൧൦. ഭിക്ഖുനിക്ഖന്ധകം

൧. പഠമഭാണവാരോ

മഹാപജാപതിഗോതമീവത്ഥു

൪൦൨. [അ. നി. ൮.൫൧ ഇദം വത്ഥു ആഗതം] തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സക്കേസു വിഹരതി കപിലവത്ഥുസ്മിം നിഗ്രോധാരാമേ. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി [മഹാപജാപതീ (സീ. സ്യാ.)] ഗോതമീ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു, ഭന്തേ, ലഭേയ്യ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. ‘‘അലം, ഗോതമി, മാ തേ രുച്ചി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജാ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ മഹപജാപതി ഗോതമീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു, ഭന്തേ, ലഭേയ്യ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. ‘‘അലം, ഗോതമി, മാ തേ രുച്ചി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജാ’’തി. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ – ന ഭഗവാ അനുജാനാതി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജന്തി – ദുക്ഖീ ദുമ്മനാ അസ്സുമുഖീ രുദമാനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ കപിലവത്ഥുസ്മിം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന വേസാലീ തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന വേസാലീ തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ കേസേ ഛേദാപേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ സമ്ബഹുലാഹി സാകിയാനീഹി സദ്ധിം യേന വേസാലീ തേന പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന യേന വേസാലീ മഹാവനം കൂടാഗാരസാലാ തേനുപസങ്കമി. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ സൂനേഹി പാദേഹി രജോകിണ്ണേന ഗത്തേന ദുക്ഖീ ദുമ്മനാ അസ്സുമുഖീ രുദമാനാ ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ അട്ഠാസി. അദ്ദസാ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ മഹാപജാപതിം ഗോതമിം സൂനേഹി പാദേഹി രജോകിണ്ണേന ഗത്തേന ദുക്ഖിം ദുമ്മനം അസ്സുമുഖിം രുദമാനം ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ ഠിതം. ദിസ്വാന മഹാപജാപതിം ഗോതമിം ഏതദവോച – ‘‘കിസ്സ ത്വം, ഗോതമി, സൂനേഹി പാദേഹി രജോകിണ്ണേന ഗത്തേന ദുക്ഖീ ദുമ്മനാ അസ്സുമുഖീ രുദമാനാ ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ ഠിതാ’’തി? ‘‘തഥാ ഹി പന, ഭന്തേ ആനന്ദ, ന ഭഗവാ അനുജാനാതി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. ‘‘തേന ഹി ത്വം, ഗോതമി, മുഹുത്തം ഇധേവ താവ ഹോഹി, യാവാഹം ഭഗവന്തം യാചാമി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏസാ, ഭന്തേ, മഹാപജാപതി ഗോതമീ സൂനേഹി പാദേഹി രജോകിണ്ണേന ഗത്തേന ദുക്ഖീ ദുമ്മനാ അസ്സുമുഖീ രുദമാനാ ബഹിദ്വാരകോട്ഠകേ ഠിതാ – ന ഭഗവാ അനുജാനാതി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജന്തി. സാധു, ഭന്തേ, ലഭേയ്യ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. ‘‘അലം, ആനന്ദ, മാ തേ രുച്ചി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജാ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു, ഭന്തേ, ലഭേയ്യ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. ‘‘അലം, ആനന്ദ, മാ തേ രുച്ചി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജാ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ [അ. നി. ൮.൫൧ ‘‘അഥ ഖോ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ ഏതദഹോസീ’’തി ആഗതം] – ‘‘ന ഭഗവാ അനുജാനാതി മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജം; യംനൂനാഹം അഞ്ഞേനപി പരിയായേന ഭഗവന്തം യാചേയ്യം മാതുഗാമസ്സ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഭബ്ബോ നു ഖോ, ഭന്തേ, മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിത്വാ സോതാപത്തിഫലം വാ സകദാഗാമിഫലം [സകിദാഗാമിഫലം (സ്യാ.)] വാ അനാഗാമിഫലം വാ അരഹത്തഫലം വാ സച്ഛികാതു’’ന്തി? ‘‘ഭബ്ബോ, ആനന്ദ, മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിത്വാ സോതാപത്തിഫലമ്പി സകദാഗാമിഫലമ്പി അനാഗാമിഫലമ്പി അരഹത്തഫലമ്പി സച്ഛികാതു’’ന്തി. ‘‘സചേ, ഭന്തേ, ഭബ്ബോ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിത്വാ സോതാപത്തിഫലമ്പി സകദാഗാമിഫലമ്പി അനാഗാമിഫലമ്പി അരഹത്തഫലമ്പി സച്ഛികാതും; ബഹൂപകാരാ, ഭന്തേ, മഹാപജാപതി ഗോതമീ ഭഗവതോ മാതുച്ഛാ ആപാദികാ, പോസികാ, ഖീരസ്സ ദായികാ, ഭഗവന്തം ജനേത്തിയാ കാലങ്കതായ ഥഞ്ഞം പായേസി; സാധു, ഭന്തേ, ലഭേയ്യ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജ’’ന്തി.

അട്ഠഗരുധമ്മാ

൪൦൩. ‘‘സചേ, ആനന്ദ, മഹാപജാപതീ ഗോതമീ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, സാവസ്സാ. ഹോതു ഉപസമ്പദാ.

[പാചി. ൧൪൯] ‘‘വസ്സസതൂപസമ്പന്നായ ഭിക്ഖുനിയാ തദഹുപസമ്പന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം കാതബ്ബം. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ [ഗരുംകത്വാ (ക.)] മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘ന ഭിക്ഖുനിയാ അഭിക്ഖുകേ ആവാസേ വസ്സം വസിതബ്ബം. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘അന്വദ്ധമാസം ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖുസങ്ഘതോ ദ്വേ ധമ്മാ പച്ചാസീസിതബ്ബാ – ഉപോസഥപുച്ഛകഞ്ച, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘വസ്സംവുട്ഠായ ഭിക്ഖുനിയാ ഉഭതോസങ്ഘേ തീഹി ഠാനേഹി പവാരേതബ്ബം – ദിട്ഠേന വാ, സുതേന വാ, പരിസങ്കായ വാ. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘ഗരുധമ്മം അജ്ഝാപന്നായ ഭിക്ഖുനിയാ ഉഭതോസങ്ഘേ പക്ഖമാനത്തം ചരിതബ്ബം. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘ദ്വേ വസ്സാനി ഛസു ധമ്മേസു സിക്ഖിതസിക്ഖായ സിക്ഖമാനായ ഉഭതോസങ്ഘേ ഉപസമ്പദാ പരിയേസിതബ്ബാ. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘ന ഭിക്ഖുനിയാ കേനചി പരിയായേന ഭിക്ഖു അക്കോസിതബ്ബോ പരിഭാസിതബ്ബോ. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘അജ്ജതഗ്ഗേ ഓവടോ ഭിക്ഖുനീനം ഭിക്ഖൂസു വചനപഥോ, അനോവടോ ഭിക്ഖൂനം ഭിക്ഖുനീസു വചനപഥോ. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘സചേ, ആനന്ദ, മഹാപജാപതി ഗോതമീ ഇമേ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, സാവസ്സാ ഹോതു ഉപസമ്പദാ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ സന്തികേ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ ഉഗ്ഗഹേത്വാ യേന മഹാപജാപതി ഗോതമീ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ മഹാപജാപതിം ഗോതമിം ഏതദവോച – ‘‘സചേ ഖോ ത്വം, ഗോതമി, അട്ഠ ഗരുധമ്മേ പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാസി, സാവ തേ ഭവിസ്സതി ഉപസമ്പദാ.

‘‘വസ്സസതൂപസമ്പന്നായ ഭിക്ഖുനിയാ തദഹുപസമ്പന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം കാതബ്ബം. അയമ്പി ധമ്മോ സക്കത്വാ ഗരുകത്വാ മാനേത്വാ പൂജേത്വാ യാവജീവം അനതിക്കമനീയോ.

‘‘സചേ ഖോ ത്വം, ഗോതമി, ഇമേ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാസി, സാവ തേ ഭവിസ്സതി ഉപസമ്പദാ’’തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ ആനന്ദ, ഇത്ഥീ വാ പുരിസോ വാ ദഹരോ, യുവാ, മണ്ഡനകജാതികോ സീസംനഹാതോ ഉപ്പലമാലം വാ വസ്സികമാലം വാ അതിമുത്തകമാലം [അധിമത്തകമാലം (സ്യാ.)] വാ ലഭിത്വാ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഉത്തമങ്ഗേ സിരസ്മിം പതിട്ഠാപേയ്യ; ഏവമേവ ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ആനന്ദ ഇമേ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ പടിഗ്ഗണ്ഹാമി യാവജീവം അനതിക്കമനീയേ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘പടിഗ്ഗഹിതാ, ഭന്തേ, മഹാപജാപതിയാ ഗോതമിയാ അട്ഠ ഗരുധമ്മാ, ഉപസമ്പന്നാ ഭഗവതോ മാതുച്ഛാ’’തി.

