာတံ အတ္တနော ဟတ္ထဂတံ သုခပ္ပဒံ သုခဿ ပတိဋ္ဌာနဘူတံ သုခကာရဏံ ဝါ သုခဒါယကံ ဝါ ပဒံ နိဗ္ဗာနံ ဩသဇ္ဇ စဇိတွာ ကလိသမ္ဘဝေ ဒုက္ခကာရဏဘူတေ ဘဝေ သံသာရေ ကေဝလဒုက္ကရံ သုကရေနာသမ္မိဿံ အစ္စန္တဒုက္ကရံ ပဉ္စဝိဓပရိစ္စာဂါဒိကံ ကရံ ကရောန္တော ပရတ္ထံ ပရေသမတ္ထံယေဝ အကာ ကတဝါ၊ တမေဒိသံ တထာဂတံ အဟံ နမာမိ.

[ခ] ယဉ္စ ဓမ္မံ ဇရာရုဇာဒိမုတ္တာ ဇရာရောဂါဒီဟိ ဝိမုတ္တာ မုနိကုဉ္ဇရာ မုနိသေဋ္ဌာ ဘဂဝန္တော အပူဇယုံ ပူဇိတဝန္တော၊ တထာ ဥတ္တရေ ဥတ္တမေ သတ္တာနံ ဝါ သံသာရမဟောဃပက္ခန္ဒာနံ တတော ဥတ္တရဏသမတ္ထေ ယဟိံ တရေ ယသ္မိံ ဓမ္မပ္လဝေ ဌိတာ သမ္မာပဋိပဇ္ဇနဝသေန အာရူဠှာ နရာနရာ မနုဿာ စ ဒေဝါ စ တိဝဋ္ဋမ္ဗုနိဓိံ ကိလေသကမ္မဝိပါကဝဋ္ဋသင်္ခါတေဟိ တီဟိ ဝဋ္ဋေဟိ အာကုလိတံ သံသာရမဟမ္ဗုရာသိံ တရိံသု တိဏ္ဏာ၊ အဃပ္ပဟံ ကိလေသပ္ပဟာနကရံ၊ သံသာရဒုက္ခပ္ပဟာနကရံ ဝါ တံ ဓမ္မမပိ အဟံ နမာမိ.

[ဂ] မုနိန္ဒောရသသူနုတံ ဘဂဝတော ဥရေ သမ္ဘဝဓမ္မဒေသနာယ အရိယဘာဝပ္ပတ္တတာယ မုနိန္ဒဿ ဩရသပုတ္တဘာဝံ ဂတံ ပတ္တံ နုတံ ကိလေသခေပနကံ သုပုညခေတ္တံ ပုညတ္ထိကာနံ ပုညဗီဇဝိရုဟနဋ္ဌာနံ သုခေတ္တဘူတံ ဘုဝနေ လောကေ သုတံ ဝိဿုတံ၊ သုတဓရံ ဝါ ကိလေသသဝနာဘာဝေန အဿုတံ အပါဏောပိ ပါဏော ကရီယိတ္ထာတိ ပါဏီကတော၊ ပါတိမောက္ခသံဝရော၊ သောဝ သံဝရော ဧတဿတ္ထီတိ ပါဏီကတသံဝရော၊ တံ ပါဏီကတသံဝရံ၊ ဝရံ သီလာဒိဂုဏေဟိ သဒေဝကေဟိ လောကေဟိ ပတ္ထနီယံ. ‘‘ဒေဝါပိ တဿ ပိဟယန္တိ တာဒိနော’’တိ [ဥဒါ. ၂၇] ဟိ ဝုတ္တံ. သဒါ သဗ္ဗသ္မိံ ကာလေ ဂုဏောဃေန သီလာဒိဂုဏသမူဟေန နိရန္တရန္တရံ အဝိစ္ဆိန္နမာနသံ၊ ပရိပုဏ္ဏစိတ္တံ ဝါ ဂဏမ္ပိ အဋ္ဌန္နံ အရိယပုဂ္ဂလာနံ သမူဟံ အပိ အဟံ နမာမီတိ ဧဝမေတ္ထ တိဏ္ဏမ္ပိ သင်္ခေပတော အတ္ထယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

[ဃ-င] ဧဝံ ပုညသမ္ပဒမာစိနိတွာ ကိမဘိမတံ သာဓနီယမိစ္စာဟ ‘‘ပကာသိဿမဘိဓာနပ္ပဒီပိက’’န္တိ. ဗုဒ္ဓါဒီနမဘိဓာနာနံ သရူပဝသေန၊ လိင်္ဂဝသေန စ ပရိဒီပနတော ပကာသနတော ‘‘အဘိဓာနပ္ပဒီပိက’’န္တိ လဒ္ဓနာမံ သတ္ထံ ပကာသိဿံ အန္တောဘာဝေန နိပ္ဖန္နံ ဗဟိဘာဝေန ပကာသိဿံ. အန္တောဘာဝဿ ဟိ ဗဟိဘာဝမပေက္ခိတွာ ဘာဝိတမုပပန္နံ. နနု သန္တေဝ ပုဗ္ဗာစရိယာနံ နာမလိင်္ဂပ္ပကာသနာနျမရကောသတိကဏ္ဍောပ္ပလိနျာဒျဘိဓာနသတ္ထာနိ၊ ပါဏိနိ ဗျာဍိဝရရုစိစန္ဒဂေါမိ ရုဒ္ဒဝါမနာဒိဝိဟိတာနိ စ လိင်္ဂသတ္ထာနိ၊ တတော ကိမိဒမုစ္စတေ ဣစ္စာဟ ‘‘နာမလိင်္ဂါနိ ဗုဒ္ဓဘာသိတဿာရဟာနိ ဒဿယန္တော’’တိ. ဧတေန သန္တေသွပိ ပုဗ္ဗာစရိယာနံ သတ္ထေသု ယသ္မာ န တေသု နာမလိင်္ဂါနိ ဗုဒ္ဓဝစနာနုရူပါနိ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ တဒနုရူပါနိ နာမလိင်္ဂါနိ ဒဿယန္တော အဘိဓာနသတ္ထံ ပကာသိဿာမီတိ ဧတမတ္ထံ ဒီပေတိ. နမျတေ အဘိဓီယတေ အတ္ထော အနေနာတိ နာမံ၊ သဒ္ဒသတ္ထေ နမုဓာတုဝသေန. လိင်္ဂယတေ ‘‘ဣတ္ထိယမတော အာပစ္စယော’’တျာဒိနာ ဝိဘဇ္ဇတေတိ၊ ဣတ္ထာဒယော ဝါနေန လိင်္ဂီယန္တေ ဗျဉ္ဇီယန္တေတိ လိင်္ဂံ၊ ဣတ္ထိပုမနပုံသကံ. ကိမေတဿ အဘိဓာနသတ္ထဿ ကရဏေ ပယောဇနန္တိ ပုစ္ဆာယံ ယသ္မိံ သတိ တံ သောတာရော သောတုမုဿဟန္တိ၊ တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နာမလိင်္ဂေသွိ’’စ္စာဒိ. ယတော ဗုဒ္ဓဝစနေ ပဋုနော ဘာဝေါ ပါဋဝံ၊ တဒေဝ အတ္ထော ပယောဇနံ၊ တံ ဣစ္ဆန္တီတိ ပါဋဝတ္ထိနော၊ တေသံ ပါဋဝတ္ထီနံ သောတူနံ နာမလိင်္ဂေသု ကောသလ္လံ ကုသလတာ ဆေကဘာဝေါ ဗုဒ္ဓဝစနေ မဟဗ္ဗလံ အတ္ထဿ နိစ္ဆယကာရဏံ ဟောတိ၊ အတော တသ္မာ ကာရဏာ ဗုဒ္ဓဘာသိတဿာရဟာနိ နာမလိင်္ဂါနိ ဒဿယန္တော အဘိဓာနပ္ပဒီပိကံ သတ္ထံ ပကာသိဿန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

[စ] ဣဒါနိ သတ္ထလဟုဘာဝတ္ထမာဟ ‘‘ဘိယျော’’စ္စာဒိ. ဘိယျော ဗာဟုလ္လေန ရူပန္တရာ ရူပဘေဒေန ဣတ္ထိပစ္စယပုမ္ဘာဝါဒိကာရိယကတေန ထီပုန္နပုံသကံ ဉေယျံ၊ သော စ နာမာနံ နာမဝိသေသနဿ၊ နာမပရာမသိသဗ္ဗနာမသဒ္ဒဿ စ ဉေယျော ပကာရန္တရာဘာဝါ. တတြ နာမာနံ ရူပဘေဒေါ ယထာ – ဆုရိကာ သတျ’သိပုတ္တိ [အဘိဓာန ၃၉၂ ဂါထာ]. အသိ ခဂ္ဂေါ စ သာယကော [အဘိဓာန ၃၉၁ ဂါထာ]. ပါနီယံ သလိလံ ဒကန္တိ [အဘိဓာန ၆၆၁ ဂါထာ]. နာမဝိသေသနဿ ယထာ – နိသီထော မဇ္ဈိမာ ရတ္တီတိ [အဘိဓာန ၇၀ ဂါထာ]. နာမပရာမသိသဗ္ဗနာမသဒ္ဒဿ ယထာ – အာကင်္ခါ ရုစိ ဝုတ္တာ သာ၊ တွဓိကာ လာလသာ ဒွိသူတိ [အဘိဓာန ၁၆၃ ဂါထာ]. သာဟစရိယေန နိယတလိင်္ဂေနာဝိပ္ပယောဂတော ထီပုန္နပုံသကံ ဉေယျံ. ကတ္ထစီတိ ယတြ ရူပဘေဒေါ နတ္ထိ၊ တံ ယထာ – မရီစိ မိဂတဏှိကာ [အဘိဓာန ၆၅ ဂါထာ]. ရံသိမာ ဘာကရော ဘာနု [အဘိဓာန ၆၃ ဂါထာ]. အာပေါ ပယော ဇလံ ဝါရိ [အဘိဓာန ၆၆၁ ဂါထာ]. မရီဈာဒယော ဟျဘိန္နရူပတ္တာ လိင်္ဂန္တရေပိ သမ္ဘာဝိယန္တေဟိ နိယတလိင်္ဂေဟိ မိဂတဏှိကာဘာကရဇလာဒိသဒ္ဒေဟိ သာဟစရိယေန တံလိင်္ဂေ နိစ္ဆီယန္တေ. အာဟစ္စဝိဓာနေန ဣတ္ထိပုမနပုံသကာနံ ဝိသေသေတွာ ကထနေန ထီပုန္နပုံသကံ ဉေယျံ. ကွစီတိ ယတြ န ရူပဘေဒေါ လိင်္ဂနိဏ္ဏယဿ နိမိတ္တံ၊ န စ သာဟစရိယံ လိင်္ဂဘေဒေါဘိမတော၊ နေကမေဝ ဝါ လိင်္ဂမိစ္ဆတေ၊ တံ ယထာ – ဝလ္လရီ မဉ္ဇရီ နာရီ [အဘိဓာန ၅၅၀ ဂါထာ]. ဝိဋပေါ ဝိဋဘီတ္ထိယံ [အဘိဓာန ၅၄၇ ဂါထာ]. ဘီတိတ္ထီ ဘယမုတ္တာသော [အဘိဓာန ၁၆၆ ဂါထာ]. ဝဇိရံ ပုန္နပုံသကေစ္စာဒိ [အဘိဓာန ၂၄ ဂါထာ].

[ဆ] ဣဒါနိ ရူပဘေဒေါတိ လိင်္ဂနိဏ္ဏယဿ ပဋိပတ္တိဟေတုကော ယော ဘိန္နလိင်္ဂါနံ ဒွန္ဒော၊ တက္ကရဏပဋိသေဓေန အဘိန္နလိင်္ဂါနမေဝ ဒွန္ဒော ကတောတိ ပရိဘာသိတုမုပက္ကမတေ ‘‘အဘိန္နလိင်္ဂိန’’မိစ္စာဒိ. အဘိန္နလိင်္ဂီနံယေဝ နာမာနံ ဒွန္ဒော ကတော၊ န ဘိန္နလိင်္ဂီနံ၊ ယထာ – ဝိမုတျသင်္ခတဓာတု၊ သုဒ္ဓိနိဗ္ဗုတိယော သိယုန္တိ [အဘိဓာန ၉ ဂါထာ]. န ကေဝလံ ဒွန္ဒောယေဝ၊ အထ ခေါ ဧကသေသောပျဘိန္နလိင်္ဂါနံယေဝ ကတော၊ ယထာ – နဂ္ဂေါ ဒိဂမ္ဗရာဝတ္ထာ. [အဘိဓာန ၇၃၄ ဂါထာ] သဗ္ဗဓရကတေ ပန ‘‘ဇီမူတာ မေဃပဗ္ဗတာ’’ ဣစ္စုဒါဟဋံ. နနု စ ဘိန္နလိင်္ဂါနမ္ပိ ဧကသေသော ကတော၊ ယထာ – မာတာ ပိတာ တု ပိတရော၊ ပုတ္တာ တု ပုတ္တဓီတရော [အဘိဓာန ၂၄၉ ဂါထာ]. သသုရာ သဿု သသုရာ၊ ဘာတုဘဂိနိ ဘာတရောတိ [အဘိဓာန ၂၅၀ ဂါထာ]. ဧတ္ထ ဟိ မာတာ စ ပိတာ စ ပိတရော၊ ပုတ္တော စ ဓီတာ စ ပုတ္တာ၊ သဿု စ သသုရော စ သသုရာ၊ ဘာတာ စ ဘဂိနီ စ ဘာတရောတိ ဘိန္နလိင်္ဂါနမ္ပိ ဧကသေသော ဒဿိတောတိ. ဌာနန္တရေ တေသံ ဘိန္နလိင်္ဂတာယ ဒဿိတတ္တာ န ဒေါသော. တာတော တု ဇနကော ပိတာ [အဘိဓာန ၂၄၃ ဂါထာ]. အမ္မာ’မ္ဗာ ဇနနီ မာတာ [အဘိဓာန ၂၄၄ ဂါထာ]. အပစ္စံ ပုတ္တောတြဇော သုတော [အဘိဓာန ၂၄၀ ဂါထာ]. နာရိယံ ဒုဟိတာ ဓီတာ [အဘိဓာန ၂၄၁ ဂါထာ]. ဇာယာပတီနံ ဇနနီ၊ သဿု ဝုတ္တာထ တပ္ပိတာ. သသုရောတိ ဣစ္စာဒိကဉှိ တေသံ [အဘိဓာန ၂၄၆ ဂါထာ] ဌာနန္တရန္တိ. တထာ ဧတ္ထ ကမံ ဝိနာ ဘိန္နလိင်္ဂါနံ ဂဏနပါဌော ဝိယ သင်္ကရောပိ န ကတော. တတြ ဟိ သဂ္ဂဒိသာဒယော အတ္ထာ ယထာက္ကမံ တံသမ္ဗန္ဓာ စ သက္ကဝိဒိသာဒယော အတ္ထာ သကသကသမ္ဗန္ဓသဟိတာ ယထာဘိဓာနံ သရူပပဋိပတျမတ္ထဘိဓေယျာ၊ တထာ တပ္ပရိယာယသမ္ဗန္ဓာနိ စ ယာနိ နာမာနိ၊ တာနိ သဗ္ဗာနိ တဒဘိဓာနာဝသရေ အဘိဓေယျာနီတိ သုခေနေကတြေဝ သကလနာမပဋိပတ္တိ သရူပပဋိပတ္တိ စ ယထာ သိယာတိစ္စေတဒတ္ထံ ကမော အဘျုပဂမျတေ၊ တထာ စ သတျာဝဿံ သဂ္ဂါဒိပရိယာယေ ဒိဝသဒ္ဒါဒယော၊ ဟရာဒျဝသရေ ကုမာရာဒယော အဘိဓေယျာ ဣတိ ကမာနုရောဓေန လိင်္ဂသင်္ကရော ပရိဟရိတုမသက္ကုဏေယျော၊ ယထာဝုတ္တန္တု ကမံ ဝိနာ နေဟ သင်္ကရော ကတော၊ ဣတိ ပရိယာယေန ဣတ္ထိပ္ပကရဏာဒိက္ကမေန ယထာသမ္ဘဝမဘိဓာနတော၊ တံ ယထာ – ဤတိ တွိတ္ထီ အဇညဉ္စ၊ ဥပသဂ္ဂေါ ဥပဒ္ဒဝေါတိ [အဘိဓာန ၄၀၁ ဂါထာ]. အတြ ဟိ ယေ တိလိင်္ဂါ၊ တေ တိလိင်္ဂါဝသရေ ဧဝ နိဗဒ္ဓါ၊ န ဂဏနပါဌာ ဝိယ ဥစ္စာရဏဝသေန၊ ဧဝံ သဗ္ဗတြ ယထာသမ္ဘဝံ နီယတေ. ဝုတ္တဉ္စ –

‘‘ဘေဒါချာနာယ န ဒွန္ဒော၊ နေကသေသော န သင်္ကရော၊

ကတောတြ ဘိန္နလိင်္ဂါန-မဝုတ္တာနံ ကမံ ဝိနာ’’တိ [အမရ ၁.၄].

ဣဒါနိ လိင်္ဂဝါစကာနံ ဌာနဝသေနတ္ထေသု ဂမနံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘လိင်္ဂဝါစကေ’’စ္စာဒိ. ဂါထာပါဒန္တမဇ္ဈဋ္ဌာ ဂါထာနံ ပါဒါနဉ္စ အန္တမဇ္ဈဋ္ဌာ လိင်္ဂဝါစကာ အနေကတ္ထလိင်္ဂဝါစကာနိ ဉာဏဒဿနာဒီနိ လိင်္ဂါနိ ပုဗ္ဗမတ္ထံ ဝါစကဝသေန ယန္တိ ဂစ္ဆန္တိ. အပရေ ဂါထာပါဒါနမာဒိဋ္ဌာ လိင်္ဂဝါစကာ ပရမတ္ထံ ယန္တိ ဂစ္ဆန္တိ. တံ ယထာ –

ဖလေ ဝိပဿနာဒိဗ္ဗ-စက္ခုသဗ္ဗညုတာသု စ၊

ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏမှိ၊ မဂ္ဂေ စ ဉာဏဒဿနံ [အဘိဓာန ၇၉၄ ဂါထာ].

ဏာဒေါ သဒ္ဓါစီဝရာဒိ-ဟေတွာဓာရေသု ပစ္စယော၊

ကီဠာဒိဗ္ဗဝိဟာရာဒေါ၊ ဝိဟာရော သုဂတာလယေ [အဘိဓာန ၈၅၇ ဂါထာ].

ခဂ္ဂေ ကုရူရေ နေတ္တိံသော၊ ပရသ္မိဉ္စာတြ တီသွမု [အဘိဓာန ၁၀၈၉ ဂါထာ]၊

ကုသလေ သုကတံ သုဋ္ဌု-ကတေ စ သုကတော တိသု [အဘိဓာန ၉၃၈ ဂါထာ].

သမယော သမဝါယေ စ၊ သမူဟေ ကာရဏေ ခဏေ၊

ပဋိဝေဓေ သိယာ ကာလေ၊ ပဟာနေ လာဘဒိဋ္ဌိသု [အဘိဓာန ၇၇၈ ဂါထာ].

ကန္တာရော ဝနဒုဂ္ဂေသု [အဘိဓာန ၁၁၀၇ ဂါထာ].

ဧတ္ထ စ –

ယေဘုယျတာဗျာမိဿေသု၊ ဝိသံယောဂေ စ ကေဝလံ၊

ဒဠှတ္ထေနတိရေကေ စာ-နဝသေသမှိ တံ တိသု [အဘိဓာန ၇၈၆ ဂါထာ].

