൨൨-൨൩-൨൪. നത്ഥിവിഗതഅവിഗതപച്ചയനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൨൨-൨൩. ഏത്ഥാതി നത്ഥിപച്ചയേ. നാനന്തി നാനത്തം. ഏതേനാതി അനന്തരപച്ചയതോ നത്ഥിപച്ചയസ്സ വിസേസമത്തദീപനേന ‘‘പച്ചയലക്ഖണമേവ ഹേത്ഥ നാന’’ന്തി ഇമിനാ വചനേന. അത്ഥോതി ധമ്മോ. ബ്യഞ്ജനസങ്ഗഹിതേതി ‘‘നത്ഥിപച്ചയോ വിഗതപച്ചയോ’’തി ഏവമാദിബ്യഞ്ജനേന സങ്ഗഹിതേ. പച്ചയലക്ഖണമത്തേതി ഏത്ഥ പവത്തിഓകാസദാനേന ഉപകാരകാ അരൂപധമ്മാ, വിഗതഭാവേന ഉപകാരകാതി ഏവമാദികേ പച്ചയാനം ലക്ഖണമത്തേ.

നത്ഥിവിഗതഅവിഗതപച്ചയനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പച്ചയനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പച്ചയനിദ്ദേസപകിണ്ണകവിനിച്ഛയകഥാവണ്ണനാ

ആദിമപാഠോതി പുരിമപാഠോ. തഥാ ച സതീതി ദോസസ്സപി സത്തരസഹി പച്ചയേഹി പച്ചയഭാവേ സതി. അധിപതിപച്ചയഭാവോപിസ്സ അനുഞ്ഞാതോ ഹോതീതി ആഹ ‘‘ദോസസ്സപി ഗരുകരണം പാളിയം വത്തബ്ബം സിയാ’’തി. ‘‘സേസാന’’ന്തി വചനേനേവ നിവാരിതോതി കദാചി ആസങ്കേയ്യാതി തംനിവത്തനത്ഥമാഹ ‘‘ന ച സേസാന’’ന്തിആദി. പുരേജാതാദീഹീതി പുരേജാതകമ്മാഹാരഝാനിന്ദ്രിയമഗ്ഗവിപാകപച്ചയേഹി. തന്നിവാരണത്ഥന്തി തസ്സ യഥാവുത്തദോസസ്സ നിവാരണത്ഥം. വിസുഞ്ച അഗ്ഗഹേത്വാതി ലോഭമോഹാ വിപാകപച്ചയാപി ന ഹോന്തി, തഥാ ദോസോതി ഏവം വിസുഞ്ച അഗ്ഗഹേത്വാ. ഫോട്ഠബ്ബായതനം കായവിഞ്ഞാണധാതുയാ ആരമ്മണാദിപച്ചയോ ഹോന്തംയേവ പഥവീആദിസഭാവത്താ അത്തനാ സഹജാതാനം സഹജാതാദിപച്ചയാ ഹോന്തിയേവാതി വുത്തം ‘‘ഫോട്ഠബ്ബായതനസ്സ സഹജാതാദിപച്ചയഭാവം ദസ്സേതീ’’തി. ‘‘സബ്ബധമ്മാന’’ന്തി ‘‘സബ്ബേ ധമ്മാ മനോവിഞ്ഞാണധാതുയാ തംസമ്പയുത്തകാനഞ്ച ധമ്മാനം ആരമ്മണപച്ചയേന പച്ചയോ’’തി ഏത്ഥ വുത്തേ സബ്ബധമ്മേ സന്ധായാഹ ‘‘സബ്ബധമ്മാനം യഥായോഗം ഹേതാദിപച്ചയഭാവം ദസ്സേതീ’’തി. ന ഹി ഏതം…പേ… ഭാവദസ്സനം, അഥ ഖോ ഏകധമ്മസ്സ അനേകപച്ചയഭാവദസ്സനം, തസ്മാ ‘‘ഏതേന ഫോട്ഠബ്ബായതനസ്സാ’’തിആദി വുത്തന്തി അധിപ്പായോ. രൂപാദീനന്തി രൂപായതനാദീനം.