‘‘സചേ, ആനന്ദ, നാലഭിസ്സ മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജം, ചിരട്ഠിതികം, ആനന്ദ, ബ്രഹ്മചരിയം അഭവിസ്സ, വസ്സസഹസ്സം സദ്ധമ്മോ തിട്ഠേയ്യ. യതോ ച ഖോ, ആനന്ദ, മാതുഗാമോ തഥാഗതപ്പവേദിതേ ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ, ന ദാനി, ആനന്ദ, ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം ഭവിസ്സതി. പഞ്ചേവ ദാനി, ആനന്ദ, വസ്സസതാനി സദ്ധമ്മോ ഠസ്സതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, യാനി കാനിചി കുലാനി ബഹുത്ഥികാനി [ബഹുഇത്ഥികാനി (സീ. സ്യാ.)] അപ്പപുരിസകാനി, താനി സുപ്പധംസിയാനി ഹോന്തി ചോരേഹി കുമ്ഭഥേനകേഹി; ഏവമേവ ഖോ, ആനന്ദ, യസ്മിം ധമ്മവിനയേ ലഭതി മാതുഗാമോ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജം, ന തം ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം ഹോതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, സമ്പന്നേ സാലിക്ഖേത്തേ സേതട്ടികാ നാമ രോഗജാതി നിപതതി, ഏവം തം സാലിക്ഖേത്തം ന ചിരട്ഠിതികം ഹോതി; ഏവമേവ ഖോ, ആനന്ദ, യസ്മിം ധമ്മവിനയേ ലഭതി മാതുഗാമോ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജം, ന തം ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം ഹോതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, സമ്പന്നേ ഉച്ഛുക്ഖേത്തേ മഞ്ജിട്ഠികാ [മഞ്ജേട്ഠികാ (സീ. സ്യാ.)] നാമ രോഗജാതി നിപതതി, ഏവം തം ഉച്ഛുക്ഖേത്തം ന ചിരട്ഠിതികം ഹോതി; ഏവമേവ ഖോ, ആനന്ദ, യസ്മിം ധമ്മവിനയേ ലഭതി മാതുഗാമോ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജ്ജം, ന തം ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം ഹോതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, പുരിസോ മഹതോ തളാകസ്സ പടികച്ചേവ ആളിം ബന്ധേയ്യ യാവദേവ ഉദകസ്സ അനതിക്കമനായ; ഏവമേവ ഖോ, ആനന്ദ, മയാ പടികച്ചേവ ഭിക്ഖുനീനം അട്ഠ ഗരുധമ്മാ പഞ്ഞത്താ യാവജീവം അനതിക്കമനീയാ’’തി.

ഭിക്ഖുനീനം അട്ഠ ഗരുധമ്മാ നിട്ഠിതാ.

ഭിക്ഖുനീഉപസമ്പദാനുജാനനം

൪൦൪. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ മഹാപജാപതീ ഗോതമീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കഥാഹം, ഭന്തേ, ഇമാസു സാകിയാനീസു പടിപജ്ജാമീ’’തി? അഥ ഖോ ഭഗവാ മഹാപജാപതിം ഗോതമിം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ ഭഗവതാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിതാ സമാദപിതാ സമുത്തേജിതാ സമ്പഹംസിതാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസമ്പാദേതു’’ന്തി.

അഥ ഖോ താ ഭിക്ഖുനിയോ മഹാപജാപതിം ഗോതമിം ഏതദവോചും – ‘‘അയ്യാ അനുപസമ്പന്നാ, മയഞ്ചമ്ഹാ ഉപസമ്പന്നാ; ഏവഞ്ഹി ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസമ്പാദേതബ്ബാ’’തി. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച – ‘‘ഇമാ മം, ഭന്തേ ആനന്ദ, ഭിക്ഖുനിയോ ഏവമാഹംസു – ‘അയ്യാ അനുപസമ്പന്നാ, മയഞ്ചമ്ഹാ ഉപസമ്പന്നാ; ഏവഞ്ഹി ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസമ്പാദേതബ്ബാ’’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘മഹാപജാപതി, ഭന്തേ, ഗോതമീ ഏവമാഹ – ‘ഇമാ മം, ഭന്തേ ആനന്ദ, ഭിക്ഖുനിയോ ഏവമാഹംസു – അയ്യാ അനുപസമ്പന്നാ, മയഞ്ചമ്ഹാ ഉപസമ്പന്നാ; ഏവഞ്ഹി ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസമ്പാദേതബ്ബാ’’’തി.

‘‘യദഗ്ഗേന, ആനന്ദ, മഹാപജാപതിയാ ഗോതമിയാ അട്ഠ ഗരുധമ്മാ പടിഗ്ഗഹിതാ, തദേവ സാ [തദേവസ്സാ (ക.)] ഉപസമ്പന്നാ’’തി.

൪൦൫. അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച – ‘‘ഏകാഹം, ഭന്തേ ആനന്ദ, ഭഗവന്തം വരം യാചാമി. സാധു, ഭന്തേ, ഭഗവാ അനുജാനേയ്യ ഭിക്ഖൂനഞ്ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച യഥാവുഡ്ഢം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘മഹാപജാപതി, ഭന്തേ, ഗോതമീ ഏവമാഹ – ‘ഏകാഹം, ഭന്തേ ആനന്ദ, ഭഗവന്തം വരം യാചാമി. സാധു, ഭന്തേ, ഭഗവാ അനുജാനേയ്യ ഭിക്ഖൂനഞ്ച ഭിക്ഖുനീനഞ്ച യഥാവുഡ്ഢം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മ’’’ന്തി.

‘‘അട്ഠാനമേതം, ആനന്ദ, അനവകാസോ, യം തഥാഗതോ അനുജാനേയ്യ മാതുഗാമസ്സ അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം. ഇമേഹി നാമ, ആനന്ദ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ ദുരക്ഖാതധമ്മാ മാതുഗാമസ്സ അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം ന കരിസ്സന്തി; കിമങ്ഗം പന തഥാഗതോ അനുജാനിസ്സതി മാതുഗാമസ്സ അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മ’’ന്തി?

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം കാതബ്ബം. യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘യാനി താനി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനീനം സിക്ഖാപദാനി ഭിക്ഖൂഹി സാധാരണാനി, കഥം മയം, ഭന്തേ, തേസു സിക്ഖാപദേസു പടിപജ്ജാമാ’’തി? ‘‘യാനി താനി, ഗോതമി, ഭിക്ഖുനീനം സിക്ഖാപദാനി ഭിക്ഖൂഹി സാധാരണാനി, യഥാ ഭിക്ഖൂ സിക്ഖന്തി തഥാ തേസു സിക്ഖാപദേസു സിക്ഖഥാ’’തി. ‘‘യാനി പന താനി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനീനം സിക്ഖാപദാനി ഭിക്ഖൂഹി അസാധാരണാനി, കഥം മയം, ഭന്തേ, തേസു സിക്ഖാപദേസു പടിപജ്ജാമാ’’തി? ‘‘യാനി താനി, ഗോതമി, ഭിക്ഖുനീനം സിക്ഖാപദാനി ഭിക്ഖൂഹി അസാധാരണാനി, യഥാപഞ്ഞത്തേസു സിക്ഖാപദേസു സിക്ഖഥാ’’തി.

൪൦൬. [അ. നി. ൮.൫൩] അഥ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതാ ഖോ മഹാപജാപതി ഗോതമീ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന ധമ്മം ദേസേതു, യമഹം ഭഗവതോ ധമ്മം സുത്വാ ഏകാ വൂപകട്ഠാ അപ്പമത്താ ആതാപിനീ പഹിതത്താ വിഹരേയ്യ’’ന്തി. ‘‘യേ ഖോ ത്വം, ഗോതമി, ധമ്മേ ജാനേയ്യാസി – ഇമേ ധമ്മാ സരാഗായ സംവത്തന്തി നോ വിരാഗായ, സഞ്ഞോഗായ സംവത്തന്തി നോ വിസഞ്ഞോഗായ, ആചയായ സംവത്തന്തി നോ അപചയായ, മഹിച്ഛതായ സംവത്തന്തി നോ അപ്പിച്ഛതായ, അസന്തുട്ഠിയാ സംവത്തന്തി നോ സന്തുട്ഠിയാ, സങ്ഗണികായ സംവത്തന്തി നോ പവിവേകായ, കോസജ്ജായ സംവത്തന്തി നോ വീരിയാരമ്ഭായ, ദുബ്ഭരതായ സംവത്തന്തി നോ സുഭരതായ; ഏകംസേന, ഗോതമി, ധാരേയ്യാസി – നേസോ ധമ്മോ, നേസോ വിനയോ, നേതം സത്ഥുസാസനന്തി. യേ ച ഖോ ത്വം, ഗോതമി, ധമ്മേ ജാനേയ്യാസി – ഇമേ ധമ്മാ വിരാഗായ സംവത്തന്തി നോ സരാഗായ, വിസഞ്ഞോഗായ സംവത്തന്തി നോ സഞ്ഞോഗായ, അപചയായ സംവത്തന്തി നോ ആചയായ, അപ്പിച്ഛതായ സംവത്തന്തി നോ മഹിച്ഛതായ, സന്തുട്ഠിയാ സംവത്തന്തി നോ അസന്തുട്ഠിയാ, പവിവേകായ സംവത്തന്തി നോ സങ്ഗണികായ, വീരിയാരമ്ഭായ സംവത്തന്തി നോ കോസജ്ജായ, സുഭരതായ സംവത്തന്തി നോ ദുബ്ഭരതായ; ഏകംസേന, ഗോതമി, ധാരേയ്യാസി – ഏസോ ധമ്മോ, ഏസോ വിനയോ, ഏതം സത്ഥുസാസന’’ന്തി.

൪൦൭. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനീനം പാതിമോക്ഖം ന ഉദ്ദിസീയതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീനം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതു’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ ഭിക്ഖുനീനം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ഉപസങ്കമിത്വാ ഭിക്ഖുനീനം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘ജായായോ ഇമാ ഇമേസം, ജാരിയോ ഇമാ ഇമേസം, ഇദാനി ഇമേ ഇമാഹി സദ്ധിം അഭിരമിസ്സന്തീ’’തി! ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതബ്ബം. യോ ഉദ്ദിസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീഹി ഭിക്ഖുനീനം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതു’’ന്തി. ഭിക്ഖുനിയോ ന ജാനന്തി – ‘‘ഏവം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസിതബ്ബ’’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം ആചിക്ഖിതും – ‘ഏവം പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസേയ്യാഥാ’’’തി.

൪൦൮. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ ആപത്തിം ന പടികരോന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ ആപത്തി ന പടികാതബ്ബാ. യാ ന പടികരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി. ഭിക്ഖുനിയോ ന ജാനന്തി – ‘‘ഏവം ആപത്തി പടികാതബ്ബാ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം ആചിക്ഖിതും – ‘ഏവം ആപത്തിം പടികരേയ്യാഥാ’’’തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ ഭിക്ഖുനീനം ആപത്തി പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം ആപത്തിം പടിഗ്ഗഹേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ രഥികായപി ബ്യൂഹേപി സിങ്ഘാടകേപി ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ പത്തം ഭൂമിയം നിക്ഖിപിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ആപത്തിം പടികരോന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘ജായായോ ഇമാ ഇമേസം, ജാരിയോ ഇമാ ഇമേസം, രത്തിം വിമാനേത്വാ ഇദാനി ഖമാപേന്തീ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം ആപത്തി പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ. യോ പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീഹി ഭിക്ഖുനീനം ആപത്തിം പടിഗ്ഗഹേതു’’ന്തി. ഭിക്ഖുനിയോ ന ജാനന്തി – ‘‘ഏവം ആപത്തി പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം ആചിക്ഖിതും – ‘ഏവം ആപത്തിം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാഥാ’’’തി.