သမာဓိသ္မိံ ပုမေကဂ္ဂေါ-နာကုလေ ဝါစ္စလိင်္ဂိကော [အဘိဓာန ၁၀၃၅ ဂါထာ].

ဇဠေ ထူလော မဟတျပိ [အဘိဓာန ၁၀၆၆ ဂါထာ] စ္စာဒီသု

ဂါထာမဇ္ဈဋ္ဌာနံ၊ ပါဒန္တမဇ္ဈဋ္ဌာနဉ္စ လိင်္ဂဝါစကာနံ ပုဗ္ဗပရတ္ထေသွပိ ဂမနဘာဝတော ‘‘ပုဗ္ဗံ ယန္တီ’’တိ ဣဒံ ယေဘုယျဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ ဂါထာနံ မဇ္ဈန္တဋ္ဌာ ပုဗ္ဗံ ယန္တိ၊ ဂါထာမဇ္ဈဋ္ဌာ၊ ပါဒန္တမဇ္ဈဋ္ဌာ စ ပုဗ္ဗာပရဉ္စ ယန္တီတိ ယထာလာဘယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

[ဇ] ဣဒါနိ ဝိသေသဝိဓိမှိ သတ္ထလဟုဘာဝတ္ထံ ပရိဘာသတေ ‘‘ပုမိတ္ထိယ’’မိစ္စာဒိ. ပုမိတ္ထိယံ ‘‘ဒွီသူ’’တိ ပဒံ ဉေယျံ၊ ယထာ – အသနိ ဒွီသု [အဘိဓာန ၂၄ ဂါထာ]. သဗ္ဗလိင်္ဂေ လိင်္ဂတ္တယေ ‘‘တီသူ’’တိ ပဒံ ဉေယျံ၊ ယထာ – သတ္တန္နံ ပူရဏေ သေဋ္ဌေ’တိသန္တေ သတ္တမော တိသု [အဘိဓာန ၉၄၂ ဂါထာ]. ဧတ္ထ စ နိသိဒ္ဓလိင်္ဂနာမံ ပါရိသေသတော ‘‘သေသလိင်္ဂ’’န္တိ ဉေယျံ [နိသိဒ္ဓလိင်္ဂ သေသတ္ထံ (အမရ ၁.၅.)]၊ ယထာ – ဝဿ သံဝစ္ဆရာ နိတ္ထီတိ [အဘိဓာန ၈၁ ဂါထာ]. အတြ စေကလိင်္ဂနိသေဓဗျာချာနေန လိင်္ဂဒွယဝိဓာနန္တိ [ဧကလိင်္ဂနိသေဓဗျာဇေန လိင်္ဂဒွယာဘိဓာနမိတိ (အမရကောသစိန္တာမဏိဋီကာ)].

ဂန္ထလာဟဝံ ဝိဓာယေဒါနိ ပဋိပတ္တိလာဟဝတ္ထမာဟ ‘‘အဘိဓာနန္တရာရမ္ဘေ’’ဣစ္စာဒိ. အဘိဓာနန္တရဿ အညဿ အဘိဓာနဿ အာရမ္ဘေ သတိ၊ တု အန္တော ယဿ အဘိဓာနဿ၊ အထ အာဒိ ယဿ အဘိဓာနဿာတိ ဣဒံ အဘိဓာနဒွယဉ္စ ဉေယျံ. တွန္တမထာဒိကံ နာမာဒိပဒံ ပုဗ္ဗေန န သမ္ဗဇ္ဈတေတိ ဘာဝေါ. တတြ နာမပဒံ ယထာ – ဇိနော သက္ကော တု သိဒ္ဓတ္ထော [အဘိဓာန ၄ ဂါထာ]. ကေသဝေါ စက္ကပါဏျထ [အဘိဓာန ၁၆ ဂါထာ]. မဟိဿရော သိဝေါ သူလီ [အဘိဓာန ၁၆ ဂါထာ]. လိင်္ဂပဒံ ယထာ – ပုမေ တု ပဏှိ ပါသဏိ [အဘိဓာန ၂၇၇ ဂါထာ]. ပုမေ တူတု ရဇော ပုပ္ဖံ [အဘိဓာန ၂၃၈ ဂါထာ]. သာ တိရောကရဏီပျထ [အဘိဓာန ၂၉၈ ဂါထာ]. ပုန္နပုံသကမုလ္လောစံ [အဘိဓာန ၂၉၉ ဂါထာ]. အတ္ထပဒံ ယထာ – ဥဒရေ တု တထာ ပါစာ’နလသ္မိံ ဂဟဏီတ္ထိယံ [အဘိဓာန ၉၇၃ ဂါထာ]. ပဏီတော တီသု မဓုရေ၊ ဥတ္တမေ ဝိဟိတေပျထ. အဉ္ဇသေ ဝိသိခါယဉ္စ၊ ပန္တိယံ ဝီထိ နာရိယံ [အဘိဓာန ၉၄၀ ဂါထာ]. အထသဒ္ဒေန စတြ အနန္တရိယတ္ထေန သကပရိယာယောပလက္ခဏတော အထော သဒ္ဒါဒီသု စ န ပုဗ္ဗေန သမ္ဗဇ္ဈတေ. ပါဏကော စာပျထော ဥစ္စာလိင်္ဂေါ လောမသပါဏကောတိ [အဘိဓာန ၆၂၃ ဂါထာ].

[ဈ] ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓဝစနာနမနုရူပါနမ္ပိ ပစုရပ္ပယောဂါနမေဝ ကေသဉ္စိ ဂဟဏံ အတ္တနော သတ္ထန္တရာပသယှတာဝသေန အဟံကာရပုဗ္ဗိကာဘာဝဉ္စ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဘိယျော ပယောဂ’’မိစ္စာဒိ. သောဂတေ သုဂတဿ ဝစနဘူတေ အာဂမေ ပိဋကတ္တယေ၊ တဉှိ အာဂစ္ဆန္တိ တိဝိဓသမ္ပတ္တိယော ဧတေနာတိ အာဂမောတိ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံ ဘိယျော ပယောဂံ ဗာဟုလ္လေန ပယုဇ္ဇတေတိ ပယောဂေါ၊ တံ အာဂမ္မ ဂဟေတွာ ကွစိ အရညဝဂ္ဂါဒီသု နိဃဏ္ဋုယုတ္တိဉ္စ နိဃဏ္ဋုနာမကေ သတ္ထေ အာဂတံ ဗုဒ္ဓဝစနာနုရူပံ ယုတ္တိဉ္စ အာနီယ အာနေတွာ နာမလိင်္ဂံ ကထီယတိ အန္တောဘာဝေန နိပ္ဖန္နံ ဗဟိဘာဝေန ပကာသီယတေ. အာဝိဘာဝတ္တမေဝ ဟိ ဇညတ္တံ သန္တကာရိယကာရိနော. အာသီသာယံ ဝါ အဝဿမ္ဘာဝိနောပိ ဝစနဿ ဝတ္တမာနတ္ထဝတ္တိစ္ဆာယ ဝတ္တမာနတ္တံ၊ တထာ ဟိ လောကေ အဝဿမ္ဘာဝိနော သိဒ္ဓိမဘိသန္ဓာယ ဘာဝိနမပ္ပတ္တံ ဝတ္တမာနတ္တေန ဝါ အတီတတ္တေန ဝါ ဝတ္တုမိစ္ဆတိ၊ တံ ယထာ – ‘‘ဣဒံ မမမပါပယေ’’တိ ကောစိ ကေနစာဘိဟိတော သန္တော အဝဿံ တံ ဘဝိဿတီတိ မညမာနော ပါပိယမာနံ ပတ္တံ ဝါ ဝတ္တုမိစ္ဆတိ၊ တတောယေဝ ‘‘အာသီသာယံ ဘူတမိဝ စေ’’တိ [ပါဏိနိ ၃.၃.၁၃၂] တဒတိဒေသဝစနံ ပစ္စာချာယတေ.

ပဏာမာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁. သဂ္ဂကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ

၁. ဣဒါနိ ယသ္မာ အဘိဓေယျတ္ထော နာမ ပညတ္တိပရမတ္ထတ္ထဝသေန ဒုဝိဓော၊ တေသု ယေဘုယျေန ပညတ္တတ္ထတော ပရမတ္ထတ္ထောဝ သေဋ္ဌော၊ တေသုပိ ဩဓိသော ကိလေသာနံ သမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကရတ္တာ ယထာက္ကမံ အဋ္ဌ ဓမ္မာ သေဋ္ဌာ၊ တတောပိ နိဗ္ဗာနမေဝ သေဋ္ဌံ၊ တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဓမ္မာနံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါဝ သေဋ္ဌော. ဝုတ္တဉှိ ဘဂဝတာ ‘‘ဝိရာဂေါ သေဋ္ဌော ဓမ္မာနံ၊ ဒွိပဒါနဉ္စ စက္ခုမာ’’တိ [ဓ. ပ. ၂၇၃၊ နေတ္တိ. ၁၂၅]. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ၊ ဝိရာဂေါ တေသံ ဓမ္မာနံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ [အ. နိ. ၄.၃၄၊ ၅.၃၂၊ ဣတိဝု. ၉၀] ဝစနတော သဗ္ဗေသမ္ပိ သင်္ခတာသင်္ခတဓမ္မာနံ ဝိရာဂသင်္ခါတော နိဗ္ဗာနမေဝ သေဋ္ဌော၊ စက္ခုမာ ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဓမ္မာနံ၊ ဒေဝမနုဿာဒိဘေဒါနံ ဒွိပဒါနဉ္စ ပညတ္တတ္ထာနံ သေဋ္ဌောတိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော ဘဂဝတာ၊ တသ္မာ သဗ္ဗတ္ထသေဋ္ဌတ္ထာဘိဓာယကာဘိဓာနဘူတံ ဗုဒ္ဓါတိဓာနမေဝ ပဌမံ သဂ္ဂကဏ္ဍဿ အာဒိမှိ ပတ္ထိယဝသေန [သတ္ထိယဝသေန (က.)] ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ’’စ္စာဒိ. တတ္ထ ဇိနသဒ္ဒန္တံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓဿ နာမံ. သဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓဝါတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ သကမ္မကာ ကတ္တရိ တပစ္စယော. ဝိသိဋ္ဌာ ဗုဒ္ဓိ အဿတ္ထီတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ပသံသာယံ ယဒါဒိနာ ဏပစ္စယော. ဒါနသီလက္ခန္ဓာဒယော ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏာဒယော ဝါ ဒသ ဗလာနိ ယဿေတိ ဒသဗလော. သာသတိ ဝိနယတိ သတ္တေတိ သတ္ထာ. သဗ္ဗဓမ္မဇာနနသီလတာယ သဗ္ဗညူ. ဒွိပဒါနံ၊ ဒွိပဒေသု ဝါ ဥတ္တမော ဒွိပဒုတ္တမော၊ ဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာယံ [ဗု. ဝံ. အဋ္ဌ. ၃၇ နိဒါနကထာ] နိဒ္ဓါရဏလက္ခဏာယ ဆဋ္ဌိယာ သမာသဿ ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ နေဒိသီ နိဒ္ဓါရဏလက္ခဏာ ဆဋ္ဌီ ဂမျတေ. ကသ္မာ ပန သော တတ္ထ ပဋိသိဒ္ဓေါတိ? သမာသေ ယေဘုယျေန နိဒ္ဓါရဏလက္ခဏတ္တယဿ ဝိကလာဘာဝတော. ကိဉ္စာပိ ဟိ တတ္ထ ဆဋ္ဌိယာယေဝ ပဋိသိဒ္ဓေါ၊ သတ္တမိယာ ပန နိဒ္ဓါရဏလက္ခဏာယ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ တဿာပိ သော ပဋိသေဓနီယောယေဝ. မုနီနံ ဣန္ဒော ရာဇာ မုနိန္ဒော. ပုညဉာဏဘာဂျာဒယော ဘဂံ နာမ၊ တံယောဂါ ဘဂဝါ. နာထတိ သတ္တာနံ ဟိတံ ယာစတိ၊ ကိလေသေ ဝါ ဥပတာပေတိ၊ သတ္တေသု ဝါ ဣဿရိယံ ကရောတိ၊ တေသံ ဝါ ဟိတံ အာသီသတီတိ နာထော. ဗုဒ္ဓဓမ္မသမန္တဉာဏဒိဗ္ဗစက္ခုသင်္ခါတေဟိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ သမန္နာဂတတ္တာ စက္ခုမာ. သဗ္ဗဒါ ဗျာမပ္ပဘာယ ကာယတော နိစ္ဆရဏဝသေန အင်္ဂီရသော. သဗ္ဗာကာရေန သဗ္ဗဓမ္မာနံ မုနနတော မုနိ၊ ဓမ္မဝါဒေသု ဝါ မောနကရဏတော မုနိ.

၂. လောကာနံ၊ လောကေသု ဝါ နာထော လောကနာထော. အတ္တနော အဓိကဿ ကဿစိပိ ဥတ္တမပုဂ္ဂလဿ အဘာဝတော အနဓိဝရော၊ သဗ္ဗပရိယန္တဂတတ္တဘာဝတ္တာ ဝါ နတ္ထိ ဧတဿ ဣတော အညော အဓိကော ပတ္ထေတဗ္ဗော အတ္တဘာဝေါတိ အနဓိဝရော. မဟန္တာနံ သီလက္ခန္ဓာဒီနံ ဧသနတော ဂဝေသနတော မဟေသိ၊ မဟန္တော ဝါ ဤသော ဝိဘူတိ ဧတဿာတိ မဟေသိ. ဟိတံ ဝိနယတိ အနုသာသတီတိ ဝိနာယကော၊ ဝိသိဋ္ဌံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ သတ္တေ နေတီတိ ဝိနာယကော. သဗ္ဗဓမ္မဒဿနသီလတာယ ‘‘သမန္တစက္ခူ’တိ လဒ္ဓနာမေန သဗ္ဗညုတညာဏေန သမန္နာဂတတ္တာ သမန္တစက္ခု. သောဘနံ ဂတံ ဉာဏမဿ၊ သံသာရာ ဝါ သုဋ္ဌု အပုနရာဝတ္တိယာ ဂတဝါတိ သုဂတော၊ သပရသုခသိဒ္ဓတ္ထံ ဝါ သမ္မာ ဂတဝါတိ သုဂတော. ဘူရိ ဗဟုကာ ပညာ ယဿ၊ အနန္တတ္တာ ဝါ ဘူရိသမာ ပညာ ဧတဿာတိ ဘူရိပညော၊ အနန္တာယ မဟာပထဝိယာ သဒိသပညောတျတ္ထော. ကိလေသာဒိပဉ္စဝိဓံ မာရံ ဇိတဝါတိ မာရဇိ.

၃. နရာနံ သီဟော သေဋ္ဌော၊ ပရပ္ပဝါဒမဒ္ဒနသဟနတော ဝါ နရော စ သော သီဟော စာတိ နရသီဟော၊ သဟတီတိ သီဟော၊ နိရုတ္တိနယေန ပုဗ္ဗဝဏ္ဏာကာရဿီကာရော၊ သီဟသဒိသတ္တာ ဝါ နရော စ သော သီဟော စာတိ နရသီဟော. ယထာ ဟိ သီဟော မိဂရာဇာ စတူဟိ ဒါဌာဟိ သဗ္ဗသတ္တေ ဟိံသတိ အဘိဘဝတိ၊ တထာ ဘဂဝါပိ သီလပညာပုညိဒ္ဓိသင်္ခါတေဟိ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သဗ္ဗံ လောကံ ဟိံသတိ အဘိဘဝတီတိ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ. သဗ္ဗပုရိသာနံ သေဋ္ဌတ္တာ နရဝရော၊ နရာနံ ဝါ ဒေဝမနုဿာနံ သေဋ္ဌတ္တာ နရဝရော၊ ‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော’’တိ [သံ. နိ. ၁.၂၃] ဧတ္ထ ဝိယ နရသဒ္ဒေန သဗ္ဗေ ဒေဝမနုဿာ သင်္ဂဟိတာ. ဓမ္မဿ ရာဇပဝတ္တကတ္တာ ဓမ္မရာဇာ၊ ဓမ္မတော ဝါ သဒေဝကဿ လောကဿ ရာဇာ ဇာတော၊ နာဓမ္မတောတိ ဓမ္မရာဇာ၊ ဓမ္မေန ရာဇတီတိ ဝါ ဓမ္မရာဇာ၊ ဓမ္မပါလကော ဝါ ရာဇာ ဓမ္မရာဇာ. မုနီနံ သေဋ္ဌတ္တာ မဟာမုနိ. ဒေဝါနံ အတိဒေဝေါတိ ဒေဝဒေဝေါ၊ ဒေဝါနံ အဓိကော ဝါ ဒေဝေါ ဒေဝဒေဝေါ. လောကာနံ ဂရု အာစရိယော လောကဂရု၊ လောကာနံ ဂရုဘာဇနတ္တာ ဝါ လောကဂရု. ဓမ္မဿ သာမိ ယထာဝုတ္တနယေန ဓမ္မဿာမီ. ယထာ ပုရိမကာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ သဗ္ဗညုဘာဝံ ဂတာ၊ တထာ အယမ္ပိ ဂတောတိ တထာဂတော၊ တထာ ဝါ သမ္မာ ဂတံ ဉာဏမဿာတိ တထာဂတောတျာဒိနာ တထာဂတသဒ္ဒဿ အတ္ထပပဉ္စော တတ္ထ တတ္ထ [ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၂၊ သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃.၇၈၊ အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၇၀၊ ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၁၈၊ ဣတိဝု. အဋ္ဌ. ၃၈၊ ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၁.၃၊ ဗု. ဝံ. အဋ္ဌ. ၂ နိဒါန ကထာ၊ မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၁၄၊ ပဋိ. သ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၃၇၊ ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၇၊ ဒီ. နိ. အဘိ. ဋီ. ၁.၇၊ မ. နိ. ဋီ. ၁.၁၂၊ အ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၇၀] ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

၄. သယမေဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဝတိ၊ အနညဗောဓိတောတိ သယမ္ဘူ. သမ္မာ အဝိပရီတေန သ’မတ္တနာယေဝ သဗ္ဗဓမ္မေ ဗုဇ္ဈတိ အဗုဇ္ဈိ ဗုဇ္ဈိဿတီတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. သေဋ္ဌပညာယ သမန္နာဂတတ္တာ ဝရပညော. သတ္တေ သံသာရဏ္ဏဝတော နိဗ္ဗာနပါရံ နေတီတိ နာယကော. ဇိတပဉ္စမာရတ္တာ ဇိနော. ဧတ္ထ စ သမန္တဘဒြ၊ လောကဇိ၊ ဆဠဘိည၊ အဒွယဝါဒီ၊ သိရီဃန၊ အကနိဋ္ဌဂ [အကနိဋ္ဌက (က.)]၊ ဓမ္မစက္က၊ ရာဂါသနိ [ရာဂါရိ (က.)]၊ တိသရဏ၊ ခသမ [ခဏသမ (က.) ခေန အာကာသေန သမာ တုလျာ ဂုဏာ ယဿ သော (တိကဏ္ဍသေသဋီကာ ၁.၁.၈)]၊ ဂုဏာကရ၊ မဟာသုခ၊ ဝဇိရ၊ မေတ္တာဗလ၊ အသမ၊ ဇိတာရိ၊ မဟာဗောဓိ၊ ဓမ္မဓာတု၊ သေတကေတု၊ ခဇိ၊ တိမုတ္တိ [ခဇိရဝိမုတ္တိ (က.) ခေန အာကာသဇ္ဈာနေန – သုညဘာဝနာယာတိ ဘာဝေါ – ဇယတိ သံသာရဘာဝံ ယော၊ ဇိ+ ကွိပ သုညဝါဒီနံ ဗောဒ္ဓါနံ ‘‘သုညံ သဗ္ဗမေဝ’’ ဣတျာကာရဘာဝနာယ သံသာရဘာဝဇယနတော တထာဘာဝေါ (သဒ္ဒကပ္ပဒ္ဒုမ)]၊ ဒသဘူမိဿရ၊ ပဉ္စဉာဏ၊ ဗဟုက္ခမ၊ သမ္ဗုဒ္ဓ၊ သဗ္ဗဒဿီ၊ မဟာဗလ၊ သဗ္ဗဗောဓ [သမ္ဗောဓဓမ္မ (က.)]၊ ဓမ္မကာယ၊ သံဂုတ္တ၊ အရဟ၊ ဒွါဒသက္ခ၊ ဝီတရာဂါဒီနိပိ အနေကာနိ ဗုဒ္ဓဿ နာမာနိ [ဣမာနိ ပရိယာယဝစနာနိ ပါယသော အမရကောသတော၊ တိကဏ္ဍသေသာဘိဓာနတော စ ဂဟိတာနိ]. သမန္တတော ပုညသမ္ဘာရတော စ ဉာဏသမ္ဘာရတော စ ဘဒြော သေဋ္ဌောတိ သမန္တဘဒြောတျာဒီနိ စ နိဗ္ဗစနာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဝုတ္တဉ္စ –

‘‘အသင်္ချေယျာနိ နာမာနိ၊ သဂုဏေန မဟေသိနော၊

ဂုဏေန နာမမုဒ္ဓေယျံ၊ အပိ နာမသဟဿတော’’တိ [ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၃၁၃၊ ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅၃၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၇၆၊ နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၃၈].

