൧൫. പരിക്ഖാരഹാരവിഭങ്ഗവിഭാവനാ

൪൯. യേന യേന സംവണ്ണനാവിസേസഭൂതേന വിഭങ്ഗേന ദുക്ഖസച്ചാദീനം ഏകത്തതാദയോ വിഭത്താ, സോ സംവണ്ണനാവിസേസഭൂതോ പരിപുണ്ണോ, ‘‘കതമോ പരിക്ഖാരഹാരവിഭങ്ഗോ നാമാ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘തത്ഥ കതമോ പരിക്ഖാരോ ഹാരോ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ തത്ഥാതി തേസു നിദ്ദിട്ഠേസു സോളസസു ദേസനാഹാരാദീസു കതമോ സംവണ്ണനാവിസേസോ പരിക്ഖാരോ ഹാരോ പരിക്ഖാരഹാരവിഭങ്ഗോ നാമാതി പുച്ഛതി. ‘‘യേ ധമ്മാ യം ധമ്മം ജനയന്തീ’’തിആദിനിദ്ദേസസ്സ ഇദാനി മയാ വുച്ചമാനോ ‘‘യോ ധമ്മോ യം ധമ്മം ജനയതി, തസ്സ സോ പരിക്ഖാരോ’’തിആദികോ പരിക്ഖാരഭൂതസ്സ ഹേതുനോ ചേവ പച്ചയസ്സ ച വിത്ഥാരസംവണ്ണനാവിസേസോ പരിക്ഖാരവിഭങ്ഗോ നാമ.

‘‘കതമോ സംവണ്ണേതബ്ബോ പരിക്ഖാരോ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘യോ ധമ്മോ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ യോ ഹേതുപച്ചയപ്പകാരോ ധമ്മോ യം ഫലഭൂതം ധമ്മം ജനയതി ജനേതി, തസ്സ ഫലധമ്മസ്സ സോ ഹേതുപച്ചയപ്പകാരോ ധമ്മോ പരിക്ഖാരോ നാമ. ‘‘കിംലക്ഖണോ പരിക്ഖാരോ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ തഥാ പുച്ഛിത്വാ ലക്ഖണവിസേസം ദസ്സേതും ‘‘കിംലക്ഖണോ’’തിആദി വുത്തം. അട്ഠകഥായം പന – ‘‘തത്ഥ ‘യോ ധമ്മോ യം ധമ്മം ജനയതി, തസ്സ സോ പരിക്ഖാരോ’തി സങ്ഖേപതോ പരിക്ഖാരലക്ഖണം വത്വാ തം വിഭാഗേന ദസ്സേതും ‘കിംലക്ഖണോ’തിആദി വുത്ത’’ന്തി (നേത്തി. അട്ഠ. ൪൯) വുത്തം. ‘‘കിത്തകാ ധമ്മാ ജനയന്തീ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘ദ്വേ ധമ്മാ ജനയന്തി ഹേതു ച പച്ചയോ ചാ’’തി വുത്തം. ‘‘ഹേതുപി കാരണം, പച്ചയോപി കാരണം, തസ്മാ കാരണായേവ കേന ലക്ഖണേന ദ്വിധാ വുത്താ’’തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘തത്ഥ കിംലക്ഖണോ’’തിആദി വുത്തം. ജനിതബ്ബഫലതോ അഞ്ഞേഹി ഫലേഹി അസാധാരണലക്ഖണോ ഹേതു, സബ്ബഫലേഹി സാധാരണലക്ഖണോ പച്ചയോ, ഇമിനാ വിസേസലക്ഖണേന ദ്വിധാ വത്തബ്ബാതി അത്ഥോ. ‘‘സാധാരണാസാധാരണവിസേസോ കീദിസോ ഭവേ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘യഥാ കിം ഭവേ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘യഥാ അങ്കുരസ്സാ’’തിആദി വുത്തം. യഥാ യോ സാധാരണാസാധാരണവിസേസോ അത്ഥി, തഥാ സോ സാധാരണാസാധാരണവിസേസോ കിം വിയ ഭവേതി അത്ഥോ. അങ്കുരസ്സ നിബ്ബത്തിയാ ബീജം അസാധാരണം യഥാ, തഥാ ഹേതു ഫലസ്സ നിബ്ബത്തിയാ അസാധാരണോ ഭവേ. പഥവീ ച ആപോ ച അങ്കുരസ്സ നിബ്ബത്തിയാ സാധാരണാ ഭവന്തി യഥാ, തഥാ പച്ചയോ ഫലസ്സ നിബ്ബത്തിയാ സാധാരണോ ഭവേ. സബ്ബഫലസ്സ പച്ചയത്താ അങ്കുരസ്സ ബീജം അസാധാരണം ജനകം ഹേതു. ‘‘കഥം പഥവീ, ആപോ ച സാധാരണാ ജനകാതി സദ്ദഹിതബ്ബാ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘അങ്കുരസ്സ ഹീ’’തിആദി വുത്തം. സമം സമാനം ഫലം ഭവാപേതീതി സഭാവോ, കോ സോ? ബീജം ഹേതുയേവ. ‘‘കിം ഹേതുപച്ചയാനം വിസേസോ ബീജങ്കുരോപമായേവ ദസ്സേതബ്ബോ, ഉദാഹു അഞ്ഞൂപമായപി ദസ്സേതബ്ബോ’’തി വത്തബ്ബത്താ അഞ്ഞായ ഉപമായപി വിസേസം ദസ്സേതും ‘‘യഥാ വാ പനാ’’തിആദി വുത്തം. ഇമായ ഉപമായപി ഹേതുപച്ചയാനം വിസേസോ വിജാനിതബ്ബോതി അധിപ്പായോ.

