၂. ပုရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ
၁၉၈. ဆက္ကံ နဂရေ.
‘‘ပဋ္ဋနဉ္စ အဓိဋ္ဌာနံ၊ နဂရံ ပုဋဘေဒနံ၊
ထိယော ပူ နဂရီ ပူရိယော၊ ဌာနီယံ ကဗ္ဗဋံ ပုဋ’’န္တိ.
ဟိ သိလောကပရိယာယေသု ဝေါပါလိတော.
‘‘ဝိစိတ္တဒေဝါယတနံ၊ ပါသာဒါပဏမန္ဒိရံ၊
နဂရံ ဒဿယေ ဝိဒွါ၊ ရာဇမဂ္ဂေါပသောဘိတ’’န္တိ [စိန္တာမဏိဋီကာ ၁.၂.၁]. –
နဂရလက္ခဏံ. ပု ပါလနေ၊ ပုရ ပါလနေတိ စ၊ ပုနာတိ ပုရေတိ စ ရက္ခတိ ပရစက္ကာ ဒုဂ္ဂတာယာတိ ပုရံ၊ ရော၊ အ စ၊ ပုရ အဂ္ဂဂမနေတိပိ ဓာတွတ္ထော. နဂါ ပါသာဒါဒယော အဿ သန္တိ နဂရံ၊ ရော. ဝါကာရေန နဂရသဒ္ဒဿ ပုလ္လိင်္ဂတ္တံ သမုစ္စိနောတိ [နဂရိယော ဝါ ပတ္တနံ (အမရ ၁.၂.၁) ပက္ခေ ပတ္တနသာဟစရိယာ နပုံသကတ္တံ. (စိန္တာမဏိဋီကာ ၁.၂.၁)]၊ ပုရသဒ္ဒဿာပီတျာစရိယာ. အကုတောဘယတ္တာ ဌာနာယ ဟိတံ ဌာနီယံ၊ ဤယော. ပဏိကာနံ ပုဋာ ဘိဇ္ဇန္တေ အတြာတိ ပုဋဘေဒနံ.
နိစ္စနိဝါသနဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ဣတရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ထိယ’’မိစ္စာဒိ. ရာဇာ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ ရာဇဌာနီ၊ ယု၊ နဒါဒိ၊ နိစ္စနိဝါသနဋ္ဌာနေပိ ‘‘စတုရာသီတိနဂရသဟဿာနိ ကုသဝတီရာဇဌာနီပမုခါနီ’’တျာဒီသု [ဒီ. နိ. ၂.၂၆၃]. ဒါရုက္ခန္ဓာဒီဟိ အာ သမန္တတော ဝရန္တိ ပရိက္ခိပီယန္တိ ဧတ္ထာတိ ခန္ဓာဝါရော၊ ပတ္ထနတ္ထော ဝရဓာတု အာပုဗ္ဗတ္တာ ပရိက္ခိပနတ္ထော ဟောတိ. ပဉ္စကံ နဂရေ၊ ‘‘ခန္ဓာဝါရော’’တိ ပန ဧကမေဝ အစိရနိဝါသနဋ္ဌာနဿ နာမံ.
၁၉၉. မူလပုရာ အညတြ မူလပုရံ ဝဇ္ဇေတွာ ယံ ပုရမတ္ထိ ယောဇနဝိတ္ထိဏ္ဏပါကာရာဒိပရိက္ခိတ္တံ၊ တံ မူလပုရဿ တရုဋ္ဌာနိယဿ သာခါသဒိသတ္တာ သာခါနဂရံ နာမ.
၂၀၀-၂၀၁. သာဒ္ဓပဇ္ဇဒွယေန မူလပုရဿ နာမာနိ. ဝါနရသီသံ၊ တံသဏ္ဌာနော ဝါ ပါသာဏော ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ‘‘ဝါနရသီသ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝဿ ဗတ္တံ၊ ဝဏ္ဏဝိပရိယယံ၊ ဒီဃံ၊ ဏတ္တံ၊ သဿ လောပဉ္စ ကတွာ ‘‘ဗာရာဏသီ’’တိ ဝုတ္တံ. သဝတ္ထဿ ဣသိနော နိဝါသနဋ္ဌာနတ္တာ သာဝတ္ထိ၊ သဗ္ဗံ ဓနမေတ္ထ အတ္ထီတိ ဝါ သာဝတ္ထိ [မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄]၊ သဗ္ဗဿ သာဝေါ၊ ဓနဝါစကော အတ္ထသဒ္ဒေါ၊ ဣ. တိက္ခတ္တုံ ဝိသာလီဘူတတ္တာ ဝေသာလီ၊ အဿတ္ထုတ္ထေ ဤ. မထိ ဟိံသာယံ၊ ဣလော၊ အဿိတ္တံ၊ မိထိလာ. အလံ ဘူသနမေတ္ထာတိ အာဠဝီ၊ ဝီ၊ ဠတ္တဉ္စ. ကုသ အဝှါနေ၊ ‘‘ခါဒထ ပိဝထာ’’တျာဒီဟိ ဒသဟိ သဒ္ဒေဟိ ကောသန္တိ ဧတ္ထာတိ ကောသမ္ဗီ၊ ဗော၊ နဒါဒိ၊ ကုသမ္ဗရုက္ခဝန္တတာယ ဝါ ကောသမ္ဗီ၊ ကုသမ္ဗဿ ဣသိနော အဿမတော အဝိဒူရေ မာပိတတ္တာတိ ဧကေ [ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၃၅၊ မ. နိ. ဋီ. ၁.၁၄၊ ၂.၂၈၄]. ဥဂ္ဂံ ရိပုံ ဇယတိ ယတ္ထ၊ သာ ဥဇ္ဇေနီ၊ ယု၊ နဒါဒိ. တက္က ဦဟေ၊ ဦဟော ဦနပူရဏံ၊ တက္ကနံ တက္ကော၊ သော သီလံ သဘာဝေါ ယတ္ထ သာ တက္ကသီလာ၊ ယော ဟိ ပုရိသကာရေန ဦနော၊ သော တတ္ထ ဂန္တွာ တမူနံ ပူရေတီတိ. စမ အဒနေ၊ ပေါ၊ စမ္ပာ. သာနံ ဓနာနံ အာကရံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ သာကရော၊ သော ဧဝ သာဂလံ. သံသုမာရသဏ္ဌာနော ဂိရိ ဧတ္ထာတိ သံသုမာရဂိရံ၊ သံသုမာရော ဂါယတိ ဧတဿ မာပိတကာလေတိ ဝါ သံသုမာရဂိရံ၊ ဂေ သဒ္ဒေ၊ ဣရော. ရာဇူနမေဝ အာဓိပစ္စဝသေန ပရိဂ္ဂဟိတဗ္ဗတ္တာ ရာဇဂဟံ. အာဒိကာလေ ကပိလနာမဿ ဣသိနော နိဝါသနဋ္ဌာနတ္တာ ကပိလဝတ္ထု၊ ပုမနပုံသကေ.