တတ္ထ ဥဒ္ဓေယျန္တိ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗံ. အပိ နာမသဟဿတောတိ အနေကေဟိ နာမသဟဿေဟီတျတ္ထော. သဗ္ဗဗုဒ္ဓနာမကထာ.

သက္ကာဒိသတ္တကံ အမှာကံ ဗုဒ္ဓဿ နာမံ. ပဉ္စမာရေ ဇေတုံ သက္ကောတီတိ သက္ကော၊ ဘဂိနီဟိ သဒ္ဓိံ သံဝါသကရဏတော ဝါ လောကမရိယာဒံ ဆိန္ဒိတုံ သက္ကုဏန္တီတိ သက္ကာ၊ သာကိယရာဇူနံ ပုဗ္ဗရာဇာနော၊ တေသံ ဝံသဘူတတ္တာ ဘဂဝါ ‘‘သက္ကော’’တိ ဝုစ္စတိ. အဿ စ ဇာတိသမနန္တရံ နိဓယော ရတနာနိ စ ဥပ္ပန္နာနီတိ သိဒ္ဓတ္ထောတိ နာမံ ကတံ၊ သဗ္ဗေသံ ဝါ လောကာနံ သိဒ္ဓါ အတ္ထာ ဧတေန ဟေတုဘူတေနာတိ သိဒ္ဓတ္ထော. သုဒ္ဓံ ဩဒနံ အဿာတိ သုဒ္ဓေါဒနော၊ တဿ အပစ္စံ သုဒ္ဓေါဒနိ. ဂေါတမဝံသဿ ကပိလဿ မုနိနော သိဿတာယ သကျာ ဂေါတမာ၊ ဘဂဝါ ပန ဂေါတမဝံသေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဂေါတမဿ မုနိနော အပစ္စံ ဂေါတမော.

၅. သကျဝံသာဝတိဏ္ဏော [သကျဝံသာ ပိတ္ထိဏ္ဏော (က.)] သကျမုနိ ယော ဗုဒ္ဓေါ သော သကျသီဟော၊ သကျာနံ ဝါ သေဋ္ဌတ္တာ သကျသီဟော. သကျကုလတော ဇာတော မုနိ သကျမုနိ. သူရိယဒေဝပုတ္တဿ သောတာပန္နတ္တာ ဘဂဝါ အာဒိစ္စဗန္ဓူတိ ဝုစ္စတိ၊ အာဒိစ္စဿ ဗန္ဓု ဉာတီတိ နိဗ္ဗစနံ ကတွာ. ဧတ္ထပိ မာယာဒေဝီသုတ၊ မဟာသမဏ၊ ကလိသာသနာဒီနိ [ကုလိသာသနာဒီနိ (က.) ကလိမှိ ယုဂေ သာသနံ အနုသာသနံ ယဿ သော၊ အထဝါ ကလိမှိ ပါပေ ဝိဝါဒေ ဝါ သာသနံ ဟိတသာဓနံ ယဿ သော (တိကဏ္ဍသေသဋီကာ ၁.၁.၁၁)] ဂေါတမပရိယာယာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

၆. မောက္ခာဒီနိ နိဗ္ဗုတိပရိယန္တာနိ ဆစတ္တာလီသ နာမာနိ နိဗ္ဗာနဿ နာမာနိ. မုစ္စန္တိ ဧတ္ထ၊ ဧတေန ဝါ ရာဂါဒီဟီတိ မောက္ခော. နိရုဇ္ဈန္တိ ဧတ္ထ ရာဂါဒယောတိ နိရောဓော၊ ရုန္ဓတိ ဝါ နိဗ္ဗာနန္တိ ရောဓော၊ ကိလေသော၊ သော ဧတ္ထ နတ္ထီတိ နိရောဓော. ဝါနသင်္ခါတာယ တဏှာယ နိက္ခန္တတ္တာ၊ နိဗ္ဗာတိ ဝါ ဧတေန ရာဂဂ္ဂိအာဒိကောတိ နိဗ္ဗာနံ. ယထာ ပကတိဒီပေါ နဒီသောတေန ဝုယှမာနာနံ ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ၊ ဧဝမိဒမ္ပိ နိဗ္ဗာနံ သံသာရမဟောဃေန ဝုယှမာနာနံ ပတိဋ္ဌာတိ ဒီပေါ ဝိယာတိ ဒီပေါ၊ နိက္ကိလေသာနံ ဝါ ပဒီပသဒိသဘာဝကရဏတော ဒီပေါ ဝိယာတိ ဒီပေါ၊ ‘‘နိဗ္ဗန္တိ ဓီရာ ယထယံ ပဒီပေါ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ၊ ဒိပ္ပတိ ဝါ အရိယာနံ ဉာဏစက္ခုဿေဝ ပကာသတီတိ ဒီပေါ. တဏှာနံ ခယဟေတုတ္တာ တဏှက္ခယော. ရာဂါဒီနံ ပဋိပက္ခတ္တာ၊ ဥတ္တမဋ္ဌေန ဝါ ပရံ. တာယတိ ရက္ခတိ အပါယာဒိတောတိ တာဏံ. နိလီယန္တိ ဧတ္ထ သံသာရဘယဘီရုကာတိ လေဏံ. နတ္ထိ ဒီဃရဿာဒိကံ ရူပံ သဏ္ဌာနမေတဿာတိ အရူပံ၊ အပ္ပစ္စယတ္တာ ဝါ အရူပံ. ရာဂါဒီနံ သန္တကရဏတ္တာ သန္တံ. ရာဂက္ခယဟေတုဘာဝေန အဝိပရီတတ္တာ၊ စတုသစ္စပရိယာပန္နတ္တာ ဝါ သစ္စံ. နတ္ထိ အာလယော တဏှာ ဧတ္ထာတိ အနာလယံ.

၇. ပစ္စယေဟိ န သင်္ကရီယတေတိ အသင်္ခတံ. သိဝံ ခေမဘာဝံ ကရောတီတိ သိဝံ၊ သံသာရဘီရုကေဟိ သေဝိတဗ္ဗတ္တာ ဝါ သိဝံ၊ ယဒါဒိနာ ဝပစ္စယော. နတ္ထိ ဧတ္ထ မတံ မရဏံ၊ ဧတသ္မိံ ဝါ အဓိဂတေ ပုဂ္ဂလဿ မတန္တိ အမတံ. ပဿိတုံ သုဒုက္ကရတာယ သုဒုဒ္ဒသံ. ပရေဟိ ဥတ္တမေဟိ အရိယပုဂ္ဂလေဟိ အယိတဗ္ဗံ ဂန္တဗ္ဗန္တိ ပရာယဏံ၊ ပရတော ဝါ အယိတဗ္ဗံ ဂန္တဗ္ဗန္တိ ပရာယဏံ၊ သံသာရသဘာဝတော အညသဘာဝဝသေန ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗန္တျတ္ထော၊ ပရေသံ ဝါ အရိယပုဂ္ဂလာနံ ပတိဋ္ဌာနတ္တာ ပရာယဏံ. ယေန စတ္တာရော မဂ္ဂါ ဩဓိသော ကိလေသေ သရန္တိ ဟိံသန္တိ တံ ဓမ္မံ သရဏံ၊ အရိယာနံ ဝသိတဂေဟတ္တာ ဝါ သရဏံ. ဤတိ ဥပဒ္ဒဝေါ ပဝါသော စ တေ ယတ္ထ န သန္တိ၊ တံ အနီတိကံ၊ သတ္တေ သံသာရံ နေတီတိ ‘‘နီတီ’’တိ လဒ္ဓနာမာယ တဏှာယ အဘာဝတော ဝါ အနီတိကံ. အာသဝါနံ အနာရမ္မဏတာယ အနာသဝံ. နိစ္စဋ္ဌေန ဓုဝံ၊ ဓဝတိ ဝါ မဂ္ဂါနမာရမ္မဏဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ ဓုဝံ၊ ‘‘ဓု ဂတိထေရိယေသူ’’တိ ဟိ ကာတန္တဓာတု. ဒဋ္ဌဗ္ဗသဘာဝဿ နတ္ထိတာယ အနိဒဿနံ. ပစ္စယေဟိ အကတတ္တာ အကတံ. သဒါ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အပလုဇ္ဇနသဘာဝံ ဂစ္ဆတိ၊ တေန ဝါ ဝိညာယတီတိ အပလောကိတံ. ‘‘ဣတံ ဂတေ စ ဝိညာတေ’’တိ ဟိ နာနတ္ထသင်္ဂဟေ ဝုတ္တံ. လောကသဘာဝေန ဝါ ဝိညာယတီတိ လောကိတံ၊ တဗ္ဘာဝါပဂမနတော အပလောကိတံ. သဏှဋ္ဌေန နိပုဏံ၊ ယေန ဝါ စတ္တာရော မဂ္ဂါ ဩဓိသော ကိလေသေ နိဿေသတော ပုနန္တိ သောဓေန္တိ၊ တံ နိပုဏံ. န ကဒါစိပိ ယဿ အန္တော ဝိနာသော အတ္ထိ၊ တံ အနန္တံ. ခရန္တိ ဝိနဿန္တီတိ ခရာ၊ သင်္ခတာ၊ တေ ယတ္ထ န သန္တိ၊ တံ အက္ခရံ၊ ခရသင်္ခါတာနံ ဝါ သင်္ခတာနံ ပဋိပက္ခတ္တာ အက္ခရံ. ဧတ္ထ စ အသင်္ခတန္တျာဒိကာ ဂါထာ ရုစိရာ နာမ.

၈. သဗ္ဗဒုက္ခာနံ ခယကာရဏတ္တာ ဒုက္ခက္ခယော. ဗျာဗာဓတီတိ ဗျာဗာဓော၊ သော ဧဝ ဗျာဗာဒေါ၊ ဒုက္ခသစ္စံ၊ တဿ ဘာဝေါ ဗျာဗဇ္ဇံ၊ ဒုက္ခဿ ပီဠနာဒျတ္ထော၊ တံ ယတ္ထ နတ္ထိ၊ တံ အဗျာဗဇ္ဇံ၊ အဗျာပဇ္ဈန္တိပိ ပါဌော၊ တတ္ထ ဗျာပဇ္ဇန္တိ ဝိနဿန္တီတိ ဗျာပါဒါ၊ သင်္ခတာ၊ တေသံ ဘာဝေါ ဗျာပဇ္ဈံ၊ သင်္ခတာနံ ဝိနဿနဘာဝေါ၊ တံ ယတ္ထ နတ္ထိ၊ တံ အဗျာပဇ္ဈန္တိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ နိရုတ္တိနယေန စ ဒျဿ ဇ္ဈကာရော. ကိလေသကမ္မဝိပါကဝဋ္ဋာနမဘာဝတော ဝိဝဋ္ဋံ. နိဗ္ဘယဋ္ဌေန ခေမံ၊ ခယန္တိ ဝါ ဧတေန ရာဂဂ္ဂိအာဒယောတိ ခေမံ. သင်္ခါရေဟိ အသမ္မိဿတာယ၊ ဝိသံယောဂတာယ စ ကေဝလံ. အပဝဇ္ဇန္တိ သင်္ခါရာ ဧတသ္မာတိ အပဝဂ္ဂေါ. ယသ္မာ ရာဂေါ ဝိဂတော၊ သော ဝိရာဂေါ. ပဓာနဘာဝံ နီတံ ပဏီတံ. နတ္ထိ ဧတသ္မိံ အဓိဂတေ အရိယာနံ စုတံ စဝနန္တိ အစ္စုတံ. အရိယေဟိ ပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ ဂန္တဗ္ဗတ္တာ ပဒံ.

၉. စတ္တာရော ယောဂါ ခယန္တိ ဧတေနာတိ ယောဂက္ခေမော. ပါရေတိ သက္ကောတိ သံသာရဒုက္ခသန္တာပံ သမေတုန္တိ ပါရံ၊ ‘‘သံသာရဒုက္ခသန္တာပတတ္တဿာ’လံ သမေတဝေ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ပဂတာ သံသာရစက္ကဿ အရာ ဧတသ္မာတိ ဝါ ပါရံ. ကိလေသေဟိ မုစ္စနတော မုတ္တိ၊ နိကာယန္တရိယာ ပန ‘‘သရီရေန္ဒြိယေဟိ အတ္တနော မုတ္တတ္တာ မုတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. ကိလေသသမနတော သန္တိ. ဝိသုဇ္ဈန္တိ သတ္တာ ဧတာယ ရာဂါဒိမလေဟီတိ ဝိသုဒ္ဓိ. သဗ္ဗသင်္ခါရာ ဝိမုစ္စနတော ဝိမုတ္တိ. အသင်္ခတမေဝ နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝဋ္ဌေန၊ သန္တိလက္ခဏဓာရဏတော ဝါ ဓာတူတိ အသင်္ခတဓာတု. သုဇ္ဈန္တိ သတ္တာ ဧတာယ ရာဂါဒိမလေဟီတိ သုဒ္ဓိ. အာဝုဏောတိ သံသာရတော နိက္ခန္တုမပ္ပဒါနဝသေနာတိ ဝုတိ၊ တဏှာ၊ တတော နိက္ခန္တတ္တာ နိဗ္ဗုတိ.

၁၀. ခီဏာသဝါဒိစတုက္ကံ အရဟန္တေ. ခီဏာ အာသဝါ ယဿ သော ခီဏာသဝေါ. တတော ဥတ္တရိ ကရဏီယာဘာဝတော နတ္ထိ သိက္ခာ ဧတဿာတိ အသေက္ခော. ဝိဂတော ရာဂေါ ယသ္မာတိ ဝီတရာဂေါ. သံသာရစက္ကဿ အရေ ဟတဝါတိ အရဟာ၊ ‘‘အရဟ’’န္တိပိ ပါဌော.

ဒေဝလောကာဒိပဉ္စကံ သဂ္ဂဿ နာမံ. ဒေဝါနံ လောကော ဘဝနံ ဒေဝလောကော. ဒိဗ္ဗန္တျတြ ဒိဝေါ. အဇ ဂတိယံ၊ အနေကတ္ထတ္တာ ဌိတိယံ၊ စိရံ ဌိယတေ အသ္မိန္တိ အဂ္ဂေါ၊ ဌာနံ၊ သောဘနော အဂ္ဂေါ သဂ္ဂေါ၊ ပုညေန ဝါ သုဋ္ဌု အဇီယတေတိ သဂ္ဂေါ. တယော ဒေဝါ ဒိဗ္ဗန္တျတြေတိ တိဒိဝေါ. ပဓာနတော ဟိ တီဟိ ဟရိဟရဗြဟ္မေဟိ ဗျပဒေသော. တိဒသာနံ ဒေဝါနံ အာလယော ဌာနန္တိ တိဒသာလယော. ကေစိ ပန ‘‘ဒေဝလောကာဒိတ္တယံ သဂ္ဂသာမညဿ နာမံ၊ တိဒိဝါဒိဒွယံ တာဝတိံသဿာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ အမရကောသာဒီသု သာမညသ္မိံယေဝ ဒွိန္နမ္ပိ ဂဟဏတော န သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗံ. ဧတ္ထာပိ နာက၊ သုရလောက၊ တိပိဋ္ဌပ [ဝိသန္တိ သုကတိနော အသ္မိံ ဣတိ ပိဋ္ဌပံ ပိသောဒရာဒိ တိဒသာနံ ပိဋ္ဌပဓိတိ ဒသသဒ္ဒလောပေါ (စိန္တာမဏိဋီကာ)]၊ အဝရောဟ၊ ဖလောဒယ [ဖလဿ ကမ္မဖလဿ ဥဒယော ဒိဋ္ဌိယောဂျဋ္ဌာနံ (တိကဏ္ဍဋီကာ)]၊ မန္ဒရ၊ သေရိက၊ သက္ကဘဝန၊ ခံ၊ နဘာဒီနိ ဒေဝလောကသာမညာနိ ဣဓာနာဂတာနိပိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ.

