൫. സുദ്ധികസംസന്ദനവണ്ണനാ

൧൭-൨൭. സച്ചികട്ഠസ്സ, സച്ചികട്ഠേ വാ സംസന്ദനം സച്ചികട്ഠസംസന്ദനന്തി സമാസദ്വയം ഭവതീതി ദസ്സേന്തോ ‘‘സച്ചികട്ഠസ്സാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സച്ചികട്ഠസ്സ പുഗ്ഗലസ്സാതി സച്ചികട്ഠസഭാവസ്സ പരമത്ഥതോ വിജ്ജമാനസഭാവസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ. രൂപാദീഹി സദ്ധിം സംസന്ദനന്തി സച്ചികട്ഠതാസാമഞ്ഞേന രൂപാദീഹി സമീകരണം. സച്ചികട്ഠേതി സച്ചികട്ഠഹേതു, തത്ഥ വാ തം അധിട്ഠാനം കത്വാ. ‘‘തുല്യയോഗേ സമുച്ചയോ’’തി സമുച്ചയത്ഥത്താ ഏവ ച-കാരസ്സ സച്ചികട്ഠേന ഉപലദ്ധിസാമഞ്ഞേന ഇധ രൂപമാഹടന്തി തസ്സ ഉദാഹടഭാവോ യുത്തോതി ‘‘യഥാരൂപ’’ന്തി നിദസ്സനവസേന അത്ഥോ വുത്തോ, അഞ്ഞഥാ ഇധ രൂപസ്സ ആഹരണമേവ കിമത്ഥിയം. ഏവം സേസധമ്മേസുപി. യാ പനേത്ഥ അഞ്ഞത്തപുച്ഛാ, സാപി നിദസ്സനത്ഥം ഉപബ്രൂഹേതി അഞ്ഞത്തനിബന്ധനത്താ തസ്സ. ഓപമ്മസംസന്ദനേ പന നിദസ്സനത്ഥോ ഗാഹീയതീതി ഇമസ്മിം സുദ്ധികസംസന്ദനേ കേവലം സമുച്ചയവസേനേവ അത്ഥദസ്സനം യുത്തന്തി അധിപ്പായോ. രൂപാദീനി ഉപാദാപഞ്ഞത്തിമത്തത്താ പുഗ്ഗലസ്സ സോ തേഹി അഞ്ഞോ, അനഞ്ഞോ ചാതി ന വത്തബ്ബോതി അയം സാസനക്കമോതി ആഹ ‘‘രൂപാദീഹി…പേ… സമയോ’’തി. അനുഞ്ഞായമാനേതി തസ്മിം സമയേ സുത്തേ ച അപ്പടിക്ഖിപിയമാനേ. അയഞ്ച അത്ഥോ സാസനികസ്സ പരവാദിനോ വസേന വുത്തോതി വേദിതബ്ബം.

‘‘ആജാനാഹി നിഗ്ഗഹ’’ന്തി പാഠോ ദിട്ഠോ ഭവിസ്സതി, അഞ്ഞഥാ ‘‘പടിലോമപഞ്ചകാനി ദസ്സിതാനി, പടികമ്മചതുക്കാദീനി സംഖിത്താനീ’’തി ന സക്കാ വത്തുന്തി അധിപ്പായോ. ചോദനായ വിനാ പരവാദിനോ പടിജാനാപനം നത്ഥീതി വുത്തം ‘‘പടിജാനാപനത്ഥന്തി…പേ… ചോദനത്ഥ’’ന്തി. ചോദനാപുബ്ബകഞ്ഹി തസ്സ പടിജാനാപനം. തേന ഫലവോഹാരേന കാരണം വുത്തന്തി ദസ്സേതി. അബ്യാകതത്താതി അബ്യാകരണീയത്താ, ഭഗവതാ വാ ന ബ്യാകതത്താ. യദി ഠപനീയത്താ പടിക്ഖിപിതബ്ബന്തി ഇമസ്മിം പച്ചനീകനയേ ഠപനീയത്താ പഞ്ഹസ്സ സകവാദിനാ പടിക്ഖിപിതബ്ബം. പരേനപീതി പരവാദിനാപി ഠപനീയത്താ ലദ്ധിമേവ നിസ്സായ അനുലോമനയേ പടിക്ഖേപോ കതോതി അയമേത്ഥ സുദ്ധികസംസന്ദനായ അധിപ്പായോ യുത്തോ അനുലോമേപി രൂപാദീഹി അഞ്ഞത്തചോദനായമേവ പരവാദിനാ പടിക്ഖേപസ്സ കതത്താതി അധിപ്പായോ.

സുദ്ധികസംസന്ദനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.