൪൦൯. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം ന കരിയതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം കാതു’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കേന നു ഖോ ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം കാതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം കാതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന കതകമ്മാ ഭിക്ഖുനിയോ രഥികായപി ബ്യൂഹേപി സിങ്ഘാടകേപി ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ പത്തം ഭൂമിയം നിക്ഖിപിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഖമാപേന്തി ‘ഏവം നൂന കാതബ്ബ’ന്തി മഞ്ഞമാനാ. മനുസ്സാ തഥേവ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘ജായായോ ഇമാ ഇമേസം, ജാരിയോ ഇമാ ഇമേസം, രത്തിം വിമാനേത്വാ ഇദാനി ഖമാപേന്തീ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം കാതബ്ബം. യോ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീഹി ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം കാതു’’ന്തി. ഭിക്ഖുനിയോ ന ജാനന്തി – ‘‘ഏവം കമ്മം കാതബ്ബ’’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം ആചിക്ഖിതും – ‘ഏവം കമ്മം കരേയ്യാഥാ’’’തി.

൪൧൦. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ സങ്ഘമജ്ഝേ ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി. ന സക്കോന്തി തം അധികരണം വൂപസമേതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം അധികരണം വൂപസമേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനീനം അധികരണം വൂപസമേന്തി. തസ്മിം ഖോ പന അധികരണേ വിനിച്ഛിയമാനേ ദിസ്സന്തി ഭിക്ഖുനിയോ കമ്മപ്പത്തായോപി ആപത്തിഗാമിനിയോപി. ഭിക്ഖുനിയോ ഏവമാഹംസു – ‘‘സാധു, ഭന്തേ, അയ്യാവ ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം കരോന്തു, അയ്യാവ ഭിക്ഖുനീനം ആപത്തിം പടിഗ്ഗണ്ഹന്തു; ഏവഞ്ഹി ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം അധികരണം വൂപസമേതബ്ബ’’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം ആരോപേത്വാ ഭിക്ഖുനീനം നിയ്യാദേതും – ഭിക്ഖുനീഹി ഭിക്ഖുനീനം കമ്മം കാതും, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം ആപത്തിം ആരോപേത്വാ ഭിക്ഖുനീനം നിയ്യാദേതും, ഭിക്ഖുനീഹി ഭിക്ഖുനീനം ആപത്തിം പടിഗ്ഗഹേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഉപ്പലവണ്ണായ ഭിക്ഖുനിയാ അന്തേവാസിനീ ഭിക്ഖുനീ സത്ത വസ്സാനി ഭഗവന്തം അനുബന്ധാ ഹോതി വിനയം പരിയാപുണന്തീ. തസ്സാ മുട്ഠസ്സതിനിയാ ഗഹിതോ ഗഹിതോ മുസ്സതി. അസ്സോസി ഖോ സാ ഭിക്ഖുനീ – ‘‘ഭഗവാ കിര സാവത്ഥിം ഗന്തുകാമോ’’തി. അഥ ഖോ തസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ ഏതദഹോസി – ‘‘അഹം ഖോ സത്ത വസ്സാനി ഭഗവന്തം അനുബന്ധിം വിനയം പരിയാപുണന്തീ. തസ്സാ മേ മുട്ഠസ്സതിനിയാ ഗഹിതോ ഗഹിതോ മുസ്സതി. ദുക്കരം ഖോ പന മാതുഗാമേന യാവജീവം സത്ഥാരം അനുബന്ധിതും. കഥം നു ഖോ മയാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി? അഥ ഖോ സാ ഭിക്ഖുനീ ഭിക്ഖുനീനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. ഭിക്ഖുനിയോ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം വിനയം വാചേതു’’ന്തി.

പഠമഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ.

൨. ദുതിയഭാണവാരോ

൪൧൧. അഥ ഖോ ഭഗവാ വേസാലിയം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന സാവത്ഥി തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന സാവത്ഥി തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനിയോ കദ്ദമോദകേന ഓസിഞ്ചന്തി – അപ്പേവ നാമ അമ്ഹേസു സാരജ്ജേയ്യുന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ഭിക്ഖുനിയോ കദ്ദമോദകേന ഓസിഞ്ചിതബ്ബാ. യോ ഓസിഞ്ചേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദണ്ഡകമ്മം കാതു’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കിം നു ഖോ ദണ്ഡകമ്മം കാതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അവന്ദിയോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേന കാതബ്ബോ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ കായം വിവരിത്വാ ഭിക്ഖുനീനം ദസ്സേന്തി …പേ… ഊരും വിവരിത്വാ ഭിക്ഖുനീനം ദസ്സേന്തി, അങ്ഗജാതം വിവരിത്വാ ഭിക്ഖുനീനം ദസ്സേന്തി, ഭിക്ഖുനിയോ ഓഭാസേന്തി, ഭിക്ഖുനീഹി സദ്ധിം സമ്പയോജേന്തി – അപ്പേവ നാമ അമ്ഹേസു സാരജ്ജേയ്യുന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ കായോ വിവരിത്വാ ഭിക്ഖുനീനം ദസ്സേതബ്ബോ, ന ഊരു വിവരിത്വാ ഭിക്ഖുനീനം ദസ്സേതബ്ബോ, ന അങ്ഗജാതം വിവരിത്വാ ഭിക്ഖുനീനം ദസ്സേതബ്ബം, ന ഭിക്ഖുനിയോ ഓഭാസിതബ്ബാ, ന ഭിക്ഖുനീഹി സദ്ധിം സമ്പയോജേതബ്ബം. യോ സമ്പയോജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദണ്ഡകമ്മം കാതു’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കിം നു ഖോ ദണ്ഡകമ്മം കാതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അവന്ദിയോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേന കാതബ്ബോ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ ഭിക്ഖും കദ്ദമോദകേന ഓസിഞ്ചന്തി – അപ്പേവ നാമ അമ്ഹേസു സാരജ്ജേയ്യുന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖു കദ്ദമോദകേന ഓസിഞ്ചിതബ്ബോ. യാ ഓസിഞ്ചേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ ദണ്ഡകമ്മം കാതു’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കിം നു ഖോ ദണ്ഡകമ്മം കാതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ, ആവരണം കാതു’’ന്തി. ആവരണേ കതേ ന ആദിയന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓവാദം ഠപേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ കായം വിവരിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ദസ്സേന്തി, ഥനം വിവരിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ദസ്സേന്തി, ഊരും വിവരിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ദസ്സേന്തി, അങ്ഗജാതം വിവരിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ദസ്സേന്തി, ഭിക്ഖൂ ഓഭാസേന്തി, ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം സമ്പയോജേന്തി – അപ്പേവ നാമ അമ്ഹേസു സാരജ്ജേയ്യുന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ കായോ വിവരിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ദസ്സേതബ്ബോ…പേ… ന ഥനോ വിവരിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ദസ്സേതബ്ബോ, ന ഊരു വിവരിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ദസ്സേതബ്ബോ, ന അങ്ഗജാതം വിവരിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ദസ്സേതബ്ബം, ന ഭിക്ഖൂ ഓഭാസിതബ്ബാ, ന ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം സമ്പയോജേതബ്ബം. യാ സമ്പയോജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ ദണ്ഡകമ്മം കാതു’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കിം നു ഖോ ദണ്ഡകമ്മം കാതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആവരണം കാതു’’ന്തി. ആവരണേ കതേ ന ആദിയന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഓവാദം ഠപേതു’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കപ്പതി നു ഖോ ഓവാദട്ഠപിതായ [ഓവാദണ്ഠപിതായ (സ്യാ.), ഓവാദംഠപിതായ (ക.)] ഭിക്ഖുനിയാ സദ്ധിം ഉപോസഥം കാതും, ന നു ഖോ കപ്പതീ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഓവാദട്ഠപിതായ ഭിക്ഖുനിയാ സദ്ധിം ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ, യാവ ന തം അധികരണം വൂപസന്തം ഹോതീ’’തി.

൪൧൨. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ഉദായീ ഓവാദം ഠപേത്വാ ചാരികം പക്കാമി. ഭിക്ഖുനിയോ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ അയ്യോ ഉദായീ ഓവാദം ഠപേത്വാ ചാരികം പക്കമിസ്സതീ’’തി! ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഓവാദം ഠപേത്വാ ചാരികാ പക്കമിതബ്ബാ. യോ പക്കമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന [തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ (സ്യാ. കം.)] ബാലാ അബ്യത്താ ഓവാദം ഠപേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ബാലേന അബ്യത്തേന ഓവാദോ ഠപേതബ്ബോ. യോ ഠപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അവത്ഥുസ്മിം അകാരണേ ഓവാദം ഠപേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അവത്ഥുസ്മിം അകാരണേ ഓവാദോ ഠപേതബ്ബോ. യോ ഠപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഓവാദം ഠപേത്വാ വിനിച്ഛയം ന ദേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഓവാദം ഠപേത്വാ വിനിച്ഛയോ ന ദാതബ്ബോ. യോ ന ദദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

