൪. വസ്സികസാടികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൨൭. ചതുത്ഥേ സിബ്ബനരജനകപ്പപരിയോസാനേന നിട്ഠാപേത്വാതി സൂചികമ്മനിട്ഠാനേന സകിമ്പി വണ്ണഭേദമത്തരജനേന കപ്പബിന്ദുകരണേന ച നിട്ഠാപേത്വാ. സമയേതി വസ്സാനസമയേ.

൬൨൮. കുച്ഛിസമയോതി അന്തോസമയോ. ‘‘അയമേകോ അഡ്ഢമാസോ പരിയേസനക്ഖേത്തഞ്ചേവ കരണക്ഖേത്തഞ്ച. ഏതസ്മിഞ്ഹി അന്തരേ വസ്സികസാടികം അലദ്ധം പരിയേസിതും ലദ്ധം കാതുഞ്ച വട്ടതി, നിവാസേതും അധിട്ഠാതുഞ്ച ന വട്ടതീ’’തി പോത്ഥകേസു പാഠോ ദിസ്സതി, സോ അപാഠോ. ഏവം പനേത്ഥ പാഠേന ഭവിതബ്ബം ‘‘അയമേകോ അഡ്ഢമാസോ പരിയേസനക്ഖേത്തം. ഏതസ്മിഞ്ഹി അന്തരേ വസ്സികസാടികം അലദ്ധം പരിയേസിതും വട്ടതി, ലദ്ധം കാതും നിവാസേതും അധിട്ഠാതുഞ്ച ന വട്ടതീ’’തി. ന ഹി ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമമാസസ്സ പഠമോ അഡ്ഢമാസോ കരണക്ഖേത്തം ഹോതി. ‘‘അഡ്ഢമാസോ സേസോ ഗിമ്ഹാനന്തി കത്വാ നിവാസേതബ്ബ’’ന്തി വചനതോ പന ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമമാസസ്സ പച്ഛിമോ അഡ്ഢമാസോ കരണക്ഖേത്തഞ്ചേവ നിവാസനക്ഖേത്തഞ്ച ഹോതി. തേനേവ മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. വഹിസകസാടികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) ‘‘ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമോ മാസോ പരിയേസനക്ഖേത്തം, പച്ഛിമോ അഡ്ഢമാസോ കരണനിവാസനക്ഖേത്തമ്പീ’’തി വുത്തം. തസ്മാ പാളിയാ മാതികാട്ഠകഥായ ച അവിരോധം ഇച്ഛന്തേന വുത്തനയേനേവ പാഠോ ഗഹേതബ്ബോ.

‘‘വിഞ്ഞത്തിം കത്വാ നിപ്ഫാദേന്തസ്സ അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദേന അനാപത്തീ’’തി വദന്തേന ‘‘പിട്ഠിസമയത്താ ഇമിനാ സിക്ഖാപദേന ആപത്തീ’’തി ദീപിതാ ഹോതി. ന ഹി ഞാതകപവാരിതട്ഠാനതോ പിട്ഠിസമയേ സതുപ്പാദകരണമത്തേനപി സമ്ഭവന്തീ ആപത്തി തതോ ഗരുകതരായ വിഞ്ഞത്തിയാ ന ഹോതീതി സക്കാ വത്തും. തേനേവ ഭദന്തബുദ്ധദത്താചരിയേന വുത്തം –

‘‘കത്വാ പന സതുപ്പാദം, വസ്സികസാടിചീവരം;

നിപ്ഫാദേന്തസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ, സമയേ പിട്ഠിസമ്മതേ.

‘‘ഹോതി നിസ്സഗ്ഗിയാപത്തി, ഞാതകാഞാതകാദിനോ;

തേസുയേവ ച വിഞ്ഞത്തിം, കത്വാ നിപ്ഫാദനേ തഥാ’’തി.

