(൨) സങ്ഖ്യാവാരവണ്ണനാ

൭൩. യഥാ അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയേ വിസേസോ വിഭങ്ഗേ അത്ഥീതി ഇദം ഹേതുപച്ചയാദിവിഭങ്ഗതോ വിസേസഭാവസാമഞ്ഞേന വുത്തം. ന ഹി യാദിസോ അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയവിഭങ്ഗേ വിസേസോ, താദിസോ പുരേജാതപച്ചയവിഭങ്ഗേ. തഥാ ഹി അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയേ പടിസന്ധി ലബ്ഭതി, ന പുരേജാതപച്ചയേ. ‘‘വിപാകാബ്യാകതം ഏകം ഖന്ധം പടിച്ചാ’’തിആദികേ വിഭങ്ഗേതി ഇമിനാ യസ്മിം പച്ചയേ വിപാകാബ്യാകതം ഉദ്ധടം, തം നിദസ്സനവസേന ദസ്സേതി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യഥാ ഹേതുപച്ചയാദീസു ‘‘വിപാകാബ്യാകതം ഏകം ഖന്ധം പടിച്ചാ’’തിആദിനാ വിഭങ്ഗേ വിപാകാബ്യാകതം ഉദ്ധടം അത്ഥി, ഏവം വിപാകാബ്യാകതാഭാവം ആസേവനപച്ചയേ വിസേസം ദസ്സേതീതി.

൭൪. ഏതസ്മിം അനുലോമേതി ഇമസ്മിം പടിച്ചവാരേ പച്ചയാനുലോമേ. സുദ്ധികനയേതി പഠമേ നയേ. ദസ്സിതഗണനതോതി ‘‘നവ, തീണി, ഏക’’ന്തി ഏവം സങ്ഖേപതോ ദസ്സിതഗണനതോ. തതോ പരേസു നയേസൂതി തതോ പഠമനയതോ പരേസു ദുതിയാദിനയേസു. അഞ്ഞിസ്സാതി നവാദിഭേദതോ അഞ്ഞിസ്സാ ഗണനായ. അബഹുഗണനേന യുത്തസ്സ ബഹുഗണനസ്സ പച്ചയസ്സ, തേന അബഹുഗണനേന. സമാനഗണനതാ ചാതി ച-സദ്ദോ ബ്യതിരേകോ. തേന പച്ചനീയതോ അനുലോമേ യോ വിസേസോ വുച്ചതി, തം ജോതേതി. തേനാഹ ‘‘അനുലോമേയേവ ദട്ഠബ്ബാ’’തി. അനുലോമേയേവാതി അവധാരണേന നിവത്തിതം ദസ്സേതും ‘‘പച്ചനീയേ…പേ… വക്ഖതീ’’തി വുത്തം.

൭൬-൭൯. തേ പന തേരസമൂലകാദികേ നയേ സാസേവനസവിപാകേസു ദ്വീസു ദ്വാവീസതിമൂലകേസു സാസേവനമേവ ഗഹേത്വാ ഇതരം പജഹന്തോ ആഹ ‘‘പച്ഛാജാതവിപാകാനം പരിഹീനത്താ’’തി. വിരോധാഭാവേ സതീതി ഇദം ‘‘സിയാ കുസലം ധമ്മം പടിച്ച അകുസലോ ധമ്മോ ഉപ്പജ്ജേയ്യാ’’തിആദീസു വിയ പരികപ്പവചനം സന്ധായ വുത്തം. തേനാഹ ‘‘പുച്ഛായ ദസ്സിതനയേനാ’’തി. തസ്സ ച തേവീസതിമൂലകസ്സ. നാമന്തി തേവീസതിമൂലകന്തി നാമം. ദ്വാവീസതി…പേ… വുത്തന്തി ഏതേന ദ്വാവീസതിമൂലകോവ പരമത്ഥതോ ലബ്ഭതി, ന തേവീസതിമൂലകോതി ദസ്സേതി.