သာကော ရာဇူနံ ယုဒ္ဓါဒီသု သတ္တိ သဉ္ဇာတာ ဧတ္ထာတိ သာကေတံ၊ ‘‘သာကော သတ္တိမှိ ဘူပါလေ၊ ဒုမဒီပန္တရေသု စေ’’တိ နာနတ္ထသင်္ဂဟေ. သဉ္ဇာတတ္ထေ ဣတော၊ သာကော နာမ ရာဇာ၊ ဒုမော ဝါ ဧတ္ထ အာဒိကာလေ သဉ္ဇာတောတိ ဝါ သာကေတံ. ဣန္ဒံ ပရမိဿရိယဘာဝံ ပါပုဏန္တိ ဧတ္ထာတိ ဣန္ဒပတ္တံ၊ ဣန္ဒော ဝါ သက္ကော ဒေဝရာဇာ၊ သော ပတ္တော ဧတ္ထာတိ ဣန္ဒပတ္တံ. ဥက္ကံ ဓာရယတိ ဧတဿ မာပိတကာလေတိ ဥက္ကဋ္ဌာ၊ ဝဏ္ဏဝိကာရော. ယဿ မာပိတဋ္ဌာနေ ပါဋလီနာမကော ဧကော တရုဏရုက္ခော အတ္ထီတိ တံ ပါဋလိပုတ္တကံ၊ အထ ဝါ ပဋလိ နာမ ဧကော ဂါမဏီ၊ တဿ ပုတ္တော ဧတ္ထ ဝသတိအာဒိကာလေတိ ပါဋလိပုတ္တကံ. စေတိယရဋ္ဌေ ဥတ္တမတ္တာ စေတုတ္တရံ၊ ‘‘ဇေတုတ္တရ’’န္တိ ပါဌေ ပန ဝဏ္ဏဝိကာရော၊ ဝေရိဇယဋ္ဌာနတ္တာ ဇေတဉ္စ တံ ဥတ္တမတ္တာ ဥတ္တရဉ္စေတိ ဝါ ဇေတုတ္တရံ. ယဿ မာပိတကာလေ ဒီပေါ ဒိပ္ပတိ၊ တံ သင်္ကဿံ၊ ကာသ ဒိတ္တိယံ၊ ဒွိတ္တံ၊ သမ္မာ ကသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝါ သင်္ကဿံ၊ ကသ ဝိလေခနေ၊ ယဿ မာပိတကာလေ နိမိတ္တမောလောကေန္တာ ဗြာဟ္မဏာ ကုသဟတ္ထံ နရံ ပဿိတွာ မာပေန္တိ၊ တံ ကုသိနာရံ. အာဒိနာ မထုရ [မဓုရ၊ မာဓုရ (က.)] ပါသာဏပုရသောဏိကာဒယောပျနေကပုရဝိသေသာ သင်္ဂဟိတာ.
၂၀၂. စတုက္ကံ အဗ္ဘန္တရဂါမမဂ္ဂေ. ရထဿ ဟိတာ ရစ္ဆာ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒိ. ဝိသယန္တေ ပကာသယန္တေ ဝိက္ကယေန ဒဗ္ဗာနိ ယဿံ၊ သာ ဝိသိခါ၊ ဝိပုဗ္ဗော သိ သေဝါယံ၊ ခေါ၊ ဝိသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝါ ဝိသိခါ၊ ဝိသ ပဝေသနေ၊ ခေါ. ရထဿ ဟိတာ ရထိကာ၊ ဣကော. ဝီ ဂမနေ၊ ထိ၊ ဝီထိ.
အနိဗ္ဗိဒ္ဓါ ရစ္ဆန္တရေန မဇ္ဈေ အနိဗ္ဗိဒ္ဓါ ရစ္ဆာ ဗျူဟော နာမ. ဗျူဟေတိ သမ္ပိဏ္ဍေတိ ဇနေ အညတြ ဂန္တုမပ္ပဒါနဝသေနာတိ ဗျူဟော၊ ဦဟ သမ္ပိဏ္ဍနေ ဝိပုဗ္ဗတ္တာ. န နိဗ္ဗိဇ္ဈတေ ရစ္ဆန္တရေနာတိ အနိဗ္ဗိဒ္ဓေါ၊ ဝိဓ သမ္ပဟာရေ၊ အ. နိဗ္ဗိဒ္ဓါ ရစ္ဆန္တရေန ရစ္ဆာ ပထော၊ အဒ္ဓီတိ စ ဝုစ္စတိ. ပထ ဂမနေ၊ ပထော. အဒ ဂမနေ၊တိ၊ အဒ္ဓိ.
၂၀၃. စတုက္ကံ စစ္စရေ. စတုန္နံ ပထာနံ သမာဟာရော စတုက္ကံ၊ စရ ဂတိဘက္ခနေသု၊ စရော၊ ရဿ စော၊ စစ္စရံ၊ အင်္ဂဏဝါစကော စာယံ. ဒွိန္နံ၊ စတုန္နံ ဝါ မဂ္ဂါနံ သန္ဓိ မဂ္ဂသန္ဓိ. သိင်္ဃ ဃာယနေ၊ အာဋကော.