൪൧൩. [പാചി. ൧൦൫൪] തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ ഓവാദം ന ഗച്ഛന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ ഓവാദോ ന ഗന്തബ്ബോ. യാ ന ഗച്ഛേയ്യ, യഥാധമ്മോ കാരേതബ്ബോ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സബ്ബോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദം ഗച്ഛതി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘ജായായോ ഇമാ ഇമേസം, ജാരിയോ ഇമാ ഇമേസം, ഇദാനി ഇമേ ഇമാഹി സദ്ധിം അഭിരമിസ്സന്തീ’’തി! ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബേന ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേന ഓവാദോ ഗന്തബ്ബോ. ഗച്ഛേയ്യ ചേ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി പഞ്ചഹി ഭിക്ഖുനീഹി ഓവാദം ഗന്തു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ചതസ്സോ പഞ്ച ഭിക്ഖുനിയോ ഓവാദം ഗച്ഛന്തി. മനുസ്സാ തഥേവ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘ജായായോ ഇമാ ഇമേസം, ജാരിയോ ഇമാ ഇമേസം, ഇദാനി ഇമേ ഇമാഹി സദ്ധിം അഭിരമിസ്സന്തീ’’തി! ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി പഞ്ചഹി ഭിക്ഖുനീഹി ഓവാദോ ഗന്തബ്ബോ. ഗച്ഛേയ്യും ചേ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ തിസ്സോ ഭിക്ഖുനിയോ [ഭിക്ഖുനീഹി (ക.)] ഓവാദം ഗന്തും. ഏകം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ പാദേ വന്ദിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ, അയ്യ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാദേ വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി; ലഭതു കിര, അയ്യ, ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദൂപസങ്കമന’ന്തി. തേന ഭിക്ഖുനാ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകോ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘ഭിക്ഖുനീസങ്ഘോ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാദേ വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി; ലഭതു കിര, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദൂപസങ്കമന’ന്തി. പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വത്തബ്ബോ – ‘അത്ഥി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ’തി? സചേ ഹോതി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വത്തബ്ബോ – ‘ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, തം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഉപസങ്കമതൂ’തി. സചേ ന ഹോതി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വത്തബ്ബോ – ‘കോ ആയസ്മാ ഉസ്സഹതി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിതു’ന്തി? സചേ കോചി ഉസ്സഹതി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിതും, സോ ച ഹോതി അട്ഠഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ, സമ്മന്നിത്വാ വത്തബ്ബോ – ‘ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, തം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഉപസങ്കമതൂ’തി. സചേ ന കോചി ഉസ്സഹതി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിതും, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വത്തബ്ബോ – ‘നത്ഥി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, പാസാദികേന ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ സമ്പാദേതൂ’’തി.

൪൧൪. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഓവാദം ന ഗണ്ഹന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഓവാദോ ന ഗഹേതബ്ബോ. യോ ന ഗണ്ഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ബാലോ ഹോതി. തം ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതദവോചും – ‘‘ഓവാദം, അയ്യ, ഗണ്ഹാഹീ’’തി. ‘‘അഹഞ്ഹി, ഭഗിനീ, ബാലോ; കഥാഹം ഓവാദം ഗണ്ഹാമീ’’തി? ‘‘ഗണ്ഹാഹയ്യ, ഓവാദം; ഏവഞ്ഹി ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം – ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീനം ഓവാദോ ഗഹേതബ്ബോ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഠപേത്വാ ബാലം, അവസേസേഹി ഓവാദം ഗഹേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഗിലാനോ ഹോതി. തം ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതദവോചും – ‘‘ഓവാദം, അയ്യ ഗണ്ഹാഹീ’’തി. ‘‘അഹഞ്ഹി, ഭഗിനീ, ഗിലാനോ; കഥാഹം ഓവാദം ഗണ്ഹാമീ’’തി? ‘‘ഗണ്ഹാഹയ്യ, ഓവാദം; ഏവഞ്ഹി ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം – ഠപേത്വാ ബാലം, അവസേസേഹി ഓവാദോ ഗഹേതബ്ബോ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഠപേത്വാ ബാലം, ഠപേത്വാ ഗിലാനം, അവസേസേഹി ഓവാദം ഗഹേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഗമികോ ഹോതി. തം ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതദവോചും – ‘‘ഓവാദം, അയ്യ, ഗണ്ഹാഹീ’’തി. ‘‘അഹഞ്ഹി, ഭഗിനീ, ഗമികോ; കഥാഹം ഓവാദം ഗണ്ഹാമീ’’തി? ‘‘ഗണ്ഹാഹയ്യ, ഓവാദം; ഏവഞ്ഹി ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം – ഠപേത്വാ ബാലം, ഠപേത്വാ ഗിലാനം, അവസേസേഹി ഓവാദോ ഗഹേതബ്ബോ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഠപേത്വാ ബാലം, ഠപേത്വാ ഗിലാനം, ഠപേത്വാ ഗമികം, അവസേസേഹി ഓവാദം ഗഹേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു അരഞ്ഞേ വിഹരതി. തം ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതദവോചും – ‘‘ഓവാദം, അയ്യ, ഗണ്ഹാഹീ’’തി. ‘‘അഹഞ്ഹി, ഭഗിനീ, അരഞ്ഞേ വിഹരാമി; കഥാഹം ഓവാദം ഗണ്ഹാമീ’’തി? ‘‘ഗണ്ഹാഹയ്യ, ഓവാദം; ഏവഞ്ഹി ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തം – ഠപേത്വാ ബാലം, ഠപേത്വാ ഗിലാനം, ഠപേത്വാ ഗമികം, അവസേസേഹി ഓവാദോ ഗഹേതബ്ബോ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആരഞ്ഞികേന ഭിക്ഖുനാ ഓവാദം ഗഹേതും, സങ്കേതഞ്ച കാതും – അത്ര പതിഹരിസ്സാമീ’’തി.

൪൧൫. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഓവാദം ഗഹേത്വാ ന ആരോചേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഓവാദോ ന ആരോചേതബ്ബോ. യോ ന ആരോചേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഓവാദം ഗഹേത്വാ ന പച്ചാഹരന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഓവാദോ ന പച്ചാഹരിതബ്ബോ. യോ ന പച്ചാഹരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ സങ്കേതം ന ഗച്ഛന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ സങ്കേതം ന ഗന്തബ്ബം. യാ ന ഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

൪൧൬. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ ദീഘാനി കായബന്ധനാനി ധാരേന്തി, തേഹേവ ഫാസുകാ നാമേന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി…പേ… സേയ്യഥാപി ഗിഹിനീ കാമഭോഗിനിയോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ ദീഘം കായബന്ധനം ധാരേതബ്ബം. യാ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ ഏകപരിയാകതം [ഏകപരിയായകതം (സ്യാ.)] കായബന്ധനം, ന ച തേന ഫാസുകാ നാമേതബ്ബാ. യാ നാമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ വിലീവേന [വിലിവേന (ക.)] പട്ടേന ഫാസുകാ നാമേന്തി…പേ… ചമ്മപട്ടേന ഫാസുകാ നാമേന്തി. ദുസ്സപട്ടേന ഫാസുകാ നാമേന്തി. ദുസ്സവേണിയാ ഫാസുകാ നാമേന്തി. ദുസ്സവട്ടിയാ ഫാസുകാ നാമേന്തി. ചോളപട്ടേന ഫാസുകാ നാമേന്തി. ചോളവേണിയാ ഫാസുകാ നാമേന്തി. ചോളവട്ടിയാ ഫാസുകാ നാമേന്തി. സുത്തവേണിയാ ഫാസുകാ നാമേന്തി. സുത്തവട്ടിയാ ഫാസുകാ നാമേന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹിനീ കാമഭോഗിനിയോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ വിലീവേന പട്ടേന ഫാസുകാ നാമേതബ്ബാ…പേ… ന സുത്തവട്ടിയാ ഫാസുകാ നാമേതബ്ബാ. യാ നാമേയ്യ ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ അട്ഠില്ലേന ജഘനം ഘംസാപേന്തി…പേ… ഗോഹനുകേന ജഘനം കോട്ടാപേന്തി, ഹത്ഥം കോട്ടാപേന്തി, ഹത്ഥകോച്ഛം കോട്ടാപേന്തി, പാദം കോട്ടാപേന്തി, പാദകോച്ഛം കോട്ടാപേന്തി, ഊരും കോട്ടാപേന്തി, മുഖം കോട്ടാപേന്തി, ദന്തമംസം കോട്ടാപേന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി…പേ… സേയ്യഥാപി ഗിഹിനീ കാമഭോഗിനിയോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ അട്ഠില്ലേന ജഘനം ഘംസാപേതബ്ബം…പേ… ന ദന്തമംസം കോട്ടാപേതബ്ബം. യാ കോട്ടാപേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

൪൧൭. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ മുഖം ആലിമ്പന്തി…പേ… മുഖം ഉമ്മദ്ദേന്തി, മുഖം ചുണ്ണേന്തി, മനോസിലികായ മുഖം ലഞ്ഛേന്തി, അങ്ഗരാഗം കരോന്തി, മുഖരാഗം കരോന്തി, അങ്ഗരാഗമുഖരാഗം കരോന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി…പേ… സേയ്യഥാപി ഗിഹിനീ കാമഭോഗിനിയോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ മുഖം ആലിമ്പിതബ്ബം…പേ… ന മുഖം ഉമ്മദ്ദിതബ്ബം, ന മുഖം ചുണ്ണേതബ്ബം, ന മനോസിലികായ മുഖം ലഞ്ഛിതബ്ബം, ന അങ്ഗരാഗോ കാതബ്ബോ, ന മുഖരാഗോ കാതബ്ബോ, ന അങ്ഗരാഗമുഖരാഗോ കാതബ്ബോ. യാ കരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ അവങ്ഗം [അപാങ്ഗം (?)] കരോന്തി…പേ… വിസേസകം കരോന്തി, ഓലോകനകേന ഓലോകേന്തി, സാലോകേ തിട്ഠന്തി; നച്ചം [സനച്ചം (സീ. സ്യാ.), സമജ്ജം (ക.)] കാരാപേന്തി, വേസിം വുട്ഠാപേന്തി, പാനാഗാരം ഠപേന്തി, സൂനം ഠപേന്തി, ആപണം പസാരേന്തി, വഡ്ഢിം പയോജേന്തി, വണിജ്ജം പയോജേന്തി, ദാസം ഉപട്ഠാപേന്തി, ദാസിം ഉപട്ഠാപേന്തി, കമ്മകാരം ഉപട്ഠാപേന്തി, കമ്മകാരിം ഉപട്ഠാപേന്തി, തിരച്ഛാനഗതം ഉപട്ഠാപേന്തി, ഹരീതകപക്കികം [ഹരീതകപണ്ണികം (ക.)] പകിണന്തി, നമതകം ധാരേന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി…പേ… സേയ്യഥാപി ഗിഹിനീ കാമഭോഗിനിയോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ അവങ്ഗം കാതബ്ബം…പേ… ന വിസേസകം കാതബ്ബം, ന ഓലോകനകേന ഓലോകേതബ്ബം, ന സാലോകേ ഠാതബ്ബം, ന നച്ചം കാരാപേതബ്ബം, ന വേസീ വുട്ഠാപേതബ്ബാ, ന പാനാഗാരം ഠപേതബ്ബം, ന സൂനാ ഠപേതബ്ബാ, ന ആപണോ പസാരേതബ്ബോ, ന വഡ്ഢി പയോജേതബ്ബാ, ന വണിജ്ജാ പയോജേതബ്ബാ, ന ദാസോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ, ന ദാസീ ഉപട്ഠാപേതബ്ബാ, ന കമ്മകാരോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ, ന കമ്മകാരീ ഉപട്ഠാപേതബ്ബാ, ന തിരച്ഛാനഗതോ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ, ന ഹരീതകപക്കികം പകിണിതബ്ബം, ന നമതകം ധാരേതബ്ബം. യാ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