ഭേദാതി വിസേസാ. ഭേദം അനാമസിത്വാതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണധാതുആദിവിസേസം അഗ്ഗഹേത്വാ. തേ ഏവാതി യഥാവുത്തവിസേസാനം സാമഞ്ഞഭൂതേ ഖന്ധേ ഏവ. യം സന്ധായ ‘‘ഏവം ന സക്കാ വത്തു’’ന്തി വുത്തം, തം വിഭാവേതും ‘‘ന ഹീ’’തിആദി വുത്തം. പട്ഠാനസംവണ്ണനാ ഹേസാതി ഏതേന സുത്തേ വുത്തപരിയായമഗ്ഗഭാവേനേത്ഥ ന സക്കാ മിച്ഛാവാചാദീനം മഗ്ഗപച്ചയം വത്തുന്തി ദസ്സേതി. സേസപച്ചയഭാവോതി മഗ്ഗപച്ചയം ഠപേത്വാ യഥാവുത്തേഹി സേസേഹി അട്ഠാരസഹി പച്ചയേഹി പച്ചയഭാവോ. അധിപതിപച്ചയോ ന ഹോതീതി ആരമ്മണാധിപതിപച്ചയോ ന ഹോതി. തന്തി വിചികിച്ഛം. തത്ഥാതി യഥാവുത്തേസു അഹിരികാദീസു.

ദസധാ പച്ചയാ ഹോന്തി, പുന തഥാ ഹദയവത്ഥുന്തി ഇദം അത്ഥമത്തവചനം. പാഠോ പന ‘‘ഹദയവത്ഥു തേസഞ്ചേവ വിപ്പയുത്തസ്സ ച വസേന ദസധാ പച്ചയോ ഹോതീ’’തി വേദിതബ്ബോ. രൂപസദ്ദഗന്ധരസായതനമത്തമേവാതി ഇദം രൂപാദീനം സഹജാതപച്ചയതായ വിയ നിസ്സയപച്ചയതായ ച അഭാവതോ, പുരേജാതപച്ചയതായ ച ഭാവതോ വുത്തം. ഏതാനീതി യഥാവുത്താനി രൂപസദ്ദഗന്ധരസാരമ്മണാനി. സബ്ബാതിക്കന്തപച്ചയാപേക്ഖാതി ‘‘ഏകധമ്മസ്സ അനേകപച്ചയഭാവതോ’’തി ഏതസ്മിം വിചാരേ ഹേതുആദിഅതിക്കന്തപച്ചയാപേക്ഖാ ഏതേസം രൂപാദീനം അപുബ്ബതാ നത്ഥി, അഥ ഖോ ആരമ്മണആരമ്മണാധിപതിആരമ്മണൂപനിസ്സയപച്ചയാപേക്ഖാ. ന ഹി രൂപാദീനി ഹേതുസഹജാതാധിപതിആദിവസേന പച്ചയാ ഹോന്തീതി. തസ്സാതി രൂപജീവിതിന്ദ്രിയസ്സ പുരേജാതപച്ചയഭാവതോ അപുബ്ബതാ, തസ്മാ തം ഏകൂനവീസതിവിധോ പച്ചയോ ഹോതീതി വുത്തം ഹോതി. സത്തധാ പച്ചയഭാവോ യോജേതബ്ബോ, ന ഹി ഓജാ പുരേജാതപച്ചയോ ന ഹോതീതി.

അത്ഥോതി വാ ഹേതുആദിധമ്മാനം സഭാവോ വേദിതബ്ബോ. സോ ഹി അത്തനോ പച്ചയുപ്പന്നേഹി അരണീയതോ ഉപഗന്തബ്ബതോ, ഞാണേന വാ ഞാതബ്ബതോ ‘‘അത്ഥോ’’തി വുച്ചതി. ആകാരോതി തസ്സേവ പവത്തിആകാരോ, യേന അത്തനോ പച്ചയുപ്പന്നാനം പച്ചയഭാവം ഉപഗച്ഛതീതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. തം പന വിപ്പയുത്തം. ‘‘സത്തഹാകാരേഹീ’’തി പഠാനസ്സ കാരണമാഹ ‘‘ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദോ ഹീ’’തിആദിനാ.