കേനസ്സ ഹോതി ആപത്തീതി അസ്സ മാതരം ചീവരം യാചന്തസ്സ കേന സിക്ഖാപദേന ആപത്തീതി പുച്ഛതി. ‘‘പരിണതം വിഞ്ഞാപേന്തസ്സ പരിണാമനസിക്ഖാപദേന ആപത്തീ’’തി ചോദനാഭാവം ദസ്സേതി നോ ച സങ്ഘേ പരിണതന്തി. അഥ അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദേനാതി ചേ, ഏതമ്പി നത്ഥീതി ആഹ ‘‘അനാപത്തി ച ഞാതകേ’’തി. ‘‘ഞാതകേ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സാ’’തി പാഠസേസോ. ഇമമത്ഥം സന്ധായാതി പിട്ഠിസമയേ വസ്സികസാടികത്ഥം ഞാതകപവാരിതട്ഠാനേ സതുപ്പാദകരണേന ആപത്തിം, അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദേന അനാപത്തിഞ്ച സന്ധായ.

അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതട്ഠാനതോ…പേ… ദുക്കടന്തി ഇദം വസ്സികസാടികം അദിന്നപുബ്ബേ സന്ധായ വുത്തം. തേനേവേത്ഥ വത്തഭേദേ ദുക്കടം വുത്തം, ദിന്നപുബ്ബേസു പന വത്തഭേദോ നത്ഥി. തേനേവാഹ – ‘‘യേ മനുസ്സാ…പേ… വത്തഭേദോ നത്ഥീ’’തി. ഇദന്തി യഥാവുത്തനിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയം. വിഞ്ഞത്തിം കത്വാ നിപ്ഫാദേന്തസ്സാതി അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതട്ഠാനതോ വിഞ്ഞത്തിം കത്വാ നിപ്ഫാദേന്തസ്സ. പകതിയാ വസ്സികസാടികദായകാ നാമ സങ്ഘവസേന വാ പുഗ്ഗലവസേന വാ അപവാരേത്വാ അനുസംവച്ഛരം വസ്സികസാടികാനം ദായകാ. അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദേന അനാപത്തീതി ഏത്ഥ ഇമിനാപി സിക്ഖാപദേന അനാപത്തീതി വേദിതബ്ബം. കുച്ഛിസമയേ ഹി അത്തനോ ഞാതകപവാരിതട്ഠാനതോ ‘‘ദേഥ മേ വസ്സികസാടിക’’ന്തിആദിനാ വിഞ്ഞാപേന്തസ്സപി അനാപത്തി. തേനേവാഹ – ‘‘ന വത്തബ്ബാ ദേഥ മേതി ഇദഞ്ഹി പരിയേസനകാലേ അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതേ ഏവ സന്ധായ വുത്ത’’ന്തി. മാതികാട്ഠകഥായഞ്ഹി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. വസ്സികസാടികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) വുത്തം ‘‘അത്തനോ ഞാതകപവാരിതട്ഠാനതോ പന ‘ദേഥ മേ വസ്സികസാടികചീവര’ന്തിആദികായ വിഞ്ഞത്തിയാപി പരിയേസിതബ്ബ’’ന്തി.

൬൨൯. ‘‘ആകാസതോ പതിതഉദകേനേവാതി വചനതോ ഛദനകോടിയാ പതിതഉദകേന നഹായന്തസ്സ അനാപത്തീ’’തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം.