ബീജങ്കുരാദീസു ബാഹിരേസു പരിക്ഖാരഭൂതാനം ഹേതുപച്ചയാനം വിസേസോ ആചരിയേന വിഭത്തോ, അമ്ഹേഹി ച ഞാതോ, ‘‘കഥം അജ്ഝത്തികേസു വിഭത്തോ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘അയഞ്ഹി സംസാരോ’’തിആദി വുത്തം. അഥ വാ ‘‘ബാഹിരേസു പരിക്ഖാരഭൂതോ ഹേതുപച്ചയോ യുത്തോ ഹോതു, കഥം അജ്ഝത്തികേസു യുത്തോ’’തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘അയഞ്ഹി സംസാരോ’’തിആദി വുത്തം. അട്ഠകഥായം പന – ‘‘ഏവം ബാഹിരം ഹേതുപച്ചയവിഭാഗം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി അജ്ഝത്തികം ദസ്സേതും ‘അയഞ്ഹി സംസാരോ’തിആദി വുത്ത’’ന്തി (നേത്തി. അട്ഠ. ൪൯) വുത്തം. ഹേതുപച്ചയേഹി സഹ സംസാരോ ഭവതീതി സഹേതുപച്ചയോ. അയം സംസാരോ ഹി യസ്മാ സഹേതുപച്ചയോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ, തസ്മാ അജ്ഝത്തികേപി പരിക്ഖാരഭൂതോ ഹേതുപച്ചയോ യുത്തോയേവാതി ദട്ഠബ്ബോതി അധിപ്പായോ.

