൩. തതിയഭാണവാരോ

൩൧൯. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ സാവത്ഥിയം സേനാസനം ഗഹേത്വാ അഞ്ഞതരം ഗാമകാവാസം അഗമാസി. തത്ഥപി സേനാസനം അഗ്ഗഹേസി. അഥ ഖോ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘അയം, ആവുസോ, ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ ഭണ്ഡനകാരകോ കലഹകാരകോ വിവാദകാരകോ ഭസ്സകാരകോ സങ്ഘേ അധികരണകാരകോ. സചായം ഇധ വസ്സം വസിസ്സതി, സബ്ബേവ മയം ന ഫാസു ഭവിസ്സാമ. ഹന്ദ നം പുച്ഛാമാ’’തി. അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം ഉപനന്ദം സക്യപുത്തം ഏതദവോചും – ‘‘നനു തയാ, ആവുസോ ഉപനന്ദ, സാവത്ഥിയം സേനാസനം ഗഹിത’’ന്തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. ‘‘കിം പന ത്വം, ആവുസോ ഉപനന്ദ, ഏകോ ദ്വേ പടിബാഹസീ’’തി? ‘‘ഇധദാനാഹം ആവുസോ, മുഞ്ചാമി; തത്ഥ ഗണ്ഹാമീ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആയസ്മാ ഉപനന്ദോ സക്യപുത്തോ ഏകോ ദ്വേ പടിബാഹേസ്സതീ’’തി! ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര ത്വം, ഉപനന്ദ, ഏകോ ദ്വേ പടിബാഹസീ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ത്വം, മോഘപുരിസ, ഏകോ ദ്വേ പടിബാഹിസ്സസി? തത്ഥ തയാ, മോഘപുരിസ, ഗഹിതം ഇധ മുത്തം, ഇധ തയാ ഗഹിതം തത്ര മുത്തം. ഏവം ഖോ ത്വം, മോഘപുരിസ, ഉഭയത്ഥ പരിബാഹിരോ. നേതം, മോഘപുരിസ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഏകേന ദ്വേ പടിബാഹേതബ്ബാ. യോ പടിബാഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

൩൨൦. [പാചി. ൪൩൮] തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ ഭിക്ഖൂനം അനേകപരിയായേന വിനയകഥം കഥേതി, വിനയസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, വിനയപരിയത്തിയാ വണ്ണം ഭാസതി, ആദിസ്സ ആദിസ്സ ആയസ്മതോ ഉപാലിസ്സ വണ്ണം ഭാസതി. ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘ഭഗവാ ഖോ അനേകപരിയായേന വിനയകഥം കഥേതി, വിനയസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, വിനയപരിയത്തിയാ വണ്ണം ഭാസതി, ആദിസ്സ ആദിസ്സ ആയസ്മതോ ഉപാലിസ്സ വണ്ണം ഭാസതി. ഹന്ദ മയം, ആവുസോ, ആയസ്മതോ ഉപാലിസ്സ സന്തികേ വിനയം പരിയാപുണാമാ’’തി. തേധ [തേ ച (സ്യാ. ക.)] ബഹൂ ഭിക്ഖൂ ഥേരാ ച നവാ ച മജ്ഝിമാ ച ആയസ്മതോ ഉപാലിസ്സ സന്തികേ വിനയം പരിയാപുണന്തി. ആയസ്മാ ഉപാലി ഠിതകോവ ഉദ്ദിസതി ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം ഗാരവേന. ഥേരാപി ഭിക്ഖൂ ഠിതകാവ ഉദ്ദിസാപേന്തി ധമ്മഗാരവേന. തത്ഥ ഥേരാ ചേവ ഭിക്ഖൂ കിലമന്തി, ആയസ്മാ ച ഉപാലി കിലമതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, നവകേന ഭിക്ഖുനാ ഉദ്ദിസന്തേന സമകേ വാ ആസനേ നിസീദിതും, ഉച്ചതരേ വാ ധമ്മഗാരവേന; ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ ഉദ്ദിസാപേന്തേന സമകേ വാ ആസനേ നിസീദിതും, നീചതരേ വാ ധമ്മഗാരവേനാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ബഹൂ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ ഉപാലിസ്സ സന്തികേ ഠിതകാ ഉദ്ദേസം പടിമാനേന്താ കിലമന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സമാനാസനികേഹി സഹ നിസീദിതു’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കിത്താവതാ നു ഖോ സമാനാസനികോ ഹോതീ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിവസ്സന്തരേന സഹ നിസീദിതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ സമാനാസനികാ മഞ്ചേ [ഏകമഞ്ചേ (സ്യാ.)] നിസീദിത്വാ മഞ്ചം ഭിന്ദിംസു, പീഠേ [ഏകപീഠേ (സ്യാ.)] നിസീദിത്വാ പീഠം ഭിന്ദിംസു. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, തിവഗ്ഗസ്സ മഞ്ചം, തിവഗ്ഗസ്സ പീഠ’’ന്തി. തിവഗ്ഗോപി മഞ്ചേ നിസീദിത്വാ മഞ്ചം ഭിന്ദി, പീഠേ നിസീദിത്വാ പീഠം ഭിന്ദി…പേ… ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദുവഗ്ഗസ്സ മഞ്ചം, ദുവഗ്ഗസ്സ പീഠ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അസമാനാസനികേഹി സഹ ദീഘാസനേ നിസീദിതും കുക്കുച്ചായന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഠപേത്വാ പണ്ഡകം, മാതുഗാമം, ഉഭതോബ്യഞ്ജനകം, അസമാനാസനികേഹി സഹ ദീഘാസനേ നിസീദിതു’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കിത്തകം പച്ഛിമം നു ഖോ ദീഘാസനം ഹോതീ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യം തിണ്ണം പഹോതി, ഏത്തകം പച്ഛിമം ദീഘാസന’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന വിസാഖാ മിഗാരമാതാ സങ്ഘസ്സ അത്ഥായ സാളിന്ദം പാസാദം കാരാപേതുകാമാ ഹോതി ഹത്ഥിനഖകം. അഥ ഖോ ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കിം നു ഖോ ഭഗവതാ പാസാദപരിഭോഗോ അനുഞ്ഞാതോ കിം അനനുഞ്ഞാതോ’’തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബം പാസാദപരിഭോഗ’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന രഞ്ഞോ പസേനദിസ്സ കോസലസ്സ അയ്യികാ കാലങ്കതാ ഹോതി. തസ്സ കാലങ്കിരിയായ സങ്ഘസ്സ ബഹും അകപ്പിയഭണ്ഡം ഉപ്പന്നം ഹോതി, സേയ്യഥിദം – ആസന്ദി, പല്ലങ്കോ, ഗോനകോ, ചിത്തകോ, പടികാ, പടലികാ, തൂലികാ, വികതികാ, ഉദ്ദലോമീ, ഏകന്തലോമീ, കട്ടിസ്സം, കോസേയ്യം, കുത്തകം, ഹത്ഥത്ഥരം, അസ്സത്ഥരം, രഥത്ഥരം, അജിനപ്പവേണി, കദലിമിഗപ്പവരപച്ചത്ഥരണം, സഉത്തരച്ഛദം, ഉഭതോലോഹിതകൂപധാനം. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആസന്ദിയാ പാദേ ഛിന്ദിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും, പല്ലങ്കസ്സ വാളേ ഭിന്ദിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും, തൂലികം വിജടേത്വാ ബിബ്ബോഹനം കാതും, അവസേസം ഭൂമത്ഥരണം [സുമ്മത്ഥരണം (സീ. സ്യാ.)] കാതു’’ന്തി.