യം കമ്മപച്ചയോ…പേ… ദട്ഠബ്ബം ആസേവനകമ്മപച്ചയാനം പച്ചയുപ്പന്നസ്സ അനന്തരട്ഠാനതായ. സഹജാതമ്പി ഹി അനന്തരമേവാതി. കോചി പനേത്ഥാതി ഏത്ഥ ഏതസ്മിം പകതൂപനിസ്സയസമുദായേ കോചി തദേകദേസഭൂതോ കമ്മസഭാവോ പകതൂപനിസ്സയോതി അത്ഥോ. തത്ഥാതി ‘‘യദിദം ആരമ്മണപുരേജാതേ പനേത്ഥ ഇന്ദ്രിയവിപ്പയുത്തപച്ചയതാ ന ലബ്ഭതീ’’തി വുത്തം, തസ്മിം, തസ്മിം വാ ആരമ്മണപുരേജാതഗ്ഗഹണേ. വത്ഥുസ്സ വിപ്പയുത്തപച്ചയതാ ലബ്ഭതീതി ന വത്തബ്ബാ. ന ഹി ആരമ്മണഭൂതം വത്ഥു വിപ്പയുത്തപച്ചയോ ഹോതി, അഥ ഖോ നിസ്സയഭൂതമേവാതി. ഇതോ ഉത്തരീതി ഏത്ഥ ‘‘ഇതോ’’തി ഇദം പച്ചാമസനം പുരേജാതം വാ സന്ധായ ആരമ്മണപുരേജാതം വാ. തത്ഥ പഠമനയം അപേക്ഖിത്വാ വുത്തം ‘‘പുരേജാതതോ പരതോപീ’’തി. തേന കമ്മാദിപച്ചയേസുപി വക്ഖമാനേസു ലബ്ഭമാനാലബ്ഭമാനം വേദിതബ്ബന്തി വുത്തം ഹോതി. ദുതിയം പന നയം അനപേക്ഖിത്വാ അട്ഠകഥായം ആഗതവസേന വുത്തം ‘‘ഇതോ വാ ഇന്ദ്രിയവിപ്പയുത്തതോ’’തി, അത്തനാ വുത്തനയേന പന ‘‘നിസ്സയിന്ദ്രിയവിപ്പയുത്തതോ വാ’’തി. തത്ഥ വത്തബ്ബം സയമേവാഹ ‘‘ആരമ്മണാധിപതീ’’തിആദി. കമ്മാദീസു ലബ്ഭമാനാലബ്ഭമാനം ന വക്ഖതി ‘‘ഇതോ ഉത്തരീ’’തിആദിനാ പഗേവ അതിദേസസ്സ കതത്താ, തസ്മാ പുരിമോയേവ പുരേജാതതോപീതി വുത്തഅത്ഥോയേവ അധിപ്പേതോ.

‘‘മഗ്ഗപച്ചയതം അവിജഹന്തോവാ’’തി ഇമിനാ ച മഗ്ഗപച്ചയോ വുത്തോതി ‘‘മഗ്ഗവജ്ജാനം നവന്ന’’ന്തി വുത്തം പച്ഛിമപാഠേ, പുരിമപാഠേ പന ‘‘മഗ്ഗപച്ചയതം അവിജഹന്തോവാ’’തി വുത്തത്താ ഏവ മഗ്ഗപച്ചയേന സദ്ധിം സഹജാതാദിപച്ചയാ ഗഹേതബ്ബാതി ‘‘ദസന്ന’’ന്തി വുത്തം. തത്ഥ പച്ഛിമപാഠേ ‘‘ഏകാദസഹാകാരേഹീ’’തി വത്തബ്ബം, പുരിമപാഠേ ‘‘ദ്വാദസഹീ’’തി.

