൨൧. അത്ഥിപച്ചയനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൨൧. യസ്മിം സതി യം ഹോതി, അസതി ച ന ഹോതി, സോ തസ്സ പച്ചയോതി യദിദം സമാസതോ പച്ചയലക്ഖണം യം സന്ധായ സുത്തേ വുത്തം ‘‘ഇമസ്മിം സതി ഇദം ഹോതി, ഇമസ്മിം അസതി ഇദം ന ഹോതീ’’തി, തയിദം അത്ഥിപച്ചയേ യോജേത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘യോ ഹീ’’തിആദിം വത്വാ അയഞ്ച നയോ നിബ്ബാനേ ന ലബ്ഭതി, തസ്മാ നിബ്ബാനം അത്ഥിപച്ചയഭാവേന ന ഉദ്ധടന്തി ദസ്സേതും ‘‘നിബ്ബാനഞ്ച…പേ… ഉപകാരകം ഹോതീ’’തി ആഹ. തേന പച്ചയധമ്മാനം പച്ചയഭാവോ വിസേസതോ ബ്യതിരേകമുഖേന പാകടോ ഹോതീതി ദസ്സേതി. നത്ഥിഭാവോപകാരകതാവിരുദ്ധോതി നത്ഥിപച്ചയഭാവവിരുദ്ധോ. വിഗതാവിഗതപച്ചയാ വിയ ഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം ഉജുപച്ചനീകഭാവേന ഠിതാ നത്ഥിഅത്ഥിപച്ചയാ. ന നിബ്ബാനം അത്ഥിപച്ചയോ നത്ഥിഭാവോപകാരകതാഅവിരോധതോ. യേ ഹി അത്ഥിപച്ചയധമ്മാ, തേ നത്ഥിഭാവോപകാരകതാവിരുദ്ധാ ഏവ ദിട്ഠാതി അധിപ്പായോ.

സതി ച ഉപ്പന്നത്തേതി സമ്ബന്ധോ. യേസം പച്ചയാ ഹോന്തി ആഹാരിന്ദ്രിയാതി യോജനാ. ഏകതോതി സഹ. സഹജാതാദിപച്ചയത്താഭാവതോതി സഹജാതപുരേജാതപച്ഛാജാതപച്ചയത്താഭാവതോ. തദഭാവോതി സഹജാതാദിപച്ചയത്താഭാവോ. ഏതേസന്തി അത്ഥിപച്ചയതാവസേന പവത്തമാനാനം ആഹാരിന്ദ്രിയാനം. ധമ്മസഭാവവസേനാതി ധമ്മതാവസേന. ധമ്മതാ ഹേസാ, യദിദം പച്ചയുപ്പന്നേഹി സഹ പുരേതരം പച്ഛാ ച ലബ്ഭമാനാ ആഹാരിന്ദ്രിയാ തേസം അത്ഥിപച്ചയാ ഹോന്തി, ന സഹജാതാദിപച്ചയാതി. യഥാ വാ ചക്ഖാദിദ്വാരാനം രൂപാദിആരമ്മണാനം സതിപി നിയതവുത്തിതായ ദ്വാരാരമ്മണതോ വിഞ്ഞാണസ്സ ഛബ്ബിധഭാവേ ആരമ്മണമനാമസിത്വാ, ദ്വാരതോ ദ്വാരമനാമസിത്വാ ആരമ്മണതോ ഛബ്ബിധതാ വുച്ചതി, ഏവമിധാപി ആഹാരിന്ദ്രിയാനം പച്ചയുപ്പന്നേഹി സതിപി സഹജാതാദിഭാവേ അരൂപക്ഖന്ധാദിവസേന സഹജാതാദിഭേദഭിന്നസ്സ അത്ഥിപച്ചയസ്സ ദസ്സിതത്താ പഞ്ഹാവാരേ ആഹാരിന്ദ്രിയാനം വസേന ആഗതേ ചതുത്ഥപഞ്ചമകോട്ഠാസഭൂതേ അത്ഥിപച്ചയവിസേസേ സഹജാതാദിഭേദം ആമസിതും ന ലബ്ഭതീതി ദസ്സേതും അട്ഠകഥായം ‘‘ആഹാരോ ഇന്ദ്രിയഞ്ച സഹജാതാദിഭേദം ന ലഭതീ’’തി വുത്തം, ന പന ആഹാരിന്ദ്രിയേസു സഹജാതാദിഭാവസ്സ അഭാവതോ. ഏവമ്പേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

അത്ഥിപച്ചയനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.