അവിസ്സജ്ജിയവത്ഥു

൩൨൧. തേന ഖോ പന സമയേന സാവത്ഥിയാ അവിദൂരേ അഞ്ഞതരസ്മിം ഗാമകാവാസേ ആവാസികാ ഭിക്ഖൂ ഉപദ്ദുതാ ഹോന്തി ആഗന്തുകഗമികാനം ഭിക്ഖൂനം സേനാസനം പഞ്ഞപേന്താ. അഥ ഖോ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘ഏതരഹി ഖോ മയം, ആവുസോ, ഉപദ്ദുതാ ആഗന്തുകഗമികാനം ഭിക്ഖൂനം സേനാസനം പഞ്ഞപേന്താ. ഹന്ദ മയം, ആവുസോ, സബ്ബം സങ്ഘികം സേനാസനം ഏകസ്സ ദേമ. തസ്സ സന്തകം പരിഭുഞ്ജിസ്സാമാ’’തി. തേ സബ്ബം സങ്ഘികം സേനാസനം ഏകസ്സ അദംസു. ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ തേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘‘അമ്ഹാകം, ആവുസോ, സേനാസനം പഞ്ഞാപേഥാ’’തി. ‘‘നത്ഥാവുസോ, സങ്ഘികം സേനാസനം; സബ്ബം അമ്ഹേഹി ഏകസ്സ ദിന്ന’’ന്തി. ‘‘കിം പന തുമ്ഹേ, ആവുസോ, സങ്ഘികം സേനാസനം വിസ്സജ്ജേഥാ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘികം സേനാസനം വിസ്സജ്ജേസ്സന്തീ’’തി [വിസ്സജ്ജിസ്സന്തീതി (ക.)]! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… ‘‘സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ സങ്ഘികം സേനാസനം വിസ്സജ്ജേന്തീ’’തി? ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ തേ, ഭിക്ഖവേ, മോഘപുരിസാ സങ്ഘികം സേനാസനം വിസ്സജ്ജേസ്സന്തി? നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, അവിസ്സജ്ജിയാനി, ന വിസ്സജ്ജേതബ്ബാനി [ന വിസ്സജ്ജിതബ്ബാനി (ക.)], സങ്ഘേന വാ ഗണേന വാ പുഗ്ഗലേന വാ. വിസ്സജ്ജിതാനിപി അവിസ്സജ്ജിതാനി ഹോന്തി. യോ വിസ്സജ്ജേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ. കതമാനി പഞ്ച? ആരാമോ, ആരാമവത്ഥു – ഇദം പഠമം അവിസ്സജ്ജിയം, ന വിസ്സജ്ജേതബ്ബം, സങ്ഘേന വാ ഗണേന വാ പുഗ്ഗലേന വാ. വിസ്സജ്ജിതമ്പി അവിസ്സജ്ജിതം ഹോതി. യോ വിസ്സജ്ജേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ.

‘‘വിഹാരോ, വിഹാരവത്ഥു – ഇദം ദുതിയം അവിസ്സജ്ജിയം, ന വിസ്സജ്ജേതബ്ബം, സങ്ഘേന വാ ഗണേന വാ പുഗ്ഗല്ലേന വാ. വിസ്സജ്ജിതമ്പി അവിസ്സജ്ജിതം ഹോതി. യോ വിസ്സജ്ജേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ.

‘‘മഞ്ചോ, പീഠം, ഭിസി, ബിബ്ബോഹനം – ഇദം തതിയം അവിസ്സജ്ജിയം, ന വിസ്സജ്ജേതബ്ബം, സങ്ഘേന വാ ഗണേന വാ പുഗ്ഗലേന വാ. വിസ്സജ്ജിതമ്പി അവിസ്സജ്ജിതം ഹോതി. യോ വിസ്സജ്ജേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ.

‘‘ലോഹകുമ്ഭീ, ലോഹഭാണകം, ലോഹവാരകോ, ലോഹകടാഹം, വാസി, പരസു [ഫരസു (സീ. സ്യാ. ക.)], കുഠാരീ [കുധാരീ (ക.)], കുദാലോ, നിഖാദനം – ഇദം ചതുത്ഥം അവിസ്സജ്ജിയം, ന വിസ്സജ്ജേതബ്ബം, സങ്ഘേന വാ ഗണേന വാ പുഗ്ഗലേന വാ. വിസ്സജ്ജിതമ്പി അവിസ്സജ്ജിതം ഹോതി. യോ വിസ്സജ്ജേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ.