၁၁-၁၂. တိဒသာဒိစတုဒ္ဒသကံ ဒေဝတာသာမညဿ နာမံ. ဇာတီသု [ဇာတိဇာတီသု (က.)] ဝုတ္တာသု ဗျတ္တိပိ ဝုစ္စတီတိ ဗျတ္တီနံ ဗဟုတ္တာ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော. ဇာတိသတ္တာဝိနာသသင်္ခါတာ တိဿော ဒသာ ပရိမာဏာ ဧတေသန္တိ တိဒသာ. ဧတေ ဟိ မနုဿာဒယော ဝိယ ဗုဒ္ဓိဝိပရိဏာမခယေဟိ န ယုဇ္ဇန္တိ၊ ပဉ္စဝီသတိဝဿုဒ္ဒေသိယာ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ သန္တိ ဝိနဿန္တိ စ. မရဏံ မရော၊ သော ယေသံ နတ္ထိ၊ တေ အမရာ. ဒိဗ္ဗန္တိ ပဉ္စကာမဂုဏာဒီဟိ ကီဠန္တီတိ ဒေဝါ. ဝိဗုဇ္ဈန္တိ န သုပန္တီတိ ဝိဗုဓာ၊ အတီတာနာဂတဇာတိံ ဝိဗုဇ္ဈန္တီတိ ဝါ ဝိဗုဓာ. သုဓာဘောဇနဘုဉ္ဇနသီလတာယ သုဓာသိနော. သမုဒ္ဒုဋ္ဌာ [အမတမထနောဋ္ဌာ (စိန္တာမဏိဋီကာ)] သုရာ အတ္ထိ ယေသံ၊ တေ သုရာ၊ သုရန္တိ ဝါ ကီဠန္တီတိ သုရာ၊ သုခေန ရမန္တီတိ ဝါ သုရာ. ဒီဃာယုကာပိ သမာနာ ယထာပရိစ္ဆေဒံ သမ္ပတ္တကာလေ မရန္တိ သီလေနာတိ မရူ. ဒိဝေါ ဒေဝလောကော ဩကော အာသယော ယေသံ တေ ဒိဝေါကာ. သုဓာဟာရဿ ပါတဗ္ဗဿပိ သမ္ဘဝတော အမတံ ပိဝန္တီတိ အမတပါ၊ အမတောသဓံ ဝါ ပိဝန္တီတိ အမတပါ. သဂ္ဂေ ဝသနသီလတ္တာ သဂ္ဂဝါသိနော. သဒါ ပဉ္စဝီသတိဝဿုဒ္ဒေသိယတ္တာ နိရာကတာ ဇရာ ဧတေသန္တိ နိဇ္ဇရာ. န နိမိသန္တီတိ အနိမိသာ၊ ဘမုကာ နိစ္စလံ ကရောန္တီတျတ္ထော. ဒိဝေ ဝသန္တီတိ ဒိဗ္ဗာ. ဒေဝါ ဧဝ ဒေဝတာ၊ သကတ္ထေ ဒေဝသဒ္ဒတော တာပစ္စယော၊ ဒေဝတာ ဧဝ ဒေဝတာနိ၊ သကတ္ထေ နိပစ္စယော. ‘‘အပုမေ’’တိ ဧတ္ထ ပဌမသကတ္ထိကဝသေန ဣတ္ထိလိင်္ဂတ္တံ၊ ဒုတိယသကတ္ထိကဝသေန နပုံသကလိင်္ဂတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ဒုတိယသကတ္ထိကဝသေနေဝ ဝါ ဒွိလိင်္ဂတ္တံ၊ တတ္ထ ဣတ္ထိလိင်္ဂပက္ခေ ယဒါဒိနာ နိကာရာဒေသော. အမရကောသေ ပန ‘‘ဒေဝတာနိ ပုမေ ဝါ’’တိ [အမရ ၁.၉] ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – ဒေဝတာနိသဒ္ဒေါ ဝိကပ္ပေန ပုလ္လိင်္ဂေ၊ နိစ္စံ နပုံသကေတိ. ဋီကာယဉ္စ ‘‘သကတ္ထိကာ ပကတိတော လိင်္ဂဝစနာနိ အတိဝတ္တန္တီတိ ပုန္နပုံသကတ္တ’’န္တိ [ဒေဝေါ ဧဝ ဒေဝတာ၊ သကတ္ထေ တာ၊ သကတ္ထိကာ အပိ ပစ္စယာ ပကတိတော လိင်္ဂဝစနာဒျတိဝတ္တန္တေ၊ အပီတိ ဣတ္ထိတ္တံ ဒေဝတာ ဧဝ ဒေဝတံ ပညာဒိတ္တာ အဏ (စိန္တာမဏိဋီကာ)] ဝုတ္တံ. တတ္ထ သကတ္ထိကာတိ ဒုတိယသကတ္ထိကံ ဝုတ္တံ၊ ပကတိတောတိ ပဌမသကတ္ထိကံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပုန္နပုံသကတ္တ’’န္တိ၊ ဣတရထာ တာပစ္စယန္တဿ နိစ္စံ ဣတ္ထိလိင်္ဂတာယ ဣတ္ထိလိင်္ဂတ္တမေဝ ဝဒေယျ. သုပဗ္ဗာ၊ သုမနာ၊ တိဒိဝေသာ၊ အာဒိတေယျာ၊ ဒိဝိသဒါ၊ လေခါ၊ အဒိတိနန္ဒနာ၊ အာဒိစ္စာ၊ ရိဘဝေါ [ဝိဘဝါ (က.)၊ ရိကာရော ဒေဝမာတာ သိယာ ဣတိ တိကဏ္ဍေ၊ တတော ဘဝန္တီတိ (စိန္တာမဏိဋီကာ)] အသောပ္ပါ၊ အမစ္စာ [မရဏံ မတိ ဣတိ တိ၊ မတိယံ ဘဝါ မစ္စာ။ န မစ္စာ အမစ္စာ (စိန္တာမဏိဋီကာ)]၊ အမတာသနာ၊ အဂ္ဂိမုခါ၊ ဟဝိဘောဇနာ၊ ဂိရဗ္ဗာဏာ၊ ဒါနဝါရယော၊ ဗိန္ဒာရကာ၊ ပူဇိယာ၊ စိရာယုကာ၊ သဂ္ဂိနော၊ နဘောသဒါဣစ္စာဒီနိပိ ဒေဝတာနံ သာမညနာမာနေဝ.

၁၃. သိဒ္ဓါဒယော ဣမေ ဒေဝယောနိယော ဒေဝပ္ပဘဝါ ဒေဝဝံသာ ဧတေသမုပ္ပတ္တိယံ ဒေဝါနမေဝ အာဒိကာရဏတ္တာ. အဏိမာဒိဂုဏောပေတတ္တာ သိဇ္ဈန္တိ ဧတဿ ယထိစ္ဆိတာ အတ္ထာတိ သိဒ္ဓေါ. ယဿ ဘာသာယ ဗြူဟတိ ကထာ၊ သော ဘူတော၊ ပိသာစပ္ပဘေဒေါ အဓောမုခါဒိ. ဝစနတ္ထော ပန ဘဝန္တိ ဗြူဟန္တိ ကထာ ဧတသ္မာတိ ဘူတောတိ. ဂန္ဓံ အဗ္ဗတိ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ ဂန္ဓဗ္ဗော၊ ဒေဝဂါယနာ ‘‘ဟာဟာ ဟူဟူ’’ ပဘုတယော [အမရ ၁.၅၅]. နိဓယော ဂုယှတီတိ ဂုယှကော၊ သညာယံ ကော၊ မဏိဘဒြာဒိကော ကုဝေရာနုစရော. ယက္ခ ပူဇာယံ၊ ယက္ခီယတေ ပူဇီယတေတိ ယက္ခော၊ ကုဝေရာဒိကော. ရက္ခန္တိ အတ္တာနံ ဧတသ္မာတိ ရက္ခသော၊ ဝိဘီသဏာဒိ. ကုမ္ဘပ္ပမာဏဏ္ဍတာယ ကုမ္ဘဏ္ဍော. ပိသိတံ မံသံ အသတိ ဘက္ခတီတိ ပိသာစော၊ သကုနိ သကုန္တိအာဒိကော ကုဝေရာနုစရော၊ ယဒါဒိနာ ပိသိတဿ ပိဘာဝေါ၊ အသဿ စ သာစာဒေသဘာဝေါ [ပါဏိနိ ၆.၃.၁၀၉၊ မောဂ္ဂလ္လာနပဉ္စိကာ ၁.၄၇]. အာဒိသဒ္ဒေန ဝိဇ္ဇာဓရ၊ အပသရ၊ ကိန္နရေ စ သင်္ဂဏှာတိ. ဝိဇ္ဇံ ဂုဠိကာဉ္ဇနမန္တာဒိကံ ဓရတီတိ ဝိဇ္ဇာဓရော. အပသာရယန္တိ ခလယန္တီတိ အပသရာ၊ ဥဗ္ဗသျာဒိကာ သုရဝေသိယော [အမရ ၁.၅၅]၊ အပသရသဒ္ဒဿ ဇာတိယံ သယံ ဗဟုတ္တံ၊ ဗျတ္တိယန္တု တဒဝယဝံ ဝါ သယံ၊ တထာ စ ဗဟုတ္တံဝ. ဝနာဒိသဒ္ဒေါ ကဒါစိ ဇာတိယံ ပယုဇ္ဇတေ၊ ကဒါစိ ဗျတ္တိယံ. တတြ ယဒါ ဇာတိယံ၊ တဒါ ဗျတ္တိဂတံ သင်္ချမာဒါယ ပဝတ္တတိ. ယဒါ ဗျတ္တိယံ ပယုဇ္ဇတေ၊ တဒါ တံဗျတ္တာဝယဝါနံ ပါဏိပါဒါဒီနံ ဗဟုတ္တသင်္ချမာဒါယ ပဝတ္တတိ. ဝနသဒ္ဒေါ တု ဇာတိဂတေကသင်္ချာဝိသိဋ္ဌဒဗ္ဗာဘိဓာနတော ဓဝါဒိဗျတ္တိဂတဇာတျာဘိဓာနတော ဝါ ဧကဝစနန္တိ အပသရသဒ္ဒေါ ဝါမနာဒိမတေန ဣတ္ထိယံ ဗဟုဝစနေ စ၊ တဒညေသံ ပန မတေန ပုမိတ္ထိယံ ဝစနဒွယေ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဿမုခနရသရီရတ္တာ ကုစ္ဆိတော နရော၊ ကိဉ္စိ ဝါ နရော၊ နရသဒိသတ္တာ ဝါ ကိန္နရော. ဧတာ ဒေဝယောနိယော. ဂဏဒေဝတာ ပန –

‘‘အာဒိစ္စာ ဝိသု ဝသဝေါ၊ တုသိတာ’ဘဿရာ’နိလာ၊

မဟာရာဇိကာ သာဓျာ စ၊ ရုဒ္ဒါ စ ဂဏဒေဝတာ’’တိ [အမရ ၁.၁၀].

အမရကောသေ ကထိတာ.

တတြာဒိစ္စာ ဒွါဒသကာ၊ ဝိသုဒေဝါ ဒသ ဌိတာ၊

ဝသဝေါ အဋ္ဌသင်္ချာတာ၊ ဆတ္တိံသ တုသိတာ မတာ.

အာဘဿရာ စတုသဋ္ဌိ၊ ဝါတာ ပဏ္ဏာသေကူနကာ၊

မဟာရာဇိကနာမာယော၊ ဒွိသတံ ဝီသတာဓိကာ.

သာဓျာ ဒွါဒသ ဝိချာတာ၊ ရုဒ္ဒါ စေကာဒသ ဌိတာ၊

သမယန္တရတော ဧတာ၊ ဝိညေယျာ ဂဏဒေဝတာ.

၁၄. ပုဗ္ဗဒေဝါဒိစတုက္ကံ အသုရေ. ပုဗ္ဗံ ဒေဝါ ပုဗ္ဗဒေဝါ၊ ဒုတိယာသမာသော၊ ပုဗ္ဗေ ဝါ ဒေဝါ ပုဗ္ဗဒေဝါ၊ ပုဗ္ဗေ ဟျေတေ ဒေဝပုရေ ဌိတာ၊ အနန္တရံ သက္ကာဒီဟိ တတော စာလိတာ. သုရာနံ ရိပူ သတ္တဝေါ သုရရိပူ. သုရာနံ ပဋိပက္ခဘာဝတော အသုရာ၊ ဒေဝါ ဝိယ န သုရန္တိ န ကီဠန္တီတိ ဝါ အသုရာ၊ သမုဒ္ဒုဋ္ဌာ ဝါ သုရာ ဒေဝေဟိ အဘျုပဂတာ၊ နာသုရေဟီတိ နတ္ထိ သုရာ ဧတေသန္တိ အသုရာတိ နိကာယန္တရိယာ. ဒနုနာမာယ မာတုယာ အပစ္စံ ဒါနဝါ. ဒနု နာမ တေရသသု ရက္ခသဒုဟိတီသု ဧကိဿာ ဒုဟိတု နာမံ. ဧတေ ပုဗ္ဗဒေဝါဒယော သဒါ ပုမေ ပုလ္လိင်္ဂေ ဝတ္တန္တိ. ဒေစ္စာ၊ ဒေတေယျာ၊ ဒနုဇာ၊ ဣန္ဒာရီ၊ သုရဒိသာ၊ သုက္ကသိဿာ၊ ဒိတိသုတာ၊ ပုဗ္ဗဇာဣစ္စာဒီနိပိ အသုရဿ သာမညနာမာနိ.

တဗ္ဗိသေသာ အသုရပ္ပဘေဒါ. သုရေဟိ သဒ္ဓိံ သင်္ဂါမတ္ထံ အတ္တနော ဗလကာယာနံ ပဟာရံ အာယုဓံ ဒဒါတီတိ ပဟာရဒေါ၊ သော ဧဝ ပဟာရာဒေါ. သံ ပသတ္ထော ဝရော ဇာမာတာ ယဿ သော သမ္ဗရော၊ တဿ ဟိ သက္ကော ဇာမာတာ [သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၅၆]၊ ပုညာဟရီသု ဝါ ဣန္ဒြိယာနိ သံဝုဏောတီတိ သမ္ဗရော. ဗလမေတဿတ္ထီတိ ဗလီ၊ အတိသယဗလကာယတ္တာ ဝါ ဗလီ၊ သော ဧဝ ဗလိ၊ ‘‘ဗလိအာဒယော’’တိ ဣမိနာ သမာသေပိ သန္ဓိ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ. အာဒိနာ မစ္ဆသကုဏာဒိကေပိ ကုဉ္စာဒိကေပိ အသုရဘေဒေ သင်္ဂဏှာတိ.

၁၅. ပိတာမဟာဒျဋ္ဌကံ ဗြဟ္မနိ. ပိတူနံ ပဇာပတီနံ လောကပိတူနမ္ပိ ပိတာ ပိတာမဟော၊ အာမဟပစ္စယော [မောဂ္ဂလ္လာန ၄.၃၈]. သဗ္ဗလောကာနံ ပိတုဋ္ဌာနိယတ္တာ ပိတာ၊ သဗ္ဗလောကံ ဝါ ပါတိ ရက္ခတီတိ ပိတာ၊ ရိတုပစ္စယော. မဟန္တသရီရတာယ ဗြဟ္မာ၊ ဗြဟ ဝုဍ္ဎိယံ မပစ္စယော. လောကာနံ ဤသော ဣန္ဒော လောကေသော. ကမလသမ္ဘဝတ္တာ ကမလံ၊ ပဒ္မံ. တံ အာသနမုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနမဿ ကမလာသနော. ဟိရညံ သုဝဏ္ဏမယံ အဏ္ဍံ ဟိရညံ၊ တဿ ဂဗ္ဘော ဘူဏော [ဂုဏော (က.)] ဟိရညဂဗ္ဘော. ဈာနာဒိဂုဏေဟိ သုရာနံ ဇေဋ္ဌတ္တာ သုရဇေဋ္ဌော. ပဇာနံ သတ္တာနံ ပတိ သာမိဘူတော ပဇာပတိ၊ ပဇံ ပါလေတီတိ ဝါ ပဇာပတိ. အတ္တဘူ၊ ပရမေဋ္ဌိ၊ သယမ္ဘူ၊ စတုရာနနော၊ ဓာတာ၊ ကမလယောနိ၊ ဒုဟိဏော၊ ဝိရိဉ္စိ၊ သဇိတာ၊ ဝေဓာ၊ ဝိဓာတာ၊ ဝိဓိ၊ ဟံသရထော၊ ဝိရိဉ္စော၊ ပပိတာမဟော ဣစ္စာဒယောပိ ဗြဟ္မနာမာနိ.

၁၆-၁၇. ဝါသုဒေဝါဒိပဉ္စကံ ကဏှေ. ဝသုဒေဝဿ အပစ္စံ ဝါသုဒေဝေါ. မစ္စာနံ ဇီဝိတံ ဟရတိ သီလေနာတိ ဟရိ. ကဏှဂုဏယောဂတော ကဏှော. ကေသိံ နာမ အသုရံ ဟတဝါတိ ကေသဝေါ၊ ဤကာရဿ အကာရော၊ ဟနဿ စ ဝေါ. ဝုတ္တဉ္စ –

‘‘ယသ္မာ တယာ ဟတော ကေသီ၊

တသ္မာ မေ သာသနံ သုဏ၊

ကေသဝေါ နာမ နာမေန၊

သေယျော လောကေ ဘဝိဿသီ’’တိ [စိန္တာမဏိဋီကာယမ္ပိ].

စက္ကံ ပါဏိမှိ အဿ စက္ကပါဏိ. ဝိသဏု [ပိဏှု (က.)]၊ နာရာယနော၊ ဝေကုဏ္ဌော၊ ဒါမောဒရော၊ မာဓဝေါ၊ သမ္ဘူ၊ ဒေစ္စာရိ၊ ပုဏ္ဍရီကက္ခော၊ ဂေါဝိန္ဒော၊ ဂရုဠဒ္ဓဇော၊ ပီတမ္ဗရော၊ အစ္စုတော၊ မင်္ဂလော၊ သိင်္ဂီ၊ ဇနာဒ္ဒနော၊ ဥပေန္ဒော၊ ဣန္ဒာဝရဇော၊ စတုဘုဇော၊ ပဒ္မနာဘော၊ မဓုရိပု၊ တိဝိက္ကမော၊ ဒေဝကီနန္ဒနော၊ သောရီ၊ သိရီပတိ၊ ပုရိသောတ္တမော၊ ဝနမာလီ၊ ဗလိဓံသီ၊ ကံသာရာတိ၊ အဓောက္ခဇော၊ သဗ္ဗမ္ဘရော၊ ကေဋဘဇိ [ကေဋဘံ ဇိတဝါ (စိန္တာမဏိဋီကာ)]၊ ဝိဓု၊ သသဗိန္ဒု၊ သိရီကရော၊ သိရီဝရာဟော၊ အဇိတော၊ ပရပုရိသော၊ သိရီဂဗ္ဘော၊ ဆဗိန္ဒု၊ အနန္တော၊ နရကဇိ၊ ကေသရော၊ ဇာတိကီလော၊ နရသီဟော၊ ပုရာဏပုရိသော၊ နလိနေသယော၊ ဝါသု၊ နရာယနော၊ ပုနဗ္ဗသု၊ သဗ္ဗရူပေါ၊ ဓရဏီဓရော၊ ဝါမနော၊ ဧကသိင်္ဂေါ၊ သောမဂဗ္ဘော၊ အာဒိဒေဝေါ၊ အာဒိဝရာဟော၊ သုဝဏ္ဏဗိန္ဒု၊ သဒါယောဂီ၊ သနာတနော၊ ရာဟုမုဒ္ဓဘိဒေါ၊ ကာဠနေမိ၊ ပဏ္ဍဝေါ၊ ဝဍ္ဎမာနော၊ သတာနန္ဒော၊ ပဇာနာထော၊ သုယာမုနောဣစ္စာဒီနိ ဝိသဏုနာမာနိ. အဿ ပန ပိတု နာမာနိ ဝသုဒေဝေါ၊ အာနကဒုန္ဒုဘိ [အမရ ၁.၂၃] ဣစ္စာဒီနိ. ရထဝါဟော ပနဿ ဒါရုကော နာမ [တိကဏ္ဍသေသ ၁.၁.၃၄]. မန္တီ ပန ပဝနဗျာဓိ နာမ [မန္တီ ပဝနဗျာမိ ဥဒ္ဓဝေါ (တိတဏ္ဍသေသ ၁.၁.၃၅) ပဝနဗျာဓိ။ ဥဒ္ဓဝေါ ဣတိ ဒွေ ပိဏှုဿ မန္တိနော (ကဋ္ဋီကာ)].