സമനന്തരനിരുദ്ധതായ ആരമ്മണഭാവേന ചാതി വിജ്ജമാനമ്പി വിസേസമനാമസിത്വാ കേവലം സമനന്തരനിരുദ്ധതായ ആരമ്മണഭാവേന, ന ച സമനന്തരനിരുദ്ധതാആരമ്മണഭാവസാമഞ്ഞേനാതി അത്ഥോ. ‘‘ഇമിനാ ഉപായേനാ’’തി പച്ചയസഭാഗതാദസ്സനേന പച്ചയവിസഭാഗതാദസ്സനേന ച വുത്തം പദദ്വയം ഏകജ്ഝം കത്വാ പദുദ്ധാരോ കതോതി ദസ്സേന്തോ ‘‘ഹേതുആദീനം സഹജാതാനം…പേ… യോജേതബ്ബാ’’തി ആഹ. ഹേതുആരമ്മണാദീനം സഹജാതാസഹജാതഭാവേന അഞ്ഞമഞ്ഞവിസഭാഗതാതി യോജനാ. ഏവമാദിനാതി ആദി-സദ്ദേന പുരേജാതാനം ചക്ഖാദീനം രൂപാദീനഞ്ച പുരേജാതഭാവേന സഭാഗതാ, പവത്തിയം വത്ഥുഖന്ധാദീനം പുരേജാതപച്ഛാജാതാനം പുരേജാതപച്ഛാജാതഭാവേന വിസഭാഗതാതി ഏവമാദീനമ്പി സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ. ഹേതുനഹേതുആദിഭാവതോപി ചേത്ഥ യുഗളകതോ വിഞ്ഞാതബ്ബോ വിനിച്ഛയോ. ഹേതുപച്ചയോ ഹി ഹേതുഭാവേന പച്ചയോ, ഇതരേ തദഞ്ഞഭാവേന. ഏവമിതരേസുപി യഥാരഹം യുഗളകതോ വേദിതബ്ബോ.

ഉഭയപ്പധാനതാതി ജനനോപത്ഥമ്ഭനപ്പധാനതാ. ഠാനന്തി പദസ്സ അത്ഥവചനം കാരണഭാവോതി വിനാപി ഭാവപച്ചയം ഭാവപച്ചയസ്സ അത്ഥോ ഞായതീതി. ഉപനിസ്സയം ഭിന്ദന്തേനാതി അനന്തരൂപനിസ്സയപകതൂപനിസ്സയവിഭാഗേന വിഭജന്തേന. തയോപി ഉപനിസ്സയാ വത്തബ്ബാ ഉപനിസ്സയവിഭാഗഭാവതോ. ഉപനിസ്സയഗ്ഗഹണമേവ കാതബ്ബം സാമഞ്ഞരൂപേന. തത്ഥാതി ഏവമവട്ഠിതേ അനന്തരൂപനിസ്സയപകതൂപനിസ്സയോതി ഭിന്ദനം വിഭാഗകരണം യദി പകതൂപനിസ്സയസ്സ രൂപാനം പച്ചയത്താഭാവദസ്സനത്ഥം, നനു ആരമ്മണൂപനിസ്സയഅനന്തരൂപനിസ്സയാപി രൂപാനം പച്ചയാ ന ഹോന്തിയേവാതി? സച്ചം ന ഹോന്തി, തേ പന ദസ്സിതനയാതി തദേകദേസേന ഇതരമ്പി ദസ്സിതമേവ ഹോതീതി ഇമമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ‘‘ആരമ്മണം…പേ… ദട്ഠബ്ബ’’ന്തി ആഹ. തംസമാനഗതികത്താതി തേഹി അനന്തരാദീഹി സമാനഗതികത്താ അരൂപാനംയേവ പച്ചയഭാവതോ. തന്തി പുരേജാതപച്ചയം. തത്ഥാതി അനന്തരാദീസു പഠിത്വാ.

പച്ചയനിദ്ദേസപകിണ്ണകവിനിച്ഛയകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.