‘‘വല്ലി, വേളു, മുഞ്ജം, പബ്ബജം [ബബ്ബജം (സീ.)], തിണം, മത്തികാ, ദാരുഭണ്ഡം, മത്തികാഭണ്ഡം – ഇദം പഞ്ചമം അവിസ്സജ്ജിയം, ന വിസ്സജ്ജേതബ്ബം, സങ്ഘേന വാ ഗണേന വാ പുഗ്ഗലേന വാ. വിസ്സജ്ജിതമ്പി അവിസ്സജ്ജിതം ഹോതി. യോ വിസ്സജ്ജേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച അവിസ്സജ്ജിയാനി, ന വിസ്സജ്ജേതബ്ബാനി, സങ്ഘേന വാ ഗണേന വാ പുഗ്ഗലേന വാ. വിസ്സജ്ജിതാനിപി അവിസ്സജ്ജിതാനി ഹോന്തി. യോ വിസ്സജ്ജേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സാ’’തി.

അവേഭങ്ഗിയവത്ഥു

൩൨൨. അഥ ഖോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന കീടാഗിരി തേന ചാരികം പക്കാമി മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനേഹി ച. അസ്സോസും ഖോ അസ്സജിപുനബ്ബസുകാ ഭിക്ഖൂ – ‘‘ഭഗവാ കിര കീടാഗിരിം ആഗച്ഛതി മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനേഹി ച’’. ‘‘ഹന്ദ മയം, ആവുസോ, സബ്ബം സങ്ഘികം സേനാസനം ഭാജേമ. പാപിച്ഛാ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാ, പാപികാനം ഇച്ഛാനം വസം ഗതാ; ന മയം തേസം സേനാസനം പഞ്ഞപേസ്സാമാ’’തി, തേ സബ്ബം സങ്ഘികം സേനാസനം ഭാജേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന കീടാഗിരി തദവസരി. അഥ ഖോ ഭഗവാ സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഗച്ഛഥ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ; അസ്സജിപുനബ്ബസുകേ ഭിക്ഖൂ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദേഥ – ‘ഭഗവാ, ആവുസോ, ആഗച്ഛതി മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനേഹി ച. ഭഗവതോ ച, ആവുസോ, സേനാസനം പഞ്ഞപേഥ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച, സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാനഞ്ചാ’’’തി. ‘‘ഏവം ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പടിസ്സുത്വാ യേന അസ്സജിപുനബ്ബസുകാ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമിംസു, ഉപസങ്കമിത്വാ അസ്സജിപുനബ്ബസുകേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘‘ഭഗവാ, ആവുസോ, ആഗച്ഛതി മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനേഹി ച. ഭഗവതോ ച, ആവുസോ, സേനാസനം പഞ്ഞപേഥ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച, സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാനഞ്ചാ’’തി. ‘‘നത്ഥാവുസോ, സങ്ഘികം സേനാസനം. സബ്ബം അമ്ഹേഹി ഭാജിതം. സ്വാഗതം, ആവുസോ, ഭഗവതോ. യസ്മിം വിഹാരേ ഭഗവാ ഇച്ഛിസ്സതി തസ്മിം വിഹാരേ വസിസ്സതി. പാപിച്ഛാ സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാ, പാപികാനം ഇച്ഛാനം വസം ഗതാ. ന മയം തേസം സേനാസനം പഞ്ഞപേസ്സാമാ’’തി. ‘‘കിം പന തുമ്ഹേ, ആവുസോ, സങ്ഘികം സേനാസനം ഭാജിത്ഥാ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ അസ്സജിപുനബ്ബസുകാ ഭിക്ഖൂ സങ്ഘികം സേനാസനം ഭാജേസ്സന്തീ’’തി! അഥ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി. വിഗരഹി ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ തേ, ഭിക്ഖവേ, മോഘപുരിസാ സങ്ഘികം സേനാസനം ഭാജേസ്സന്തി? നേതം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പസന്നാനം വാ പസാദായ…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, അവേഭങ്ഗിയാനി [അവേഭങ്ഗികാനി (ക.)], ന വിഭജിതബ്ബാനി, സങ്ഘേന വാ ഗണേന വാ പുഗ്ഗലേന വാ. വിഭത്താനിപി അവിഭത്താനി ഹോന്തി. യോ വിഭജേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ. കതമാനി പഞ്ച? ആരാമോ, ആരാമവത്ഥു – ഇദം പഠമം അവേഭങ്ഗിയം, ന വിഭജിതബ്ബം, സങ്ഘേന വാ ഗണേന വാ പുഗ്ഗലേന വാ. വിഭത്തമ്പി അവിഭത്തം ഹോതി. യോ വിഭജേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ.

‘‘വിഹാരോ, വിഹാരവത്ഥു – ഇദം ദുതിയം അവേഭങ്ഗിയം, ന വിഭജിതബ്ബം, സങ്ഘേന വാ ഗണേന വാ പുഗ്ഗലേന വാ. വിഭത്തമ്പി അവിഭത്തം ഹോതി. യോ വിഭജേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ.

‘‘മഞ്ചോ, പീഠം, ഭിസി, ബിബ്ബോഹനം – ഇദം തതിയം അവേഭങ്ഗിയം, ന വിഭജിതബ്ബം, സങ്ഘേന വാ ഗണേന വാ പുഗ്ഗലേന വാ. വിഭത്തമ്പി അവിഭത്തം ഹോതി. യോ വിഭജേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ.

‘‘ലോഹകുമ്ഭീ, ലോഹഭാണകം, ലോഹവാരകോ, ലോഹകടാഹം, വാസീ, പരസു, കുഠാരീ, കുദാലോ, നിഖാദനം – ഇദം ചതുത്ഥം അവേഭങ്ഗിയം, ന വിഭജിതബ്ബം, സങ്ഘേന വാ ഗണേന വാ പുഗ്ഗലേന വാ. വിഭത്തമ്പി അവിഭത്തം ഹോതി. യോ വിഭജേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ.

‘‘വല്ലീ, വേളു, മുഞ്ജം, പബ്ബജം, തിണം, മത്തികാ, ദാരുഭണ്ഡം, മത്തികാഭണ്ഡം – ഇദം പഞ്ചമം അവേഭങ്ഗിയം, ന വിഭജിതബ്ബം, സങ്ഘേന വാ ഗണേന വാ പുഗ്ഗലേന വാ. വിഭത്തമ്പി അവിഭത്തം ഹോതി. യോ വിഭജേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച അവേഭങ്ഗിയാനി, ന വിഭജിതബ്ബാനി, സങ്ഘേന വാ ഗണേന വാ പുഗ്ഗലേന വാ. വിഭത്താനിപി അവിഭത്താനി ഹോന്തി. യോ വിഭജേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സാ’’തി.