ဒွယံ ဝပ္ပဿောပရိ ဣဋ္ဌကာဒိရစိတေ ဝေဌနေ. ဝပ္ပံ နာမ ဒုဂ္ဂနဂရေ ပရိခါမတ္တိကံ ကူဋံ [ကုဋိံ (က.)] ကတွာ ဂေါဟိ၊ ဟတ္ထီဟိ စ ဝိမဒ္ဒါပေတွာ တိံသဟတ္ထပ္ပမာဏံ ပါကာရဿ ဟေဋ္ဌိမတလံ၊ တထာ ဟတ္ထသတံ တတော ဥဒ္ဓရိတွာ ပံသုနာ ဝပ္ပံ ကာရယေ၊ တဿောပရိ ပါကာရန္တိ၊ ပကုဗ္ဗန္တိ တန္တိ ပါကာရော၊ သမန္တတော ကရီယတေတိ ဝါ ပါကာရော၊ အကတ္တရိ စ ကာရကေ သညာယံ ဏော၊ ရဿဿ ဒီဃတာ. ဝု သံဝရဏေ၊ ဝုဏောတီတိ ဝရဏော၊ ယု၊ ရာဂမော စ. ‘‘သာလော’’တိပိ ပါကာရဿ နာမံ.
ဒွယံ ရာဇဘဝနသာမညေ. သဗ္ဗဂေဟာနံ ဝိသေသေန ပကာသနတော ဥဒ္ဒါပေါ၊ ဒီပ ပကာသနေ၊ ဤဿာကာရော. သင်္ဂမ္မ ကရောန္တိ တန္တိ ဥပကာရိကာ၊ ဏွု. ကေ ပစ္စယေ ထီကတာကာရပရေ ပုဗ္ဗော အကာရော ဒီဃံ [ကာတန္တ ၂.၂.၆၅]၊ အကာဒေသောပိ ဟိ ‘‘ကော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ယထာ ဒေဝဒတ္တော ‘‘ဒတ္တော’’တိ. ကပစ္စယော ဝါ.
၂၀၄. ဒွယံ ဂေဟာဒိနော မတ္တိကေဋ္ဌကာဒိမယဘိတ္တိယံ. ကုဋ ဆေဒနေ၊ ကုဋတိ ဆိန္ဒတိ မဂ္ဂန္တိ ကုဋ္ဋံ. ဘိဒိ ဒွိဓာကရဏေ၊တိ၊ ဘိတ္တိ. ဂုန္နံ ဝါစာနံ ပုရံ ဂေါပုရံ. ဒွါရသမီပေ ကတော ကောဋ္ဌကော ဒွါရကောဋ္ဌကော၊ ကုသ အက္ကောသေ၊ ဌကော၊ ကောဋ္ဌကောတိ ဂေဟဝိသေသော.
ဒွယံ ဣန္ဒခီလေ. ဣသ ဣစ္ဆာယံ၊ ဧသ ဂဝေသနေ ဝါ၊ ဣကော. ဣန္ဒဿ သက္ကဿ ခီလော ကဏ္ဋကော ဣန္ဒခီလော. ဒွယံ ဒွါရပဿောပသာလာယံ’ဟမျာဒိပိဋ္ဌေ စ ဝါတကုဋိကာယံ. အဍ္ဍ အတိက္ကမဟိံသာသု၊ အ. အာလကပစ္စယေ အဋ္ဋာလကော.
၂၀၅. ဥပရိ မာလာဒိယုတ္တံ သောဘနထမ္ဘဒွယမုဘယတော နိခနိတွာ ယံ ဗဟိဒွါရံ ကပ္ပီယတေ၊ တံ တောရဏံ. တုရ ဝါရဏေ၊ ယု၊ ထဝန္တာ ဝါ ရဏန္တျတြာတိ တောရဏံ၊ တု အဘိတ္ထဝေ. ရဏ သဒ္ဒတ္ထော၊ ဝဏ္ဏဝိကာရော. ဒွါရဿ ဗဟိ ဗဟိဒွါရံ. ပရိ သမန္တတော ခညတေတိ ပရိခါ. ဒီဃဘာဝေန ယုတ္တာ ဒီဃိကာ.
၂၀၆-၂၀၇. သဒုမန္တံ ဂေဟေ. မန္ဒ မောဒနထုတိဇဠတ္တေသု၊ မန္ဒန္တေ ယတ္ထာတိ မန္ဒိရံ၊ ဣရော. သီဒန္တိ တတ္ထာတိ သဒနံ၊ ယု. သဒ ဝိသရဏဂတျာဝသာနေသု. န ဂစ္ဆန္တီတိ အဂါ၊ ထမ္ဘာဒယော၊ တေ ရာတိ ဂဏှာတီတိ အဂါရံ. ရဿဿ ဒီဃတ္တေ အာဂါရံ. စိ စယေ၊ နိစီယတေ ဆာဒီယတေတိ နိကာယော၊ ယမှိ စိဿ ကာဒေသော နိပါတနာ. လီ သိလေသနေ၊ ဏော၊ နိလယော၊ အာလယော စ. ဝသ နိဝါသေ၊ အာဝသန္တျတြာတိ အာဝါသော၊ ဏော. ဘူ သတ္တာယံ၊ ဘဝန္တျတြာတိ ဘဝနံ. ဝိသန္တိ တန္တိ ဝေသ္မံ၊ မော. ကိတ နိဝါသေ၊ အဓိကရဏေ ယု၊ နိကေတနံ. နိဝိသန္တိ၊ နိဝသန္တိ ဝါ ယတြ၊ တံ နိဝေသနံ. ဃရ သေစနေ၊ ဃရတိ ကိလေသမေတ္ထာတိ ဃရံ၊ ဂယှတီတိ ဝါ ဃရံ၊ ဏော. ဂဟဿ ဃရာဒေသော. ဂဏှာတိ ပုရိသေန အာနီတံ ဓနန္တိ ဂဟံ. အဓိကရဏေ ထော၊ အာဝသထော. သရ ဂတိစိန္တာဟိံသာသု၊ သရန္တိ စိန္တေန္တိ ဧတ္ထ သုဘာသုဘကမ္မာနိ၊ သရတိ ဝါ သူရိယသန္တာပါဒိကန္တိ သရဏံ. သိ သေဝါယံ၊ ဏော၊ ပတိဿယော. ဥစ သမဝါယေ၊ ဩကံ. သလ ဂမနေ၊ ‘‘ဣတ္ထိယမတိယဝေါ ဝါ’’တိ အ၊ သာလာ၊ သရဓာတုမှိ သတိ လတ္တမေဝ ဝိသေသော. စိ စယေ၊ ကမ္မနိ ဏော၊ စယော. ကုဋ ဆေဒနေ၊ ဣ. ဝသ နိဝါသေ၊တိ. ဥပဓဿ ဧတ္တေ ဂေဟံ. သဒဓာတုမှာ ဥမော၊ သဒုမံ.