൪൧൮. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ സബ്ബനീലകാനി ചീവരാനി ധാരേന്തി…പേ… സബ്ബപീതകാനി ചീവരാനി ധാരേന്തി, സബ്ബലോഹിതകാനി ചീവരാനി ധാരേന്തി, സബ്ബമഞ്ജിട്ഠികാനി ചീവരാനി ധാരേന്തി, സബ്ബകണ്ഹാനി ചീവരാനി ധാരേന്തി, സബ്ബമഹാരങ്ഗരത്താനി ചീവരാനി ധാരേന്തി, സബ്ബമഹാനാമരത്താനി ചീവരാനി ധാരേന്തി, അച്ഛിന്നദസാനി ചീവരാനി ധാരേന്തി, ദീഘദസാനി ചീവരാനി ധാരേന്തി, പുപ്ഫദസാനി ചീവരാനി ധാരേന്തി, ഫലദസാനി ചീവരാനി ധാരേന്തി, കഞ്ചുകം ധാരേന്തി, തിരീടകം ധാരേന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി…പേ… സേയ്യഥാപി ഗിഹിനീ കാമഭോഗിനിയോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ സബ്ബനീലകാനി ചീവരാനി ധാരേതബ്ബാനി…പേ… ന തിരീടകം ധാരേതബ്ബം. യാ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

൪൧൯. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരാ ഭിക്ഖുനീ കാലം കരോന്തീ ഏവമാഹ – ‘‘മമച്ചയേന മയ്ഹം പരിക്ഖാരോ സങ്ഘസ്സ ഹോതൂ’’തി. തത്ഥ ഭിക്ഖൂ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച വിവദന്തി – ‘‘അമ്ഹാകം ഹോതി, അമ്ഹാകം ഹോതീ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ഭിക്ഖുനീ ചേ, ഭിക്ഖവേ, കാലം കരോന്തീ ഏവം വദേയ്യ – ‘മമച്ചയേന മയ്ഹം പരിക്ഖാരോ സങ്ഘസ്സ ഹോതൂ’തി, അനിസ്സരോ തത്ഥ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ, ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സേവേതം. സിക്ഖമാനാ ചേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… സാമണേരീ ചേ, ഭിക്ഖവേ, കാലം കരോന്തീ ഏവം വദേയ്യ – ‘മമച്ചയേന മയ്ഹം പരിക്ഖാരോ സങ്ഘസ്സ ഹോതൂ’തി, അനിസ്സരോ തത്ഥ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ, ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സേവേതം. ഭിക്ഖു ചേ, ഭിക്ഖവേ, കാലം കരോന്തോ ഏവം വദേയ്യ – ‘മമച്ചയേന മയ്ഹം പരിക്ഖാരോ സങ്ഘസ്സ ഹോതൂ’തി, അനിസ്സരോ തത്ഥ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സേവേതം. സാമണേരോ ചേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ഉപാസകോ ചേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ഉപാസികാ ചേ, ഭിക്ഖവേ…പേ… അഞ്ഞോ ചേ, ഭിക്ഖവേ, കോചി കാലം കരോന്തോ ഏവം വദേയ്യ – ‘മമച്ചയേന മയ്ഹം പരിക്ഖാരോ സങ്ഘസ്സ ഹോതൂ’തി, അനിസ്സരോ തത്ഥ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സേവേത’’ന്തി.

൪൨൦. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരാ ഇത്ഥീ പുരാണമല്ലീ ഭിക്ഖുനീസു പബ്ബജിതാ ഹോതി. സാ രഥികായ ദുബ്ബലകം ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ അംസകൂടേന പഹാരം ദത്വാ പാതേസി [പവട്ടേസി (സീ.)]. ഭിക്ഖൂ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ, ഭിക്ഖുനീ, ഭിക്ഖുസ്സ പഹാരം ദസ്സതീ’’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖുസ്സ പഹാരോ ദാതബ്ബോ. യാ ദദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ ദൂരതോവ ഓക്കമിത്വാ മഗ്ഗം ദാതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരാ ഇത്ഥീ പവുത്ഥപതികാ ജാരേന ഗബ്ഭിനീ ഹോതി. സാ ഗബ്ഭം പാതേത്വാ കുലൂപികം ഭിക്ഖുനിം ഏതദവോച – ‘‘ഹന്ദയ്യേ, ഇമം ഗബ്ഭം പത്തേന നീഹരാ’’തി. അഥ ഖോ സാ ഭിക്ഖുനീ തം ഗബ്ഭം പത്തേ പക്ഖിപിത്വാ സങ്ഘാടിയാ പടിച്ഛാദേത്വാ അഗമാസി. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരേന പിണ്ഡചാരികേന ഭിക്ഖുനാ സമാദാനം കതം ഹോതി – ‘യാഹം പഠമം ഭിക്ഖം ലഭിസ്സാമി, ന തം അദത്വാ ഭിക്ഖുസ്സ വാ ഭിക്ഖുനിയാ വാ പരിഭുഞ്ജിസ്സാമീ’തി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു തം ഭിക്ഖുനിം പസ്സിത്വാ ഏതദവോച – ‘‘ഹന്ദ, ഭഗിനി, ഭിക്ഖം പടിഗ്ഗണ്ഹാ’’തി. ‘‘അലം അയ്യാ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ സോ ഭിക്ഖു തം ഭിക്ഖുനിം ഏതദവോച – ‘‘ഹന്ദ, ഭഗിനി, ഭിക്ഖം പടിഗ്ഗണ്ഹാ’’തി. ‘‘അലം അയ്യാ’’തി. ‘‘മയാ ഖോ, ഭഗിനി, സമാദാനം കതം – ‘യാഹം പഠമം ഭിക്ഖം ലഭിസ്സാമി, ന തം അദത്വാ ഭിക്ഖുസ്സ വാ ഭിക്ഖുനിയാ വാ പരിഭുഞ്ജിസ്സാമീ’തി. ഹന്ദ, ഭഗിനി, ഭിക്ഖം പടിഗ്ഗണ്ഹാ’’തി. അഥ ഖോ സാ ഭിക്ഖുനീ തേന ഭിക്ഖുനാ നിപ്പീളിയമാനാ നീഹരിത്വാ പത്തം ദസ്സേസി – ‘‘പസ്സ, അയ്യ, പത്തേ ഗബ്ഭം; മാ ച കസ്സചി ആരോചേസീ’’തി. അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഉജ്ഝായതി ഖിയ്യതി വിപാചേതി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖുനീ പത്തേന ഗബ്ഭം നീഹരിസ്സതീ’’തി! അഥ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖുനീ പത്തേന ഗബ്ഭം നീഹരിസ്സതീ’’തി! ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ പത്തേന ഗബ്ഭോ നീഹരിതബ്ബോ. യാ നീഹരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ നീഹരിത്വാ പത്തം ദസ്സേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ പരിവത്തേത്വാ പത്തമൂലം ദസ്സേന്തി. ഭിക്ഖൂ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ പരിവത്തേത്വാ പത്തമൂലം ദസ്സേസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ പരിവത്തേത്വാ പത്തമൂലം ദസ്സേതബ്ബം. യാ ദസ്സേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ ഉക്കുജ്ജിത്വാ പത്തം ദസ്സേതും. യഞ്ച പത്തേ ആമിസം ഹോതി, തേന ച ഭിക്ഖു നിമന്തേതബ്ബോ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സാവത്ഥിയം രഥികായ പുരിസബ്യഞ്ജനം ഛഡ്ഡിതം ഹോതി. തം ഭിക്ഖുനിയോ സക്കച്ചം ഉപനിജ്ഝായിംസു. മനുസ്സാ ഉക്കുട്ഠിം അകംസു. താ ഭിക്ഖുനിയോ മങ്കൂ അഹേസും. അഥ ഖോ താ ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസ്സയം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖുനീനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. യാ താ ഭിക്ഖുനിയോ അപ്പിച്ഛാ…പേ… താ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖുനിയോ പുരിസബ്യഞ്ജനം ഉപനിജ്ഝായിസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ താ ഭിക്ഖുനിയോ ഭിക്ഖൂനം ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ പുരിസബ്യഞ്ജനം ഉപനിജ്ഝായിതബ്ബം. യാ ഉപനിജ്ഝായേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

൪൨൧. തേന ഖോ പന സമയേന മനുസ്സാ ഭിക്ഖൂനം ആമിസം ദേന്തി. ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനീനം ദേന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭദന്താ അത്തനോ പരിഭോഗത്ഥായ ദിന്നം അഞ്ഞേസം ദസ്സന്തി! മയമ്പി ന ജാനാമ ദാനം ദാതു’’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അത്തനോ പരിഭോഗത്ഥായ ദിന്നം അഞ്ഞേസം ദാതബ്ബം. യോ ദദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂനം ആമിസം ഉസ്സന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘസ്സ ദാതു’’ന്തി. ബാള്ഹതരം ഉസ്സന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലികമ്പി ദാതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂനം സന്നിധികതം ആമിസം ഉസ്സന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം സന്നിധിം ഭിക്ഖുനീഹി [ഭിക്ഖുനീഹി ഭിക്ഖൂഹി (സീ.)] പടിഗ്ഗാഹാപേത്വാ [പടിഗ്ഗഹാപേത്വാ (ക.)] പരിഭുഞ്ജിതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന മനുസ്സാ ഭിക്ഖുനീനം ആമിസം ദേന്തി. ഭിക്ഖുനിയോ ഭിക്ഖൂനം ദേന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖുനിയോ അത്തനോ പരിഭോഗത്ഥായ ദിന്നം അഞ്ഞേസം ദസ്സന്തി! മയമ്പി ന ജാനാമ ദാനം ദാതു’’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ അത്തനോ പരിഭോഗത്ഥായ ദിന്നം അഞ്ഞേസം ദാതബ്ബം. യാ ദദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനീനം ആമിസം ഉസ്സന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘസ്സ ദാതു’’ന്തി. ബാള്ഹതരം ഉസ്സന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലികമ്പി ദാതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനീനം സന്നിധികതം ആമിസം ഉസ്സന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീനം സന്നിധിം ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീഹി [ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീഹി (സീ.)] പടിഗ്ഗാഹാപേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതു’’ന്തി.