നവകമ്മദാനകഥാ

൩൨൩. അഥ ഖോ ഭഗവാ കീടാഗിരിസ്മിം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന ആളവീ തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന ആളവീ തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ ആളവിയം വിഹരതി അഗ്ഗാളവേ ചേതിയേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആളവകാ [ആളവികാ (സ്യാ. ക.)] ഭിക്ഖൂ ഏവരൂപാനി നവകമ്മാനി ദേന്തി – പിണ്ഡനിക്ഖേപനമത്തേനപി നവകമ്മം ദേന്തി; കുട്ടലേപനമത്തേനപി നവകമ്മം ദേന്തി; ദ്വാരട്ഠപനമത്തേനപി നവകമ്മം ദേന്തി; അഗ്ഗളവട്ടികരണമത്തേനപി നവകമ്മം ദേന്തി; ആലോകസന്ധികരണമത്തേനപി നവകമ്മം ദേന്തി; സേതവണ്ണകരണമത്തേനപി നവകമ്മം ദേന്തി; കാളവണ്ണകരണമത്തേനപി നവകമ്മം ദേന്തി; ഗേരുകപരികമ്മകരണമത്തേനപി നവകമ്മം ദേന്തി; ഛാദനമത്തേനപി നവകമ്മം ദേന്തി; ബന്ധനമത്തേനപി നവകമ്മം ദേന്തി; ഭണ്ഡികാട്ഠപനമത്തേനപി നവകമ്മം ദേന്തി; ഖണ്ഡഫുല്ലപടിസങ്ഖരണമത്തേനപി നവകമ്മം ദേന്തി; പരിഭണ്ഡകരണമത്തേനപി നവകമ്മം ദേന്തി; വീസതിവസ്സികമ്പി നവകമ്മം ദേന്തി; തിംസവസ്സികമ്പി നവകമ്മം ദേന്തി; യാവജീവികമ്പി നവകമ്മം ദേന്തി; ധൂമകാലികമ്പി പരിയോസിതം വിഹാരം നവകമ്മം ദേന്തി. യേ തേ ഭിക്ഖൂ അപ്പിച്ഛാ…പേ… തേ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ആളവകാ ഭിക്ഖൂ ഏവരൂപാനി നവകമ്മാനി ദസ്സന്തി – പിണ്ഡനിക്ഖേപനമത്തേനപി നവകമ്മം ദസ്സന്തി; കുട്ടലേപനമത്തേനപി… ദ്വാരട്ഠപനമത്തേനപി … അഗ്ഗളവട്ടികരണമത്തേനപി… ആലോകസന്ധികരണമത്തേനപി… സേതവണ്ണകരണമത്തേനപി… കാളവണ്ണകരണമത്തേനപി… ഗേരുകപരികമ്മകരണമത്തേനപി… ഛാദേനമത്തേനപി… ബന്ധനമത്തേനപി… ഭണ്ഡികാളപനമത്തേനപി… ഖണ്ഡഫുല്ലപടിസങ്ഖരണമത്തേനപി… പരിഭണ്ഡകരണമത്തേനപി… വിസതിവസ്സികമ്പി… തിംസവസ്സികമ്പി… യാവജീവികമ്പി… ധൂമകാലികമ്പി പരിയോസിതം വിഹാരം നവകമ്മം ദസ്സന്തീ’’തി! ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും…പേ… സച്ചം കിര, ഭിക്ഖവേ…പേ… ‘‘സച്ചം ഭഗവാ’’തി…പേ… വിഗരഹിത്വാ…പേ… ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പിണ്ഡനിക്ഖേപനമത്തേന നവകമ്മം ദാതബ്ബം; ന കുട്ടലേപനമത്തേന നവകമ്മം ദാതബ്ബം. ന ദ്വാരട്ഠപനമത്തേന നവകമ്മം ദാതബ്ബം. ന അഗ്ഗളവട്ടികരണമത്തേന നവകമ്മം ദാതബ്ബം. ന ആലോകസന്ധികരണമത്തേന നവകമ്മം ദാതബ്ബം. ന സേതവണ്ണകരണമത്തേന നവകമ്മം ദാതബ്ബം. ന കാളവണ്ണകരണമത്തേന നവകമ്മം ദാതബ്ബം. ന ഗേരുകപരികമ്മകരണമത്തേന നവകമ്മം ദാതബ്ബം. ന ഛാദേനമത്തേന നവകമ്മം ദാതബ്ബം. ന ബന്ധനമത്തേന നവകമ്മം ദാതബ്ബം. ന ഭണ്ഡികാളപനമത്തേന നവകമ്മം ദാതബ്ബം. ന ഖണ്ഡഫുല്ലപടിസങ്ഖരണമത്തേന നവകമ്മം ദാതബ്ബം. ന പരിഭണ്ഡകരണമത്തേന നവകമ്മം ദാതബ്ബം. ന വിസതിവസ്സികം നവകമ്മം ദാതബ്ബം. ന തിംസവസ്സികം നവകമ്മം ദാതബ്ബം. ന യാവജീവികം നവകമ്മം ദാതബ്ബം. ന ധൂമകാലികമ്പി പരിയോസിതം വിഹാരം നവകമ്മം ദാതബ്ബം. യോ ദദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അകതം വാ വിപ്പകതം വാ നവകമ്മം ദാതും, ഖുദ്ദകേ വിഹാരേ കമ്മം ഓലോകേത്വാ ഛപ്പഞ്ചവസ്സികം നവകമ്മം ദാതും, അഡ്ഢയോഗേ കമ്മം ഓലോകേത്വാ സത്തട്ഠവസ്സികം നവകമ്മം ദാതും, മഹല്ലകേ വിഹാരേ പാസാദേ വാ കമ്മം ഓലോകേത്വാ ദസദ്വാദസവസ്സികം നവകമ്മം ദാതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ സബ്ബേ വിഹാരേ നവകമ്മം ദേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബേ വിഹാരേ നവകമ്മം ദാതബ്ബം. യോ ദദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഏകസ്സ ദ്വേ ദേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഏകസ്സ ദ്വേ ദാതബ്ബാ. യോ ദദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ നവകമ്മം ഗഹേത്വാ അഞ്ഞം വാസേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, നവകമ്മം ഗഹേത്വാ അഞ്ഞോ വാസേതബ്ബോ. യോ വാസേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ നവകമ്മം ഗഹേത്വാ സങ്ഘികം പടിബാഹേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, നവകമ്മം ഗഹേത്വാ സങ്ഘികം പടിബാഹിതബ്ബം. യോ പടിബാഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഏകം വരസേയ്യം ഗഹേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ നിസ്സീമേ ഠിതസ്സ നവകമ്മം ദേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, നിസ്സീമേ ഠിതസ്സ നവകമ്മം ദാതബ്ബം. യോ ദദേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ നവകമ്മം ഗഹേത്വാ സബ്ബകാലം പടിബാഹന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, നവകമ്മം ഗഹേത്വാ സബ്ബകാലം പടിബാഹിതബ്ബം. യോ പടിബാഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വസ്സാനം തേമാസം പടിബാഹിതും, ഉതുകാലം പന ന പടിബാഹിതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ നവകമ്മം ഗഹേത്വാ പക്കമന്തിപി, വിബ്ഭമന്തിപി, കാലമ്പി കരോന്തി; സാമണേരാപി പടിജാനന്തി; സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതകാപി പടിജാനന്തി; അന്തിമവത്ഥും അജ്ഝാപന്നകാപി പടിജാനന്തി; ഉമ്മത്തകാപി പടിജാനന്തി; ഖിത്തചിത്താപി പടിജാനന്തി; വേദനാട്ടാപി പടിജാനന്തി; ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ഉക്ഖിത്തകാപി പടിജാനന്തി; ആപത്തിയാ അപ്പടികമ്മേ ഉക്ഖിത്തകാപി പടിജാനന്തി; പാപികായ ദിട്ഠിയാ അപ്പടിനിസ്സഗ്ഗേ ഉക്ഖിത്തകാപി പടിജാനന്തി; പണ്ഡകാപി പടിജാനന്തി; ഥേയ്യസംവാസകാപി പടിജാനന്തി; തിത്ഥിയപക്കന്തകാപി