ဒွယံ မုခရဟိတဒေဝကုလသဒိသေ ယညာယတနေ. စိတ ပူဇာယံ၊ ကမ္မနိ ဣယော. ယတ ယတနေ၊ အာယတန္တိ ဝါယမန္တိ ဧတ္ထ ဖလကာမာတိ အာယတနံ၊ အထ ဝါ အာယန္တီတိ အာယာနိ၊ တာနိ တနောတီတိ အာယတနံ၊ ဖလကာရကန္တျတ္ထော. ဧတ္ထ တုသဒ္ဒေါ သမာဂတာနံ ဒွိန္နံ ပုဗ္ဗာပရဂမနတ္ထော. ‘‘စေတိယာယတနာနိ စာ’’တိပိ ပါဌော.
၂၀၈. ဒွယံ ဒေဝါနံ၊ နရပတီနဉ္စ ဣဋ္ဌကာဒိမယေ ဘဝနေ. အညဿာပိ သာဒိသျာ. ပသီဒန္တိ နယနမနာနျတြာတိ ပါသာဒေါ. ယု မိဿနေ၊ ပေါ၊ ဒီဃော စ၊ ဒီဃဝိဓာနသာမတ္ထိယာ ဩတ္တာဘာဝေါ.
ဒွယံ ရာဇတော အညေသံ ဓနီနံ ဗျဝဟာရကာဒီနံ ဘဝနေ. မုဏ္ဍော ဆဒနမေတဿ၊ န ပါသာဒဿ ဝိယာတိ မုဏ္ဍစ္ဆဒေါ၊ ဒွိတ္တံ. ဟရ ဟရဏေ၊ ယော၊ ယမှိ မိအာဂမော စ.
ဒုဂ္ဂပုရဒွါရေ ဝါ၊ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝါ မတ္တိကာဒိမယေ ဂဇကုမ္ဘမှိ ယော ယူပေါ ပါသာဒေါ ပတိဋ္ဌိတော၊ သော ဟတ္ထိနခေါ နာမ၊ ဟတ္ထိဿေဝ နခေါ ယဿာတိ ဟတ္ထိနခေါ၊ နခသဒ္ဒေန ဝါ နခသဟိတော ပါသာဒေါ ဂယှတေ.
၂၀၉. သုပဏ္ဏဿ ဂရုဠဿ ဝင်္ကေန ပက္ခေန သဒိသဆဒနံ ဂေဟံ သုဝဏ္ဏဝင်္ကစ္ဆဒနံ. ဝင်္က ဂမနေ. ဧကပဿေယေဝ ဆဒနတော အဍ္ဎယောဂေါ.
ဧကေနေဝ ကူဋေန ယုတ္တော အနေကကောဏော ပတိဿယဝိသေသော မာဠော နာမ၊ ဝဋ္ဋာကာရေန ကတသေနာသနန္တိ ကေစိ. မာ မာနေ၊ ဠော၊ မာဠော.
စတုရဿော ပတိဿယဝိသေသော ပါသာဒေါ နာမ၊ အာယတစတုရဿပါသာဒေါတိ ကေစိ.
၂၁၀. သန္တေဟိ ဘာတိ ဒိဗ္ဗတီတိ သဘာယံ၊ သဘာ စ၊ ပုရိမေ ယပစ္စယော၊ သန္တဿ သာဒေသော တူဘယတြ. မဏ္ဍာ ရဝိရံသယော၊ တေ ပိဝတိ နာသယတီတိ မဏ္ဍပေါ၊ ဝါသဒ္ဒေန မဏ္ဍပပဒဿ ပုလ္လိင်္ဂတ္တံ သမုစ္စိနောတိ၊ ဇနာနံ အာလယော သန္နိပါတဋ္ဌာနံ ဇနာလယော. အာသနတ္ထာယ ကတာ သာလာ အာသနသာလာ. ပဋိက္ကမန္တိ ဧတ္ထာတိ ပဋိက္ကမနံ၊ ကမု ပဒဝိက္ခေပေ၊ အဓိကရဏေ ယု.
၂၁၁. ဇိနဿ ဝါသဘူတံ ဘဝနံ ဂန္ဓကုဋိ နာမ၊ ဒိဗ္ဗဂန္ဓေဟိ ပရိဘာဝိတာ ကုဋိ ဂန္ဓကုဋိ.
တိကံ ပါကဋ္ဌာနေ. ရသာနိ သန္တျဿံ ရသဝတီ၊ ပစနံ ပါကော၊ တဿ ဌာနံ ပါကဋ္ဌာနံ. မဟန္တာနိ ဗဟူနိ အသိတဗ္ဗာနိ သန္တေတ္ထ မဟာနသံ၊ အသ ဘက္ခနေ၊ ယု၊ ဝဏ္ဏဝိပရိယယော.
