൧൦. ചോദകചുദിതകപടിസംയുത്തകഥാ

൪൦൧. ‘‘അധമ്മചോദകസ്സ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനോ കതീഹാകാരേഹി വിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ’’തി? ‘‘അധമ്മചോദകസ്സ, ഉപാലി, ഭിക്ഖുനോ പഞ്ചഹാകാരേഹി വിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ – അകാലേനായസ്മാ ചോദേസി, നോ കാലേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായ; അഭൂതേനായസ്മാ ചോദേസി, നോ ഭൂതേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായ; ഫരുസേനായസ്മാ ചോദേസി, നോ സണ്ഹേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായ; അനത്ഥസംഹിതേനായസ്മാ ചോദേസി, നോ അത്ഥസംഹിതേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായ; ദോസന്തരോ ആയസ്മാ ചോദേസി, നോ മേത്തചിത്തോ, അലം തേ വിപ്പടിസാരായാതി. അധമ്മചോദകസ്സ, ഉപാലി, ഭിക്ഖുനോ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി വിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ. തം കിസ്സ ഹേതു? യഥാ ന അഞ്ഞോപി ഭിക്ഖു അഭൂതേന ചോദേതബ്ബം മഞ്ഞേയ്യാ’’തി.

‘‘അധമ്മചുദിതസ്സ പന, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനോ കതിഹാകാരേഹി അവിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ’’തി? ‘‘അധമ്മചുദിതസ്സ, ഉപാലി, ഭിക്ഖുനോ പഞ്ചഹാകാരേഹി അവിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ – അകാലേനായസ്മാ ചുദിതോ, നോ കാലേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായ; അഭൂതേനായസ്മാ ചുദിതോ, നോ ഭൂതേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായ; ഫരുസേനായസ്മാ ചുദിതോ, നോ സണ്ഹേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായ; അനത്ഥസംഹിതേനായസ്മാ ചുദിതോ, നോ അത്ഥസംഹിതേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായ; ദോസന്തരേനായസ്മാ ചുദിതോ, നോ മേത്തചിത്തേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായാതി. അധമ്മചുദിതസ്സ, ഉപാലി, ഭിക്ഖുനോ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അവിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ’’തി.

‘‘ധമ്മചോദകസ്സ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനോ കതിഹാകാരേഹി അവിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ’’തി? ‘‘ധമ്മചോദകസ്സ, ഉപാലി, ഭിക്ഖുനോ പഞ്ചഹാകാരേഹി അവിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ – കാലേനായസ്മാ ചോദേസി, നോ അകാലേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായ; ഭൂതേനായസ്മാ ചോദേസി, നോ അഭൂതേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായ; സണ്ഹേനായസ്മാ ചോദേസി, നോ ഫരുസേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായ; അത്ഥസംഹിതേനായസ്മാ ചോദേസി, നോ അനത്ഥസംഹിതേന, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായ; മേത്തചിത്തോ ആയസ്മാ ചോദേസി, നോ ദോസന്തരോ, അലം തേ അവിപ്പടിസാരായാതി. ധമ്മചോദകസ്സ, ഉപാലി, ഭിക്ഖുനോ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി അവിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ. തം കിസ്സ ഹേതു? യഥാ അഞ്ഞോപി ഭിക്ഖു ഭൂതേന ചോദേതബ്ബം മഞ്ഞേയ്യാ’’തി.

‘‘ധമ്മചുദിതസ്സ പന, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനോ കതിഹാകാരേഹി വിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ’’തി? ‘‘ധമ്മചുദിതസ്സ, ഉപാലി, ഭിക്ഖുനോ പഞ്ചഹാകാരേഹി വിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ – കാലേനായസ്മാ ചുദിതോ, നോ അകാലേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായ; ഭൂതേനായസ്മാ ചുദിതോ, നോ അഭൂതേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായ; സണ്ഹേനായസ്മാ ചുദിതോ, നോ ഫരുസേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായ; അത്ഥസംഹിതേനായസ്മാ ചുദിതോ, നോ അനത്ഥസംഹിതേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായ; മേത്തചിത്തേനായസ്മാ ചുദിതോ, നോ ദോസന്തരേന, അലം തേ വിപ്പടിസാരായാതി. ധമ്മചുദിതസ്സ, ഉപാലി, ഭിക്ഖുനോ ഇമേഹി പഞ്ചഹാകാരേഹി വിപ്പടിസാരോ ഉപദഹാതബ്ബോ’’തി.

[പരി. ൪൩൮] ‘‘ചോദകേന, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന കതി ധമ്മേ അജ്ഝത്തം മനസി കരിത്വാ പരോ ചോദേതബ്ബോ’’തി? ‘‘ചോദകേനുപാലി, ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം മനസി കരിത്വാ പരോ ചോദേതബ്ബോ – കാരുഞ്ഞതാ, ഹിതേസിതാ, അനുകമ്പിതാ, [അനുകമ്പതാ (ക.)] ആപത്തിവുട്ഠാനതാ, വിനയപുരേക്ഖാരതാതി. ചോദകേനുപാലി, ഭിക്ഖുനാ പരം ചോദേതുകാമേന ഇമേ പഞ്ച ധമ്മേ അജ്ഝത്തം മനസി കരിത്വാ പരോ ചോദേതബ്ബോ’’തി.