പടിജാനന്തി; തിരച്ഛാനഗതാപി പടിജാനന്തി; മാതുഘാതകാപി പടിജാനന്തി; പിതുഘാതകാപി പടിജാനന്തി; അരഹന്തഘാതകാപി പടിജാനന്തി; ഭിക്ഖുനിദൂസകാപി പടിജാനന്തി; സങ്ഘഭേദകാപി പടിജാനന്തി; ലോഹിതുപ്പാദകാപി പടിജാനന്തി; ഉഭതോബ്യഞ്ജനകാപി പടിജാനന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു നവകമ്മം ഗഹേത്വാ പക്കമതി – മാ സങ്ഘസ്സ ഹായീതി അഞ്ഞസ്സ ദാതബ്ബം.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു നവകമ്മം ഗഹേത്വാ വിബ്ഭമതി…പേ… കാലങ്കരോതി, സാമണേരോ പടിജാനാതി, സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതകോ പടിജാനാതി, അന്തിമവത്ഥും അജ്ഝാപന്നകോ പടിജാനാതി, ഉമ്മത്തകോ പടിജാനാതി, ഖിത്തചിത്തോ പടിജാനാതി, വേദനാട്ടോ പടിജാനാതി, ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ഉക്ഖിത്തകോ പടിജാനാതി, ആപത്തിയാ അപ്പടികമ്മേ ഉക്ഖിത്തകോ പടിജാനാതി, പാപികായ ദിട്ഠിയാ അപ്പടിനിസ്സഗ്ഗേ ഉക്ഖിത്തകോ പടിജാനാതി, പണ്ഡകോ പടിജാനാതി, ഥേയ്യസംവാസകോ പടിജാനാതി, തിത്ഥിയപക്കന്തകോ പടിജാനാതി, തിരച്ഛാനഗതോ പടിജാനാതി, മാതുഘാതകോ പടിജാനാതി, പിതുഘാതകോ പടിജാനാതി, അരഹന്തഘാതകോ പടിജാനാതി, ഭിക്ഖുനീദൂസകോ പടിജാനാതി, സങ്ഘഭേദകോ പടിജാനാതി, ലോഹിതുപ്പാദകോ പടിജാനാതി, ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ പടിജാനാതി – മാ സങ്ഘസ്സ ഹായീതി അഞ്ഞസ്സ ദാതബ്ബം.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു നവകമ്മം ഗഹേത്വാ വിപ്പകതേ പക്കമതി – മാ സങ്ഘസ്സ ഹായീതി അഞ്ഞസ്സ ദാതബ്ബം.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു നവകമ്മം ഗഹേത്വാ വിപ്പകതേ വിബ്ഭമതി…പേ… ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ പടിജാനാതി – മാ സങ്ഘസ്സ ഹായീതി അഞ്ഞസ്സ ദാതബ്ബം.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു നവകമ്മം ഗഹേത്വാ പരിയോസിതേ പക്കമതി – തസ്സേവേതം.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു നവകമ്മം ഗഹേത്വാ പരിയോസിതേ വിബ്ഭമതി…പേ… കാലങ്കരോതി, സാമണേരോ പടിജാനാതി, സിക്ഖം പച്ചക്ഖാതകോ പടിജാനാതി, അന്തിമവത്ഥും അജ്ഝാപന്നകോ പടിജാനാതി – സങ്ഘോ സാമീ.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു നവകമ്മം ഗഹേത്വാ പരിയോസിതേ ഉമ്മത്തകോ പടിജാനാതി, ഖിത്തചിത്തോ പടിജാനാതി, വേദനാട്ടോ പടിജാനാതി, ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ഉക്ഖിത്തകോ പടിജാനാതി, ആപത്തിയാ അപ്പടികമ്മേ ഉക്ഖിത്തകോ പടിജാനാതി, പാപികായ ദിട്ഠിയാ അപ്പടിനിസ്സഗ്ഗേ ഉക്ഖിത്തകോ പടിജാനാതി – തസ്സേവേതം.

‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു നവകമ്മം ഗഹേത്വാ പരിയോസിതേ പണ്ഡകോ പടിജാനാതി, ഥേയ്യസംവാസകോ പടിജാനാതി, തിത്ഥിയപക്കന്തകോ പടിജാനാതി, തിരച്ഛാനഗതോ പടിജാനാതി, മാതുഘാതകോ പടിജാനാതി, പിതുഘാതകോ പടിജാനാതി, അരഹന്തഘാതകോ പടിജാനാതി, ഭിക്ഖുനീദൂസകോ പടിജാനാതി, സങ്ഘഭേദകോ പടിജാനാതി, ലോഹിതുപ്പാദകോ പടിജാനാതി, ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ പടിജാനാതി – സങ്ഘോ സാമീ’’തി.

അഞ്ഞത്രപരിഭോഗപടിക്ഖേപാദി

൩൨൪. [പാരാ. ൧൫൭] തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അഞ്ഞതരസ്സ ഉപാസകസ്സ വിഹാരപരിഭോഗം സേനാസനം അഞ്ഞത്ര പരിഭുഞ്ജന്തി. അഥ ഖോ സോ ഉപാസകോ ഉജ്ഝായതി ഖിയ്യതി വിപാചേതി – ‘‘കഥഞ്ഹി നാമ ഭദന്താ അഞ്ഞത്ര പരിഭോഗം അഞ്ഞത്ര പരിഭുഞ്ജിസ്സന്തീ’’തി! ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞത്ര പരിഭോഗോ അഞ്ഞത്ര പരിഭുഞ്ജിതബ്ബോ. യോ പരിഭുഞ്ജേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

[പാരാ. ൧൫൭] തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ഉപോസഥഗ്ഗമ്പി സന്നിസജ്ജമ്പി ഹരിതും കുക്കുച്ചായന്താ ഛമായ നിസീദന്തി. ഗത്താനിപി ചീവരാനിപി പംസുകിതാനി ഹോന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, താവകാലികം ഹരിതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ മഹാവിഹാരോ ഉന്ദ്രിയതി. ഭിക്ഖൂ കുക്കുച്ചായന്താ സേനാസനം നാതിഹരന്തി [നാഭിഹരന്തി (ക.)]. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഗുത്തത്ഥായ ഹരിതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ സേനാസനപരിക്ഖാരികോ മഹഗ്ഘോ കമ്ബലോ ഉപ്പന്നോ ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഫാതികമ്മത്ഥായ പരിവത്തേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ സേനാസനപരിക്ഖാരികം മഹഗ്ഘം ദുസ്സം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഫാതികമ്മത്ഥായ പരിവത്തേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ അച്ഛചമ്മം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പാദപുഞ്ഛനിം കാതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ ചക്കലികം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പാദപുഞ്ഛനിം കാതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ ചോളകം ഉപ്പന്നം ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പാദപുഞ്ഛനിം കാതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അധോതേഹി പാദേഹി സേനാസനം അക്കമന്തി. സേനാസനം ദുസ്സതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അധോതേഹി പാദേഹി സേനാസനം അക്കമിതബ്ബം. യോ അക്കമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അല്ലേഹി പാദേഹി സേനാസനം അക്കമന്തി. സേനാസനം ദുസ്സതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അല്ലേഹി പാദേഹി സേനാസനം അക്കമിതബ്ബം. യോ അക്കമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ സഉപാഹനാ സേനാസനം അക്കമന്തി. സേനാസനം ദുസ്സതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സഉപാഹനേന സേനാസനം അക്കമിതബ്ബം. യോ അക്കമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ പരികമ്മകതായ ഭൂമിയാ നിട്ഠുഭന്തി. വണ്ണോ ദുസ്സതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പരികമ്മകതായ ഭൂമിയാ നിട്ഠുഭിതബ്ബം. യോ നിട്ഠുഭേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഖേളമല്ലക’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന മഞ്ചപാദാപി പീഠപാദാപി പരികമ്മകതം ഭൂമിം വിലിഖന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ചോളകേന പലിവേഠേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ പരികമ്മകതം ഭിത്തിം അപസ്സേന്തി. വണ്ണോ ദുസ്സതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പരികമ്മകതാ ഭിത്തി അപസ്സേതബ്ബാ. യോ അപസ്സേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അപസ്സേനഫലക’’ന്തി. അപസ്സേനഫലകം ഹേട്ഠതോ ഭൂമിം വിലിഖതി, ഉപരിതോ ഭിത്തിഞ്ച. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഹേട്ഠതോ ച ഉപരിതോ ച ചോളകേന പലിവേഠേതു’’ന്തി.

തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ ധോതപാദകാ നിപജ്ജിതും കുക്കുച്ചായന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പച്ചത്ഥരിത്വാ നിപജ്ജിതു’’ന്തി.

സങ്ഘഭത്താദിഅനുജാനനം

൩൨൫. അഥ ഖോ ഭഗവാ ആളവിയം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന രാജഗഹം തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന രാജഗഹം തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന രാജഗഹം ദുബ്ഭിക്ഖം ഹോതി. മനുസ്സാ ന സക്കോന്തി സങ്ഘഭത്തം കാതും; ഇച്ഛന്തി ഉദ്ദേസഭത്തം നിമന്തനം സലാകഭത്തം പക്ഖികം ഉപോസഥികം പാടിപദികം കാതും. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘഭത്തം ഉദ്ദേസഭത്തം നിമന്തനം സലാകഭത്തം പക്ഖികം ഉപോസഥികം പാടിപദിക’’ന്തി.

ഭത്തുദ്ദേസകസമ്മുതി

൩൨൬. തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ അത്തനോ വരഭത്താനി ഗഹേത്വാ ലാമകാനി ഭത്താനി ഭിക്ഖൂനം ദേന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം ഭിക്ഖും ഭത്തുദ്ദേസകം സമ്മന്നിതും – യോ ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ഉദ്ദിട്ഠാനുദ്ദിട്ഠഞ്ച ജാനേയ്യ. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബോ. പഠമം ഭിക്ഖു യാചിതബ്ബോ, യാചിത്വാ ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ഭത്തുദ്ദേസകം സമ്മന്നേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ഭത്തുദ്ദേസകം സമ്മന്നതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഭത്തുദ്ദേസകസ്സ സമ്മുതി, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘സമ്മതോ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ഭത്തുദ്ദേസകോ. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭത്തുദ്ദേസകാനം ഭിക്ഖൂനം ഏതദഹോസി – ‘‘കഥം നു ഖോ ഭത്തം ഉദ്ദിസിതബ്ബ’’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സലാകായ വാ പട്ടികായ വാ [പടികായ വാ (സ്യാ.)] ഉപനിബന്ധിത്വാ ഓപുഞ്ജിത്വാ ഭത്തം ഉദ്ദിസിതു’’ന്തി.