မဟိဿရာဒိဆက္ကံ ဟရေ. မဟန္တော ဣဿရော ဝိဘူတိ ဧတဿာတိ မဟိဿရော. ဂုဏာဝတ္ထာရဟိတော သမ္ပတိ ပရမာနန္ဒရူပတ္တာ နိဗ္ဗိကာရော သမတိ ဘဝတီတိ သိဝေါ၊ နိရုတ္တိနယေန အကာရဿ ဣတ္တံ၊ မဿ ဝေါ စ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ယဒါဒိနာ ဝါ နိရုတ္တိနယေန ဝါ သဒ္ဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ. သူလပါဏိတ္တာ သူလီ. ဣဋ္ဌေ ပဘဝတီတိ ဣဿရော၊ ဣဿတိ အဘိဘဝတီတိ ဝါ ဣဿရော. ပသူနံ ပမထာနံ ပတိ ပသုပတိ. ‘‘ပသု မိဂါဒေါ ဆဂလေ၊ ပမထေပိ ပသု ပုမေ’’တိ ရုဒ္ဒေါ [ရဘသော (က.)]. ( ) [(ဂုဏေ) (က.)] ဝိသိဋ္ဌတမောဂုဏတ္တာ သဗ္ဗံ ဟရတီတိ ဟရော. ဝုတ္တောတိ ကြိယာပဒံ. သမ္ဘု၊ ဤသော၊ သဗ္ဗော၊ ဤသာနော၊ သင်္ကရော၊ စန္ဒသေခရော၊ ဘူတေသော၊ ခဏ္ဍပရသု၊ ဂိရီသော၊ မစ္စုဉ္ဇယော၊ ပိနာကီ၊ ပမထာဓိပေါ၊ ဥဂ္ဂေါ၊ ကပဒ္ဒိ၊ သိရီကဏ္ဌော၊ ကာဠကဏ္ဌော၊ ကပါလဘရော၊ ဝါမဒေဝေါ၊ မဟာဒေဝေါ၊ ဝိရူပက္ခော၊ တိလောစနော၊ သဗ္ဗညူ၊ နီလလောဟိတော၊ မာရဟရော၊ ဘဂ္ဂေါ၊ တျမ္ဗကော၊ တိပုရန္တကော၊ ဂင်္ဂါဓရော၊ အန္ဓကရိပု၊ ဗျောမကေသော၊ ဘဝေါ၊ ဘီမော၊ ရုဒ္ဒေါ၊ ဥမာပတိ၊ ဘဂါလီ၊ ကပိသဉ္ဇနော၊ ဟီရော၊ ပဉ္စာနနော၊ ခကုန္တလော၊ ဂေါပါလကော၊ ပိင်္ဂက္ခော [ဝိဘင်္ဂေါ (က.)]၊ ကူဋကရော၊ စန္ဒာပီဠော၊ မဟာနဋော၊ သမီရော၊ ဟော၊ နန္ဒိဝဍ္ဎနော၊ ဂုဠာကေသော [မိဂူဟော (က.)]၊ မိဟိရာဏော၊ မေဃဝါဟနော၊ သုပ္ပတာပေါ [သုပ္ပသာဒေါ (က.)]၊ ဥ၊ ထာဏု [ဥပါဏ္ဍော (က.)]၊ သိပိဝိဋ္ဌော၊ ကီလော၊ ဓမ္မဝါဟနောဣစ္စာဒီနိပိ ဟရနာမာနိ.

ကုမာရာဒိတ္တယံ ဟရဿ ပုတ္တေ. ကုမာရ ကီဠာယံ၊ ကုမာရေတိ ကီဠတီတိ ကုမာရော၊ သောဠသဝဿိကော၊ အယဉ္စ သောဠသဝဿိကော. ‘‘ဗာလော စ သောဠသ ဘဝေ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ခဏ္ဍတိ ဒါနဝဗလန္တိ ခန္ဒော၊ ဏ္ဍဿ န္ဒော. သတ္တိံပဟရဏဝိသေသံ ဓရတီတိ သတ္တိဓရော၊ ပဘာဝုဿာဟမန္တသင်္ခါတံ ဝါ သတ္တိတ္တယံ ဓရတီတိ သတ္တိဓရော. အမရကောသေ ပန –

‘‘ကတ္တိကေယျော မဟာသေနော၊

သရဇာတော ဆဠာနနော၊

ပဗ္ဗတီနန္ဒနော ခန္ဒော၊

သေနာနီ အဂ္ဂိဘူ ဂုဟော.

ဗာဟုလေယျော တာရကဇိ၊

ဝိသာခေါ သိခိဝါဟနော၊

ဆမာတုရော သတ္တိဓရော၊

ကုမာရော ကောဉ္စဒါရဏော’’တိ [အမရ ၁.၄၁-၂] ဝုတ္တံ.

၁၈-၂၁. သက္ကာဒီနိ ဝီသတိ သက္ကဿ နာမာနိ. အသုရေ ဇေတုံ သက္ကုဏာတီတိ သက္ကော. ပုရေ၊ ပုရံ ဝါ ဒဒါတီတိ ပုရိန္ဒဒေါ. ဒေဝါနံ ရာဇာ ဒေဝရာဇာ. ဝဇိရံ ပါဏိမှိ အဿ ဝဇိရပါဏိ. သုဇာယ အသုရကညာယ ပတိ သုဇမ္ပတိ. ဗဟူနံ ဒေဝမနုဿာနံ စိန္တိတတ္ထဿ ဒဿနသမတ္ထတာယ သဟဿက္ခော. မဟတံ ဒေဝါနံ ဣန္ဒော ရာဇာ မဟိန္ဒော၊ ဒေဝေဟိ မဟိတဗ္ဗော ဝါ ဣန္ဒော ရာဇာ မဟိန္ဒော၊ မဟန္တော စ သော ဣန္ဒော စာတိ ဝါ မဟိန္ဒော. ဝဇိရံ အာဝုဓံ ယဿ ဝဇိရာဝုဓော၊ ‘‘ဝဇိရာယုဓော’’တိပိ ပါဌော. ဝသူနိ ရတနာနိ သန္တျဿေတိ ဝါသဝေါ. ဒသသတာနိ နယနာနိ ယဿ သော ဒသသတနယနော. ဒွိန္နံ ဒေဝလောကာနံ အဓိပတိဘူတတ္တာ တိဒိဝါဓိဘူ. သုရာနံ နာထော သုရနာထော. ဝဇိရံ ဟတ္ထေ ယဿ သော ဝဇိရဟတ္ထော. ဘူတာနံ သတ္တာနံ ပတိ ဘူတပတိ. မဟိတဗ္ဗတ္တာ မဃဝါ. မဟ ပူဇာယံ၊ ဟဿ ဃဝေါ. ကောသသင်္ခါတာနိ ဓနာနိ သန္တိ ယဿ၊ သော ကောသိယော၊ ‘‘ကောသိယဂေါတ္တတာယ ကောသိယော’’တိ စ ဝဒန္တိ. ဣန္ဒတိ ပရမိဿရိယေန ယုဇ္ဇတေတိ ဣန္ဒော. ဝတြံ နာမ အသုရံ အဘိဘဝတီတိ ဝတြဘူ. ပါကော နာမဝတြာသုရဿ ဘာတာ၊ တဿ သာသနတော နိဂ္ဂဟတော ပါကသာသနော. ဝိဍံ ဗျာပကံ ဩဇော ဧတဿ ဝိဍောဇော. သုနာသီရော၊ ပုရန္ဒရော၊ လေခါသဘော [လေခနံ ဒေဝါနံ ဥသတော ဥတ္တမော (စိန္တာမဏိဋီကာ)]၊ ဒိဝပတိ၊ သုရပတိ၊ ဗလာရာတိ၊ သစီပတိ၊ ဇမ္ဘဘေဒီ၊ ဟရိဟယော၊ နမုစိသူဒနော၊ သံကန္ဒနော၊ မေဃဝါဟနော၊ အာခဏ္ဍလော [အာခဏ္ဍယတိ ပရဗလံ ဥသာဒိတ္တာ ကလစ (စိန္တာမဏိဋီကာ)]၊ ကောသိကော၊ သုရဂါမဏီ၊ နာကနာထော၊ ဟရီ ဣစ္စာဒီနိပိ သက္ကဿ နာမာနိ.

အဿ သက္ကဿ ဘရိယာ သုဇာတာ နာမ. သုခေန ဇာတာ၊ သုန္ဒရာ ဝါ ဇာတိ ယဿာ သာ သုဇာတာ. ပုလောမဇာ၊ သစီ၊ ဣန္ဒာနီ ဣစ္စာဒီနိပိ သက္ကဘရိယာယ နာမာနိ.

အဿ သက္ကဿ ပုရံ မသက္ကသာရာဒယော တယော ဘဝေ. မော စ သက္ကော စ မသက္ကာ၊ တေ သရန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ဧတ္ထ ကီဠာဝသေနာတိ မသက္ကသာရာ၊ မဟိဿရာဒီနံ ပရိသာနံ၊ သက္ကဿ စ ကီဠာနုဘဝနဋ္ဌာနန္တျတ္ထောတိ စိန္တာမဏိထုတိဋီကာယံ ဝုတ္တံ. သင်္ဂဟဋီကာယံ ပန ‘‘မသက္ကန္တိ ဝါ ဝသောကန္တိ ဝါ အသုရပုရဿ နာမံ၊ ဣဒံ ပန တေသံ ဥတ္တမတ္တာ မသက္ကသာရော၊ ဝသောကသာရောတိ စ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အမရာ ဧတိဿံ သန္တိ အမရဝတီ၊ သာ ဧဝ အမရာဝတီ၊ ရဿဿ ဒီဃတာ [ပါဏိနီ ၆.၃.၁၁၉].

အဿ သက္ကဿ ပါသာဒေါ ဝေဇယန္တော နာမ. ဝေဇယန္တီ ပဋာကာ ပသတ္ထာ၊ ဘူတာ ဝါ အဿ အတ္ထီတိ ဝေဇယန္တော.

အဿ သက္ကဿ သဘာ သုဓမ္မာ မတာ. သောဘနော ဓမ္မော အဿာတိ သုဓမ္မာ၊ ဒေဝမဏ္ဍပေါ.

၂၂. တဿ သက္ကဿ ရထော ဝေဇယန္တော နာမ. ဝေဇယန္တီနာမာယ ပဋာကာယ ယောဂတော ဝေဇယန္တော. တဿ သက္ကဿ သာရထိ သူတော မာတလိနာမ. မတလဿ [မာတလာယ (က.)] အပစ္စံ မာတလိ၊ တဿ သက္ကဿ ဂဇော ဧရာဝဏော နာမ၊ ဣရာဝဏော သမုဒ္ဒေါ၊ တတြဇာတော ဧရာဝဏော [ဣရာဝတိ သမုဒ္ဒေ ဇာတော (ဧရာဝတော)၊ သေသေ အဏ။ ပိသောဒရာဒိတ္တာ ဏတ္တေ ဧရာဝဏော (စိန္တာမဏိဋီကာ)]. တဿ သက္ကဿ သိလာသနံ ပဏ္ဍုကမ္ဗလော နာမ. ပဏ္ဍုဝဏ္ဏကမ္ဗလသဒိသတ္တာ ပဏ္ဍုကမ္ဗလော. သိလာ ပါသာဏော ဧဝ အာသနံ သိလာသနံ.

၂၃. တဿ သက္ကဿ ပုတ္တာ သုဝီရ၊ ဇယန္တဣစ္စာဒယော. အတိသယေန သူရတ္တာ သုဝီရော. အသုရေ ဇယတီတိ ဇယန္တော. တဿ သက္ကဿ ပေါက္ခရဏီ နန္ဒာ နာမ ဘဝေ. နန္ဒီယတီတိ နန္ဒာ. ပေါက္ခရံ ဝုစ္စတိ ပဒုမံ၊ သလိလဉ္စ၊ တေဟိ သတ္တာနံ မနံ အတ္တာနံ နယတီတိ ပေါက္ခရဏီ၊ ပေါက္ခရေန ဝါ သုန္ဒရေန အဏ္ဏေန ဇလေန သဟိတတ္တာ ပေါက္ခရဏ္ဏီ၊ သာ ဧဝ ပေါက္ခရဏီ. တဿ သက္ကဿ ဝနာနိ ဥယျာနာနိ နန္ဒနာဒီနိ စတ္တာရိ. နန္ဒယတီတိ နန္ဒနံ. နာနာဒိဗ္ဗရုက္ခေဟိ မိဿကတ္တာ မိဿကံ. နာနာလတာဟိ ဝလ္လီဟိ စိတ္တတ္တာ စိတ္တလတာ၊ နာနာဝိရာဂဝဏ္ဏဝိစိတ္တာယ ဝါ လတာယ သမန္နာဂတတ္တာ စိတ္တလတာ၊ ဒေဝတာနံ ဝါ စိတ္တာသာ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ စိတ္တာ၊ အာသာဝတီ နာမ လတာ၊ သာ ယဿ အတ္ထိ၊ တံ စိတ္တလတာ. ဒေဝတာနံ ဝါ စိတ္တံ လန္တိ ဂဏှန္တီတိ စိတ္တလာ၊ ဒိဗ္ဗရုက္ခာ၊ တေသံ သမူဟော စိတ္တလတာ၊ ဣတ္ထိလိင်္ဂေန တဿ ဝနဿ နာမံ၊ ယထာ ‘‘ခုဒ္ဒသိက္ခာ’’တိ. ဖာရုသကာနိ ယတ္ထ သန္တိ၊ တံ ဖာရုသကံ.

၂၄. အသနျာဒိတ္တယံ တဿ သက္ကဿ အာယုဓံ. အဿတေ ဘုဇ္ဇတေ လောကဓာတုကမနေနာယုဓေနာတိ အသနိ၊ အယံ အသနိသဒ္ဒေါ ဒွီသု ပုမိတ္ထိလိင်္ဂေသု ဝတ္တတိ. ကုလိမှိ သက္ကဿ ဟတ္ထေ သေတိ တိဋ္ဌတီတိ ကုလိသံ၊ ကုလိ ဟတ္ထော ဘုဇာဒလောတိ ဟိ တိကဏ္ဍသေသော [တိကဏ္ဍသေသ ၂.၆.၂၆]. ကုယံ ဝါ ပထဝိယံ လိသတိ တနု ဘဝတီတိ ကုလိသံ. ဝဇ ဂတိယံ၊ ဝဇတေဝ န ပဋိဟညတေ ယဿ ဂမနံ ကေနစီတိ ဝဇိရံ၊ ဣရပစ္စယော. ဝဇိရသဟစရဏတော ကုလိသသဒ္ဒေါပိ ပုန္နပုံသကေ. ဘိဒုရံ၊ ပဝိ၊ သတကောဋိ၊ သုရု၊ သမ္ဗော၊ ဒမ္ဘောလိဣစ္စာဒီနိပိ ဝဇိရဿ နာမာနိ. တတြ ဘိဒုရံ ပုန္နပုံသကေ၊ ပဝိအာဒယော ပုမေ.

ရမ္ဘာ စ အလမ္ဗုသာ စ ဣစ္စာဒိကာ ဒေဝိတ္ထိယော အစ္ဆရာယော နာမာတိ ဝုတ္တာ. အစ္ဆရာဝိသေသာ ဟိ ဧတာ. အစ္ဆော နိမ္မလဝဏ္ဏော ဧတာသမတ္ထီတိ အစ္ဆရာယော. ‘‘အပသရာ’’တိပိ ဧတာသမေဝ သာမညသညာ. ဒေဝပုတ္တာနံ ရတိံ ဘာဝေန္တိ ဝဍ္ဎေန္တီတိ ရမ္ဘာ၊ ရံ ကာမဂ္ဂိံ ဘန္တိ ဒီပယန္တိ ဇာလေန္တီတိ ဝါ ရမ္ဘာ၊ နိဂ္ဂဟီတာဂမော. ကာမရတိဝသေန ဒေဝပုတ္တေ အတ္တနိ ဝသာပေတုံ အလံ သမတ္ထာတိ အလမ္ဗုသာ၊ အဿုကာရော. ဒေဝါနံ ဒေဝပုတ္တာနံ၊ ဒေဝီဘူတာ ဝါ ဣတ္ထိယော ဒေဝိတ္ထိယော.

‘‘ပဉ္စသိခေါ၊ ဟာဟာ၊ ဟူဟူ’’ဣစ္စာဒယော ဂန္ဓဗ္ဗာ နာမ. ပဉ္စ သိခါ စူဠာ ယဿ သော ပဉ္စသိခေါ. ‘‘ဟာ’’တိ အနန္ဒိတံ ဓနိံ [နိန္ဒိဘဒ္ဓနိံ (စိန္တာမဏိဋီကာ)] ဇဟတီတိ ဟာဟာ. ‘‘ဟူ’’တိ ဂီတဝိသေသသဒ္ဒံ ဟူယတေတိ ဟူဟူ. ဂန္ဓံ အဗ္ဗန္တိ ဘုဉ္ဇန္တီတိ ဂန္ဓဗ္ဗာ၊ ဂါယနံ ဝါ ဓမ္မော ဧတေသံ ဂန္ဓဗ္ဗာ၊ မ္မဿ ဗ္ဗော.

၂၅. ဝိမာနာဒိဒွယံ ဝိမာနေ. ဒေဝါနမာကာသေ ဂမနံ ယေန တံ ဝိမာနံ၊ ဝိဂတံ [ဝိနာ (က.)] မာနံ ဥပမာနမဿ ဝိမာနံ. ဝိဟေ အာကာသေ ဂစ္ဆတီတိ ဗျမှံ၊ ဟကာရတော ပုဗ္ဗေ အမပစ္စယော. ဧတ္ထ စ ဝိမာနဗျမှသဒ္ဒါ ဒွေပိ အနိတ္ထိယံ ပုန္နပုံသကေ ဝတ္တန္တိ.

ပီယုသာဒိတ္တယံ အမတေ. ပီယတေတိ ပီယုသံ၊ ‘‘အမတပါ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ၊ ဥသပစ္စယော [ဥဏာဒိ ၄.၇၆ ဏွာဒိ ၂၁၅ သုတ္တေသု ပန ‘‘ပီယူသ’’မိတိ ဒိဿတိ]. ‘‘ပေယုသော’’တိပိ နာမမဿ. န မတံ မရဏမနေန အမတံ. သုခေန ဓယန္တိ ပိဝန္တိ တံ ဣတိ သုဓာ. ဧတ္ထ စ အမတသဒ္ဒေါ ယညသေသပီယုသသလိလဃတာဒီသု နပုံသကေ၊ ဓနွန္တရိဒေဝါဒီသု ပုလ္လိင်္ဂေ၊ ဂဠောဈာဘယာမလကျာဒီသု ဣတ္ထိလိင်္ဂေတိ တီသု ဝတ္တတိ [အမတံ ယညသေသေ စ၊ ပီယူသေ သလိလေ ဃတေ အယာစိတေ စ မောက္ခေ စ၊ နာ ဓနွန္တရိဒေဝသု အမတာ မာဂဓီပထျာ ဂုဠုစျာမလကီသု စ (မေဒိနီကောသ ၁၆ ၇၇-၈)]၊ တံသဟစရဏတော ပီယုသသဒ္ဒေါပိ တီသု လိင်္ဂေသု. သုဓာသဒ္ဒေါ ပန အမတနုဟီလေပါဒီသုပိ နိစ္စမိတ္ထိလိင်္ဂေါဝ [သုဓာ လေပေါ’မတံ နုဟီ (အမရ ၂၃.၁၀၁)].

သိနေရုအာဒိပဉ္စကံ ပဗ္ဗတရာဇေ. သိနာ သောစေယျေ၊ သိနာတိ သောစေတိ ဒေဝေတိ သိနေရု၊ ဧရုပစ္စယော. မီ ဟိံသာယံ၊ မိနာတိ ဟိံသတိ သဗ္ဗေ ပဗ္ဗတေ အတ္တနော ဥစ္စတရဋ္ဌေနာတိ မေရု၊ ရုပစ္စယော. တိဒိဝါနံ ဒွိန္နံ ဒေဝလောကာနံ အာဓာရော ပတိဋ္ဌာတိ တိဒိဝါဓာရော. ဒေဝေ နယတီတိ နေရု. သုမေရူတိ ဥပသဂ္ဂေန နာမံ ဝဍ္ဎိတံ. ဟေမဒ္ဒိ၊ ရတနသာနု၊ သုရာလယာဒီနိပိ ပဗ္ဗတရာဇဿ နာမာနိ.