‘‘ചുദിതേന പന, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനാ കതിസു ധമ്മേസു പതിട്ഠാതബ്ബ’’ന്തി? ‘‘ചുദിതേനുപാലി, ഭിക്ഖുനാ ദ്വീസു ധമ്മേസു പതിട്ഠാതബ്ബം – സച്ചേ ച അകുപ്പേ ചാ’’തി.

ദുതിയഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ.

പാതിമോക്ഖട്ഠപനക്ഖന്ധകോ നവമോ.

ഇമമ്ഹി ഖന്ധകേ വത്ഥൂ തിംസ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ഉപോസഥേ യാവതികം, പാപഭിക്ഖു ന നിക്ഖമി;

മോഗ്ഗല്ലാനേന നിച്ഛുദ്ധോ, അച്ഛേരാ ജിനസാസനേ.

നിന്നോനുപുബ്ബസിക്ഖാ ച, ഠിതധമ്മോ നാതിക്കമ്മ;

കുണപുക്ഖിപതി സങ്ഘോ, സവന്തിയോ ജഹന്തി ച.

സവന്തി പരിനിബ്ബന്തി, ഏകരസ വിമുത്തി ച;

ബഹു ധമ്മവിനയോപി, ഭൂതട്ഠാരിയപുഗ്ഗലാ.

സമുദ്ദം ഉപമം കത്വാ, വാചേസി [ഠാപേസി (ക.)] സാസനേ ഗുണം;

ഉപോസഥേ പാതിമോക്ഖം, ന അമ്ഹേ കോചി ജാനാതി.

പടികച്ചേവ ഉജ്ഝന്തി, ഏകോ ദ്വേ തീണി ചത്താരി;

പഞ്ച ഛ സത്ത അട്ഠാനി, നവാ ച ദസമാനി ച.

സീല-ആചാര-ദിട്ഠി ച, ആജീവം ചതുഭാഗികേ;

പാരാജികഞ്ച സങ്ഘാദി, പാചിത്തി പാടിദേസനി.

ദുക്കടം പഞ്ചഭാഗേസു, സീലാചാരവിപത്തി ച;

അകതായ കതായ ച, ഛഭാഗേസു യഥാവിധി.

പാരാജികഞ്ച സങ്ഘാദി, ഥുല്ലം പാചിത്തിയേന ച;

പാടിദേസനിയഞ്ചേവ, ദുക്കടഞ്ച ദുബ്ഭാസിതം.

സീലാചാരവിപത്തി ച, ദിട്ഠിആജീവവിപത്തി;

യാ ച അട്ഠാ കതാകതേ, തേനേതാ സീലാചാരദിട്ഠിയാ.

അകതായ കതായാപി, കതാകതായമേവ ച;

ഏവം നവവിധാ വുത്താ, യഥാഭൂതേന ഞായതോ.

പാരാജികോ വിപ്പകതാ, പച്ചക്ഖാതോ തഥേവ ച;

ഉപേതി പച്ചാദിയതി, പച്ചാദാനകഥാ ച യാ.

സീലാചാരവിപത്തി ച, തഥാ ദിട്ഠിവിപത്തിയാ;

ദിട്ഠസുതപരിസങ്കിതം, ദസധാ തം വിജാനാഥ.

ഭിക്ഖു വിപസ്സതി ഭിക്ഖും, അഞ്ഞോ ചാരോചയാതി തം;

സോ യേവ തസ്സ അക്ഖാതി [വിപസ്സഞ്ഞോ ചാരോചതി; തം സുദ്ധേവ തസ്സ അക്ഖാതി (ക.)], പാതിമോക്ഖം ഠപേതി സോ.

വുട്ഠാതി അന്തരായേന, രാജചോരഗ്ഗുദകാ ച;

മനുസ്സഅമനുസ്സാ ച, വാളസരീസപാ ജീവിബ്രഹ്മം.

ദസന്നമഞ്ഞതരേന, തസ്മിം അഞ്ഞതരേസു വാ;

ധമ്മികാധമ്മികാ ചേവ, യഥാ മഗ്ഗേന ജാനാഥ.

കാലഭൂതത്ഥസംഹിതം, ലഭിസ്സാമി ഭവിസ്സതി;

കായവാചസികാ മേത്താ, ബാഹുസച്ചം ഉഭയാനി.

കാലഭൂതേന സണ്ഹേന, അത്ഥമേത്തേന ചോദയേ;

വിപ്പടിസാരധമ്മേന, തഥാ വാചാ [തഥേവാപി (സ്യാ.)] വിനോദയേ.

ധമ്മചോദചുദിതസ്സ, വിനോദേതി വിപ്പടിസാരോ;

കരുണാ ഹിതാനുകമ്പി, വുട്ഠാനപുരേക്ഖാരതോ.

ചോദകസ്സ പടിപത്തി, സമ്ബുദ്ധേന പകാസിതാ;

സച്ചേ ചേവ അകുപ്പേ ച, ചുദിതസ്സേവ ധമ്മതാതി.

പാതിമോക്ഖട്ഠപനക്ഖന്ധകം നിട്ഠിതം.