സേനാസനപഞ്ഞാപകാദിസമ്മുതി

൩൨൭. തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ സേനാസനപഞ്ഞാപകോ ന ഹോതി…പേ… ഭണ്ഡാഗാരികോ ന ഹോതി…പേ… ചീവരപ്പടിഗ്ഗാഹകോ ന ഹോതി…പേ… ചീവരഭാജകോ ന ഹോതി…പേ… യാഗുഭാജകോ ന ഹോതി…പേ… ഫലഭാജകോ ന ഹോതി…പേ… ഖജ്ജകഭാജകോ ന ഹോതി. ഖജ്ജകം അഭാജിയമാനം നസ്സതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം ഭിക്ഖും ഖജ്ജകഭാജകം സമ്മന്നിതും – യോ ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ഭാജിതാഭാജിതഞ്ച ജാനേയ്യ. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബോ. പഠമം ഭിക്ഖു യാചിതബ്ബോ, യാചിത്വാ ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ഖജ്ജകഭാജകം സമ്മന്നേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ഖജ്ജകഭാജകം സമ്മന്നതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഖജ്ജകഭാജകസ്സ സമ്മുതി, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘സമ്മതോ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ഖജ്ജകഭാജകോ. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകസമ്മുതി

൩൨൮. തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ ഭണ്ഡാഗാരേ അപ്പമത്തകോ പരിക്ഖാരോ ഉപ്പന്നോ [ഉസ്സന്നോ (സ്യാ.)] ഹോതി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം ഭിക്ഖും അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകം സമ്മന്നിതും – യോ ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, വിസ്സജ്ജിതാവിസ്സജ്ജിതഞ്ച ജാനേയ്യ. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബോ. പഠമം ഭിക്ഖു യാചിതബ്ബോ, യാചിത്വാ ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകം സമ്മന്നേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകം സമ്മന്നതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകസ്സ സമ്മുതി, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘സമ്മതോ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകോ. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

തേന അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജകേന ഭിക്ഖുനാ ഏകാ [ഏകേകാ (സീ.)] സൂചി ദാതബ്ബാ, സത്ഥകം ദാതബ്ബം, ഉപാഹനാ ദാതബ്ബാ, കായബന്ധനം ദാതബ്ബം, അംസബന്ധകോ ദാതബ്ബോ, പരിസ്സാവനം ദാതബ്ബം, ധമ്മകരണോ ദാതബ്ബോ, കുസി ദാതബ്ബാ, അഡ്ഢകുസി ദാതബ്ബാ, മണ്ഡലം ദാതബ്ബം, അഡ്ഢമണ്ഡലം ദാതബ്ബം, അനുവാതോ ദാതബ്ബോ, പരിഭണ്ഡം ദാതബ്ബം. സചേ ഹോതി സങ്ഘസ്സ സപ്പി വാ തേലം വാ മധു വാ ഫാണിതം വാ, സകിം പടിസായിതും ദാതബ്ബം. സചേ പുനപി അത്ഥോ ഹോതി, പുനപി ദാതബ്ബം.

സാടിയഗ്ഗാഹാപകാദിസമ്മുതി

൩൨൯. തേന ഖോ പന സമയേന സങ്ഘസ്സ സാടിയഗ്ഗാഹാപകോ ന ഹോതി…പേ… പത്തഗ്ഗാഹാപകോ ന ഹോതി…പേ… ആരാമികപേസകോ ന ഹോതി…പേ… സാമണേരപേസകോ ന ഹോതി. സാമണേരാ അപേസിയമാനാ കമ്മം ന കരോന്തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം ഭിക്ഖും സാമണേരപേസകം സമ്മന്നിതും – യോ ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ദോസാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന മോഹാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, ന ഭയാഗതിം ഗച്ഛേയ്യ, പേസിതാപേസിതഞ്ച ജാനേയ്യ. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബോ. പഠമം ഭിക്ഖു യാചിതബ്ബോ, യാചിത്വാ ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ പടിബലേന സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും സാമണേരപേസകം സമ്മന്നേയ്യ. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും സാമണേരപേസകം സമ്മന്നതി. യസ്സായസ്മതോ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ സാമണേരപേസകസ്സ സമ്മുതി, സോ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സ നക്ഖമതി, സോ ഭാസേയ്യ.

‘‘സമ്മതോ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു സാമണേരപേസകോ. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി.

തതിയഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ.

സേനാസനക്ഖന്ധകോ ഛട്ഠോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

വിഹാരം ബുദ്ധസേട്ഠേന, അപഞ്ഞത്തം തദാ അഹു;

തഹം തഹം നിക്ഖമന്തി, വാസാ തേ ജിനസാവകാ.

സേട്ഠീ ഗഹപതി ദിസ്വാ, ഭിക്ഖൂനം ഇദമബ്രവി;

കാരാപേയ്യം വസേയ്യാഥ, പടിപുച്ഛിംസു നായകം.

വിഹാരം അഡ്ഢയോഗഞ്ച, പാസാദം ഹമ്മിയം ഗുഹം;

പഞ്ചലേണം അനുഞ്ഞാസി, വിഹാരേ സേട്ഠി കാരയി.

ജനോ വിഹാരം കാരേതി, അകവാടം അസംവുതം;

കവാടം പിട്ഠസങ്ഘാടം, ഉദുക്ഖലഞ്ച ഉത്തരി.

ആവിഞ്ഛനച്ഛിദ്ദം രജ്ജും, വട്ടിഞ്ച കപിസീസകം;

സൂചിഘടിതാളച്ഛിദ്ദം, ലോഹകട്ഠവിസാണകം.

യന്തകം സൂചികഞ്ചേവ, ഛദനം ഉല്ലിത്താവലിത്തം;

വേദിജാലസലാകഞ്ച, ചക്കലി സന്ഥരേന ച.

മിഡ്ഢി ബിദലമഞ്ചഞ്ച, സോസാനികമസാരകോ;

ബുന്ദികുളിരപാദഞ്ച, ആഹച്ചാസന്ദി ഉച്ചകേ.