അഞ്ഞപദാനീതി ഹേതുഅധിപതിപദാദീനി. സുദ്ധികനയോതി പഠമനയോ, യം അട്ഠകഥായം ‘‘ഏകമൂല’’ന്തി വുത്തം. ആരമ്മണമൂലകാദീസു ന ലബ്ഭതീതി ദുമൂലകാദീസു തം ന യോജീയതി. ഹേട്ഠിമം ഹേട്ഠിമം സോധേത്വാ ഏവ ഹി അഭിധമ്മപാളി പവത്താ, തസ്മാ ‘‘ആരമ്മണേ…പേ… പഞ്ഹാ’’തി വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി ‘‘തീണിയേവ പഞ്ഹാ’’തി പാഠേ. ‘‘വത്തു അധിപ്പായാനുവിധായീ സദ്ദപ്പയോഗോ’’തി കത്വാ അധിപ്പായം വിഭാവേന്തോ ആഹ ‘‘തതോ ഉദ്ധം ഗണനം നിവാരേതി, ന അധോ പടിക്ഖിപതീ’’തി. ഗണനായ ഉപനിക്ഖിത്തപഞ്ഞത്തിഭാവതോ ഹേട്ഠാഗണനം അമുഞ്ചിത്വാവ ഉപരിഗണനാ സമ്ഭവതീതി ആഹ ‘‘തീസു ഏകസ്സ അന്തോഗധതായ ച ‘തീണിയേവാ’തി വുത്ത’’ന്തി. അത്തനോ വചനന്തി ‘‘തത്രിദം ലക്ഖണ’’ന്തിആദിനാ വുത്തം അത്തനോ വചനം.

൮൦-൮൫. അവിഗതാ…പേ… വുത്തേപി വിപല്ലാസയോജനം അകത്വാതി അധിപ്പായോ. സാ ദസ്സിതാ ഹോതീതി സാ വിപല്ലാസയോജനം അകത്വാ ദസ്സിയമാനാ യദിപി ദസ്സിതാ ഹോതി, ന ഏവം ആവികരണവസേന ദസ്സിതാ ഹോതി താദിസസ്സ ലിങ്ഗനസ്സ അഭാവതോ യഥാ വിപല്ലാസയോജനായന്തി അധിപ്പായോ. തേനാഹ ‘‘വിപല്ലാസ…പേ… ഹോതീ’’തി. ഏവമേവ അധിപ്പായോ യോജേതബ്ബോതി ‘‘യേ…പേ… തം ദസ്സേതു’’ന്തി ഏത്ഥ ‘‘യദിപി അവിഗതാനന്തര’’ന്തിആദിനാ യഥാ അധിപ്പായോ യോജിതോ, ഏവമേവ ‘‘തേനേതം ആവികരോതീ’’തി ഏത്ഥാപി അധിപ്പായോ യോജേതബ്ബോ. കിം വുത്തം ഹോതി? യഥാ തത്ഥ ‘‘ഊനതരഗണനേഹി സമാനഗണനേഹി ച സദ്ധിം സംസന്ദനേ ഊനതരാ സമാനാ ച ഗണനാ ഹോതീ’’തി അയമത്ഥോ ഞാപനവസേന ദസ്സിതോ, ഏവമിധാപീതി. തേന വുത്തം അട്ഠകഥായം ‘‘ആരമ്മണപച്ചയോ യേന യേന ബഹുതരഗണനേന വാ സമാനഗണനേന വാ പച്ചയേന സദ്ധിം തികദുകാദിഭേദം ഗച്ഛതി, സബ്ബത്ഥ തീണേവ പഞ്ഹവിസ്സജ്ജനാനി വേദിതബ്ബാനീ’’തി. ന കേവലമത്ഥവിസേസാവികരണത്ഥമേവേത്ഥ തഥാ യോജനാ കതാ, അഥ ഖോ ദേസനാക്കമോയേവ സോതി ദസ്സേതും ‘‘പച്ചനീയാദീസുപി പനാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ മൂലപദന്തി ആരമ്മണപച്ചയാദികം തസ്മിം തസ്മിം നയേ മൂലഭൂതം പദം. തത്ഥാതി പച്ചനീയാദീസു. ഏതം ലക്ഖണന്തി ‘‘തത്രിദം ലക്ഖണ’’ന്തിആദിനാ വുത്തലക്ഖണം. തസ്മാതി യസ്മാ പുബ്ബേനാപരം പാളി ഏവമേവ പവത്താ, തസ്മാ ഏവ. തേന മൂലപദം ആദിമ്ഹിയേവ ഠപേത്വാ ദേസനാ ഞായാഗതാതി ദസ്സേതി. യദി ഏവം ലിങ്ഗനേന അത്ഥവിസേസാവികരണം കഥന്തി ആഹ ‘‘ന ച വിഞ്ഞാതേ അത്ഥേ വചനേന ലിങ്ഗേന ച പയോജനം അത്ഥീ’’തി.

പച്ചയാനുലോമവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.