൧൩. സോധനഹാരവിഭങ്ഗവിഭാവനാ

൪൫. യേന യേന സംവണ്ണനാവിസേസഭൂതേന ഓതരണഹാരവിഭങ്ഗേന ഓതരേതബ്ബാ സുത്തത്ഥാ വിഭത്താ, സോ സംവണ്ണനാവിസേസഭൂതോ വിഭങ്ഗോ പരിപുണ്ണോ, ‘‘കതമോ സോധനഹാരവിഭങ്ഗോ’’തി പുച്ഛിതബ്ബത്താ ‘‘തത്ഥ കതമോ സോധനോ ഹാരോ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ തത്ഥാതി തേസു നിദ്ദിട്ഠേസു സോളസസു ദേസനാഹാരാദീസു കതമോ സംവണ്ണനാവിസേസോ സോധനോ ഹാരോ സോധനഹാരവിഭങ്ഗോ നാമാതി പുച്ഛതി. ‘‘വിസ്സജ്ജിതമ്ഹി പഞ്ഹേ’’തിആദിനിദ്ദേസസ്സ ഇദാനി മയാ വുച്ചമാനോ ‘‘യഥാ ആയസ്മാ അജിതോ’’തിആദികോ വിത്ഥാരസംവണ്ണനാവിസേസോ സോധനഹാരവിഭങ്ഗോ നാമാതി ഗഹേതബ്ബോ. ‘‘കഥം തത്ഥ പഞ്ഹേ സോധനോ ഹാരോ വിഞ്ഞാതബ്ബോ’’തി വത്തബ്ബത്താ ‘‘യഥാ ആയസ്മാ’’തിആദി വുത്തം. യഥാ യേന പകാരേന ആയസ്മാ അജിതോ പാരായനേ ഭഗവന്തം പഞ്ഹം പുച്ഛതി, തഥാ തേന പകാരേന വിസ്സജ്ജിതമ്ഹി പഞ്ഹേ അയം സോധനോ ഹാരോ വിഞ്ഞാതബ്ബോതി. ‘‘നിയമേത്വാ വിഭജേഹീ’’തി വത്തബ്ബത്താ നിയമേത്വാ വിഭജിതും ‘‘കേനസ്സൂ’’തിആദി വുത്തം. ഗാഥാത്ഥോ വുത്തോവ.

‘‘കേനസ്സു നിവുതോ ലോകോ, കേനസ്സു നപ്പകാസതി;

കിസ്സാഭിലേപനം ബ്രൂസി, കിംസു തസ്സ മഹബ്ഭയ’’ന്തി. –

പുച്ഛാവസേന പവത്തഗാഥായഞ്ച –

‘‘അവിജ്ജായ നിവുതോ ലോകോ, (അജിതാതി ഭഗവാ,)

വിവിച്ഛാ പമാദാ നപ്പകാസതി;

ജപ്പാഭിലേപനം ബ്രൂമി, ദുക്ഖമസ്സ മഹബ്ഭയ’’ന്തി. –

വിസ്സജ്ജനവസേന പവത്തഗാഥായഞ്ചാതി ഇമാസു ദ്വീസു ഗാഥാസു ‘‘കേനസ്സു നിവുതോ ലോകോ’’തി ഇമിനാ പദേന പഞ്ഹേ പുച്ഛിതേ ‘‘അവിജ്ജായ നിവുതോ ലോകോ’’തി ഇമിനാ പദേന ഭഗവാ ‘‘കേനസ്സു നിവുതോ ലോകോ’’തി പദം തദത്ഥേ അഞ്ഞാണസംസയാദിമലാനം അപനയനേന സോധേതി. തദത്ഥേ ഹി വിസ്സജ്ജിതേ അഞ്ഞാണസംസയാദീനം അഭാവതോ അത്ഥോ സോധിതോ നാമ, അത്ഥേ ച സോധിതേ പദമ്പി സോധിതംയേവ. തേനാഹ അട്ഠകഥായം – ‘‘തദത്ഥസ്സ വിസ്സജ്ജനതോ’’തി (നേത്തി. അട്ഠ. ൪൫), ടീകായഞ്ച ‘‘തബ്ബിസയഅഞ്ഞാണസംസയാദിമലാപനയനേന സോധേതീ’’തി വുത്തം. നോ ച ആരമ്ഭന്തി പുച്ഛിതും ആരഭിതബ്ബം സബ്ബഗാഥാപദം, ഗാഥാത്ഥം വാ, ഞാതും ഇച്ഛിതസ്സ സബ്ബസ്സ അത്ഥസ്സ വിസ്സജ്ജനവസേന അപരിയോസിതത്താ ഭഗവാ ‘‘അവിജ്ജായ നിവുതോ ലോകോ’’തി ഏത്തകേനേവ പദേന സോധേതി. സേസേസുപി ഏസ നയോ.

‘‘കിംസു തസ്സ മഹബ്ഭയ’’ന്തി ഇമിനാ പദേന പഞ്ഹേ പുച്ഛിതേ ‘‘ദുക്ഖമസ്സ മഹബ്ഭയ’’ന്തി പദേന ഭഗവതാ ആരമ്ഭോ ഞാതും ഇച്ഛിതോ അത്ഥോ സുദ്ധോ സോധിതോ ഹോതി. സേസഗാഥാസുപി ഏസേവ നയോ.

യത്ഥ പഞ്ഹേ ഏവം നിരവസേസവിസ്സജ്ജനവസേന ആരമ്ഭോ സുദ്ധോ സോധിതോ ഭവതി, സോ പഞ്ഹോ വിസ്സജ്ജിതോ സോധിതോ ഭവതി. യത്ഥ പഞ്ഹേ ഏവം നിരവസേസവിസ്സജ്ജനവസേന ആരമ്ഭോ യാവ അസുദ്ധോ അസോധിതോ ഭവതി, താവ സോ പഞ്ഹോ വിസ്സജ്ജിതോ സോധിതോ ന ഭവതീതി യോജനാ. ‘‘തേനാഹാ’’തിആദ്യാനുസന്ധ്യാദ്യത്ഥോ ചേവ ‘‘നിയുത്തോ സോധനോ ഹാരോ’’തി അനുസന്ധ്യാദ്യത്ഥോ ച വുത്തനയാനുസാരേന വേദിതബ്ബോ.

ഇതി സോധനഹാരവിഭങ്ഗേ സത്തിബലാനുരൂപാ രചിതാ

വിഭാവനാ നിട്ഠിതാ.

പണ്ഡിതേഹി പന അട്ഠകഥാടീകാനുസാരേന ഗമ്ഭീരത്ഥോ വിത്ഥാരതോ വിഭജിത്വാ ഗഹേതബ്ബോതി.