൬൩൦. ഛ മാസേ പരിഹാരം ലഭതീതി ഏതേന അന്തോവസ്സേപി യാവ വസ്സാനസ്സ പച്ഛിമദിവസാ അകതാ പരിഹാരം ലഭതീതി ദീപിതം ഹോതി. യസ്മാ മൂലചീവരം കരോന്തേന ഹേമന്തസ്സ പച്ഛിമുപോസഥദിവസേയേവ കാതബ്ബം, തസ്മാ ഗിമ്ഹാനതോ ഏകൂനതിംസദിവസേ പരിഹാരം ലഭതി, ഏവം സന്തേപി അപ്പകം ഊനമധികം വാ ഗണനൂപഗം ന ഹോതീതി കത്വാ ‘‘തതോ പരമ്പി…പേ… ഏകമാസ’’ന്തി വുത്തം. ഏകാഹദ്വീഹാദിവസേന…പേ… ലദ്ധാ ചേവ നിട്ഠിതാ ചാതി ഇമിനാ ഏകാഹാനാഗതായ വസ്സൂപനായികായ ലദ്ധാ ചേവ നിട്ഠിതാ ച, ദ്വീഹാനാഗതായ…പേ… ദസാഹാനാഗതായ വസ്സൂപനായികായ ലദ്ധാ ചേവ നിട്ഠിതാ ച, അന്തോവസ്സേ വാ ലദ്ധാ ചേവ നിട്ഠിതാ ചാതി അയമത്ഥോ ദസ്സിതോ. തത്ഥ ആസാള്ഹിമാസസ്സ ജുണ്ഹപക്ഖപുണ്ണമിയം ലദ്ധാ ചേവ നിട്ഠിതാ ച വസ്സികസാടികാ ‘‘ഏകാഹാനാഗതായ വസ്സൂപനായികായ ലദ്ധാ ചേവ നിട്ഠിതാ ചാ’’തി വുച്ചതി. ഏതേനേവ നയേന ജുണ്ഹപക്ഖസ്സ ഛട്ഠിയം ലദ്ധാ ചേവ നിട്ഠിതാ ച ‘‘ദസാഹാനാഗതായ വസ്സൂപനായികായ ലദ്ധാ ചേവ നിട്ഠിതാ ചാ’’തി വുച്ചതി. യാവ പഠമകത്തികതേമാസപുണ്ണമീ, താവ അന്തോതേമാസേ ലദ്ധാ ചേവ നിട്ഠിതാ ച ‘‘അന്തോവസ്സേ ലദ്ധാ ചേവ നിട്ഠിതാ ചാ’’തി വുച്ചതി. പഠമകത്തികതേമാസപുണ്ണമിതോ പരഞ്ഹി ലദ്ധാ ചേവ നിട്ഠിതാ ച യാവ ചീവരകാലോ നാതിക്കമതി, താവ അനധിട്ഠഹിത്വാ ഠപേതും വട്ടതീതി ന തത്രായം വിചാരണാ സമ്ഭവതി.

തസ്മിംയേവ അന്തോദസാഹേ അധിട്ഠാതബ്ബാതി അവിസേസേന വുത്തേപി വസ്സാനതോ പുബ്ബേ ഏകാഹദ്വീഹാദിവസേന അനാഗതായ വസ്സൂപനായികായ ലദ്ധാ തേഹി ദിവസേഹി സദ്ധിം ദസാഹം അനതിക്കമന്തേന വസ്സൂപനായികദിവസതോ പട്ഠായ അധിട്ഠാനക്ഖേത്തം സമ്പത്തായേവ അധിട്ഠാതബ്ബാ, ന തതോ പുബ്ബേ അധിട്ഠാനസ്സ അഖേത്തത്താ. അന്തോവസ്സേ പന ലദ്ധാ തസ്മിംയേവ അന്തോവസ്സേ ലദ്ധദിവസതോ പട്ഠായ ദസാഹം അനതിക്കാമേത്വാ അധിട്ഠാതബ്ബാ.

