൧. വാദയുത്തിവണ്ണനാ

൨൮൨. സബ്ബം അത്ഥീതി ഏത്ഥ യസ്മാ പച്ചുപ്പന്നം വിയ അതീതാനാഗതമ്പി ധരമാനസഭാവന്തി പരവാദിനോ ലദ്ധി, തസ്മാ സബ്ബന്തി കാലവിഭാഗതോ അതീതാദിഭേദം സബ്ബം. സോ പന ‘‘യമ്പി നത്ഥി, തമ്പി അത്ഥീ’’തി കാലവിമുത്തസ്സ വസേന അനുയോഗോ, തം അതിപ്പസങ്ഗദസ്സനവസേന പരവാദിപടിഞ്ഞായ ദോസാരോപനം. നയദസ്സനം വാ അതീതാനാഗതാനം നത്ഥിഭാവസ്സ. അത്ഥീതി പന അയം അത്ഥിഭാവോ യസ്മാ ദേസകാലാകാരധമ്മേഹി വിനാ ന ഹോതി, തസ്മാ തം താവ തേഹി സദ്ധിം യോജേത്വാ അനുയോഗം ദസ്സേതും ‘‘സബ്ബത്ഥ സബ്ബമത്ഥീ’’തിആദിനാ പാളി പവത്താ. തത്ഥ യദിപി സബ്ബത്ഥാതി ഇദം സാമഞ്ഞവചനം, തം പന യസ്മാ വിസേസനിവിട്ഠം ഹോതി, പരതോ ച സബ്ബേസൂതി ധമ്മാ വിഭാഗതോ വുച്ചന്തി, തസ്മാ ഓളാരികസ്സ പാകടസ്സ രൂപധമ്മസമുദായസ്സ വസേന അത്ഥം ദസ്സേതും അട്ഠകഥായം ‘‘സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബസ്മിം സരീരേ’’തി വുത്തം, നിദസ്സനമത്തം വാ ഏതം ദട്ഠബ്ബം. തഥാ ച കാണാദകാപിലേഹി പടിഞ്ഞായമാനാ ആകാസകാലാദിസത്തപകതിപുരിസാ വിയ പരവാദിനാ പടിഞ്ഞായമാനം സബ്ബം സബ്ബബ്യാപീതി ആപന്നമേവ ഹോതീതി. ‘‘സബ്ബത്ഥ സരീരേ’’തി ച ‘‘തിലേ തേല’’ന്തി വിയ ബ്യാപനേ ഭുമ്മന്തി സരീരപരിയാപന്നേന സബ്ബേന ഭവിതബ്ബന്തി വുത്തം ‘‘സിരസി പാദാ…പേ… അത്ഥോ’’തി.

സബ്ബസ്മിം കാലേ സബ്ബമത്ഥീതി യോജനാ. ഏതസ്മിം പക്ഖേയേവസ്സ അഞ്ഞവാദോ പരിദീപിതോ സിയാ ‘‘യം അത്ഥി, അത്ഥേവ തം, യം നത്ഥി, നത്ഥേവ തം, അസതോ നത്ഥി സമ്ഭവോ, സതോ നത്ഥി വിനാസോ’’തി. ഏവം സബ്ബേനാകാരേന സബ്ബം സബ്ബേസു ധമ്മേസു സബ്ബം അത്ഥീതി അത്ഥോതി സമ്ബന്ധോ. ഇമേഹി പന പക്ഖേഹി ‘‘സബ്ബം സബ്ബസഭാവം, അനേകസത്തിനിചിതാഭാവാ അസതോ നത്ഥി സമ്ഭവോ’’തി വാദോ പരിദീപിതോ സിയാ. യോഗരഹിതന്തി കേനചി യുത്തായുത്തലക്ഖണസംയോഗരഹിതം. തം പന ഏകസഭാവന്തി സംയോഗരഹിതം നാമ അത്ഥതോ ഏകസഭാവം, ഏകധമ്മോതി അത്ഥോ. ഏതേന ദേവവാദീനം ബ്രഹ്മദസ്സനം അത്ഥേവാതിവാദോ പരിദീപിതോ സിയാ. അത്ഥീതി പുച്ഛതീതി യദി സബ്ബമത്ഥീതി തവ വാദോ, യഥാവുത്തായ മമ ദിട്ഠിയാ സമ്മാദിട്ഠിഭാവോ അത്ഥീതി ഏകന്തേന തയാ സമ്പടിച്ഛിതബ്ബോ, തസ്മാ ‘‘കിം സോ അത്ഥീ’’തി പുച്ഛതീതി അത്ഥോ.

വാദയുത്തിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.