၂၁၂. သုဝဏ္ဏကာရာဒိသိပ္ပီနံ ကမ္မသာလာ အာဝေသနံ. အာဝိသန္တျသ္မိံ အာဝေသနံ၊ ယု. ပါနမန္ဒိရံ သုရာပါနတ္ထံ ကတမန္ဒိရံ သောဏ္ဍာ နာမ၊ ကတ္တဗ္ဗာကတ္တဗ္ဗံ ဝိစာရေတွာ အတ္တနာ ဣစ္ဆိတဝတ္ထုကာရဏာ သဗ္ဗံ ဒေယျဓမ္မံ သနောန္တီတိ သောဏ္ဍာ၊ သန ဒါနေ၊ တနာဒိ. ဍော၊ အဿောတ္တံ၊ ဝဏ္ဏဝိကာရော စ၊ တေသံ ဧသာ ဝသတိ သောဏ္ဍာ. ပါနသဒ္ဒသန္နိဓာနာ သုရာသောဏ္ဍာယေဝိဓ ဂဟိတာ. ဝစ္စဿ ဂူထဿ ဝိသဇ္ဇနဋ္ဌာနံ ဝစ္စဋ္ဌာနံ. ဝစ္စဿ ဝိသဇ္ဇနဋ္ဌာနာ ကုဋိ ဝစ္စကုဋိ. မုနီနံ ဣသီနံ ဝသနဋ္ဌာနံ အဿမော နာမ၊ အာ ကောဓံ သမေန္တိ ဧတ္ထာတိ အဿမော၊ အာ ဘုသော သမေန္တိ ဧတ္ထ ရာဂါဒယောတိ ဝါ အဿမော.
၂၁၃. တိကံ ပဏျဝိက္ကယသာလာယံ. ပဏ ဗျဝဟာရေ၊ ပဏိတဗ္ဗာတိ ပဏျာ၊ ဝတ္ထာဒယော၊ တေ ဧတ္ထ ဝိက္ကိဏန္တီတိ ပဏျဝိက္ကယော၊ ကီ ဒဗ္ဗဝိနိမယေ၊ သော ဧဝ သာလာ ဂေဟန္တိ ပဏျဝိက္ကယသာလာ. အာပဏယန္တေ ဗျဝဟရန္တေ အသ္မိန္တိ အာပဏော၊ ဏော. ပဏျာနံ ဝိက္ကယာယ နီယမာနာနံ ဝီထိ ပန္ထော ပဏျဝီထိကာ. ဝသ အစ္ဆာဒနေ၊ တော၊ ဥဒကံ ဝသိတံ အစ္ဆာဒနံ ကတမနေနာတိ ဥဒေါသိတော၊ ဝဿောတ္တံ၊ ဘဏ္ဍဋ္ဌပနဿ သာလာ ဘဏ္ဍသာလာ. ကမု ပဒဝိက္ခေပေ၊ စင်္ကမတျတြာတိ စင်္ကမနံ၊ စင်္ကမော စ၊ ဒွိတ္တာဒိ.
၂၁၄. ဇလန္တိ ဧတ္ထာတိ ဇန္တာ၊ ဇလ ဒိတ္တိယံ၊ အန္တော၊ ‘‘ဣတ္ထိယမတိယဝေါ ဝါ’’တိ အ၊ အာ၊ လလောပေါ၊ ဇနေတျတြ အဂ္ဂိန္တိ ဝါ ဇန္တာ၊ ဇန ဇနနေ၊ အန္တော၊ သာ ဧဝ ဃရံ ဇန္တာဃရံ. အဂ္ဂိနော သာလာ အဂ္ဂိသာလာ. ပါ ပိဝနေ၊ ပပိဝန္တျဿန္တိ ပပါ၊ အ. ပါနီယဋ္ဌာ သာလာ ပါနီယသာလာ၊ သာ ဧဝ ပါနီယသာလိကာ.
ဂသ ဂမနေ၊ ဘော၊ သဿ ဗော. အဝတိ ရက္ခတီတိ ဩဝရကော၊ အရော၊ သကတ္ထေ ကော၊ အဿောတ္တဉ္စ. ဝသနံ ဝါသော၊ တဒတ္ထံ အဂါရံ ဝါသာဂါရံ. သယတိ ဧတ္ထာတိ သယနီ၊ ယု၊ နဒါဒိ၊ သာ ဧဝ ဂဟံ သယနိဂ္ဂဟံ.
၂၁၅. စတုက္ကံ ရာဇိတ္ထာဂါရေ၊ တဒတ္ထိယတော [တဒဋ္ဌိယတော (က.)] ဥပစာရေန ရာဇိတ္ထီသုပိ. ရာဇိတ္ထီနမဂါရံ ဣတ္ထာဂါရံ. အဝရုန္ဓီယန္တေ ရာဇိတ္ထိယော အနေနာတိ ဩရောဓော၊ ရုဓ အာဝရဏေ. သုဒ္ဓါ ကာမာပဂမတ္တာ ပရိသုဒ္ဓါ ရက္ခကာ အန္တေ သမီပေ ယဿာတိ သုဒ္ဓန္တော. အန္တေ အဗ္ဘန္တရေ ပုရံ ဂေဟံ အန္တေပုရံ၊ ပုရဿ အန္တေတိ ဝါ အန္တေပုရံ. ‘‘အန္တောပုရ’’န္တိပိ ပါဌော.
ရညံ ရာဇူနံ အသဗ္ဗဝိသယဋ္ဌာနံ သဗ္ဗေဟျသာဓာရဏဋ္ဌာနံ ‘‘ကစ္ဆန္တရ’’န္တိ မတံ ကထိတံ၊ ယံ ‘‘ပမဒဝန’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ပမဒဝနံ နာမ ဥပကာရိကာသန္နိဟိတံ ဝါ ပုရသန္နိဟိတံ ဝါ အန္တေပုရောစိတံ၊ ယတြ အန္တေပုရသဟိတော ဧဝ ရာဇာ ဝိဟရတိ၊ နာညဇနပ္ပဝေသော [အမရ ၁၄.၃]. ပမဒါနံ ဝနံ ပမဒဝနံ. နိပါတနာ ယာကာရာနံ [ဤကာရ အာကာရာနန္တိ အတ္ထော] ဣတ္ထိဂတာနံ ရဿော ကွစီတိရဿော. ကစ္ဆဿ ပကောဋ္ဌဿ အန္တရံ အဗ္ဘန္တရံ ကစ္ဆန္တရံ. ပကောဋ္ဌံ နာမ အဗ္ဘန္တရဒွါရံ.