സോ ഇമസ്സ സംസാരസ്സ സഹേതുപച്ചയത്തം യദി ഭഗവതാ വുത്തം, ഏവം സതി അമ്ഹേഹി സദ്ദഹിതബ്ബം, ‘‘കഥം സദ്ദഹിതബ്ബ’’ന്തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘ഏവഞ്ഹീ’’തിആദി വുത്തം. ഏവന്തി ഇമിനാ അവിജ്ജാദിനാ ഹേതുപച്ചയേന സബ്ബോ പടിച്ചസമുപ്പാദോ സംസാരോതി നിബ്ബത്തോതി ഭഗവതാ സംസാരസ്സ സഹേതുപച്ചയത്തം വുത്തം, തസ്മാ സദ്ദഹിതബ്ബം. അവിജ്ജാദയോ സങ്ഖാരാദീനം പച്ചയോ ഹോതു, ‘‘കതമോ അവിജ്ജായ ഹേതൂ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘ഇതി അവിജ്ജാ അവിജ്ജായ ഹേതൂ’’തി വുത്തം. ‘‘കതമോ അവിജ്ജായ പച്ചയോ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘അയോനിസോ മനസികാരോ പച്ചയോ’’തി വുത്തം. ‘‘കതമാ അവിജ്ജാ കതമായ അവിജ്ജായ ഹേതൂ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘പുരിമികാ അവിജ്ജാ പച്ഛിമികായ അവിജ്ജായ ഹേതൂ’’തി വുത്തം. ‘‘കതമാ പുരിമികാ അവിജ്ജാ കതമാ പച്ഛിമികാ അവിജ്ജാ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘തത്ഥാ’’തിആദി വുത്തം. ‘‘അവിജ്ജാപരിയുട്ഠാനസ്സ ഹേതുഭൂതോ പുരിമോ അവിജ്ജാനുസയോ സമനന്തരോവ കിം, ഉദാഹു പരമ്പരഹേതുപി ഹോതീ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘ബീജങ്കുരോ വിയാ’’തിആദി വുത്തം. ബീജങ്കുരോതി ബീജാനം അങ്കുരോതി ബീജങ്കുരോ, ബീജാനം സമനന്തരഹേതുതായ അങ്കുരോ നിബ്ബത്തതി വിയ. യത്ഥ രുക്ഖാദികേ യം ഫലം നിബ്ബത്തതി, തസ്മിം രുക്ഖാദികേ നിബ്ബത്തസ്സ അസ്സ ഫലസ്സ ഇദം ബീജം പന പരമ്പരഹേതുതായ ഹേതുഭൂതം ഭവതി.

‘‘ബീജം പന ഏകംയേവ ഹോതി, കഥം ദ്വിധാ വത്തബ്ബ’’ന്തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘ദുവിധോ ഹീ’’തിആദി വുത്തം, സമനന്തരകാലപരമ്പരകാലഭേദേന ഹേതുപി ദുവിധോ ഹോതിയേവാതി അത്ഥോ. ബീജഭൂതോ ഹേതു ദുവിധോ യഥാ, ഏവം അവിജ്ജായ ഹേതുഭൂതോ അവിജ്ജാനുസയോപി സമനന്തരഹേതു ച പരമ്പരഹേതു ചാതി കാലഭേദേന ദുവിധോ ഭവതി, സമനന്തരോ അവിജ്ജാനുസയോ സമനന്തരസ്സ അവിജ്ജാപരിയുട്ഠാനസ്സ സമനന്തരഹേതു ഹോതി. പുരിമതരോ അവിജ്ജാനുസയോ പച്ഛിമതരസ്സ അവിജ്ജാപരിയുട്ഠാനസ്സ പരമ്പരഹേതു ഹോതി. ഇതി ബീജഭൂതോ അസാധാരണോ ഹേതു, പഥവീആപാദികോ സാധാരണോ പച്ചയോതി വിസേസോ പാകടോ യഥാ, ഏവം അവിജ്ജാനുസയോ അസാധാരണോ ഹേതു, അയോനിസോമനസികാരോ സാധാരണോ പച്ചയോതി വിസേസോ ദട്ഠബ്ബോ.