സത്തങ്ഗോ ച ഭദ്ദപീഠം, പീഠകേളകപാദകം;

ആമലാഫലകാ കോച്ഛാ, പലാലപീഠമേവ ച.

ഉച്ചാഹിപടിപാദകാ, അട്ഠങ്ഗുലി ച പാദകാ;

സുത്തം അട്ഠപദം ചോളം, തൂലികം അഡ്ഢകായികം.

ഗിരഗ്ഗോ ഭിസിയോ ചാപി, ദുസ്സം സേനാസനമ്പി ച;

ഓനദ്ധം ഹേട്ഠാ പതതി, ഉപ്പാടേത്വാ ഹരന്തി ച.

ഭത്തിഞ്ച ഹത്ഥഭത്തിഞ്ച, അനുഞ്ഞാസി തഥാഗതോ;

തിത്ഥിയാ വിഹാരേ ചാപി, ഥുസം സണ്ഹഞ്ച മത്തികാ.

ഇക്കാസം പാണികം കുണ്ഡം, സാസപം സിത്ഥതേലകം;

ഉസ്സന്നേ പച്ചുദ്ധരിതും, ഫരുസം ഗണ്ഡുമത്തികം.

ഇക്കാസം പടിഭാനഞ്ച, നീചാ ചയോ ച ആരുഹം;

പരിപതന്തി ആളകാ, അഡ്ഢകുട്ടം തയോ പുന.

ഖുദ്ദകേ കുട്ടപാദോ ച, ഓവസ്സതി സരം ഖിലം;

ചീവരവംസം രജ്ജുഞ്ച, ആളിന്ദം കിടികേന ച.

ആലമ്ബനം തിണചുണ്ണം, ഹേട്ഠാമഗ്ഗേ നയം കരേ;

അജ്ഝോകാസേ ഓതപ്പതി, സാലം ഹേട്ഠാ ച ഭാജനം.

വിഹാരോ കോട്ഠകോ ചേവ, പരിവേണഗ്ഗിസാലകം;

ആരാമേ ച പുന കോട്ഠേ, ഹേട്ഠഞ്ഞേവ നയം കരേ.

സുധം അനാഥപിണ്ഡി ച, സദ്ധോ സീതവനം അഗാ;

ദിട്ഠധമ്മോ നിമന്തേസി, സഹ സങ്ഘേന നായകം.

ആണാപേസന്തരാമഗ്ഗേ, ആരാമം കാരയീ ഗണോ;

വേസാലിയം നവകമ്മം, പുരതോ ച പരിഗ്ഗഹി.

കോ അരഹതി ഭത്തഗ്ഗേ, തിത്തിരഞ്ച അവന്ദിയാ;

പരിഗ്ഗഹിതന്തരഘരാ, തൂലോ സാവത്ഥി ഓസരി.

പതിട്ഠാപേസി ആരാമം, ഭത്തഗ്ഗേ ച കോലാഹലം;

ഗിലാനാ വരസേയ്യാ ച, ലേസാ സത്തരസാ തഹിം.

കേന നു ഖോ കഥം നു ഖോ, വിഹാരഗ്ഗേന ഭാജയി;

പരിവേണം അനുഭാഗഞ്ച, അകാമാ ഭാഗം നോ ദദേ.

നിസ്സീമം സബ്ബകാലഞ്ച, ഗാഹാ സേനാസനേ തയോ;

ഉപനന്ദോ ച വണ്ണേസി, ഠിതകാ സമകാസനാ.

സമാനാസനികാ ഭിന്ദിംസു, തിവഗ്ഗാ ച ദുവഗ്ഗികം;

അസമാനാസനികാ ദീഘം, സാളിന്ദം പരിഭുഞ്ജിതും.

അയ്യികാ ച അവിദൂരേ, ഭാജിതഞ്ച കീടാഗിരേ;

ആളവീ പിണ്ഡകകുട്ടേഹി, ദ്വാരഅഗ്ഗളവട്ടികാ.

ആലോകസേതകാളഞ്ച, ഗേരുഛാദനബന്ധനാ;

ഭണ്ഡിഖണ്ഡപരിഭണ്ഡം, വീസ തിംസാ ച കാലികാ.

ഓസിതേ അകതം വിപ്പം, ഖുദ്ദേ ഛപ്പഞ്ചവസ്സികം;

അഡ്ഢയോഗേ ച സത്തട്ഠ, മഹല്ലേ ദസ ദ്വാദസ.

സബ്ബം വിഹാരം ഏകസ്സ, അഞ്ഞം വാസേന്തി സങ്ഘികം;

നിസ്സീമം സബ്ബകാലഞ്ച, പക്കമി വിബ്ഭമന്തി ച.

കാലഞ്ച സാമണേരഞ്ച, സിക്ഖാപച്ചക്ഖഅന്തിമം;

ഉമ്മത്തഖിത്തചിത്താ ച, വേദനാപത്തിദസ്സനാ.

അപ്പടികമ്മദിട്ഠിയാ, പണ്ഡകാ ഥേയ്യതിത്ഥിയാ;

തിരച്ഛാനമാതുപിതു, അരഹന്താ ച ദൂസകാ.

ഭേദകാ ലോഹിതുപ്പാദാ, ഉഭതോ ചാപി ബ്യഞ്ജനകാ;

മാ സങ്ഘസ്സ പരിഹായി, കമ്മം അഞ്ഞസ്സ ദാതവേ.

വിപ്പകതേ ച അഞ്ഞസ്സ, കതേ തസ്സേവ പക്കമേ;

വിബ്ഭമതി കാലങ്കതോ, സാമണേരോ ച ജായതി.

പച്ചക്ഖാതോ ച സിക്ഖായ, അന്തിമജ്ഝാപന്നകോ യദി;

സങ്ഘോവ സാമികോ ഹോതി, ഉമ്മത്തഖിത്തവേദനാ.

അദസ്സനാപ്പടികമ്മേ, ദിട്ഠി തസ്സേവ ഹോതി തം;

പണ്ഡകോ ഥേയ്യതിത്ഥീ ച, തിരച്ഛാനമാതുപേത്തികം.

ഘാതകോ ദൂസകോ ചാപി, ഭേദലോഹിതബ്യഞ്ജനാ;