၂၁၆. ဒွယံ ဣဋ္ဌကာဒိရစိတေ အာရောဟနေ. ဥပါနေန သဟ ဝတ္တတေတိ သောပါနော၊ သောပါနံ ဝါ နပုံသကေပိ. အာရူယှတေ ယေန တံ အာရောဟနံ၊ ယု၊ ရုဟ ဇနနေ.
ဒွယံ ကဋ္ဌာဒိရစိတာယံ. နိစ္ဆယေန သယန္တိ ပါကာရာဒိကမေတာယာတိ နိဿေဏီ၊ သိ သေဝါယံ၊ ဏီ၊ နဒါဒိ. ဥဒ္ဓမာရောဟတေ ဧတာယာတိ အဓိရောဟိဏီ၊ သာသဒ္ဒေါ ဒွိန္နမ္ပိ ဣတ္ထိလိင်္ဂတ္တံ ဇောတေတိ.
၂၁၇. ပဉ္စကံ ဇာလကေ. ဝါတံ ပိဝတီတိ ဝါတပါနံ. ဂဝံ အက္ခိ ဂဝက္ခော၊ သမာသန္တတ္တာ အ၊ သညာသဒ္ဒတော ပုလ္လိင်္ဂတ္တံ၊ အက္ခိ သဒ္ဒေ ဝါ၊ ဂဝံ အက္ခိ ဂဝက္ခီတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဇလ ဒိတ္တိယံ၊ ဇာလံ. သီဟရူပယုတ္တံ ပဉ္ဇရံ သီဟပဉ္ဇရံ. အာလောကာနံ အာတပါနံ ပဝိသနဋ္ဌာနံ သန္ဓိ ဆိဒ္ဒန္တိ အာလောကသန္ဓိ၊ အာလောကီယန္တိ ဧတေနာတိ အာလောကော၊ သော ဧဝ သန္ဓီတိ ဝါ အာလောကသန္ဓိ.
ဒွယံ လင်္ဂိယံ. လဂိ ဂတျတ္ထော၊ အ၊ နဒါဒိ. ပရိ ပုနပ္ပုနံ ဂမနာဂမနဝသေန ဟန္တီတိ ပလိဃော၊ ဏော. ကပိရူပမတ္ထကတ္တာ ကပိသီသော. အဂ္ဂဠံ နာမ ကဝါဋကော [ကဝါဋဖလဝိဓာရဏော (က.)]၊ တဿ ထမ္ဘော အဂ္ဂဠတ္ထမ္ဘော၊ ‘‘အဂ္ဂဠံ တီသု ကလ္လောလေ၊ ဒဏ္ဍေ စာန္တကဝါဋေသူ’’တိ ရဘသော၊ ဣတ္ထိယမတော အာပစ္စယော၊ အဂ္ဂဠာ. နိဿေသတော အဗ္ဗတိ ဝဿောဒကမနေနာတိ နိဗ္ဗံ၊ အဗ္ဗ ဂတိဟိံသာသု. ဆဒ္ဒဿ ဆဒနဿ ကောဋိ ဟေဋ္ဌိမာဝသာနံ ဆဒ္ဒကောဋိ၊ တဿံ.
၂၁၈. တိကံ ဂေဟစ္ဆဒနေ. ဆာဒေတိ ဧတေနာတိ ဆဒနံ၊ ဆဒ သံဝရဏေ၊ စုရာဒိ. ပဋဂမနေ၊ ‘‘ပဋျာဒီဟျလ’’န္တိ အလော. ဆာဒေတိ ဧတေနာတိ ဆဒ္ဒံ၊ ဒွိတ္တာဒိ.
တိကံ ဂေဟင်္ဂဏေ. အဇ ဂတိမှိ၊ ဣရော၊ အဇိရံ. စရ ဂတိဘက္ခနေသု၊ စရော. အင်္ဂ ဂမနေ၊ ကရဏာဓိကရဏေသု ယု၊ ဝဏ္ဏဝိကာရော၊ ဏတ္တံ.
ပဉ္စကံ ဂေဟဒွါရတော ဗဟိပကောဋ္ဌကေ၊ ဝီထိယံ ဒွါရပိဏ္ဍကေ စ. အလိန္ဒော တွညပိဏ္ဍကေပိစ္ဆတေ. ပဌမံ ဟနန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ဧတ္ထာတိ ပဃာဏော၊ ပဃဏော စ၊ ဟနဿ ဃဏာဒေသော. အလိ သခါ ဣန္ဒော ဧတ္ထာတိ အလိန္ဒော၊ ‘‘ဂေဟေကဒေသေ အလိန္ဒော၊ ပဃာဏော ပဃဏောဘဝေ’’တိ [စိန္တာမဏိဋီကာ ၁၂.၁၂] အမရမာလာယံ. အာလိန္ဒော၊ ဒီဃာဒိ. ပဓာနံ မုခံ ပမုခံ၊ ဂေဟဿ ဟိ စတူသု မုခေသု တဒေဝ ပဓာနံ၊ ယတ္ထ သာဓုဇနာပိ အာဂန္တုကာပိ နိသီဒန္တိ. ဒွါရံ ဗန္ဓတိ ပိဒဟတိ ဧတ္ထာတိ ဒွါရဗန္ဓနံ.
၂၁၉. ဒွယံ ဒွါရဗာဟာယံ. ပီဌာနိ လောဟဝိကတိအာဒီဟိ သင်္ဃဋီယန္တိ ဧတ္ထာတိ ပီဌသင်္ဃာဋကံ၊ ပီဌေဟိ သင်္ဃဋီယတီတိ ဝါ ပီဌသင်္ဃာဋကံ၊ ဃဋ ဃဋနေ. ဒွိဘာဂေန ဗာဟာသဒိသတ္တာ ဗာဟာ၊ ဒွါရဿ ဗာဟာ ဒွါရဗာဟာ. ‘‘ကပါဋံ၊ ကဝါဋ’’န္တိပိ ဒွါရဗာဟာယ နာမာနိ၊ ကံ ဝါတံ ပါဋယတိ၊ ဝါဋယတိ စေတိ ကမ္မနိ ဏော၊ ဣတ္ထိယံ ကပါဋီ.