൪൨൨. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂനം സേനാസനം ഉസ്സന്നം ഹോതി, ഭിക്ഖുനീനം [ഭിക്ഖുനീനം സേനാസനം (സ്യാ. കം.)] ന ഹോതി. ഭിക്ഖുനിയോ ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ദൂതം പാഹേസും – ‘സാധു, ഭന്തേ, അയ്യാ അമ്ഹാകം സേനാസനം ദേന്തു താവകാലിക’ന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീനം സേനാസനം ദാതും താവകാലിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഉതുനിയോ ഭിക്ഖുനിയോ ഓനദ്ധമഞ്ചം ഓനദ്ധപീഠം അഭിനിസീദന്തിപി അഭിനിപജ്ജന്തിപി. സേനാസനം ലോഹിതേന മക്ഖിയ്യതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ ഓനദ്ധമഞ്ചം ഓനദ്ധപീഠം അഭിനിസീദിതബ്ബം അഭിനിപജ്ജിതബ്ബം. യാ അഭിനിസീദേയ്യ വാ അഭിനിപജ്ജേയ്യ വാ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആവസഥചീവര’’ന്തി. ആവസഥചീവരം ലോഹിതേന മക്ഖിയ്യതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആണിചോളക’’ന്തി. ചോളകം നിപതതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സുത്തകേന ബന്ധിത്വാ ഊരുയാ ബന്ധിതു’’ന്തി. സുത്തം ഛിജ്ജതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സംവേല്ലിയം, കടിസുത്തക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ സബ്ബകാലം കടിസുത്തകം ധാരേന്തി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – സേയ്യഥാപി ഗിഹിനീ കാമഭോഗിനിയോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ സബ്ബകാലം കടിസുത്തകം ധാരേതബ്ബം. യാ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉതുനിയാ കടിസുത്തക’’ന്തി.

ദുതിയഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ.

൩. തതിയഭാണവാരോ

൪൨൩. തേന ഖോ പന സമയേന ഉപസമ്പന്നായോ ദിസ്സന്തി – അനിമിത്താപി, നിമിത്തമത്താപി, അലോഹിതാപി, ധുവലോഹിതാപി, ധുവചോളാപി, പഗ്ഘരന്തീപി, സിഖരിണീപി, ഇത്ഥിപണ്ഡകാപി, വേപുരിസികാപി, സമ്ഭിന്നാപി, ഉഭതോബ്യഞ്ജനാപി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉപസമ്പാദേന്തിയാ ചതുവീസതി അന്തരായികേ ധമ്മേ പുച്ഛിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, പുച്ഛിതബ്ബാ – ‘നസി അനിമിത്താ, നസി നിമിത്തമത്താ, നസി അലോഹിതാ, നസി ധുവലോഹിതാ, നസി ധുവചോളാ, നസി പഗ്ഘരന്തീ, നസി സിഖരണീ [സിഖരിണീ (സീ. സ്യാ.)], നസി ഇത്ഥിപണ്ഡകാ, നസി വേപുരിസികാ, നസി സമ്ഭിന്നാ, നസി ഉഭതോബ്യഞ്ജനാ? സന്തി തേ ഏവരൂപാ ആബാധാ – കുട്ഠം, ഗണ്ഡോ, കിലാസോ, സോസോ, അപമാരോ? മനുസ്സാസി, ഇത്ഥീസി, ഭുജിസ്സാസി, അണണാസി, നസി രാജഭടീ? അനുഞ്ഞാതാസി മാതാപിതൂഹി, സാമികേന? പരിപുണ്ണവീസതിവസ്സാസി, പരിപുണ്ണം തേ പത്തചീവരം, കിന്നാമാസി, കാനാമാ തേ പവത്തിനീ’’തി?

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനീനം അന്തരായികേ ധമ്മേ പുച്ഛന്തി. ഉപസമ്പദാപേക്ഖായോ വിത്ഥായന്തി, മങ്കൂ ഹോന്തി, ന സക്കോന്തി വിസ്സജ്ജേതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഏകതോഉപസമ്പന്നായ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ വിസുദ്ധായ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ ഉപസമ്പാദേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ അനനുസിട്ഠാ ഉപസമ്പദാപേക്ഖായോ അന്തരായികേ ധമ്മേ പുച്ഛന്തി. ഉപസമ്പദാപേക്ഖായോ വിത്ഥായന്തി, മങ്കൂ ഹോന്തി, ന സക്കോന്തി വിസ്സജ്ജേതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഠമം അനുസാസിത്വാ പച്ഛാ അന്തരായികേ ധമ്മേ പുച്ഛിതു’’ന്തി.

തത്ഥേവ സങ്ഘമജ്ഝേ അനുസാസന്തി. ഉപസമ്പദാപേക്ഖായോ തഥേവ വിത്ഥായന്തി, മങ്കൂ ഹോന്തി, ന സക്കോന്തി വിസ്സജ്ജേതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഏകമന്തം അനുസാസിത്വാ സങ്ഘമജ്ഝേ അന്തരായികേ ധമ്മേ പുച്ഛിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, അനുസാസിതബ്ബാ.

൪൨൪. ‘‘പഠമം ഉപജ്ഝം ഗാഹാപേതബ്ബാ. ഉപജ്ഝം ഗാഹാപേത്വാ പത്തചീവരം ആചിക്ഖിതബ്ബം – ‘അയം തേ പത്തോ, അയം സങ്ഘാടി, അയം ഉത്തരാസങ്ഗോ, അയം അന്തരവാസകോ, ഇദം സംകച്ചികം [സങ്കച്ഛികം (സ്യാ.)], അയം ഉദകസാടികാ; ഗച്ഛ അമുമ്ഹി ഓകാസേ തിട്ഠാഹീ’’തി.

ബാലാ അബ്യത്താ അനുസാസന്തി. ദുരനുസിട്ഠാ ഉപസമ്പദാപേക്ഖായോ വിത്ഥായന്തി, മങ്കൂ ഹോന്തി, ന സക്കോന്തി വിസ്സജ്ജേതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ബാലായ അബ്യത്തായ അനുസാസിതബ്ബാ. യാ അനുസാസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ബ്യത്തായ ഭിക്ഖുനിയാ പടിബലായ അനുസാസിതു’’ന്തി.

അസമ്മതാ അനുസാസന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അസമ്മതായ അനുസാസിതബ്ബാ. യാ അനുസാസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സമ്മതായ അനുസാസിതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബാ – അത്തനാ വാ അത്താനം സമ്മന്നിതബ്ബം, പരായ വാ പരാ സമ്മന്നിതബ്ബാ.

‘‘കഥഞ്ച അത്തനാവ [അത്തനാ വാ (ക.)] അത്താനം സമ്മന്നിതബ്ബം? ബ്യത്തായ ഭിക്ഖുനിയാ പടിബലായ സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ – ‘സുണാതു മേ, അയ്യേ, സങ്ഘോ. ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമം അനുസാസേയ്യ’ന്തി. ഏവം അത്തനാവ അത്താനം സമ്മന്നിതബ്ബം.

‘‘കഥഞ്ച പരായ [പരായ വാ (ക.)] പരാ സമ്മന്നിതബ്ബാ? ബ്യത്തായ ഭിക്ഖുനിയാ പടിബലായ സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ – ‘സുണാതു മേ, അയ്യേ, സങ്ഘോ. ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമം അനുസാസേയ്യാ’തി. ഏവം പരായ പരാ സമ്മന്നിതബ്ബാ.

‘‘തായ സമ്മതായ ഭിക്ഖുനിയാ ഉപസമ്പദാപേക്ഖം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയാ – ‘സുണസി ഇത്ഥന്നാമേ. അയം തേ സച്ചകാലോ, ഭൂതകാലോ. യം ജാതം തം സങ്ഘമജ്ഝേ പുച്ഛന്തേ സന്തം അത്ഥീതി വത്തബ്ബം, അസന്തം നത്ഥീതി വത്തബ്ബം. മാ ഖോ വിത്ഥായി [വിത്ഥാസി (ക.)], മാ ഖോ മങ്കു അഹോസി. ഏവം തം പുച്ഛിസ്സന്തി – നസി അനിമിത്താ, നസി നിമിത്തമത്താ, നസി അലോഹിതാ, നസി ധുവലോഹിതാ, നസി ധുവചോളാ, നസി പഗ്ഘരന്തീ, നസി സിഖരിണീ, നസി ഇത്ഥിപണ്ഡകാ, നസി വേപുരിസികാ, നസി സമ്ഭിന്നാ, നസി ഉഭതോബ്യഞ്ജനാ? സന്തി തേ ഏവരൂപാ ആബാധാ – കുട്ഠം, ഗണ്ഡോ, കിലാസോ, സോസോ, അപമാരോ? മനുസ്സാസി, ഇത്ഥീസി, ഭുജിസ്സാസി, അണണാസി, നസി രാജഭടീ? അനുഞ്ഞാതാസി മാതാപിതൂഹി, സാമികേന? പരിപുണ്ണവീസതിവസ്സാസി, പരിപുണ്ണം തേ പത്തചീവരം, കിന്നാമാസി, കാനാമാ തേ പവത്തിനീ’തി?