‘‘ഏത്തകേനേവ ഹേതുപച്ചയാനം വിസേസോ വത്തബ്ബോ’’തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘യഥാ വാ പന ഥാലകഞ്ചാ’’തിആദി വുത്തം. അട്ഠകഥായം പന – ‘‘യഥാ വാ പനാതിആദിനാപി ഹേതുപച്ചയവിഭാഗമേവ ദസ്സേതീ’’തി വുത്തം. തത്ഥ പദീപസ്സ പച്ചയഭൂതം ഥാലകഞ്ച വട്ടി ച തേലഞ്ച പദീപസ്സ സഭാവഹേതു സമാനഹേതു ന ഹോതീതി യോജനാ. ‘‘പദീപസ്സ പച്ചയഭൂതമ്പി ഥാലകാദികം സഭാവഹേതു ന ഹോതീതി കസ്മാ സദ്ദഹിതബ്ബ’’ന്തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘ന ഹി സക്കാ’’തിആദി വുത്തം. പദീപസ്സ പച്ചയഭൂതം അനഗ്ഗികം അഗ്ഗിരഹിതം ഥാലകഞ്ച വട്ടിഞ്ച തേലഞ്ച ദീപേതും ജാലേതും ഹി യസ്മാ ന സക്കാ, തസ്മാ പുരിമോ പദീപോ പച്ഛിമസ്സ പദീപസ്സ സഭാവഹേതു ഹോതി വിയ, ഏവം ഥാലകാദികം സഭാവഹേതു ന ഹോതി. ഇതി ഏവംപകാരോ സഭാവോ സമാനോ പദീപോ ഹേതു ഹോതി യഥാ, പരഭാവോ അസമാനോ ഥാലകാദികോ പച്ചയോ ഹോതി യഥാ ച, തഥാ അജ്ഝത്തികോ സഭാവോ ഹേതു ഹോതി, ബാഹിരോ അസമാനോ പച്ചയോ ഹോതി. ജനകോ അവിജ്ജാനുസയോ അവിജ്ജാപരിയുട്ഠാനസ്സ ഹേതു ഹോതി, പരിഗ്ഗാഹകോ ഉപത്ഥമ്ഭകോ പച്ചയോ ഹോതി. അഞ്ഞേഹി ഫലേഹി അസാധാരണോ ഹേതു ഹോതി, സബ്ബേഹി ഫലേഹി സാധാരണോ പച്ചയോ ഹോതീതി യോജേത്വാ പദീപോപമായപി ഹേതുപച്ചയാനം പാകടോ വിസേസോ ദട്ഠബ്ബോതി അധിപ്പായോ.

ഹേതുപച്ചയപ്പഭേദം കാരണം പരിക്ഖാരോതി ആചരിയേന വുത്തം, തസ്സ കാരണസ്സ കാരണഭാവോ ച ഫലാപേക്ഖോ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘യോ കാരണഭാവോ യേനാകാരേന ഹോതി, കതമോ സോ കാരണഭാവോ, കതമോ സോ ആകാരോ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ച ‘‘യം ഫലം യേന വിസേസേന ഹോതി, കതമം തം ഫലം, കതമോ സോ വിസേസോ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ച ‘‘കാരണഫലാനം യോ സമ്ബന്ധോ ഹോതി, കതമോ സോ സമ്ബന്ധോ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ച തം സബ്ബം വിഭാവേതും ‘‘അവുപച്ഛേദത്ഥോ’’തിആദി വുത്തം. അയമനുസന്ധ്യത്ഥോ ച അട്ഠകഥായം ‘‘ഇദാനി യസ്മാ കാരണം ‘പരിക്ഖാരോ’തി വുത്തം, കാരണഭാവോ ച ഫലാപേക്ഖായ, തസ്മാ കാരണസ്സ യോ കാരണഭാവോ യഥാ ച സോ ഹോതി, യഞ്ച ഫലം, യോ ച തസ്സ വിസേസോ, യോ ച കാരണഫലാനം സമ്ബന്ധോ, തം സബ്ബം വിഭാവേതും ‘അവുപച്ഛേദത്ഥോ’തിആദി വുത്ത’’ന്തി (നേത്തി. അട്ഠ. ൪൯) ഇമിനാ വുത്തോതി ദട്ഠബ്ബോ.