ဒွယံ ဂေဟာဒီနံ ကူဋေ. ကုဋ ဆေဒနေ၊ ကမ္မနိ ဏော. နယ ဂမနတ္ထော၊ ကေ သီသေ နယတီတိ ကဏ္ဏီကာ၊ ဏွု၊ ဣတ္တံ၊ ဏတ္တဉ္စ.
၂၂၀. ဒွယံ ဒွါရေ. ဒွေ အရန္တျတြာတိ ဒွါရံ၊ ဒုဇ္ဇနေ ဝါရယန္တျသ္မာ ရက္ခကာတိ ဝါ ဒွါရံ၊ ဥလောပေါ. ပဋိဟရန္တိ အပနေန္တိ ဧတသ္မာ ရက္ခကာ အညာတန္တိ ပဋိဟရော၊ ပဋိပက္ခေ ဟရတိ ဧတသ္မာတိ ဝါ ပဋိဟရော၊ ရဿဿ ဒီဃတ္တေ ပဋိဟာရော.
စတုက္ကံ ဥမ္မာရေ၊ ယံ ‘‘ဒွါရပိဏ္ဍိကာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဥရ ဂတိမှိ၊ မာရော ကရဏေ. ဒေဟံ နေတိ ပဝေသေနာတိ ဒေဟနီ၊ ‘‘ဒေဟလီ’’တိပိ ပါဌော၊ ဒေဟံ လာတိ ပဝေသေနာတိ ဒေဟလီ. ဣလ ဂတိမှိ၊ ဏွု. ဣန္ဒော ဧဝ ပါဒံ ခိပတိ ဧတ္ထာတိ ဣန္ဒခီလော၊ ခိပ ပေရဏေ. ပဿ လောပေါ၊ အထ ဝါ ဣံ ဂမနံ ဒဒါတီတိ ဣန္ဒော၊ ဒွါရံ၊ တတ္ထ ဌပိတော ခီလော ကဏ္ဋကောတိ ဣန္ဒခီလော၊ ဝေဂဂဘိဃာတနတော ဟိ သော ခီလော ဝိယ ဟောတိ.
ထမ္ဘ ပဋိဗန္ဓနေ၊ ထမ္ဘော၊ ဓာရေတီတိ ဝါ ထမ္ဘော၊ ဓရ ဓရဏေ၊ ရမ္ဘပစ္စယော၊ ဝဏ္ဏဝိကာရော စ. ထု အဘိတ္ထဝေ၊ ဥဏော၊ ယု ဝါ၊ ဓာရေတီတိ ဝါ ထူဏော၊ ယု၊ ရလောပေါ၊ အဿူ.
အဍ္ဎေန္ဒုပါသာဏေ အဒ္ဓစန္ဒာကာရေ ပါသာဏေ ပဋိကာသဒ္ဒေါ ဝတ္တတိ. ပဋ ဂတိယံ၊ ဏွု. ဣတ္ထိကတာကာရပရေ ကေ အဿိတ္တံ. ဂဇိ သဒ္ဒေ၊ ဏွု၊ အဿိတ္တံ၊ ဗိန္ဒာဂမော စ. ဣသ ဣစ္ဆာယံ၊ ဌကော.
၂၂၁. ဝလဘီတိ စူဠာ၊ ‘‘သိခါယံ ဝလဘီ စူဠေ’’တိ ရုဒ္ဒေါ [ရဿန္တာ စ၊ သိခါယံ ဝဠဘိယံ စူဠေတိ ရုဒ္ဒေါ (စိန္တာမဏိဋီကာ ၁၂.၁၅)]. တစ္ဆာဒနေ ဒါရုမှိ ကဋ္ဌေ ဂေါပါနသီ မတာ. ဝင်္ကေတိ ဒါရုဝိသေသနံ. ဂံ ဝဿောဒကံ၊ သူရိယာဒိကိရဏဉ္စ ပိဝန္တိ ဝိနာသယန္တိ အဗ္ဘန္တရမပ္ပဝေသနဝသေနာတိ ဂေါပါနာ၊ ဣဋ္ဌကာဒယော၊ တာနိ သိနောန္တိ ဗန္ဓန္တိ ဧတ္ထာတိ ဂေါပါနသီ.
သောဓာဒိဂေဟေသု ဆေကပက္ခာဝါသတ္ထံ ယော ဗဟိ ကရိယ ကဋ္ဌေကဒေသော ဌပီယတေ၊ သော ဝိဋင်္ကော. ကပေါတေ ပါလယတီတိ ကပေါတပါလိကာ၊ ကမ္မနိ ဏွု. ဋကိ နိဝါသဂတီသု. ဝိနော ပက္ခိနော ဋင်္ကန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝိဋင်္ကော. ဏော.
၂၂၂. ဒွယံ ကုဉ္စိကာဆိဒ္ဒေ. ကုဉ္စိကာယ ဝိဝရံ ဆိဒ္ဒံ ကုဉ္စိကာဝိဝရံ. တာဠဿ ပဝေသနဋ္ဌာနဘူတော ဆိဂ္ဂဠော ဆိဒ္ဒံ တာဠစ္ဆိဂ္ဂဠော.
တိကံ ကုဉ္စိကာယံ. ကုဉ္စ ကောဋိလျေ၊ ဏွု. တာယတိ ရက္ခတီတိ တာလော. အလော၊ တလတိ တိဋ္ဌတိ ဧတေနာတိ ဝါ တာလော၊ တလ ပတိဋ္ဌာယံ. အဝါပုရတိ ဝိဝရတိ ယေနာတိ အဝါပုရဏံ၊ ဝရ သံဝရဏေ၊ ယု၊ ဝဿ ပေါ၊ ဥတ္တံ၊ ဥပသဂ္ဂဿ ဒီဃတာ စ၊ ‘‘အပါရုတာ တေသံ အမတဿ ဒွါရာ’’တိ [ဒီ. နိ. ၂.၇၁၊ မ. နိ. ၁.၂၈၃] ဝစနတော ပုရ၊ ပါရ သံဝရဏေတိပိ ဓာတွတ္ထံ ပဌန္တိ. အဝပုဗ္ဗော ဝု သံဝရဏေတိပိ ဓာတွတ္ထေ ပန သတိ ဝဿ ရတ္တံ၊ ဥပသဂ္ဂဿ ဒီဃတာ စ၊ ‘‘အပါရုတာ၊ သင်္ဃာဋိံ ပါရုပိတွာ’’တျာဒီသု ပန ပကာရဝဏ္ဏာဂမေန သိဒ္ဓေါ. ဝိဒ လာဘေ၊ ဣမှိ ဝေဒိကာ၊ သကတ္ထေ ကော. ဣတရတ္ထ ဣယေဝ.
