൧൬. ഇന്ദ്രിയപച്ചയനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൬. ‘‘മിസ്സകത്താ’’തി ഇദം ഇന്ദ്രിയതായ രൂപാരൂപജീവിതിന്ദ്രിയാനം ഏകജ്ഝം കത്വാ ദേസിതതം സന്ധായ വുത്തം, തസ്മാ മിസ്സകത്താതി രൂപജീവിതിന്ദ്രിയമിസ്സകത്താതി അത്ഥോ. ജീവിതിന്ദ്രിയന്തി അരൂപജീവിതിന്ദ്രിയം. ന സബ്ബേന സബ്ബം വജ്ജിതബ്ബന്തി യഥാ പഞ്ഹാപുച്ഛകേ അരൂപജീവിതിന്ദ്രിയം മിസ്സകത്താ ന ഗഹിതം, ന ഏവമിധ അരൂപജീവിതിന്ദ്രിയം അഗ്ഗഹിതന്തി അത്ഥോ.

അരൂപാനം ചക്ഖുവിഞ്ഞാണാദീനം പച്ചയന്തരാപേക്ഖാനി ആവജ്ജനാരമ്മണാദിഅഞ്ഞപച്ചയസാപേക്ഖാനി ഇന്ദ്രിയപച്ചയാ സിയും ചക്ഖാദീനം രൂപാരൂപാനം അഞ്ഞമഞ്ഞം കദാചിപി അവിനിബ്ഭുത്തഭാവസ്സ അഭാവതോ, പച്ചയന്തരസമോധാനാപേക്ഖതായ ച. യോ പന നിരപേക്ഖോതി യഥാ ചക്ഖാദീനി പച്ചയന്തരേസു സാപേക്ഖാനി, ഏവം സാപേക്ഖോ അഹുത്വാ യോ തത്ഥ നിരപേക്ഖോ ഇന്ദ്രിയപച്ചയോ ഹോതി അവിനിബ്ഭുത്തധമ്മാനം യഥാ ദുവിധമ്പി ജീവിതിന്ദ്രിയം, സോ അത്തനോ…പേ… നത്ഥീതി യോജനാ. അവിനിബ്ഭുത്താനം തേസമ്പി ലിങ്ഗാദീനം സിയും വിനിബ്ഭുത്താനം പച്ചയുപ്പന്നാനം ഇന്ദ്രിയപച്ചയതാഭാവസ്സ അദിട്ഠത്താ. നനു ചക്ഖാദീനം വിനിബ്ഭുത്താനം ഇന്ദ്രിയപച്ചയഭാവോ ദിട്ഠോതി? സച്ചം ദിട്ഠോ, ന പന സോ സമാനജാതിയാതി ദസ്സേന്തോ ‘‘ന ഹീ’’തിആദിമാഹ. സതി ചേവന്തി ഏവം വുത്തപ്പകാരേ സമാനജാതിയംയേവ അവിനിബ്ഭുത്തസ്സ ഇന്ദ്രിയപച്ചയഭാവേ സതി ഇത്ഥിപുരിസിന്ദ്രിയേഹി സദ്ധിം. സഹയോഗേ ഹി ഇദം കരണവചനം. യദിപി ഇത്ഥിപുരിസിന്ദ്രിയാനി ലിങ്ഗാദീനം കലലാദികാലേ ഇന്ദ്രിയപച്ചയതം ന ഫരേയ്യും തേസം തദാ അഭാവതോ. യേ പന രൂപധമ്മാ തദാ സന്തി, തേഹി അവിനിബ്ഭുത്താവ, തേസം കസ്മാ ന ഫരന്തീതി ആഹ ‘‘അഞ്ഞേസം പനാ’’തിആദി. അബീജഭാവതോ അനിമിത്തഭാവതോ. തദനുരൂപാനന്തി കലലാദിഅവത്ഥാനുരൂപാനം അത്ഥിതം ഇച്ഛന്തി, യതോ ‘‘ഇത്ഥീ, പുരിസോ’’തി പകതിവിഭാഗോ വിഞ്ഞായതീതി തേസം അധിപ്പായോ.