നനു ച വസ്സാനതോ പുബ്ബേ അനധിട്ഠഹിത്വാ ദസാഹം അതിക്കാമേതും വട്ടതിയേവ, തസ്മാ അധിട്ഠാനസ്സ അഖേത്തഭൂതേപി ദിവസേ ഗഹേത്വാ ‘‘അന്തോദസാഹേ അധിട്ഠാതബ്ബ’’ന്തി കസ്മാ വുത്തം? യഥാ ‘‘അന്തോവസ്സേ ലദ്ധാപി യാവ ന നിട്ഠാതി, താവ അനധിട്ഠഹിത്വാ ദസാഹം അതിക്കാമേതും വട്ടതീ’’തി അകതായ അനധിട്ഠാനക്ഖേത്തസദിസാപി അതിക്കന്തദിവസാ ദസാഹം അതിക്കാമേത്വാ നിട്ഠിതായ ഗണനൂപഗാ ഹോന്തീതി നിട്ഠിതദിവസേയേവ അധിട്ഠാതബ്ബാ, ഏവമിധാപി വസ്സാനതോ പുബ്ബേ അനധിട്ഠാനക്ഖേത്തഭൂതാപി ദിവസാ ലദ്ധദിവസതോ പട്ഠായ ഗണനൂപഗാ ഹോന്തീതി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. യദി ഏവം ‘‘തസ്മിംയേവ അന്തോദസാഹേ’’തി അവിസേസേന വുത്തത്താ ദസാഹാനാഗതായ വസ്സൂപനായികായ ഛട്ഠിയം ലദ്ധാ പുണ്ണമിയം അധിട്ഠാതബ്ബാതി ആപജ്ജതീതി? നാപജ്ജതി ‘‘ചാതുമാസം അധിട്ഠാതു’’ന്തി വചനേനേവ പടിക്ഖിത്തത്താ. ഏവം സന്തേ ‘‘ദസാഹാനാഗതായാ’’തി ഇമിനാ കിം പയോജനന്തി ചേ? വസ്സാനതോ പുബ്ബേയേവ ദസാഹേ അതിക്കന്തേ വസ്സൂപനായികദിവസേ നിട്ഠിതാ തദഹേവ അധിട്ഠാതബ്ബാതി ദസ്സനത്ഥം വുത്തന്തി ഇദമേത്ഥ പയോജനം. തേനേവാഹ – ‘‘ദസാഹാതിക്കമേ നിട്ഠിതാ തദഹേവ അധിട്ഠാതബ്ബാ’’തി.

ദസാഹേ അപ്പഹോന്തേ ചീവരകാലം നാതിക്കമേതബ്ബാതി തേമാസബ്ഭന്തരേ ദസാഹേ അപ്പഹോന്തേ ലദ്ധാ ചേവ നിട്ഠിതാ ച ചീവരകാലം നാതിക്കമേതബ്ബാതി അത്ഥോ. ഇദം വുത്തം ഹോതി ‘‘പഠമകത്തികതേമാസപുണ്ണമിതോ പുബ്ബേ സത്തമിതോ പട്ഠായ ലദ്ധാ ചേവ നിട്ഠിതാ ച വസ്സികസാടികാ ദസാഹേ അനതിക്കന്തേയേവ ചീവരകാലം ഓതിണ്ണത്താ തത്ഥ അനധിട്ഠഹിത്വാപി ഠപേതും വട്ടതീ’’തി. ഇമിനാ ച ഇമം ദീപേതി – അകതാ ചേ വസ്സികസാടികാ, വസ്സാനം ചാതുമാസം അകതത്തായേവ പരിഹാരം ലഭതി, കതായ പന ദസാഹപരമസിക്ഖാപദം അവികോപേത്വാ പരിഹാരോ വത്തബ്ബോതി.

യദാ വാ തദാ വാ അധിട്ഠാതും വട്ടതീതി ചാതുമാസബ്ഭന്തരേ ദസാഹേ അതിക്കന്തേപി നത്ഥി ദോസോതി അധിപ്പായോ. ‘‘കദാ അധിട്ഠാതബ്ബാ…പേ… യദി നപ്പഹോതി, യാവ കത്തികപുണ്ണമാ പരിഹാരം ലഭതീ’’തി ഇമിനാപി കുരുന്ദിവചനേന അകതായ വസ്സികസാടികായ ചാതുമാസം പരിഹാരോ, കതായ ദസാഹമേവ പരിഹാരോതി അയമത്ഥോ ദീപിതോയേവാതി ആഹ ‘‘അപിചാ’’തിആദി.