၂၂၃. သင်္ဃာဋာဒယော မန္ဒိရင်္ဂါ ဂေဟင်္ဂဝိသေသာ. သမ္မာ ဃဋေန္တိ ဧတ္ထ ဂေါပါနသျာဒယောတိ သင်္ဃာဋော၊ ပုဗ္ဗပစ္ဆိမဒက္ခိဏုတ္တရာယာမဝသေန ထမ္ဘာနမုပရိ ဌိတော ကဋ္ဌဝိသေသော၊ တေ ပန ပုဗ္ဗပစ္ဆိမယာမာ တယော ကဋ္ဌာ၊ ဒက္ခိဏုတ္တရယာမာ ပန ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒတော တယော ကဋ္ဌာ၊ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ပန ပဉ္စသတ္တနဝါဒယောပိ. ဒွိန္နံ ပက္ခာနံ အပတနတ္ထံ ဗန္ဓနတော ပါသော ဝိယာတိ ပက္ခပါသော. တုလတိ သင်္ဃာဋေသု ပတိဋ္ဌတီတိ တုလာ၊ တလ ပတိဋ္ဌာယံ၊ အဿုတ္တံ၊ ပက္ခာနံ ဝါ သမဝါဟိတဘာဝကရဏတော တုလယတိ မိနာတိ ဧတာယာတိ တုလာ၊ တုလ ဥမ္မာနေ.
တိကံ သမ္မဇ္ဇနိယံ. မုဇိ သောဓနေ၊ ယု. မဇ္ဇ သံသုဒ္ဓိယံ၊ ယု. သုဓ သုဒ္ဓိယံ၊ သဗ္ဗတြ ကရဏေ ယု.
၂၂၄. တိကံ သင်္ကာရဆဍ္ဍနပ္ပဒေသေ. ကဋ ဆဍ္ဍနမဒ္ဒနေသု၊ သင်္ကဋန္တိ ဧတ္ထာတိ သင်္ကဋီရံ၊ ဤရော၊ ‘‘သင်္ကဋော’’တိ ဝါ သင်္ကာရော ဝုစ္စတိ၊ တံ ဤရယန္တိ ခိပန္တိ ဧတ္ထာတိ သင်္ကဋီရံ၊ ဤရ ခေပေ. သင်္ကာရဿ ဌာနံ သင်္ကာရဋ္ဌာနံ. သင်္ကာရံ ကဋတိ ဆဍ္ဍေတိ ဧတ္ထာတိ သင်္ကာရကူဋံ၊ အဿူ၊ သကတ္ထေ ကော.
စတုက္ကံ သမ္မဇ္ဇနိယာ နိရာကတေ [နိရဿတေ (က.)] ထုသာဒိမှိ. နာနာဝိဓေ သင်္ကာရေ ရာသီကရဏဝသေန ကစတိ ဗန္ဓတိ ဧတေနာတိ ကစော၊ သော ဧတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ကစဝရော၊ ဝရ ဣစ္ဆာယံ. ဥစ္ဆိဋ္ဌော ကလာပေါ သမူဟော ဥက္လာပေါ၊ ကဿာကာရလောပေါ. နာနာဝိဓေဟိ တိဏာဒီဟိ သင်္ကရီယတေ မိဿီကရီယတေတိ သင်္ကာရော၊ ဏော. အဝကရောတိပျတြ. အဝကရီယတေ နိရဿတေတိ၊ အ. ‘‘သမ္မဇ္ဇော မဇ္ဇနီ စေဝ၊ သင်္ကာရော’ဝကရော မတော’’တိ ဟလာယုဓော. ကသ ဝိလေခနေ၊ အမ္ဗု.
၂၂၅. ဃရာဒိဘူမိ ဃရခေတ္တဝိဟာရာဒီနံ ယော ဘူမိပ္ပဒေသော ဝတ္ထု နာမ၊ တံ နပုံသကေ၊ ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝတ္ထု၊ ရတ္ထု. ဂသ မဒနေ၊ ဂသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဂါမော၊ မော. သံဝသန္တျတြာတိ သံဝသထော၊ အထော.
ပါကဋော ချာတော ဂါမော၊ သော နိဂမော နာမ၊ အတိရေကော ဂါမော နိဂမော၊ ဘုသတ္ထော နိ၊ သညာသဒ္ဒတ္တာ ရဿော.
ဥပဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဘောဂမနုဿာဒီဟိ ( ) [(ဣဘျော) (?)] ဝဍ္ဎိတော အဓိကော ဂါမော နိဂမတောပိ အဓိကတရတ္တာ ‘‘အဓိဘူ’’တိ ဤရိတော ကထိတော၊ အဓိကော ဘဝတီတိ အဓိဘူ.
၂၂၆. ဒွယံ ဂါမာဒိပရိယန္တဘာဂေ. သိ ဗန္ဓနေ၊ မော. ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အာဒီယတေတိ မရိယာဒါ၊ ပဿ မော.
ဒွယံ အာဘီရကုဋိယံ [ဃောသော အာဘီရပလ္လီ သိယာ (အမရ ၁၂.၂၀)]. ဃု သဒ္ဒေ၊ ဃောသန္တျတြာတိ ဃောသော. ဂေါပါလာနံ ဂါမော ဂေါပါလဂါမကော၊ သကတ္ထေ ကော.
ပုရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.