၂၆. ယုဂန္ဓရာဒီနိ သိနေရုဿ ပရိဝါရဘူတာနံ သတ္တန္နံ ပရိဘဏ္ဍပဗ္ဗတာနံ နာမာနိ. စန္ဒသူရိယသင်္ခါတံ ယုဂံ ဓာရေတိ တဒုဗ္ဗေဓမဂ္ဂစာရိတ္တာတိ ယုဂန္ဓရော. ဤသံ မဟိဿရံ ဓာရေတိ တဿ နိဝါသဋ္ဌာနတ္တာတိ ဤသဓရော. ကရဝီရာ အဿမာရကာ ဗဟဝေါ ဧတ္ထ သန္တီတိ ကရဝီရော၊ ကေ ဝါ မယူရာ ရဝန္တိ ဧတ္ထာတိ ကရဝီရော၊ ‘‘ကရဝီကော’’တိပိ ပါဌော၊ ဣဓာပိ ပစ္ဆိမောယေဝတ္ထော၊ ကရဝီကသကုဏာ ဝါ ဗဟဝေါ ဧတ္ထ သန္တီတိ ကရဝီကော. သုဒဿနာ ဩသဓိဝိသေသာ ဗဟုကာ ဧတ္ထ သန္တီတိ သုဒဿနော၊ သုခေန ပဿိတဗ္ဗတ္တာ ဝါ သုဒဿနော၊ သုန္ဒရံ ဝါ ဒဿနံ ဧတ္ထာတိ သုဒဿနော. ပဉ္စန္နံ ပဗ္ဗတစက္ကာနံ နေမိသဒိသံ ကတွာ အတ္တာနံ ဓာရေတီတိ နေမိန္ဓရော၊ နေမိဘာဝေန ဝါ ဓာရေတဗ္ဗော ဥပလက္ခေတဗ္ဗောတိ နေမိန္ဓရော၊ နေမိံဝါ ရထဒ္ဒုမံ ဓာရေတိ ယေဘုယျေနာတိ နေမိန္ဓရော. ဝိနတာ နာမ သုပဏ္ဏမာတာ၊ တဿာ နိဝါသဋ္ဌာနတ္တာ ဝိနတကောတိ စိန္တာမဏိဋီကာ. ဝိတ္ထိဏ္ဏာ ဝါ နတာ နဒိယော ဧတ္ထာတိ ဝိနတကော. အဿကဏ္ဏာ သဇ္ဇဒုမာ ဗဟဝေါ ဧတ္ထ သန္တီတိ အဿကဏ္ဏော၊ အဿကဏ္ဏသဒိသကူဋတ္တာ ဝါ အဿကဏ္ဏော. ကုလာစလာတိ ဧတေ သိနေရုအာဒယော အဋ္ဌ ပဗ္ဗတာ အစလသင်္ခါတာနံ ပဗ္ဗတာနံ ကုလာနိ ယောနိယော ပဘဝါ၊ ဧတေ စ သိနေရုအာဒယော အနုပုဗ္ဗသမုဂ္ဂတာ၊ သဗ္ဗဗာဟိရော စေတ္ထ အဿကဏ္ဏော. နိမိဇာတကေ ပန –

‘‘သုဒဿနော ကရဝီကော၊ ဤသဓရော ယုဂန္ဓရော၊

နေမိန္ဓရော ဝိနတကော၊ အဿကဏ္ဏော ဂိရိ ဗြဟာ’’တိ [ဇာ. ၂.၂၂.၅၆၈].

ဝတွာ သိနေရုံ ပရိက္ခိပိတွာ အဿကဏ္ဏော နာမ ပဗ္ဗတော ပတိဋ္ဌိတော၊ တံ ပရိက္ခိပိတွာ ဝိနတကော နာမ ပဗ္ဗတောတိ ဧဝမညောယေဝါနုက္ကမော ကထိတော. ကိဉ္စာပိ ကထိတော၊ နာမဘေဒမတ္တကတောယေဝ ပနေတ္ထ ဘေဒေါ၊ နာတ္ထဘေဒကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၂၇. အာကာသဝါဟီဂင်္ဂါယံ မေရုသိင်္ဂေါဗ္ဘဝါယံ မန္ဒာကိနျာဒိနာမတ္တယံ. မန္ဒံ အကိတုံ သီလမဿာတိ မန္ဒာကိနီ. အာကာသေ သန္ဒမာနာ ဂင်္ဂါ အာကာသဂင်္ဂါ. သုရာနံ ဒေဝါနံ နဒီ သုရနဒီ. သုရဒီဃိကာတိပိ ဧတိဿာ နာမံ.

၂၈. ကောဝိဠာရာဒိတ္တယံ ‘‘ဖလဟရော’’တိချာတေ ပါရိစ္ဆတ္တကေ. ကုံ ပထဝိံ ဝိဒါရယတိ မူလေနာတိ ကောဝိဠာရော၊ဒဿ ဠော. ပရိ သမန္တတော ဆတ္တံ ဝိယ တိဋ္ဌတီတိ ပါရိစ္ဆတ္တကော. ပါရိနော သမုဒ္ဒဿ ဇာတော အပစ္စံ ပါရိဇာတကော၊ သကတ္ထေ ကော. ပါရိဘဒ္ဒေါ၊ နိမ္ဗတရု၊ မန္ဒာရောဣစ္စာဒီနိပိ ပါရိစ္ဆတ္တကဿ နာမာနိ.

ကပ္ပရုက္ခော စ သန္တာနော စ အာဒိနာ မန္ဒာရော ပါရိဇာတကော စ ဟရိစန္ဒနဉ္စ ဧတေ ပဉ္စ ဒေဝဒ္ဒုမာ [အမရ ၁.၅၃] ဒေဝတရဝေါ ဒေဝဘူမီသွေဝ သမ္ဘဝတော. ကပ္ပေါ သင်္ကပ္ပိတော အတ္ထော၊ တဿ ရုက္ခော ဇညဇနကဘာဝေန သမ္ဗန္ဓော၊ ကပ္ပံ ဝါ ဌိတော ရုက္ခော ကပ္ပရုက္ခော. တနနံ တာနော၊ ဘာဝေ ဏော. ဂန္ဓဿ သမ္မာ တာနော အဿေတိ သန္တာနော၊ သိရီသရုက္ခော. မန္ဒန္တေ မောဒန္တေ ဒေဝါ အနေနာတိ မန္ဒာရော၊ အာရပစ္စယော. ဟရိမိန္ဒံ စဒယတိ သုခယတီတိ ဟရိစန္ဒနံ. ဧတေ ပဉ္စ ဒေဝတရဝေါ အမရကောသနယေန ဝုတ္တာ၊ သောဂတနယေန ပန သတ္တ ဒေဝတရဝေါ. ဝုတ္တဉ္စ –

‘‘ပါဋလီ သိမ္ဗလီ ဇမ္ဗူ၊ ဒေဝါနံ ပါရိဆတ္တကော၊

ကဒမ္ဗော ကပ္ပရုက္ခော စ၊ သိရီသေန ဘဝတိ သတ္တမ’’န္တိ [ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၅၈၄၊ သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.၁ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ].

တတ္ထ ပါဋလီတိ စိတြပါဋလီ၊ သာ အသုရလောကေ တိဋ္ဌတိ. တထာ သိမ္ဗလီ ဂရုဠေသု၊ ဇမ္ဗူ ဇမ္ဗုဒီပေ၊ ပါရိစ္ဆတ္တကော တာဝတိံသေ၊ ကဒမ္ဗော အပရဂေါယာနေ. ကပ္ပရုက္ခော ဥတ္တရကုရူသု၊ သိရီသော ပုဗ္ဗဝိဒေဟေတိ. ဧတေ သတ္တ ဒေဝါနမေဝ ပတိဋ္ဌာနဘူမီသု သမ္ဘဝတော ဒေဝတရဝေါတွေဝ ဝုစ္စန္တိ.

သဂ္ဂဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

၂၉. ပုဗ္ဗပစ္ဆိမဥတ္တရာ ဒိသာ ယထာက္ကမံ ပါစီ ပတီစီ ဥဒီစီ နာမ ဘဝန္တိ. ပဌမံ ပါတော အန္စတိ ရဝိ ယဿံ သာ ပါစီ၊ နကာရလောပေါ. ပစ္ဆာ ဒိဝါဝသာနေ အန္စတိ ရဝိ ယဿံ သာ ပတီစီ. ဥဒ္ဓံ အန္စတိ ရဝိ ယဿံ သာ ဥဒီစီ၊ ယဿံ ဝါ သီတဝိယောဂံ ဒတွာ အန္စတိ သာ ဥဒီစီ၊ ဝိယောဂတ္ထဝါစကော ဟေတ္ထ ဥကာရော၊ ဒသဒ္ဒေါ ဒါနတ္ထော. အထ ဝါ ပန္စတိ ပုဗ္ဗဘာဝမာပဇ္ဇတေတိ ပါစီ. ပတိန္စတိ ပစ္ဆာဘာဝမာပဇ္ဇတေတိ ပတီစီ. ဥဒဉ္စတိ သီတဝိယောဂဒါနတ္တမာပဇ္ဇတေတိ ဥဒီစီ. ဧတ္ထ စ ဥဒီစီသဟစရဏတော ပတီစီ ဣတ္ထိယံ၊ ပတီစီသဟစရဏတော ပါစီ ဣတ္ထိယံ ဝတ္တတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ တံတံသဟစရဏဘာဝေန တဿ တဿ တံတံလိင်္ဂတ္တမုပနေယျုံ. ပုဗ္ဗပစ္ဆိမဥတ္တရာတိ သဗ္ဗနာမဿ ဝုတ္တမတ္တေ ပုမ္ဘာဝေါ.

ဒက္ခိဏာဒိဒွယံ ဒက္ခိဏဒိသာယံ. မဇ္ဈေ အပါယံ အဉ္စတိ ယဿံ ရဝိ၊ သာ အပါစီ. မဇ္ဈတ္ထောယံ အပသဒ္ဒေါ၊ ယထာ ‘‘အပဒိသ’’န္တိ၊ ‘‘အဝါစီ’’တိပိ ပါဌော၊ အဝပုဗ္ဗော အဉ္စ အဓောမုခီဘာဝေ. အဝဉ္စတိ အဓောမုခီ ဘဝတိ ယဿံ ရဝိ၊ သာ အဝါစီ. ဥဏှာဒိကေ ဝါ တဗ္ဗိယောဂေ ကရောန္တော ယဿံ ရဝိ အဉ္စတိ၊ သာ အဝါစီ. ဝိဒိသာဒိဒွယံ ဒိသာမဇ္ဈေ. ဒိသာဟိ ဝိနိဂ္ဂတာ ဝိဒိသာ. ဒိသာနမနုရူပါ၊ အနုဝတ္တကာ ဝါ ဒိသာ အနုဒိသာ. အပဒိသန္တိပိ ဝိဒိသာယ နာမံ [နပုံသကာဗျယံ တွ’ပဒိသံ (အမရ ၃.၆)].

၃၀. ဧရာဝတာဒယော အဋ္ဌ ဂဇာ ပုဗ္ဗာဒီနံ ဒိသာနံ ရက္ခဏတော ဒိသာဂဇာ နာမ၊ ပုဏ္ဍရီကံ နာမ သိတမ္ဗောဇံ၊ တံသဒိသဝဏ္ဏတာယ ပုဏ္ဍရီကော. ရဿသရီရတာယ ဝါမနော. ကုယံ ပထဝိယံ မောဒတေ ကုမုဒေါ. အဉ္ဇနဝဏ္ဏတာယ အဉ္ဇနော. ပုပ္ဖါ ပကာသမာနာ ဒန္တာ အဿ ပုပ္ဖဒန္တော. သဗ္ဗဘူမိယံ စရတီတိ သဗ္ဗဘုမ္မော၊ သဗ္ဗဘုမ္မော ဝါ စက္ကဝတ္တီ တဿာနုရူပတ္တာ သဗ္ဗဘုမ္မော. သောဘနဒန္တာဝယဝတ္တာ သုပ္ပတီကော [သောဘနာ ပတီကာ အဝယဝါ’ဿ သုပ္ပတီကော (က.)]. ‘‘သုပ္ပတီကော သောဘနင်္ဂေ၊ ဘဝေ ဤသာနဒိသာဂဇေ’’တိ ဟိ နာနတ္ထသင်္ဂဟေ ဝုတ္တံ. ဧရာဝတာဒီနံ ဒိသာနံ သမ္ဗန္ဓကထနံ ပါစီဝါရဏာဒိနာမသူစနတ္ထံ၊ ဧသံ ကရေဏုယော ပန –

အဗ္ဘမု ကပိလာ စေဝ၊ ပိင်္ဂလာ နုပမာ မတာ၊

တမ္ဗကဏ္ဏီ သုဘဒန္တီ၊ အင်္ဂနာ အဉ္ဇနာဝတီ [အမရ ၃.၅].

၃၁. ဓတရဋ္ဌာဒိဒွယံ ပုဗ္ဗဒိသာဓိပတိဒေဝေ. ဓာရိတံ ရဋ္ဌမနေနာတိ ဓတရဋ္ဌော၊ ရဿ တော. ပဉ္စသိခါဒီနံ ဂန္ဓဗ္ဗာနံ အဓိပေါ နာယကော ဂန္ဓဗ္ဗာဓိပေါ. ကုမ္ဘဏ္ဍသာမျာဒိဒွယံ ဒက္ခိဏဒိသာဓိပတိဒေဝေ. ကုမ္ဘဏ္ဍာနံ သာမိ နာယကော ကုမ္ဘဏ္ဍသာမိ. ဝိရုဟန္တိ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိမာပဇ္ဇန္တိ ဧတသ္မိံ ကုမ္ဘဏ္ဍာတိ ဝိရူဠှကော. ဝိရူဠှံ ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တံ ဝါ ကံ သုခမေတဿာတိ ဝိရူဠှကော. ဝိရူပက္ခာဒိဒွယံ ပစ္ဆိမဒိသာဓိပတိဒေဝေ. ဝိရူပါနိ အက္ခီနိ ယဿ ဝိရူပက္ခော၊ ဝိဝိဓသဏ္ဌာနာနိ အက္ခီနိ ယဿ ဝါ ဝိရူပက္ခော. နာဂါနံ အဓိပတိ နာဂါဓိပတိ.

၃၂. ယက္ခာဓိပါဒိစတုက္ကံ ကုဝေရေ. အာဠဝကာဒိယက္ခာနံ အဓိပေါ ယက္ခာဓိပေါ. ဝိဿဝဏဿ အပစ္စံ ဝေဿဝဏော. တိစရဏာဋ္ဌဒါဌာဘယာနကမတ္ထိတာယ ကုစ္ဆိတံ ဝေရော သရီရမဿ ကုဝေရော. ခုဒ္ဒေနာဿ နရယုတ္တာ သိဝိကာရထေတိ နရော ဝါဟနမဿ နရဝါဟနော. တျမ္ဗကသခေါ၊ ယက္ခရာဇော၊ ဂုယှကေသရော၊ မနုဿဓမ္မာ၊ ဓနဒေါ၊ ရာဇရာဇော၊ ဓနာဓိပေါ၊ ကိန္နရေသော၊ ယက္ခော၊ ဧကပိင်္ဂလော၊ သိရိဒေါ၊ ပုညဇနေဿရောဣစ္စာဒီနိပိ ကုဝေရဿ နာမာနိ.

အဿ ကုဝေရဿ ပုရီ ‘‘အဠကာ၊ အဠကမန္ဒာ’’တိ စ ဝုစ္စတိ. အလံ ဝိဘူသနေ၊ အလံ ဝိဘူသနံ ကရောတီတိ အလကာ၊ သာ ဧဝ အဠကာ. အဠကာ ဧဝ မောဒကရဏတော အဠကမန္ဒာ၊ ဥကာရဿ အကာရော၊ နာဂမော စ. ကေလာသောတိပိ တဿ နာမံ၊ ကေလိ ပယောဇနံ အဿ ကေလော၊ အာသတေ အသ္မိန္တိ အာသော၊ ကေလော စ သော အာသော စေတိ ကေလာသော၊ ကဏှသပ္ပါဒိ ဝိယ နိစ္စံ ကမ္မဓာရယော. အဿ ကုဝေရဿ ပဟရဏံ အာယုဓံ ဂဒါ၊ ဂံ ဝုစ္စတိ ဝဇိရံ၊ တံ ဝိယ ဒုက္ခံ ဒဒါတီတိ ဂဒါ. ဣမေ စတ္တာရော ယထာဝုတ္တာ ဓတရဋ္ဌာဒယော ဒေဝါ ကမတော ပုဗ္ဗာဒီနံ စတုဒ္ဒိသာနံ အဓိပါ အဓိပတယော နာမ. အမရကောသေ ပန –

‘‘ဣန္ဒော အဂ္ဂိ ပိတုပတိ၊ နေရိတော ဝရုဏော’နိလော၊

ကုဝေရော ဤသော ပတယော၊ ပုဗ္ဗာဒီနံ ဣမေ ကမာ.

ရဝိ သုက္ကော မဟီသူနု၊ တမော စ ဘာနုဇော ဝိဓု၊

ဗုဓော သုရဂုရု စေတိ၊ ဒိသာဓိပါ တထာ ဂဟာ’’တိ [အမရ ၃.၃-၄].

အညေယေဝ ဒိသာဓိပတယော ကထိတာ၊ ဣန္ဒရဝိမာဒီနဉ္စ ဒိသာဓိပစ္စကထနံ ပါဈာဒီနံ ဣန္ဒဒိသာရဝိဒိသာဒိနာမသူစနဖလံ.

၃၃-၃၄. ဇာတဝေဒါဒျဋ္ဌာရသကံ အဂ္ဂိမှိ. ဇာတေ ဥပ္ပန္နေ ဝိန္ဒတိ ဃာတယတီတိ ဇာတဝေဒေါ. အန္ဓကာရေ ဇာတံ ဝိဇ္ဇမာနံ ဝိန္ဒတိ လဘတိ၊ ဝိဒတိ ဇာနာတိ ဧတေနာတိ ဝါ ဇာတဝေဒေါ၊ ဇနနံ ဇာတံ ဝေဒေါ ပါကဋော ယဿ ဝါ သော ဇာတဝေဒေါ. သိခါ ဝုစ္စတိ ဇာလာ၊ တာယ ယောဂတော သိခီ. ဇောတတိ ဒိပ္ပတီတိ ဇောတိ. ပုနာတီတိ ပါဝကော၊ ဏွု. ဒဟတီတိ ဒဟနော. အနန္တိ ပါလေန္တျနေနေတိ အနလော၊ အလပစ္စယော. ဝေဒေ ဟုတံ ဝဟတိ ပါပယတိ၊ သယံ ဝါ လဘတေတိ ဟုတာဝဟော. အစ္စိ ဝုစ္စတိ ဇာလာ၊ တာယ ယောဂတော အစ္စိမာ. ဓူမော ကေတု ဓဇော ယဿာတိ ဓူမကေတု. အဇတိ ဇလမာနော ကုဋိလံ ဂစ္ဆတီတိ အဂ္ဂိ၊ ဣ. ဂေါ ရံသိ ဧတဿတ္ထီတိ ဂိနိ၊ အဿတ္ထျတ္ထေ ဣနိ၊ အဂ္ဂိနီတိပိ ပါဌော၊ သော အဂ္ဂိသဒိသော. ဘာနု ပဘာ ယဿတ္ထိ၊ သော ဘာနုမာ. တေဇေတိ သေသဘူတောပါဒါရူပါနီတိ တေဇော. ဓူမော သိခါ စူဠာ ယဿ ဓူမသိခေါ. ဝါယု သခါ အဿ ဝါယုသခေါ. ဒဟိတွာ [ဒဟတော (က.)] ဂစ္ဆတော ကဏှာ ဝတ္တနီ မဂ္ဂေါ ယဿ ကဏှဝတ္တနီ. ဝိဿာနရဿ ဣသိနော အပစ္စံ ဝေဿာနရော. ဟုတံ ဟဝိံ အသတိ ဘုဉ္ဇတီတိ ဟုတာသော. ဓနဉ္ဇယော၊ ဇလနော၊ အာသယာသော၊ ရောဟိတဿော၊ သတ္တာစ္စိ၊ သုက္ကော၊ စိတြဘာနု၊ ဝိဘာဝသု၊ သုစိဣစ္စာဒီနိပိ အဂ္ဂိဿ နာမာနိ.

