ദേവദത്തവത്ഥു

൩൩൩. അഥ ഖോ ഭഗവാ അനുപിയായം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന കോസമ്ബീ തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന കോസമ്ബീ തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതാരാമേ. അഥ ഖോ ദേവദത്തസ്സ രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘‘കം നു ഖോ അഹം പസാദേയ്യം, യസ്മിം മേ പസന്നേ ബഹുലാഭസക്കാരോ ഉപ്പജ്ജേയ്യാ’’തി? അഥ ഖോ ദേവദത്തസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ അജാതസത്തു കുമാരോ തരുണോ ചേവ ആയതിം ഭദ്ദോ ച. യംനൂനാഹം അജാതസത്തും കുമാരം പസാദേയ്യം. തസ്മിം മേ പസന്നേ ബഹുലാഭസക്കാരോ ഉപ്പജ്ജിസ്സതീ’’തി.

അഥ ഖോ ദേവദത്തോ സേനാസനം സംസാമേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന രാജഗഹം തേന പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന യേന രാജഗഹം തദവസരി. അഥ ഖോ ദേവദത്തോ സകവണ്ണം പടിസംഹരിത്വാ കുമാരകവണ്ണം അഭിനിമ്മിനിത്വാ അഹിമേഖലികായ അജാതസത്തുസ്സ കുമാരസ്സ ഉച്ഛങ്ഗേ [ഉച്ചങ്കേ (സ്യാ.)] പാതുരഹോസി. അഥ ഖോ അജാതസത്തു കുമാരോ ഭീതോ അഹോസി, ഉബ്ബിഗ്ഗോ ഉസ്സങ്കീ ഉത്രസ്തോ. അഥ ഖോ ദേവദത്തോ അജാതസത്തും കുമാരം ഏതദവോച – ‘‘ഭായസി മം ത്വം കുമാരാ’’തി? ‘‘ആമ, ഭായാമി. കോസി ത്വ’’ന്തി? ‘‘അഹം ദേവദത്തോ’’തി. ‘‘സചേ ഖോ ത്വം, ഭന്തേ, അയ്യോ ദേവദത്തോ, ഇങ്ഘ സകേനേവ വണ്ണേന പാതുഭവസ്സൂ’’തി. അഥ ഖോ ദേവദത്തോ കുമാരകവണ്ണം പടിസംഹരിത്വാ സങ്ഘാടിപത്തചീവരധരോ അജാതസത്തുസ്സ കുമാരസ്സ പുരതോ അട്ഠാസി. അഥ ഖോ അജാതസത്തു കുമാരോ ദേവദത്തസ്സ ഇമിനാ ഇദ്ധിപാടിഹാരിയേന അഭിപ്പസന്നോ പഞ്ചഹി രഥസതേഹി സായം പാതം ഉപട്ഠാനം ഗച്ഛതി, പഞ്ച ച ഥാലിപാകസതാനി ഭത്താഭിഹാരോ അഭിഹരീയതി. അഥ ഖോ ദേവദത്തസ്സ ലാഭസക്കാരസിലോകേന അഭിഭൂതസ്സ പരിയാദിന്നചിത്തസ്സ ഏവരൂപം ഇച്ഛാഗതം ഉപ്പജ്ജി – ‘‘അഹം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരിസ്സാമീ’’തി. സഹ ചിത്തുപ്പാദാവ ദേവദത്തോ തസ്സാ ഇദ്ധിയാ പരിഹായി.

[അ. നി. ൫.൧൦൦] തേന ഖോ പന സമയേന കകുധോ നാമ കോളിയപുത്തോ, ആയസ്മതോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനസ്സ ഉപട്ഠാകോ, അധുനാ കാലങ്കതോ അഞ്ഞതരം മനോമയം കായം ഉപപന്നോ. തസ്സ ഏവരൂപോ അത്തഭാവപ്പടിലാഭോ ഹോതി – സേയ്യഥാപി നാമ ദ്വേ വാ തീണി വാ മാഗധകാനി [മാഗധികാനി (സ്യാ.)] ഗാമക്ഖേത്താനി. സോ തേന അത്തഭാവപ്പടിലാഭേന നേവ അത്താനം ന പരം ബ്യാബാധേതി. അഥ ഖോ കകുധോ ദേവപുത്തോ യേനായസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ കകുധോ ദേവപുത്തോ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ഏതദവോച – ‘‘ദേവദത്തസ്സ, ഭന്തേ, ലാഭസക്കാരസിലോകേന അഭിഭൂതസ്സ പരിയാദിന്നചിത്തസ്സ [പരിയാദിണ്ണചിത്തസ്സ (ക.)] ഏവരൂപം ഇച്ഛാഗതം ഉപ്പജ്ജി – ‘അഹം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരിസ്സാമീ’തി. സഹ ചിത്തുപ്പാദാവ ഭന്തേ, ദേവദത്തോ തസ്സാ ഇദ്ധിയാ പരിഹീനോ’’തി. ഇദമവോച കകുധോ ദേവപുത്തോ. ഇദം വത്വാ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവ അന്തരധായി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കകുധോ നാമ, ഭന്തേ, കോളിയപുത്തോ മമ ഉപട്ഠാകോ അധുനാ കാലങ്കതോ അഞ്ഞതരം മനോമയം കായം ഉപപന്നോ. തസ്സ ഏവരൂപോ അത്തഭാവപ്പടിലാഭോ – സേയ്യഥാപി നാമ ദ്വേ വാ തീണി വാ മാഗധകാനി ഗാമക്ഖേത്താനി. സോ തേന അത്തഭാവപ്പടിലാഭേന നേവ അത്താനം ന പരം ബ്യാബാധേതി. അഥ ഖോ, ഭന്തേ, കകുധോ ദേവപുത്തോ യേനാഹം തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ മം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ, ഭന്തേ, കകുധോ ദേവപുത്തോ മം ഏതദവോച – ‘ദേവദത്തസ്സ, ഭന്തേ, ലാഭസക്കാരസിലോകേന അഭിഭൂതസ്സ പരിയാദിന്നചിത്തസ്സ ഏവരൂപം ഇച്ഛാഗതം ഉപ്പജ്ജി – അഹം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരിസ്സാമീതി. സഹ ചിത്തുപ്പാദാവ ഭന്തേ, ദേവദത്തോ തസ്സാ ഇദ്ധിയാ പരിഹീനോ’തി. ഇദമവോച, ഭന്തേ, കകുധോ ദേവപുത്തോ. ഇദം വത്വാ മം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവ അന്തരധായീ’’തി.

‘‘കിം പന തേ, മോഗ്ഗല്ലാന, കകുധോ ദേവപുത്തോ ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച വിദിതോ? യം കിഞ്ചി കകുധോ ദേവപുത്തോ ഭാസതി സബ്ബം തം തഥേവ ഹോതി, നോ അഞ്ഞഥാ’’തി? ‘‘ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച വിദിതോ ച മേ, ഭന്തേ, കകുധോ ദേവപുത്തോ. യം കിഞ്ചി കകുധോ ദേവപുത്തോ ഭാസതി സബ്ബം തം തഥേവ ഹോതി, നോ അഞ്ഞഥാ’’തി. ‘‘രക്ഖസ്സേതം, മോഗ്ഗല്ലാന, വാചം. രക്ഖസ്സേതം, മോഗ്ഗല്ലാന, വാചം. ഇദാനി സോ മോഘപുരിസോ അത്തനാവ അത്താനം പാതുകരിസ്സതി.