൬. വിതക്കത്തികവണ്ണനാ

൨൨. വിതക്കത്തികേ സത്തസു മൂലകേസൂതി ‘‘സവിതക്കസവിചാരം ധമ്മം പടിച്ചാ’’തിആദിനാ ആഗതാനി തീണി ഏകകാനി, തീണി ദുകാനി, ഏകം തികന്തി ഏവം ഏകമൂലകാനി യാനി സത്തമൂലകാനി, തേസു. യഥാക്കമന്തി പാളിയം ആഗതാനുക്കമേന. സത്താതി പഠമേ ഏകകേ സത്ത. പഞ്ചാതി ദുതിയേ പഞ്ച. താനിമാനി ഹേതുപച്ചയേ വുത്തനയേന വേദിതബ്ബാനി. ഇധ പന പവത്തിവസേനേവ യോജേതബ്ബം. തീണീതിആദീസു തതിയേ തീണി, ചതുത്ഥേ ഏകം, പഞ്ചമേ തീണി, ഛട്ഠേപി തീണി, സത്തമേ ഏകം. താനി പന യഥാക്കമം തതിയപദം പടിച്ച തതിയപദദുതിയപദതദുഭയവസേന, പഠമപദതതിയപദാനി പടിച്ച തതിയപദവസേന, പഠമപദദുതിയപദാനി പടിച്ച പഠമപദതതിയപദതദുഭയവസേന, ദുതിയപദതതിയപദാനി പടിച്ച പഠമപദതതിയപദതദുഭയവസേന, പഠമദുതിയതതിയപദാനി പടിച്ച തതിയപദവസേനേവ വേദിതബ്ബാനി. അഞ്ഞമഞ്ഞേ അട്ഠവീസാതിആദീസുപി ഇമിനാവ നയേന ഗണനാ വേദിതബ്ബാ. ഏവന്തി യഥാവുത്തം ഗണനം പച്ചാമസതി. ദുതിയതതിയമൂലകേസു ഏകം ഏകന്തി ദുതിയമൂലകേ ഏകം, തതിയമൂലകേ ഏകന്തി യോജേതബ്ബം. തഥാ ആസേവനേതി യഥാ പുരേജാതേ ഏകാദസ, തഥാ ആസേവനേതി അത്ഥോ. അഞ്ഞാനീതി അധിപതിഅഞ്ഞമഞ്ഞപുരേജാതാസേവനതോ അഞ്ഞേസു പച്ചയേസു ഗണനാനി. ഹേതുആരമ്മണസദിസാനീതി ഹേതുആരമ്മണപച്ചയേസു ഗണനാസദിസാനി.

൩൧. അവിസേസേനാതി ‘‘വിപാക’’ന്തി വിസേസനം അകത്വാ ന പന വിസ്സജ്ജനം കതന്തി യോജനാ. തത്ഥ കാരണം വത്തും ‘‘കസ്മാ’’തിആദിമാഹ. ഇതരേസന്തി ലോകിയവിപാകാനം. തേ വിസും നിദ്ധാരേത്വാ വുത്താതി തേ യഥാവുത്തലോകിയവിപാകാ അവിതക്കവിചാരമത്തസാമഞ്ഞതോ വിസും നീഹരിത്വാ വുത്താ. ‘‘അവിതക്കവിചാരമത്തേ ഖന്ധേ പടിച്ച അവിതക്കവിചാരമത്താ അധിപതീ’’തി വുത്തരാസി പുരിമകോട്ഠാസോ.

൩൮. ഏതന്തി ‘‘അവിതക്കവിചാരമത്തം അവിതക്ക…പേ… സഹ ഗച്ഛന്തേനാ’’തി ആഗതപാളിപദം. തസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതും ‘‘മൂലം…പേ… വുത്തം ഹോതീ’’തി ആഹ. തത്ഥ അവിതക്ക…പേ… യോജേന്തേനാതി അവിതക്കേഹി അവിതക്കപരിയായേന വുത്തേഹി അവിതക്കവിചാരമത്തഅവിതക്കഅവിചാരപദേഹി സഹ മൂലപദം, ആസേവനമൂലകമേവ വാ ഗച്ഛന്തേന യോജേന്തേന നപുരേജാതസദിസം നാസേവനേ പാളിഗമനം കാതബ്ബം, പഠിതബ്ബന്തി അത്ഥോ. പോത്ഥകേസു പന ‘‘അവിതക്കവിചാരമത്തം വിപാകേന സഹ ഗച്ഛന്തേനാ’’തി ദിസ്സതി, വിപാകേന വിസേസനഭൂതേന സഹ യോജേന്തേനാതി അത്ഥോ. തേനേവാഹ ‘‘വിപാകം അവിതക്കവിചാരമത്തന്തിആദി യോജേതബ്ബ’’ന്തി.

ഏകമൂലകേ പാളിയം യോജിതമേവാതി ‘‘ദുമൂലകേസു പഠമേ’’തി വുത്തം.

൪൯. മൂലപദമേവ അവസാനഭാവേനാതി ‘‘സവിതക്കസവിചാരം ധമ്മം പച്ചയാ സവിതക്കസവിചാരോ ധമ്മോ ഉപ്പജ്ജതി നഹേതുപച്ചയാ’’തിആദിനാ മൂലപദമേവ അവസാനഭാവേന യോജിതം. സത്ത മോഹാ ഉദ്ധരിതബ്ബാതി ഇദം നഹേതുപച്ചയം സന്ധായ വുത്തം. പടിച്ചവാരേ ഹി അഹേതുകമോഹോ തിക്ഖത്തുമേവ ആഗതോ. ഇധ പന ‘‘വത്ഥും പച്ചയാ’’തിആദിനാ ചതൂസുപി മൂലകേസു ആഗതോ, തസ്മാ സത്തക്ഖത്തും ആഗമനം സന്ധായ ‘‘സത്ത മോഹാ’’തി വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

ഉപനിസ്സയേന സങ്ഗഹിതത്താതി ഉപനിസ്സയപച്ചയേനേവ കമ്മപച്ചയസ്സ സങ്ഗഹിതത്താ. സബ്ബസ്സപി രൂപാരൂപാവചരകമ്മസ്സ ബലവഭാവതോ ഉപനിസ്സയത്താഭാവോ നത്ഥി, യതോ തം ‘‘ഗരൂ’’തി വുച്ചതി, കമ്മക്ഖയകരസ്സ പന കമ്മസ്സ ബലവഭാവേ വത്തബ്ബമേവ നത്ഥീതി ഇമമത്ഥം പാളിയാ ഏവ വിഭാവേതും വുത്തം ‘‘ഉപാദിന്നത്തികപഞ്ഹാവാരപച്ചനീയേ ഹി…പേ… വിഞ്ഞായതീ’’തി.

വിതക്കത്തികവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.