തത്ഥ അവുപച്ഛിന്നസ്സ ഹേതുപച്ചയസങ്ഖാതസ്സ കാരണസ്സ യോ അനുപച്ഛേദത്ഥോ അത്ഥി, സോ അനുപച്ഛേദത്ഥോ സന്തതിഅത്ഥോ ഹോതി ഫലേന സമ്ബന്ധത്താ, യഞ്ച കാരണം അത്തനോ ഫലസ്സ ജനകം ഉപത്ഥമ്ഭകം ഹുത്വാ നിരുജ്ഝതി, സോ അനുപച്ഛിന്നോ ഏവ നാമ ഹോതീതി. യഞ്ച ഫലം അഞ്ഞസ്സ കാരണം ഹുത്വാ നിരുജ്ഝതി, തസ്മിം അനുപച്ഛിന്നേ തസ്സ ച സന്തതിഅത്ഥോ ഹോതി. യം പന ഫലം അഞ്ഞസ്സ ഫലസ്സ കാരണം അഹുത്വാ നിരുജ്ഝതി, തം ഉപച്ഛിന്നം ഹോതി, യഥാ തം അരഹതോ ചുതിചിത്തന്തി. കാരണതോ നിബ്ബത്തസ്സ ഫലസ്സ യോ നിബ്ബത്തിഅത്ഥോ അത്ഥി, സോ നിബ്ബത്തിഅത്ഥോ ഫലത്ഥോ ഹോതി. പടിസന്ധിക്ഖന്ധാനം യോ പടിസന്ധിഅത്ഥോ പടിസന്ദഹനത്ഥോ അത്ഥി, സോ പടിസന്ധിഅത്ഥോ പുനബ്ഭവത്ഥോ പുനബ്ഭവനത്ഥോ ഹോതി. കിലേസാനം യോ പലിബോധത്ഥോ സന്താനേ ഉപ്പജ്ജനത്ഥോ അത്ഥി, സോ പലിബോധത്ഥോ പരിയുട്ഠാനത്ഥോ ഹോതി. കിലേസാനം മഗ്ഗേന യോ അസമുഗ്ഘാതത്ഥോ അത്ഥി, സോ അസമുഗ്ഘാതത്ഥോ അനുസയത്ഥോ ഹോതി. അവിജ്ജായ ചതുന്നം സച്ചാനം യോ അസമ്പടിവേധത്ഥോ അത്ഥി, സോ അസമ്പടിവേധത്ഥോ അവിജ്ജത്ഥോ ഹോതി. അരഹത്തമഗ്ഗേന യോ അപരിഞ്ഞാതത്ഥോ അത്ഥി, സോ അപരിഞ്ഞാതത്ഥോ വിഞ്ഞാണസ്സ പടിസന്ധിവിഞ്ഞാണസ്സ ബീജത്ഥോ ഹോതി.

ഏത്താവതാ കാരണഭാവോ ച കാരണാകാരോ ച ഫലഞ്ച ഫലവിസേസോ ച ആചരിയേന വിഭത്തോ, അമ്ഹേഹി ച ഞാതോ, ‘‘കതമോ പരമ്പരഹേതുപച്ചയത്ഥോ, കതമോ ച സമ്ബന്ധത്ഥോ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘യത്ഥ അവുപച്ഛേദോ’’തിആദി വുത്തം. യത്ഥ യസ്സം രൂപാരൂപപവത്തിയം അവുപച്ഛിന്നസ്സ ഹേതുപച്ചയപ്പഭേദസ്സ കാരണസ്സ യോ അവുപച്ഛേദോ അത്ഥി, സോ അവുപച്ഛേദോ തത്ഥ തിസ്സം രൂപാരൂപപവത്തിയം സന്തതി ഹോതി. യത്ഥ യസ്സം രൂപാരൂപപവത്തിയം യാ സന്തതി അത്ഥി, സാ സന്തതിതത്ഥ രൂപാരൂപപവത്തിയം നിബ്ബത്തി ഹോതീതിആദിനാ യോജേത്വാ പരമ്പരഹേതുആദികോ വിഞ്ഞാതബ്ബോ.

സീലക്ഖന്ധോതി പരിസുദ്ധസീലക്ഖന്ധോ. സമാധിക്ഖന്ധസ്സാതി മഹഗ്ഗതക്ഖന്ധസ്സ, സമാധിപട്ഠാനോ ഹി മഹഗ്ഗതധമ്മോ. പഞ്ഞാക്ഖന്ധോതി മഗ്ഗഫലപഞ്ഞാപധാനക്ഖന്ധോ. സോ ഹി വിമുത്തിഞാണദസ്സനസങ്ഖാതസ്സ പച്ചവേക്ഖണഞാണക്ഖന്ധസ്സ പച്ചയോ ഹോതി. തിത്ഥഞ്ഞുതാദീനം അത്ഥോ പദട്ഠാനഹാരവിഭങ്ഗവണ്ണനായം വുത്തോവ.