കുസലജാതിയന്തി നിദ്ധാരണേ ഭുമ്മം. യേ പന ‘‘കുസലജാതിക’’ന്തി പഠന്തി, തേസം പച്ചത്തേകവചനം. വിസും ഏകജാതി വാ ഭൂമി വാ ന ഹോതി തദേകദേസഭാവതോ. ഹേതുആദീസുപീതി ആദി-സദ്ദേന ‘‘അകുസലാഹാരേസുപി ഏസേവ നയോ’’തി ഏവമാദികം സങ്ഗണ്ഹാതി. ഏസ നയോതി യ്വായം ‘‘ഭൂമിവസേന വുത്തേസൂ’’തിആദിനാ അരൂപേ അലബ്ഭമാനസ്സ ഇന്ദ്രിയപച്ചയസ്സ അട്ഠപനേ അത്ഥനയോ വുത്തോ, ഏസ നയോ യോജേതബ്ബോതി. തഥാ അപരിയാപന്നകുസലഹേതു, തഥാ അകുസലഹേതൂതി ഏത്ഥാപി പഠമാപരിയാപന്നകുസലഹേതു ദോമനസ്സസഹഗതാകുസലഹേതു ച വിസും ഏകജാതി ഭൂമി വാ ന ഹോന്തീതി ആരുപ്പേ അലബ്ഭമാനാപി വിസും ന ഠപിതാതി യോജേതബ്ബോ. ഏസ നയോ ‘‘അകുസലാഹാരേസുപി ഏസേവ നയോ’’തി ഏവമാദീസു.

സതി സഹജാതപച്ചയത്തേ ഉപ്പാദക്ഖണേപി ഇന്ദ്രിയപച്ചയതാ സിയാതി കത്വാ വുത്തം ‘‘സഹജാതപച്ചയത്താഭാവം സന്ധായാ’’തി. വുത്തഞ്ഹി ‘‘ഉപ്പജ്ജമാനോ സഹ ഉപ്പജ്ജമാനഭാവേന ഉപകാരകോ ധമ്മോ സഹജാതപച്ചയോ’’തി (പട്ഠാ. അട്ഠ. പച്ചയുദ്ദേസവണ്ണനാ). തസ്സ പന സഹജാതപച്ചയത്താഭാവോ യദിപി അട്ഠകഥായം ‘‘സഹജാതപച്ചയതാ പന തസ്സ നത്ഥീ’’തി സരൂപേനേവ ദസ്സിതോ, തഥാപി തം അനനുജാനന്തോ ‘‘ഉപ്പാദ…പേ… നിവാരേതു’’ന്തി വത്വാ ‘‘വക്ഖതീ’’തിആദിനാ തമത്ഥം സമത്ഥേതി. കമ്മപച്ചയസദിസന്തി ഹി ഏതേന തസ്സ ഉപ്പാദക്ഖണേ പച്ചയഭാവോ പകാസിതോ. പവത്തേചാതി ച-സദ്ദേന പടിസന്ധിയഞ്ച കടത്താരൂപസ്സ രൂപജീവിതിന്ദ്രിയതോ അഞ്ഞോ ഇന്ദ്രിയപച്ചയോ ന ഹി അത്ഥീതി യോജനാ. പടിച്ചവാരാദയോ സമ്പയുത്തവാരപരിയോസാനാ ഛ വാരാ ഉപ്പാദക്ഖണമേവ ഗഹേത്വാ പവത്താ ‘‘കുസലം ധമ്മം പടിച്ച കുസലോ ധമ്മോ ഉപ്പജ്ജതി ഹേതുപച്ചയാ’’തിആദിനാ, ന ഠിതിക്ഖണന്തി അധിപ്പായോ. ഏവഞ്ച കത്വാതി ഉപ്പാദക്ഖണമേവ ഗഹേത്വാ പവത്തത്താ. ഏതേസൂതി യഥാവുത്തേസു ഛസു വാരേസു. കേചി പന ‘‘രൂപജീവിതിന്ദ്രിയസ്സ അനുപാലനം ഉപ്പാദക്ഖണേ ന പാകടം ബലവഞ്ച യഥാ ഠിതിക്ഖണേ പച്ഛാജാതാദിപച്ചയലാഭതോ ഥിരഭാവപ്പത്തിയാസ്സ തം പാകടം ബലവഞ്ച, തസ്മാ ‘ഠിതിക്ഖണേ’തി വുത്ത’’ന്തി വദന്തി.

ഇന്ദ്രിയപച്ചയനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.