‘‘ഏകതോ ആഗച്ഛന്തി. ന ഏകതോ ആഗന്തബ്ബം. അനുസാസികായ പഠമതരം ആഗന്ത്വാ സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ – ‘സുണാതു മേ, അയ്യേ, സങ്ഘോ. ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. അനുസിട്ഠാ സാ മയാ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, ഇത്ഥന്നാമാ ആഗച്ഛേയ്യാ’തി. ‘ആഗച്ഛാഹീ’തി വത്തബ്ബാ.

‘‘ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കാരാപേത്വാ ഭിക്ഖുനീനം പാദേ വന്ദാപേത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദാപേത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗണ്ഹാപേത്വാ ഉപസമ്പദം യാചാപേതബ്ബാ – ‘സങ്ഘം, അയ്യേ, ഉപസമ്പദം യാചാമി. ഉല്ലുമ്പതു മം, അയ്യേ, സങ്ഘോ അനുകമ്പം ഉപാദായ. ദുതിയമ്പി, അയ്യേ, സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചാമി. ഉല്ലുമ്പതു മം, അയ്യേ, സങ്ഘോ അനുകമ്പം ഉപാദായ. തതിയമ്പി, അയ്യേ, സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചാമി. ഉല്ലുമ്പതു മം, അയ്യേ, സങ്ഘോ അനുകമ്പം ഉപാദായാ’തി. ബ്യത്തായ ഭിക്ഖുനിയാ പടിബലായ സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, അയ്യേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമം അന്തരായികേ ധമ്മേ പുച്ഛേയ്യന്തി.

‘‘സുണസി ഇത്ഥന്നാമേ. അയം തേ സച്ചകാലോ, ഭൂതകാലോ. യം ജാതം തം പുച്ഛാമി സന്തം അത്ഥീതി വത്തബ്ബം, അസന്തം നത്ഥീതി വത്തബ്ബം. നസി അനിമിത്താ…പേ… കിന്നാമാസി, കാനാമാ തേ പവത്തിനീതി. ബ്യത്തായ ഭിക്ഖുനിയാ പടിബലായ സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

൪൨൫. ‘‘സുണാതു മേ, അയ്യേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. പരിസുദ്ധാ അന്തരായികേഹി ധമ്മേഹി, പരിപുണ്ണസ്സാ പത്തചീവരം. ഇത്ഥന്നാമാ സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചതി ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ പവത്തിനിയാ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഉപസമ്പാദേയ്യ ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ പവത്തിനിയാ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, അയ്യേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. പരിസുദ്ധാ അന്തരായികേഹി ധമ്മേഹി, പരിപുണ്ണസ്സാ പത്തചീവരം. ഇത്ഥന്നാമാ സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചതി ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ പവത്തിനിയാ. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഉപസമ്പാദേതി ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ പവത്തിനിയാ. യസ്സാ അയ്യായ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമായ ഉപസമ്പദാ ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ പവത്തിനിയാ, സാ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സാ നക്ഖമതി, സാ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദുതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി…പേ… തതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി – സുണാതു മേ, അയ്യേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. പരിസുദ്ധാ അന്തരായികേഹി ധമ്മേഹി, പരിപുണ്ണസ്സാ പത്തചീവരം. ഇത്ഥന്നാമാ സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചതി ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ പവത്തിനിയാ. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഉപസമ്പാദേതി ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ പവത്തിനിയാ. യസ്സാ അയ്യായ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമായ ഉപസമ്പദാ ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ പവത്തിനിയാ, സാ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സാ നക്ഖമതി, സാ ഭാസേയ്യ.

‘‘ഉപസമ്പന്നാ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ പവത്തിനിയാ. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീതി.

‘‘താവദേവ തം ആദായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കാരാപേത്വാ ഭിക്ഖൂനം പാദേ വന്ദാപേത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദാപേത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗണ്ഹാപേത്വാ ഉപസമ്പദം യാചാപേതബ്ബാ – ‘അഹം, അയ്യാ, ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. ഏകതോഉപസമ്പന്നാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ, വിസുദ്ധാ; സങ്ഘം, അയ്യാ, ഉപസമ്പദം യാചാമി. ഉല്ലുമ്പതു മം, അയ്യാ, സങ്ഘോ അനുകമ്പം ഉപാദായ. അഹം, അയ്യാ, ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. ഏകതോഉപസമ്പന്നാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ, വിസുദ്ധാ. ദുതിയമ്പി, അയ്യാ, സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചാമി. ഉല്ലുമ്പതു മം, അയ്യാ, സങ്ഘോ അനുകമ്പം ഉപാദായ. അഹം, അയ്യാ, ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. ഏകതോഉപസമ്പന്നാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ, വിസുദ്ധാ. തതിയമ്പി, അയ്യാ, സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചാമി. ഉല്ലുമ്പതു മം, അയ്യാ, സങ്ഘോ അനുകമ്പം ഉപാദായാ’തി. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. ഏകതോഉപസമ്പന്നാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ, വിസുദ്ധാ. ഇത്ഥന്നാമാ സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചതി ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഉപസമ്പാദേയ്യ, ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. ഏകതോഉപസമ്പന്നാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ, വിസുദ്ധാ. ഇത്ഥന്നാമാ സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചതി ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഉപസമ്പാദേതി ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമായ ഉപസമ്പദാ ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദുതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി…പേ… തതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി – സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. അയം ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. ഏകതോഉപസമ്പന്നാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ, വിസുദ്ധാ. ഇത്ഥന്നാമാ സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചതി ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഉപസമ്പാദേതി ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമായ ഉപസമ്പദാ ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ഉപസമ്പന്നാ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീതി.

‘‘താവദേവ ഛായാ മേതബ്ബാ, ഉതുപ്പമാണം ആചിക്ഖിതബ്ബം, ദിവസഭാഗോ ആചിക്ഖിതബ്ബോ, സങ്ഗീതി ആചിക്ഖിതബ്ബാ, ഭിക്ഖുനിയോ വത്തബ്ബാ – ഇമിസ്സാ തയോ ച നിസ്സയേ, അട്ഠ ച അകരണീയാനി ആചിക്ഖേയ്യാഥാ’’തി.

൪൨൬. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ ഭത്തഗ്ഗേ ആസനം സംകസായന്തിയോ കാലം വീതിനാമേസും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠന്നം ഭിക്ഖുനീനം യഥാവുഡ്ഢം, അവസേസാനം യഥാഗതിക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ – ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതം അട്ഠന്നം ഭിക്ഖുനീനം യഥാവുഡ്ഢം, അവസേസാനം യഥാഗതികന്തി – സബ്ബത്ഥ അട്ഠേവ ഭിക്ഖുനിയോ യഥാവുഡ്ഢം പടിബാഹന്തി, അവസേസായോ യഥാഗതികം. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭത്തഗ്ഗേ അട്ഠന്നം ഭിക്ഖുനീനം യഥാവുഡ്ഢം, അവസേസാനം യഥാഗതികം; അഞ്ഞത്ഥ സബ്ബത്ഥ യഥാവുഡ്ഢം [അഞ്ഞത്ഥ യഥാവുഡ്ഢം (സ്യാ.)] ന പടിബാഹിതബ്ബം. യാ പടിബാഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

൪൨൭. [പാചി. ൧൦൫൦ ആദയോ] തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ ന പവാരേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ ന പവാരേതബ്ബം. യാ ന പവാരേയ്യ, യഥാധമ്മോ കാരേതബ്ബോ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ അത്തനാ പവാരേത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം ന പവാരേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ അത്തനാ പവാരേത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ന പവാരേതബ്ബോ. യാ ന പവാരേയ്യ, യഥാധമ്മോ കാരേതബ്ബോ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഏകതോ പവാരേന്തിയോ കോലാഹലം അകംസു. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഏകതോ പവാരേതബ്ബം. യാ പവാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ പുരേഭത്തം പവാരേന്തിയോ കാലം വീതിനാമേസും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പച്ഛാഭത്തം [ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖുനിയാ പച്ഛാഭത്തം (സ്യാ. കം.)] പവാരേതു’’ന്തി. പച്ഛാഭത്തം പവാരേന്തിയോ വികാലേ [വികാലം (ക.)] അഹേസും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അജ്ജതനാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം [അജ്ജതനാ (സീ.), അജ്ജതനായ (ക.)] പവാരേത്വാ അപരജ്ജു ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സബ്ബോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ പവാരേന്തോ കോലാഹലം അകാസി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഏകം ഭിക്ഖുനിം ബ്യത്തം പടിബലം സമ്മന്നിതും – ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ അത്ഥായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബാ. പഠമം ഭിക്ഖുനീ യാചിതബ്ബാ, യാചിത്വാ ബ്യത്തായ ഭിക്ഖുനിയാ പടിബലായ സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, അയ്യേ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖുനിം സമ്മന്നേയ്യ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ അത്ഥായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതും. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, അയ്യേ, സങ്ഘോ. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖുനിം സമ്മന്നതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ അത്ഥായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതും. യസ്സാ അയ്യായ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമായ ഭിക്ഖുനിയാ സമ്മുതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ അത്ഥായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതും, സാ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സാ നക്ഖമതി, സാ ഭാസേയ്യ.

‘‘സമ്മതാ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമാ ഭിക്ഖുനീ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ അത്ഥായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതും. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീതി.

‘‘തായ സമ്മതായ ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം ആദായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഭിക്ഖൂനം പാദേ വന്ദിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘ഭിക്ഖുനീസങ്ഘോ, അയ്യാ, ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതി – ദിട്ഠേന വാ, സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ. വദതു [വദതു മം (ക.)], അയ്യാ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തോ പടികരിസ്സതി. ദുതിയമ്പി, അയ്യാ…പേ… തതിയമ്പി, അയ്യാ, ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതി – ദിട്ഠേന വാ, സുതേന വാ, പരിസങ്കായ വാ. വദതു, അയ്യാ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തോ പടികരിസ്സതീ’’തി.

