൧൧. ഗതിഅനുയോഗവണ്ണനാ

൬൯-൭൨. യാനിസ്സ സുത്താനി നിസ്സായ ലദ്ധി ഉപ്പന്നാ, തേസം ദസ്സനതോ പരതോ ‘‘തേന ഹി പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതീ’’തിആദിനാ പാളി ആഗതാ, പുരതോ പന ‘‘ന വത്തബ്ബം പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതീ’’തിആദിനാ, തസ്മാ വുത്തം ‘‘ദസ്സേന്തോ…പേ… ഭവിതബ്ബ’’ന്തി. ദസ്സേത്വാതി വാ വത്തബ്ബന്തി ‘‘യാനിസ്സ…പേ… താനി ദസ്സേത്വാ ‘തേന ഹി പുഗ്ഗലോ സന്ധാവതീ’തിആദിമാഹാ’’തി വത്തബ്ബന്തി അത്ഥോ. ദസ്സേന്തോതി വാ ഇദം ദസ്സനകിരിയായ ന വത്തമാനതാമത്തവചനം, അഥ ഖോ തസ്സാ ലക്ഖണത്ഥവചനം, ഹേതുഭാവവചനം വാതി ന കോചി ദോസോ.

൯൧. സോ വത്തബ്ബോതി സോ ജീവസരീരാനം അനഞ്ഞതാപജ്ജനാകാരോ വത്തബ്ബോ, നത്ഥീതി അധിപ്പായോ. ‘‘രൂപീ അത്താ’’തി ഇമിസ്സാ ലദ്ധിയാ വസേന ‘‘യേന രൂപസങ്ഖാതേന അത്തനോ സഭാവഭൂതേന സരീരേന സദ്ധിം ഗച്ഛതീ’’തി ഏവം പന അത്ഥേ സതി സോ ആകാരോ വുത്തോ ഏവ ഹോതി, തഥാ ച സതി ‘‘രൂപം പുഗ്ഗലോതി അനനുഞ്ഞാതത്താ’’തി ഏവമ്പി വത്തും ന സക്കാ. യസ്മാ പന ‘‘ഇധ സരീരനിക്ഖേപാ’’തി അനന്തരം വക്ഖതി, തസ്മാ ‘‘സോ വത്തബ്ബോ’’തി വുത്തം. നിരയൂപഗസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ അന്തരാഭവം ന ഇച്ഛതീതി ഇദം പുരാതനാനം അന്തരാഭവവാദീനം വസേന വുത്തം. അധുനാതനാ പന ‘‘ഉദ്ധംപാദോ തു നാരകോ’’തി വദന്താ തസ്സപി അന്തരാഭവം ഇച്ഛന്തേവ, കേചി പന അസഞ്ഞൂപഗാനം. അരൂപൂപഗാനം പന സബ്ബേപി ന ഇച്ഛന്തി. തത്ഥ യേ ‘‘സഞ്ഞുപ്പാദാ ച പന തേ ദേവാ തമ്ഹാ കായാ ചവന്തീ’’തി സുത്തസ്സ അത്ഥം മിച്ഛാ ഗഹേത്വാ ചുതൂപപാതകാലേസു അസഞ്ഞീനം സഞ്ഞാ അത്ഥീതി അന്തരാഭവതോവ അസഞ്ഞൂപപത്തിം ഇച്ഛന്തി, തദഞ്ഞേസം വസേന ‘‘സവേദനോ…പേ… പടിക്ഖിപതീ’’തി ദസ്സേന്തോ ‘‘യേ പനാ’’തിആദിമാഹ. കേ പനേവം ഇച്ഛന്തി? സബ്ബത്ഥിവാദീസു ഏകച്ചേ.

൯൨. നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനേതി നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനേ ഭവേ, അചിത്തുപ്പാദേ വാ സഞ്ഞാ അത്ഥീതി ഇച്ഛന്തീതി ന വത്തബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. യതോ സോ സഞ്ഞാഭവേന അസങ്ഗഹിതോ, ഭവന്തരഭാവേന ച സങ്ഗഹിതോ.

൯൩. ഇന്ധനുപാദാനോ അഗ്ഗി വിയ ഇന്ധനേന രൂപാദിഉപാദാനോ പുഗ്ഗലോ രൂപാദിനാ വിനാ നത്ഥീതി ഏത്ഥ അയമധിപ്പായവിഭാവനാ – യഥാ ന വിനാ ഇന്ധനേന അഗ്ഗി പഞ്ഞാപീയതി, ന ച തം അഞ്ഞം ഇന്ധനതോ സക്കാ പടിജാനിതും, നാപി അനഞ്ഞം. യദി ഹി അഞ്ഞം സിയാ, ന ഉണ്ഹം ഇന്ധനം സിയാ, അഥ അനഞ്ഞം, നിദഹിതബ്ബംയേവ ദാഹകം സിയാ, ഏവം ന വിനാ രൂപാദീഹി പുഗ്ഗലോ പഞ്ഞാപീയതി, ന ച തേഹി അഞ്ഞോ, നാപി അനഞ്ഞോ സസ്സതുച്ഛേദഭാവപ്പസങ്ഗതോതി പരവാദിനോ അധിപ്പായോ. തത്ഥ യദി അഗ്ഗിന്ധനോപമാ ലോകവോഹാരേന വുത്താ, അപളിത്തം കട്ഠാദിഇന്ധനം നിദഹിതബ്ബഞ്ച, പളിത്തം ഭാസുരുണ്ഹം അഗ്ഗിദാഹകഞ്ച, തഞ്ച ഓജട്ഠമകരൂപം പബന്ധവസേന പവത്തം അനിച്ചം സങ്ഖതം പടിച്ചസമുപ്പന്നം. യദി ഏവം പുഗ്ഗലോ രൂപാദീഹി അഞ്ഞോ അനിച്ചോ ച ആപന്നോ, അഥ പരമത്ഥതോ ച, തസ്മിംയേവ കട്ഠാദിസഞ്ഞിതേ രൂപസങ്ഖാതപളിത്തേ യം ഉസുമം സോ അഗ്ഗി തംസഹജാതാനി തീണിഭൂതാനി ഇന്ധനം. ഏവമ്പി സിദ്ധം ലക്ഖണഭേദതോ അഗ്ഗിന്ധനാനം അഞ്ഞത്തന്തി അഗ്ഗി വിയ ഇന്ധനതോ രൂപാദീഹി അഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ അനിച്ചോ ച ആപജ്ജതീതി.

ഗതിഅനുയോഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.