သိခါဒိတ္တယံ အဂ္ဂိဇာလာယံ. သိနောတိ နိသာနီ ဘဝတီတိ သိခါ၊ ‘‘သိ နိသာနေ’’တိ ကာတန္တ ဓာတု၊ ခပစ္စယော. ဇလတီတိ ဇာလာ. အစ္စတေ ပုဇ္ဇတေ အနေနေတိ အစ္စိ. သိခါ ဇာလာ ဘိယျော ရူပန္တရာ ဣတ္ထိယံ၊ အစ္စိ ပန အပုမေ.

၃၅. ဒွယံ အဂ္ဂိကဏေ [တီသု ဖုလိင်္ဂေါ’ဂ္ဂိကဏော (အမရ ၁.၆၀) ဖုလိင်္ဂါနီတိ အဂ္ဂိကဏာနိ (မ. နိ. ဋီ. ၃.၆၅)]. ဝိဝိဓာသု ဒိသာသု ဖုလ္လံ ဂစ္ဆတီတိ ဝိပ္ဖုလိင်္ဂံ. တထာ ဖုလိင်္ဂံ. သဗ္ဗဓရကတေ ပန ‘‘ဖုလိံ ဂစ္ဆတီတိ ဖုလိင်္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တံ. တိကံ ဆာရိကာယံ. မလီနကံသဝတ္ထာဒီနံ တံ ဒိတ္တိံ သေတိ ပဝတ္တေတီတိ ဘသ္မံ၊ မပစ္စယော၊ ဘသတိ ဝါ အဓော ပတတိ ဝတ္ထာဒီနံ မလမေတေနာတိ ဘသ္မံ. ကံသာဒီနံ သုက္ကဘာဝတ္ထံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ ဣဋ္ဌိ အဘိလာသော သောဘနံ ဧတဿာ အတ္ထီတိ သေဋ္ဌိ၊ ‘‘သပက္ခကော သလောမကော’’တျာဒီသု ဝိယ သသဒ္ဒဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္ထတ္တာ. မလဿ သရဏံ ကရောတီတိ သာရိကာ၊ သာ ဧဝ ဆာရိကာ၊ ယထာ ‘‘သဠာယတန’’န္တျာဒီသု.

၃၆. ဒွယံ ဥဏှဆာရိကာယံ. ဥဏှတ္တာ ကုက္ကုံ ကုစ္ဆိတံ လာတီတိ ကုက္ကုလော၊ ‘‘ကုက္ကု ဝိဒတ္ထိယံ ဟတ္ထေ၊ ပကောဋ္ဌေ ကုစ္ဆိတေပိ စေ’’တိ ဟိ နာနတ္ထသင်္ဂဟေ ဝုတ္တံ. ကုက္ကုံ ဝါ ဟတ္ထံ လုနာတိ ဆိန္ဒတိ ဒဟတီတိ ကုက္ကုလော၊ သော ဧဝ ကုက္ကုဠော. ဥဏှမေဝ ဘသ္မံ ဥဏှဘသ္မံ၊ တသ္မိံ. တိကံ ဒိတ္တကဋ္ဌာဒိန္ဓနေ. အင်္ဂတိ ဟာနိံ ဂစ္ဆတီတိ အင်္ဂါရော၊ အာရပစ္စယော၊ ပုန္နပုံသကောယံ. ‘‘အလာတေ’နိတ္ထိ ကုဇေ’င်္ဂါရော’’တိ ဟိ တိကဏ္ဍသေသေ [တိကဏ္ဍသေသ ၃.၃၂၉] ဝုတ္တံ. ဟာနိမေဝ လာတိ၊ န ဌိတိံ ဝိသေသဉ္စာတိ အလာတံ. ဥဒ္ဓံ ဓူမံ မုဉ္စတီတိ ဥမ္မုတံ၊ တဒေဝ ဥမ္မုကံ. ပဉ္စကံ ကဋ္ဌာဒိန္ဓနေ. သန္တမဂ္ဂိံ ဧဓယတိ ဝဍ္ဎယတီတိ သမိဓာ. ဧဓယတီတိ ဣဓုမံ၊ ဥမော. ဧဓယတီတိ ဣဓော. ဥပါဒိယတေ အဂ္ဂိနေတိ ဥပါဒါနံ. ဧဓယတီတိ ဣန္ဓနံ.

၃၇. ပဉ္စကံ အာလောကေ. ဩဘာသတိ ဒိပ္ပတီတိ ဩဘာသော. ပကာသတိ ဒိပ္ပတီတိ ပကာသော. အာလောစယတိ ပဿတိ ဧတေနာတိ အာလောကော၊ အာလောကေတိ ဝါ ဧတေနာတိ အာလောကော၊ ‘‘လောက၊ လောစ ဒဿနေ’’တိ ဓာတုဒွယပါဌတော. ဥဇ္ဇောတတီတိ ဥဇ္ဇောတော၊ အန္ဓကာရံ ဝိဒ္ဓံသေန္တော ဇောတတီတိ ဝါ ဥဇ္ဇောတော. အာ သမန္တတော တပတိ ဒိပ္ပတီတိ အာတပေါ. သမာတိ ဧတေ ပဉ္စ တုလျတ္ထာတိ ဘာဝေါ.

ဒသကံ ဝါတေ. အာဟာရော ဝိယ ပါဏဘူတောပိ ကဒါစိ သတ္တေ မာရေတီတိ မာရုတော၊ သောဝ မာလုတော. ပုနာတိ သင်္ကာရာဒိကန္တိ ပဝနော. ဝါယတိ ဂစ္ဆတီတိ ဝါယု၊ ဝါယတိ ဝါ ပုပ္ဖါဒီနံ ဂန္ဓော ယေန သော ဝါယု. တထာ ဝါတော. အနန္တိ ပါဏန္တျနေနေတိ အနိလော၊ ဣလော. သန္တံ နိစ္စလံ ဤရယတိ ကမ္ပေတီတိ သမီရဏော၊ သမီရိတုံ ကမ္ပိတုံ သီလမဿာတိ ဝါ သမီရဏော. ဂန္ဓံ ဝဟတီတိ ဂန္ဓဝါဟော၊ ဏော. ဝါယော ဝါယုသဒိသော၊ ဥဘယတြာပိ ယာဂမော. သမန္တတော ဤရတိ ခိပတိ ရုက္ခာဒယောတိ သမီရော. သဒါ သဗ္ဗဒါ ဂတိ ယဿ သဒါဂတိ. သသနော၊ ဂန္ဓဝဟော၊ အာသုဂေါ၊ မရုတော၊ ဇဂတိပါဏော၊ ပဝမာနော၊ ပဘဉ္ဇနော ဣစ္စာဒီနိပိ ဝါတနာမာနိ.

၃၈. ဣမေ ဆ ဝက္ခမာနာ ဝါယုဘေဒါ ဝါယုဝိသေသာ၊ ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆတီတိ ဥဒ္ဓင်္ဂမော၊ ဥစ္စာရပဿာဝါဒီနံ နီဟရဏဝသေန အဓောဘာဂံ ဂစ္ဆတီတိ အဓောဂမော. ကုစ္ဆိမှိ ဥဒရေ တိဋ္ဌတီတိ ကုစ္ဆိဋ္ဌော. ကောဋ္ဌေ အန္တေ သေတိ တိဋ္ဌတီတိ ကောဋ္ဌာသယော. ပုနပ္ပုနံ သသန္တိ ယေန အဿာသော၊ ဗဟိနိက္ခန္တဝါတော. ပဿာသောတိ အန္တောပဝိသနကဝါတောပိ ‘‘အဿာသော’’တိ ဧတေန သင်္ဂယှတေ သဟစာရိတတ္တာ. သဗ္ဗင်္ဂေသု အနုသရတိ သီလေန သေဒလောဟိတာဒိသမ္ပာဒနတောတိ အင်္ဂါနုသာရီ. အမရကောသေ ပနာယံ ဝါတော ဌာနဗျာပါရဘေဒေန ပဉ္စဓာ ကထိတော [ပါဏော’ပါနော သမာနောစောဒါနဗျာနာ စ ဝါယဝေါ သရီရဋ္ဌာ ဣမေ (အမရ ၁.၆၇)]၊ ဋီကာယဉ္စဿ –

‘‘ဟဒယေ ပါဏော ဂုဒေ’ပါနော၊ သမာနော နာဘိမဇ္ဈဋ္ဌော၊

ဥဒါနော ကဏ္ဌဒေသေ တု၊ ဗျာနော သဗ္ဗင်္ဂသန္ဓိသု [ဟဒယေ ပါဏော ဂုဒေ’ပါနော၊ သမာနော နာဘိသဏ္ဌိတော၊ ဥဒါနော ကဏ္ဌဒေသဋ္ဌော၊ ဗျာနော သဗ္ဗသရီရဂေါ ဣတိ ဌာနနိဏ္ဏယော (စိန္တာမဏိဋီကာ)].

တတြပါဏောအန္နပ္ပဝေသာဒိကရော. အပါနော မုတ္တကရီသသုက္ကဝိသဋ္ဌိကရော. သမာနော မဇ္ဈေ အန္နပစနာဒိကရော. ဥဒါနော ဘာသိတဂီတာဒိကရော. ဗျာနော သေဒရတ္တသဝနုမ္မေသနိမေသဂတျာဒိကရော [ခေဒစေဋ္ဌာဥမ္မေသနိမ္မေသဂတျာဒိကရော (က.)]. ပကဋ္ဌေန အနန္တျနေန ဘတ္တာဒိပ္ပဝေသနတောတိ ပါဏော. မုတ္တာဒိကံ အပနေတွာ အနန္တျနေနာတိ အပါနော. သမ္မာ အနန္တိ အနေန ဘုတ္တပရိပါစနတောတိ သမာနော. ဥဒ္ဓမနန္တျနေန ဘာသိတာဒေါ သာမတ္ထိယဇနနတောတိ ဥဒါနော. ဝိသေသေန အနန္တျနေန သေဒရတ္တသေမှာဒိ [ခေဒစေဋ္ဌာဒိ (စိန္တာမဏိဋီကာ)] သမ္ပာဒနတောတိ ဗျာနော’’တိ [တံဗျာပါရာ စ ယထာ – အန္နပ္ပဝေသနံ မုတ္တာ-ဒျုဿဂ္ဂေါ’န္နဝိပါစနံ ဘာသဏာဒိ နိမေသာဒိ၊ တံဗျာပါရာ ကမာ ဣမေ (စိန္တာမဏိဋီကာ)] ဝုတ္တံ.

၃၉. ဒွယံ အန္တောပဝိသနကဝါတေ. အာနံ ဝုစ္စတိ ဗဟိနိက္ခမနဝါတော၊ တတော အပဂတံ အပါနံ. အဿာသတော အပဂတော ပဿာသော. ဒွယံ ဗဟိနိက္ခမနဝါတေ. အာဒိမှိ ပဝတ္တော သာသော အဿာသော. အနန္တိ ပါဏန္တျနေနေတိ အာနံ၊ အာဒိမှိ ပဝတ္တံ အာနံ အာနံ၊ ဧကဿာကာရဿ လောပေါ.

၄၀. ဝေဂခိပ္ပါဒယော ဝါတဓမ္မတ္တေန နိစ္စပ္ပဝတ္တိကာ ဣတိ တပ္ပက္ကမေ [တပ္ပက္ကမေန တက္ကမေန (က.)] ဥစ္စန္တေ. တတြ ရယန္တံ ဝေဂေ. သဗ္ဗတြ ကရဏသာဓနံ. ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဝဇန္တိ ပါပုဏန္တိ ဧတေနာတိ ဝေဂေါ.

‘‘ကြိယာဝါစိတ္တမာချာတုံ၊ ဧကေကတ္ထော နိဒဿိတော၊

ပယောဂတောနုဂန္တဗ္ဗာ၊ အနေကတ္ထာ ဟိ ဓာတဝေါ’’တိ [စန္ဒြဓာတုပါဌေ].

ဝုတ္တတ္တာ ဝဇဓာတု ပါပုဏနေပိ ပဝတ္တတိ၊ ဧဝံ သဗ္ဗတြ၊ အကာရဿ ဧ. ဇဝန္တိ ဧတေနာတိ ဇဝေါ၊ ရယန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ဧတေနာတိ ရယော.

ခိပ္ပါဒိနဝကံ သီဃေ. အထ ဇဝသီဃာနံ ကော ဘေဒေါ? သဝေဂဂတိဝစနာ ဇဝါဒယော၊ သီဃာဒယော တု ဓမ္မဝစနာ၊ တထာ စ ‘‘သီဃံ ပစတိ [ပဿတိ (က.)]၊ သီဃံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ပယောဂေါ၊ န တု ‘‘ဇဝံ ပစတိ၊ ဇဝံဂစ္ဆတီ’’တိ ပန ပယောဂေါ. ‘‘ဝေဂေန ဂစ္ဆတိ၊ ဇဝေန ဂစ္ဆတီ’’တျာဒီသု ကထံ? တတြ ဘေဒဿ ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္တာ န ဒေါသော. ခိပ္ပတိ ပေရတီတိ ခိပ္ပံ၊ ခိပ ပေရဏေ. သယတီတိ သီဃံ၊ သီ သယေ၊ ဃပစ္စယော. ဗျုပ္ပတ္တိ ဟိ ယထာ ကထဉ္စိပိ ဘဝတိ၊ သညာ တု လောကတောဝါဝဂန္တဗ္ဗာ၊ သဗ္ဗတြေဝံ. တရတီတိ တုရိတံ. လင်္ဃတီတိ လဟု၊ လင်္ဃ ဂတိသောသနေသု၊ ဃဿ ဟော၊ နိဂ္ဂဟီတလောပေါ၊ ဥပစ္စယော စ၊ လဟုပရိယာယော လဃုသဒ္ဒေါပျတ္ထိ. အသတိ ခေပတီတိ အာသု၊ ဥ. တရတီတိ တုဏ္ဏံ၊ ရဿ ဏော. အရတိ ဂစ္ဆတီတိ အရံ. န ဝိလမ္ဗီယတိ န ဩဟီယတီတိ အဝိလမ္ဗိတံ၊ လဗိ အဝသံသနေ. တုဝဋ္ဋတိ သယတီတိ တုဝဋ္ဋံ၊ တုရိတဘာဝေန ဝတ္တတီတိ ဝါ တုဝဋ္ဋံ၊ ရိတလောပေါ.

၄၁. အရိယာသာမညဿ ပုဗ္ဗဍ္ဎံ သန္တတေ. ဧတ္ထ စ အဋ္ဌသု ဂဏေသု ဆဋ္ဌော သဗ္ဗလဟုကော၊ တတောပရေ ဆဂ္ဂဏာ သ၊ ဘ၊ သ၊ ဘ၊ ဘ၊ ဘာ၊ အဋ္ဌမော ဂေါ. သမန္တတော တနောတီတိ သတတံ. နာသဘာဝေန န ဣစ္စံ န ဂန္တဗ္ဗံ နိစ္စံ၊ နာသံ ဝါ န ဂစ္ဆတီတိ နိစ္စံ. ‘‘နာဂေါ’’တျာဒီသု ဝိယာတိ ဧတ္ထာပိ န ဒေါသော၊ တဿ စော. န ဝိရမတီတိ အဝိရတံ. န အာရမတီတိ အနာရတံ. သမန္တတော၊ ပုနပ္ပုနံ ဝါ တနောတီတိ သန္တတံ. န အဝရမတီတိ အနဝရတံ. သဒါ ဓဝတိ ဂစ္ဆတီတိ ဓုဝံ. ‘‘ဓု ဂတိထေရိယေသူ’’တိ ကာတန္တဓာတု.

ဝိပုလာဍ္ဎံ အတိသယေ. ဧတ္ထ ဟိ အယုဂပါဒေ ဒွါဒသမတ္တာ၊ ယုဂေ အဋ္ဌာရသမတ္တာ၊ သဗ္ဗာသု အရိယာသု ပဌမေ ပါဒေ ဒွါဒသမတ္တာ၊ ဒုတိယေ အဋ္ဌာရသ၊ တတိယေ ဒွါဒသ၊ စတုတ္ထေ ပဉ္စဒသ. ယဒါ ပန ပဌမတတိယေသု ပရိဟာယန္တိ၊ တဒါ ယုဂေ အဓိကာ ဟောန္တိ၊ ဣဒံ ဝိပုလာလက္ခဏံ. အထ သတတာတိသယာနံ ကော ဘေဒေါ? သတတံ သန္တတိ အဝိစ္ဆေဒေါကြိယန္တရေဟိ အဗျဝဓာနံ၊ အတိသယော တု ပေါနောပုညံ၊ ပကဋ္ဌော စ. တေသု ပေါနောပုညံ ကြိယာဗျာဝုတ္တိ၊ ပကဋ္ဌော တု ကြိယာဝယဝါနံ ဥက္ကံသတာ. ဘာသတိ သဗ္ဗေသန္တိ ဘုသံ၊ အာဿ ဥ. ဘဿတိ အဓော ပတတီတိ ဝါ ဘုသံ. ဘသ အဓောပတနေ၊ အဿ ဥ. အတိသယနံ အတိသယော၊ အတိက္ကမိတွာ ဝါသယနံ ပဝတ္တနံ အတိသယော. ဒဟတိ သဗ္ဗန္တိ ဒဠှံ၊ ဟတော ပုဗ္ဗေ ဠော၊ ဒလတိ ဝိဒါရယတီတိ ဝါ ဒဠှံ၊ ဟပစ္စယော၊ ဒဟန္တော လာတီတိ ဝါ ဒဠှံ၊ ဝဏ္ဏဝိပရိယယော၊ အဘိသယော စ ဒဠှဉ္စ အတိသယဒဠှာ. တရတိ အတိက္ကမတီတိ တိဗ္ဗံ၊ ရဿ ဝေါ၊ အဿ ဣ. ဧတိ ဂစ္ဆတီတိ ဧကော၊ သော ဧဝ ဧကန္တံ၊ ဧကံ တရတိ အတိက္ကမတီတိ ဝါ ဧကန္တံ. မတ္တတော အတိက္ကန္တံ အတိမတ္တံ. ဗဟုံ လာတီတိ ဗာဠှံ၊ ဥလောပေါ၊ ဝဏ္ဏဝိပရိယယော စ ဟသဒ္ဒေါ. အတိဝေလံ၊ အစ္စတ္ထံ၊ နိဗ္ဘရံ၊ နိတန္တံ၊ ဂါဠှံဣစ္စာဒီနိပိ အတိသယေ.