൪൨൮. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ ഭിക്ഖൂനം ഉപോസഥം ഠപേന്തി, പവാരണം ഠപേന്തി, സവചനീയം കരോന്തി, അനുവാദം പട്ഠപേന്തി, ഓകാസം കാരേന്തി, ചോദേന്തി, സാരേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖുസ്സ ഉപോസഥോ ഠപേതബ്ബോ; ഠപിതോപി അട്ഠപിതോ; ഠപേന്തിയാ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ന പവാരണാ ഠപേതബ്ബാ; ഠപിതാപി അട്ഠപിതാ; ഠപേന്തിയാ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ന സവചനീയം കാതബ്ബം; കതമ്പി അകതം; കരോന്തിയാ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ന അനുവാദോ പട്ഠപേതബ്ബോ; പട്ഠപിതോപി അപ്പട്ഠപിതോ; പട്ഠപേന്തിയാ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ന ഓകാസോ കാരേതബ്ബോ; കാരിതോപി അകാരിതോ; കാരേന്തിയാ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ന ചോദേതബ്ബോ; ചോദിതോപി അചോദിതോ; ചോദേന്തിയാ ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ന സാരേതബ്ബോ; സാരിതോപി അസാരിതോ; സാരേന്തിയാ ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖുനീനം ഉപോസഥം ഠപേന്തി, പവാരണം ഠപേന്തി, സവചനീയം കരോന്തി, അനുവാദം പട്ഠപേന്തി, ഓകാസം കാരേന്തി, ചോദേന്തി, സാരേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖുനാ ഭിക്ഖുനിയാ ഉപോസഥം ഠപേതും; ഠപിതോപി സുട്ഠപിതോ; ഠപേന്തസ്സ അനാപത്തി. പവാരണം ഠപേതും; ഠപിതാപി സുട്ഠപിതാ; ഠപേന്തസ്സ അനാപത്തി. സവചനീയം കാതും; കതമ്പി സുകതം; കരോന്തസ്സ അനാപത്തി. അനുവാദം പട്ഠപേതും; പട്ഠപിതോപി സുപ്പട്ഠപിതോ; പട്ഠപേന്തസ്സ അനാപത്തി. ഓകാസം കാരേതും; കാരിതോപി സുകാരിതോ; കാരേന്തസ്സ അനാപത്തി. ചോദേതും; ചോദിതാപി സുചോദിതാ; ചോദേന്തസ്സ അനാപത്തി. സാരേതും; സാരിതാപി സുസാരിതാ; സാരേന്തസ്സ അനാപത്തീ’’തി.

൪൨൯. [പാചി. ൧൧൮൪] തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖുനിയോ യാനേന യായന്തി – ഇത്ഥിയുത്തേനപി പുരിസന്തരേന, പുരിസയുത്തേനപി ഇത്ഥന്തരേന. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി…പേ… ‘‘സേയ്യഥാപി ഗങ്ഗാമഹിയായാ’’തി [ഗങ്ഗാമഹിയാതി (സീ.)]. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ യാനേന യായിതബ്ബം. യാ യായേയ്യ, യഥാധമ്മോ കാരേതബ്ബോ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരാ ഭിക്ഖുനീ ഗിലാനാ ഹോതി, ന സക്കോതി പദസാ ഗന്തും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗിലാനായ യാന’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖുനീനം ഏതദഹോസി – ‘‘ഇത്ഥിയുത്തം നു ഖോ, പുരിസയുത്തം നു ഖോ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഇത്ഥിയുത്തം പുരിസയുത്തം ഹത്ഥവട്ടക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരിസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ യാനുഗ്ഘാതേന ബാള്ഹതരം അഫാസു അഹോസി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സിവികം പാടങ്കി’’ന്തി.

൪൩൦. തേന ഖോ പന സമയേന അഡ്ഢകാസീ ഗണികാ ഭിക്ഖുനീസു പബ്ബജിതാ ഹോതി. സാ ച സാവത്ഥിം ഗന്തുകാമാ ഹോതി – ‘ഭഗവതോ സന്തികേ ഉപസമ്പജ്ജിസ്സാമീ’തി. അസ്സോസും ഖോ ധുത്താ – ‘അഡ്ഢകാസീ കിര ഗണികാ സാവത്ഥിം ഗന്തുകാമാ’തി. തേ മഗ്ഗേ പരിയുട്ഠിംസു. അസ്സോസി ഖോ അഡ്ഢകാസീ ഗണികാ – ‘ധുത്താ കിര മഗ്ഗേ പരിയുട്ഠിതാ’തി. ഭഗവതോ സന്തികേ ദൂതം പാഹേസി – ‘‘അഹഞ്ഹി ഉപസമ്പജ്ജിതുകാമാ; കഥം നു ഖോ മയാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി? അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദൂതേനപി ഉപസമ്പാദേതു’’ന്തി.

ഭിക്ഖുദൂതേന ഉപസമ്പാദേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുദൂതേന ഉപസമ്പാദേതബ്ബാ. യോ ഉപസമ്പാദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി. സിക്ഖമാനദൂതേന ഉപസമ്പാദേന്തി…പേ… സാമണേരദൂതേന ഉപസമ്പാദേന്തി…പേ… സാമണേരിദൂതേന ഉപസമ്പാദേന്തി…പേ… ബാലായ അബ്യത്തായ ദൂതേന ഉപസമ്പാദേന്തി. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ബാലായ അബ്യത്തായ ദൂതേന ഉപസമ്പാദേതബ്ബാ. യോ ഉപസമ്പാദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ബ്യത്തായ ഭിക്ഖുനിയാ പടിബലായ ദൂതേന ഉപസമ്പാദേതുന്തി.

‘‘തായ ദൂതായ ഭിക്ഖുനിയാ സങ്ഘം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഭിക്ഖൂനം പാദേ വന്ദിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘ഇത്ഥന്നാമാ, അയ്യാ, ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. ഏകതോഉപസമ്പന്നാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ, വിസുദ്ധാ. സാ കേനചിദേവ അന്തരായേന ന ആഗച്ഛതി. ഇത്ഥന്നാമാ, അയ്യാ, സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചതി. ഉല്ലുമ്പതു തം, അയ്യാ, സങ്ഘോ അനുകമ്പം ഉപാദായ. ഇത്ഥന്നാമാ, അയ്യാ, ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. ഏകതോഉപസമ്പന്നാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ, വിസുദ്ധാ. സാ കേനചിദേവ അന്തരായേന ന ആഗച്ഛതി. ദുതിയമ്പി, അയ്യാ, ഇത്ഥന്നാമാ സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചതി. ഉല്ലുമ്പതു തം, അയ്യാ, സങ്ഘോ അനുകമ്പം ഉപാദായ. ഇത്ഥന്നാമാ, അയ്യാ, ഇത്ഥന്നാമായ അയ്യായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. ഏകതോഉപസമ്പന്നാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ, വിസുദ്ധാ. സാ കേനചിദേവ അന്തരായേന ന ആഗച്ഛതി. തതിയമ്പി, അയ്യാ, ഇത്ഥന്നാമാ സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചതി. ഉല്ലുമ്പതു തം, അയ്യാ, സങ്ഘോ അനുകമ്പം ഉപാദായാ’തി. ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. ഏകതോഉപസമ്പന്നാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ, വിസുദ്ധാ. സാ കേനചിദേവ അന്തരായേന ന ആഗച്ഛതി. ഇത്ഥന്നാമാ സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചതി ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഉപസമ്പാദേയ്യ ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. ഏകതോഉപസമ്പന്നാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ, വിസുദ്ധാ. സാ കേനചിദേവ അന്തരായേന ന ആഗച്ഛതി. ഇത്ഥന്നാമാ സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചതി ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഉപസമ്പാദേതി ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമായ ഉപസമ്പദാ ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘ദുതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി…പേ… തതിയമ്പി ഏതമത്ഥം വദാമി. സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇത്ഥന്നാമാ ഇത്ഥന്നാമായ ഉപസമ്പദാപേക്ഖാ. ഏകതോഉപസമ്പന്നാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ, വിസുദ്ധാ. സാ കേനചിദേവ അന്തരായേന ന ആഗച്ഛതി. ഇത്ഥന്നാമാ സങ്ഘം ഉപസമ്പദം യാചതി ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഉപസമ്പാദേതി ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമായ ഉപസമ്പദാ ഇത്ഥന്നാമായ പവത്തിനിയാ, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘താവദേവ ഛായാ മേതബ്ബാ, ഉതുപ്പമാണം ആചിക്ഖിതബ്ബം, ദിവസഭാഗോ ആചിക്ഖിതബ്ബോ, സങ്ഗീതി ആചിക്ഖിതബ്ബാ, ഭിക്ഖുനിയോ വത്തബ്ബാ – തസ്സാ തയോ ച നിസ്സയേ, അട്ഠ ച അകരണീയാനി ആചിക്ഖേയ്യാഥാ’’തി.

൪൩൧. തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖുനിയോ അരഞ്ഞേ വിഹരന്തി. ധുത്താ ദൂസേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം, ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ അരഞ്ഞേ വത്ഥബ്ബം. യാ വസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരേന ഉപാസകേന ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ ഉദ്ദോസിതോ ദിന്നോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉദ്ദോസിത’’ന്തി. ഉദ്ദോസിതോ ന സമ്മതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉപസ്സയ’’ന്തി. ഉപസ്സയോ ന സമ്മതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, നവകമ്മ’’ന്തി. നവകമ്മം ന സമ്മതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലികമ്പി കാതു’’ന്തി.

൪൩൨. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരാ ഇത്ഥീ സന്നിസിന്നഗബ്ഭാ ഭിക്ഖുനീസു പബ്ബജിതാ ഹോതി. തസ്സാ പബ്ബജിതായ ഗബ്ഭോ വുട്ഠാതി. അഥ ഖോ തസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ ഏതദഹോസി – ‘‘കഥം നു ഖോ മയാ ഇമസ്മിം ദാരകേ പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പോസേതും, യാവ സോ ദാരകോ വിഞ്ഞുതം പാപുണാതീ’’തി.