സഭാവോ ഹേതൂതി ആചരിയേന വുത്തോ, ‘‘കീദിസോ സോ സഭാവോ ഹേതൂ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘യഥാ വാ പന ചക്ഖുഞ്ച പടിച്ചാ’’തിആദി വുത്തം. ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം ചക്ഖുഞ്ച ചക്ഖുന്ദ്രിയഞ്ച പടിച്ച നിസ്സയം കത്വാ രൂപേ പടിച്ച ആരമ്മണം കത്വാ ഉപ്പജ്ജതി. തത്ഥ ചക്ഖാദീസു ചക്ഖുന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യപച്ചയതായ ഇന്ദ്രിയപച്ചയതായ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസ്സ പച്ചയോ, രൂപാരമ്മണം പുരേജാതാരമ്മണപച്ചയതായ പച്ചയോ, ആലോകോ സന്നിസ്സയതായ ഉപനിസ്സയതായ പച്ചയോ ഹോതി. സോ പച്ചയോ ഹോന്തോ ഫലേന ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേന അസമാനത്താ സഭാവോ ഹേതു ന ഹോതി, പച്ചയോ ച ഹോതി മനസികാരോ. കിരിയമനോധാതു പന ഫലേന ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേന വിഞ്ഞാണഭാവേന സമാനത്താ സഭാവോ ഹേതു ഹോതി യഥാ, ഏവം സങ്ഖാരാ നാമക്ഖന്ധഭാവേന സമാനത്താ വിഞ്ഞാണസ്സ പച്ചയാ ഹോന്താ സഭാവോ ഹേതു ഹോന്തി. വിഞ്ഞാണം നാമരൂപേന ഏകസന്തതിവസേന സമാനത്താ നാമരൂപസ്സ പച്ചയോ ഹോന്തം സഭാവോ ഹേതു ഹോതി. ഇമിനാ നയേന ‘‘നാമരൂപം സളായതനസ്സാ’’തിആദീസുപി അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ഏവം വുത്തപ്പകാരോ ഹേതു, പച്ചയോ ജനകോ, ഉപത്ഥമ്ഭകോ ച യോ കോചി ഉപനിസ്സയോ ബലവപച്ചയോ ഹോതി, സബ്ബോ സോ ഹേതുപച്ചയോ ജനകഉപത്ഥമ്ഭകോ ജനിതബ്ബുപത്ഥമ്ഭിയസ്സ ഫലസ്സ പരിക്ഖരണതോ അഭിസങ്ഖരണതോ നിപ്പരിയായതോ പരിക്ഖാരോ നാമ.

‘‘വുത്തപ്പകാരോ ഹേതുപച്ചയോ പരിക്ഖാരോ നാമാതി കേന അമ്ഹേഹി സദ്ദഹിതബ്ബോ’’തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘തേനാഹാ’’തിആദി വുത്തം. തേന കാരണഭൂതേന സബ്ബസ്സ ഹേതുപച്ചയസ്സ പരിക്ഖാരഭാവേന ആയസ്മാ മഹാകച്ചാനോ ‘‘യേ ധമ്മാ യം ധമ്മം ജനയന്തീ’’തി യം വചനം ആഹ, തേന വചനേന സദ്ദഹിതബ്ബോ, ‘‘യേ ധമ്മാ യം ധമ്മം ജനയന്തീ’’തി വചനം നിസ്സായ തുമ്ഹേഹി സല്ലക്ഖേതബ്ബോതി അധിപ്പായോ.

‘‘ഏത്തകോവ പരിക്ഖാരോ ഹാരോ യുഞ്ജിതബ്ബോ’’തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘നിയുത്തോ പരിക്ഖാരോ ഹാരോ’’തി വുത്തം, യോ യോ പരിക്ഖാരോ ഹാരോ യുഞ്ജിതബ്ബോ, സോ സോ പരിക്ഖാരോ ഹാരോ നീഹരിത്വാ യുത്തോ യുഞ്ജിതബ്ബോതി.

ഇതി പരിക്ഖാരഹാരവിഭങ്ഗേ സത്തിബലാനുരൂപാ രചിതാ

വിഭാവനാ നിട്ഠിതാ.

പണ്ഡിതേഹി പന അട്ഠകഥാടീകാനുസാരേന ഗമ്ഭീരത്ഥോ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ഗഹേതബ്ബോതി.