ဒဗ္ဗံ သတွံ၊ တံဝိပရီတေ ဓမ္မမတ္တေ ဝတ္တမာနာ ဗာဠှပရိယန္တာ ခိပ္ပါဒယော အတိသယံ ဝိနာ ပဏ္ဍကေ နပုံသကေ ဝတ္တန္တိ. ခိပ္ပံ ဘဝတိ [‘‘ခိပ္ပ ဘဝဘီ’’တိ ပဒဒွယံ အဓိကံ ဝိယ ဒိဿတိ]၊ အတိသယော ပုလ္လိင်္ဂေါ၊ အဿ ဂုဏဿာတိသယော၊ အဿ ဒဗ္ဗဿာတိသယော ဣတိ. ‘‘ခိပ္ပံ ဘုဉ္ဇတိ၊ သတတံ ဇုဟောတိ၊ သတတံ ရမဏီယော’’ဣစ္စတြ တု ကြိယာဝိသေသနတ္တာယေဝ ပဏ္ဍကတ္တံ. တေသု ခိပ္ပါဒီသု ယေ ဒဗ္ဗဂါ ဒဗ္ဗာဘိဓာယိနော၊ တေ တီသု လိင်္ဂေသု. ‘‘ဒဗ္ဗဓမ္မော လိင်္ဂ’’န္တိ ဒဿနန္တရံ. ယထာ ခိပ္ပါ ဇရာ၊ ခိပ္ပေါ မစ္စု၊ ခိပ္ပံ ဂမနံ. သန္တတာ တဏှာ၊ သန္တတံ ဒုက္ခံ၊ သန္တတော အာကာသော. အတိမတ္တာ ကြိယာ၊ အတိမတ္တော နရော၊ အတိမတ္တံ ပဒံ ဣစ္စာဒိ.

၄၂-၄၃. ဒွါဒသကံ မာရေ. ဟရနယနဂ္ဂိဒဍ္ဎတ္တာ [တိနယနဂ္ဂိဒဍ္ဎတ္တာ (က.)] နတ္ထိ ဝိဂ္ဂဟော သရီရမေတဿ အဝိဂ္ဂဟော. ကာမယတိ ရတိစ္ဆံ ဥပ္ပါဒယတီတိ ကာမော၊ ကာရိတန္တာ အပစ္စယော. သိင်္ဂါရရူပေန ပါဏီနံ မနသိ ဘဝတီတိ မနောဘူ. ပဉ္စကာမဂုဏေသု မဒယတီတိ မဒနော. လောကာနံ အန္တံ ဝိနာသံ ကရောတီတိ အန္တကော. ဝသေ ဝတ္တေတိ သီလေနာတိ ဝသဝတ္တီ. ပါပံ ဣစ္ဆတိ ကရောတိ၊ တေန ယုတ္တောတိ ဝါ ပါပိမာ. ပရတော ဇာယတီတိ ပဇာ၊ အစ္ဆန္ဒိကာ၊ တာသံ ပတိ ပဇာပတိ. ယေ ကုသလဓမ္မေသု ပမတ္တာ၊ တေသမေဝ ဗန္ဓု ပမတ္တဗန္ဓု. ကဏှဓမ္မယုတ္တတာယ ကဏှော. ကုသလဓမ္မေ မာရေတီတိ မာရော. အကုသလဓမ္မေ န မုဉ္စတီတိ နမုစိ. မီနကေတနော၊ ကန္ဒပ္ပေါ၊ ဒပ္ပကော၊ အနင်္ဂေါ၊ ပဉ္စသရော၊ သမ္ဗရာရိ၊ မနသိဇော၊ ကုသုမေသု၊ အနညဇော၊ ပုပ္ဖဓနွာ၊ ရတိပတိ၊ မကရဒ္ဓဇောဣစ္စာဒီနိပိ ဝိဏှုသုတဿ ကာမဿ နာမာနိ.

တဏှာ အရတီ ရဂါ စေတိ ဧတာ တိဿော တဿ မာရဿ ဓီတရော. ယော တံ ပဿတိ၊ တံ တသိတံ ကရောတီတိ တဏှာ၊ သလောပေါ၊ ဏှာ စ. ပရေသံ ကုသလဓမ္မေသု အရတိံ ကရောတီတိ အရတီ. ရဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထာတိ ရဂါ. တဿ မာရဿ ဟတ္ထီ ဂိရိမေခလော နာမ. သရီရမဟန္တဘာဝေန ဂိရိသဒိသတ္တာ ဂိရိ ဝိယာတိ ဂိရိ. မာရေန မမာယနဝသေန ‘‘အယံ မေ ဟတ္ထီ မေခလော နာမ ဟောတူ’’တိ ကတနာမတ္တာ မေခလာ ဝိယာတိ မေခလောတိ သမုဒိတနာမဒွယေန ဧကမေဝ ဟတ္ထိံ ဝဒတိ၊ ယထာ ‘‘ဝဇိရာသနိ၊ သီတုဏှ’’န္တိ.

၄၄. တိကံ ယမေ. ပဇာသံယမနတော ယမာ၊ မစ္စုပ္ပဘုတယော အဿ ကိင်္ကာရာ၊ တေသု ရာဇတေတိ ယမရာဇာ. တေဓာတုကေသုပိ အာဏာပဝတ္တကတ္တာ မဟန္တော ဝိသယော ဧတဿ ဝိသယီ၊ ဏီ၊ သော ဧဝ ဝေသာယီ. ယတ္ထ လက္ခဏေန န သိဇ္ဈတိ၊ တတ္ထ သဗ္ဗတြ ‘‘ယဒါဒိနာ ဝါ နိရုတ္တိနယေန ဝါ သဒ္ဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဟိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ၊ ဒုက္ခဇနကတ္တာ ဝါ ဝိသဒိသဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝေသာ၊ နေရယိကာ၊ တေသံ အဓိပတိဘာဝေန အယတိ ပဝတ္တတီတိ ဝေသာယီ၊ ဤ. ယမာနံ ရာဇာ ယမော. ဓမ္မရာဇော၊ ကတန္တော၊ သမဝတ္တီ၊ ကာလော၊ ဒဏ္ဍဓရော၊ အန္တကောဣစ္စာဒီနိပိ ယမဿ နာမာနိ. အဿ ယမဿ အာဝုဓံ နယနမေဝ. တေန ကိရ ကောဓစိတ္တေန ဩလောကိတမတ္တေန သတ္တာနံ သရီရာနိ အာတပေ ခိတ္တဃတပိဏ္ဍာနိ ဝိယ ဝိလီယန္တီတိ.

ဒွယံ အသုရဘေဒေ. ဧတေသဉှိ သတိပိ ဒေဝဘာဝေ ဟေဋ္ဌာ နိဝါသိတဘာဝသာမညတော ဧတ္ထ ဝစနံ၊ မာရဿ ပန သတ္တာနမနတ္ထကာရကတာသာမညေန ယမေန သဒ္ဓိံ ဝစနံ တက္ကရတ္တာ. ယုဒ္ဓါဒီသု ဝေပိတံ ကမ္ပိတံ စိတ္တမေတဿ ဝေပစိတ္တိ [သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၅၆]. ပုဏ္ဏံ လောမံ ယဿ သော ပုလောမော၊ ပုလာမဟတီ ဥမာ ကိတ္တိ၊ ကန္တိ ဝါ ယဿာတိ ပုလောမော. ‘‘ဥမာတသီဟေမဝတိ-ဟလိဒ္ဒါကိတ္တိကန္တိသူ’’တိ ဟိ နာနတ္ထသင်္ဂဟေ ဝုတ္တံ. အယံ ပန သက္ကဿ ဘရိယာယ သုဇာတာယ ပိတာ. ဒွယံ ကိန္နရေ. အဿမုခနရသရီရတာယ ကုစ္ဆိတော ပုရိသော၊ ကိဉ္စိ ဝါ ပုရိသော၊ ပုရိသသဒိသောတိ ဝါ ကိမ္ပုရိသော. ဧဝံ ကိန္နရော. တုရင်္ဂဝဒန၊ အဿမုခါဒီနိပိ ကိန္နရဿ နာမာနိ.

၄၅-၄၆. အဒ္ဓပဇ္ဇေန အာကာသဿ နာမာနိ. တေသံ တေသံ ဝတ္ထူနံ အန္တရံ နာနတ္တံ ဣက္ခတေ လောကော ဧတ္ထ၊ အနေနာတိ ဝါ အန္တလိက္ခံ၊ ရဿ လော. ဣက္ခနံ ဝါ ဒဿနံ ဣက္ခာ၊ တဿ အန္တရံ ကာရဏံ အန္တလိက္ခံ. ခနတိ ဗျဝဓာနန္တိ ခံ၊ ကွိ. သဗ္ဗဂဟဂါမဏိနော အာဒိစ္စဿ ပထော မဂ္ဂေါ အာဒိစ္စပထော. န ဘဝတီတိ အဗ္ဘံ. ဂစ္ဆန္တျနေန ဒေဝါတိ ဂဂနံ၊ ယု၊ မဿ ဂေါ. အမ္ဗတေ သဒ္ဒါယတေ အတြာတိ အမ္ဗရံ၊ ရော. ဟယ ဂတိမှိ၊ ဝိသေသေန ဟယတိ ဂစ္ဆတိ သဗ္ဗတြာတိ ဝေဟာသော၊ ယဿ သော၊ ဝိဂတော ဝါ ဟာသော စိတ္တဿ ဧတ္ထာရမ္မဏာလာဘတောတိ ဝေဟာသော. အနိလဿ ဝါတဿ ပထော အနိလပထော. ဘုသံ ကာသန္တေ ဒိပ္ပန္တေ ပဒတ္ထာ ဧတေနာတိ အာကာသော၊ န ကဿတိ န ဝိလေခီယတီတိ ဝါ အာကာသော. န ဘဝတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စိပိ ဝတ္ထူတိ နဘံ၊ နတ္ထိ ဘူမိ ဧတ္ထာတိ ဝါ နဘံ၊ န ဘာယန္တိ ပက္ခိနော အနေန၊ ဧတ္ထာတိ ဝါ နဘံ. ဝိနော ပက္ခိနော ဟယန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝေဟာယသံ၊ အသော. တာရာ ဝုစ္စန္တိ နက္ခတ္တာဒယော၊ တေသံ ပထော တာရာပထော. သုရာနံ ဒေဝါနံ ပထော သုရပထော. န ဟညတေတိ အဃံ၊ ဟနဿ ဃော. အနန္တံ၊ ဝိသဏုပဒံဣစ္စာဒီနိပိ အာကာသဿ နာမာနိ.

၄၇-၄၈. မေဃာဒျေကာဒသကံ မေဃေ. မေဟတိ ဃရတိ သေစတီတိ မေဃော. ဝါရိံ ဝဟတီတိ ဝလာဟကော၊ ဝါရိသဒ္ဒဿ ဝေါ၊ ဝဿ လော [ပါဏိနိ ၆.၃.၁၀၉၊ မောဂ္ဂလ္လာနပဉ္စိကာ ၁.၄၇၊ နီတိ-သုတ္တ ၁၃၄၀၊ ၁၃၄၃]. ဒိဗ္ဗန္တိ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ ဂစ္ဆန္တိ လောကာ အနေနာတိ ဒေဝေါ. ပဇာနံ လောကာနံ အန္နံ ဘောဇနံ ဘဝတိ ဧတေနာတိ ပဇ္ဇုန္နော၊ အကာရဿုကာရော. အမ္ဗုံ ဥဒကံ ဓာရေတီတိ အမ္ဗုဓရော. လောကာနံ သန္တာပံ ဟန္တီတိ ဃနော၊ ဟဿ ဃော. ဇလဓာရံ ဓာရေတီတိ ဓာရာဓရော. ဇီဝနံ ဇလံ မူတံ ဗန္ဓမနေနေတိ ဇီမူတော၊ ဝနသဒ္ဒလောပေါ၊ လောကာနံ ဝါ ဇီဝိတံ မုနာတိ ဗန္ဓတီတိ ဇီမူတော၊ ဝိတလောပေါ၊ ဇီဝိတဿ ဇီ အာဒေသော ဝါ [ပါဏိနိ ၆.၃.၁၀၉၊ မောဂ္ဂလ္လာနပဉ္စိကာ ၁.၄၇၊ နီတိ-သုတ္တ ၁၃၄၀၊ ၁၃၄၃]. ဧဝံ အညတြ. ဝါရိံ ဝဟတီတိ ဝါရိဝါဟော. အမ္ဗုံ ဒဒါတီတိ အမ္ဗုဒေါ. အာပံ ဘရတီတိ အဗ္ဘံ၊ ကွိ၊ ပဿ ဗော.

တိကံ ဝုဋ္ဌိယံ. ဝဿတိ သိဉ္စတီတိ ဝဿံ၊ ဝဿ သေစနေ. ဧဝံ ဝဿနဝုဋ္ဌိယော.

ပဉ္စကံ ဝိဇ္ဇုယံ. သတတံ ဤရတိ ကမ္ပတီတိ သတေရော၊ တလောပေါ၊ သော ဧဝ သတေရိတာ. ခဏမတ္တမ္ပိ န တိဋ္ဌတီတိ အက္ခဏာ. ကုဋိလံ အစိရဋ္ဌာယိတတ္တာ ဝိရူပံ ဟုတွာ ဇဝတီတိ ဝိဇ္ဇု. ဝိဇ္ဇောတတီတိ ဝိဇ္ဇုတာ. အစိရံ ပဘာ ယဿ အစိရပ္ပဘာ.

၄၉. စတုက္ကံ မေဃနာဒေ. မေဃာနံ နာဒေါ မေဃနာဒေါ. ဓနီယတေ ဓနိတံ[ထနိတံ (သီ.)]၊ ဓန သဒ္ဒေ. ဂဇ္ဇနံ ဂဇ္ဇိတံ၊ ဂဇ္ဇ သဒ္ဒေ. ရသီယတေ ရသိတံ. အာဒိနာ ဟရာဒါဒိ [သဗ္ဗတြ နပုံသကေဘာဝေ တော၊ အာဒိနာ သွနိတဓနိတာဒယော (စိန္တာမဏိဋီကာ)၊ အာဒိနာ ဓနိတဟရာဒရာသာဒယော (ဗျာချာသုဓာဋီကာ)]. ဒွယံ သက္ကဓနုမှိ. ဣန္ဒဿ အာဝုဓံ ဓနု စ ဣန္ဒာဝုဓံ၊ ဣန္ဒဓနု စ. ဝါတေန ခိတ္တမမ္ဗု ဝါတက္ခိတ္တမ္ဗု၊ ဗိန္ဒု. သီတံ ကရောတီတိ သီကရော၊ သိဉ္စတီတိ ဝါ သီကရော၊ စဿ ကော၊ အရော စ၊ ဝါတဝသေန ဝါ တတော တတော သရတီတိ သီကရော၊ အဿ ဤ၊ မဇ္ဈေ ကာဂမော စ.

၅၀. တိကံ ဇလဓာရာယံ. ဝေဂတော ဇလဓာရာနံ သံ ဘုသံ ပတနံ အာသာရော၊ ပုနပ္ပုနံ သရတီတိ အာသာရော. ဝေဂံ ဓာရေတီတိ ဓာရာ. အဓော ပတတီတိ သမ္ပာတော၊ သံသဒ္ဒေါ အဓောဘာဂေ [ဝေဂတော ဇလဓာရာနံ သမ္ဘူယ ပတနံ ဓာရာသမ္ပာတော၊ သရ ဂတိယံ ဃဥ ဣတိ အာသာရော (စိန္တာမဏိဋီကာ)]. ဒွယံ ဝဿောပလေ. ကရေန ဟတ္ထေန ဂယှုပဂတ္တာ ကရကာ၊ ဇလံ ပိဏ္ဍံ ကရောတီတိ ဝါ ကရကာ၊ ‘‘ဝဿောပလေ တု ကရကာ၊ ကရကောပိ စ ဒိဿတေ’’တိ ရုဒ္ဒေါ၊ ကရသဒ္ဒေါတြ. ‘‘ကရော ဝဿောပလေ ပါဏိ-သောဏ္ဍာပစ္စာယရံသိသူ’’တိ နာနတ္ထသင်္ဂဟေ ဝုတ္တံ. ဃနတော၊ ဃနကာလေ ဝါ သဉ္ဇာတံ ဥပလံ သိလာ ဃနောပလံ. ဒုဋ္ဌု ဒိနံ ဒုဒ္ဒိနံ၊ အယံ ဒုဒ္ဒိနသဒ္ဒေါ မေဃစ္ဆန္နာဟေ ဝတ္တတိ၊ အသောဘနတ္ထောပျတ္ထိ ဒုဒ္ဒိနသဒ္ဒေါ၊ အဂုဏဝစနတာယံ ဝါစ္စလိင်္ဂေါ.

၅၁-၅၂. ဆက္ကံ တိရောဓာနေ. ဓရ အာဝရဏေ၊ အပါဒိပုဗ္ဗော. အပိဓရတိ အာဝုဏောတီတိ ပိဓာနံ၊ အလောပေါ. အပဓရတီတိ အပဓာရဏံ. တိရော ဓရတိ ပိဒဟတီတိ တိရောဓာနံ. အန္တရံ ဓရတီတိ အန္တရဓာနံ၊ နိဂ္ဂဟီတလောပေါ. အပိဓရတီတိ အပိဓာနံ. ဧတ္ထ စ အပါဒိဥပသဂ္ဂါ ဓာတုနော အာဝရဏတ္ထဇောတကာ. ဆာဒယတီတိ ဆာဒနံ. ဗျဝဓာ၊ အန္တရဓိဣစ္စာဒယောပိ တိရောဓာနေ.

သာဒ္ဓပဇ္ဇေန စန္ဒဿ နာမာနိ. ဣန္ဒတိ နက္ခတ္တာနံ ပရမိဿရိယံ ကရောတီတိ ဣန္ဒု. စန္ဒတိ ဟိလာဒယတိ သုခယတိ ပဇန္တိ စန္ဒော. နက္ခတ္တာနံ ရာဇာ နက္ခတ္တရာဇာ. ဥမာ ကန္တိ၊ တာယ သဟ ဝိဇ္ဇတီတိ သောမော၊ သုခံ အဘိဿဝတီတိ ဝါ သောမော၊ မပစ္စယော. နိသံ ရတ္တိံ ကရောတိ၊ တတ္ထ ဝါ ကရော ရံသိ ဧတဿ နိသာကရော. အန္ဓကာရံ ဥသေန္တိ ဒဟန္တိ ဝိနာသေန္တီတိ ဩသာ၊ ရံသယော၊ တေ ဧတ္ထ ဓိယန္တိ ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ ဩသဓိ၊ တာရာဝိသေသော၊ တဿ ဤသော ပတိ ဩသဓီသော. ဟိမော သီတလော ရံသိ ယဿ ဟိမရံသိ. သသော အင်္ကော လက္ခဏံ ယဿ သသင်္ကော. စန္ဒံ ကပ္ပူရံ မာတိ သဒိသံ နယတီတိ စန္ဒိမာ. ဣကာရာဒေသော. သသလက္ခဏမေတ္ထ အတ္ထိ သသီ. သသတိ ဝါ ဟိံသတိ ဥဏှဂုဏန္တိ သသီ၊ ဤပစ္စယော တဒုပလက္ခိတေ တဒုပစာရံ. သီတာ ရံသယော ယဿတ္ထီတိ သီတရံသိ. နိသာယ ရတ္တိယာ နာထော တဒါလင်္ကာရဘာဝတောတိ နိသာနာထော. ဥဠူနံ တာရာနံ ရာဇာ ဥဠုရာဇာ. မာတိ အတ္တာနံ ကပ္ပူရေန သဒိသံ ကရောတီတိ မာ၊ မာသဒ္ဒေါယံ ပုမေ၊ တံသဟစရဏတော ဥဠုရာဇာဒယောပိ. ဟိမံသု၊ ကုမုဒဗန္ဓု၊ ဝိဓု၊ သုဓံသု၊ သုဗ္ဘံသု၊ နိသာပတိ၊ မိဂင်္ကော၊ ကလာနိဓိ၊ ဒွိဇရာဇော၊ သသဓရော၊ နက္ခတ္တေသောဣစ္စာဒီနိပိ စန္ဒဿ နာမာနိ.