പാളിയം അച്ഛിന്നചീവരസ്സ നട്ഠചീവരസ്സാതിആദിനാ നിസ്സഗ്ഗിയേന അനാപത്തി വുത്താ, ഉദാഹു നഗ്ഗസ്സ നഹായതോ ദുക്കടേന അനാപത്തി വുത്താതി? കിമേത്ഥ പുച്ഛിതബ്ബം. സബ്ബസിക്ഖാപദേസു ഹി യത്ഥ യത്ഥ മൂലസിക്ഖാപദേന ആപത്തിപ്പസങ്ഗോ, തത്ഥ തത്ഥ അനാപത്തിദസ്സനത്ഥം അനാപത്തിവാരോ ആരഭീയതീതി ഇധാപി നിസ്സഗ്ഗിയേന അനാപത്തിദസ്സനത്ഥന്തി യുത്തം വത്തും. ന ഹി മൂലാപത്തിയാ അനാപത്തിം അദസ്സേത്വാ അന്തരാ വുത്തായ ഏവ ആപത്തിയാ അനാപത്തിദസ്സനത്ഥം അനാപത്തിവാരോ ആരഭീയതീതി. തേനേവ തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു ഇദം വുത്തം ‘‘അച്ഛിന്നചീവരസ്സ നട്ഠചീവരസ്സ ചാതി ഏത്ഥ അച്ഛിന്നസേസചീവരസ്സ നട്ഠസേസചീവരസ്സ ച അസമയേ നിവാസേന്തസ്സ പരിയേസന്തസ്സ ച അനാപത്തി. ആപദാസൂതി ഏത്ഥ അനിവത്ഥം ചോരാ ഹരന്തീതി അസമയേ നിവാസേന്തസ്സ അനാപത്തീ’’തി. മാതികാട്ഠകഥായമ്പി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. വസ്സികസാടികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) വുത്തം ‘‘അച്ഛിന്നചീവരസ്സ വാ നട്ഠചീവരസ്സ വാ അനിവത്ഥം ചോരാ ഹരന്തീതി ഏവം ആപദാസു വാ നിവാസയതോ ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തീ’’തി. അട്ഠകഥായം പന നഗ്ഗസ്സ നഹായതോ ദുക്കടേനേവ അനാപത്തിം സന്ധായ ‘‘അച്ഛിന്നചീവരസ്സാതി ഏതം വസ്സികസാടികമേവ സന്ധായ വുത്തം. തേസഞ്ഹി നഗ്ഗാനം കായോവസ്സാപനേ അനാപത്തി. ഏത്ഥ ച മഹഗ്ഘവസ്സികസാടികം നിവാസേത്വാ നഹായന്തസ്സ ചോരുപദ്ദവോ ആപദാ നാമാ’’തി യം വുത്തം, തത്ഥ കാരണം പരിയേസിതബ്ബം.

അഥ ഉഭയേനപി അനാപത്തിദസ്സനത്ഥം ‘‘അച്ഛിന്നചീവരസ്സാ’’തിആദി ആരദ്ധന്തി ഏവമധിപ്പായോ സിയാ, ഏവമ്പി ‘‘അച്ഛിന്നചീവരസ്സാതി ഏതം വസ്സികസാടികമേവ സന്ധായ വുത്ത’’ന്തിആദിനാ വിസേസേത്വാ ന വത്തബ്ബം. ഏവഞ്ഹി വത്തബ്ബം സിയാ ‘‘അച്ഛിന്നസേസചീവരസ്സ നട്ഠസേസചീവരസ്സ വാ അസമയേ നിവാസേന്തസ്സ പരിയേസന്തസ്സ ച നിസ്സഗ്ഗിയേന അനാപത്തി, അച്ഛിന്നവസ്സികസാടികസ്സ നട്ഠവസ്സികസാടികസ്സ വാ നഗ്ഗസ്സ നഹായതോ ദുക്കടേന അനാപത്തി, ആപദാസു അനിവത്ഥം ചോരാ ഹരന്തീതി അസമയേ നിവാസയതോ നിസ്സഗ്ഗിയേന അനാപത്തി, മഹഗ്ഘവസ്സികസാടികം നിവാസേത്വാ നഹായന്തസ്സ ചോരാ ഹരന്തി, നഗ്ഗസ്സ നഹായതോ ദുക്കടേന അനാപത്തീ’’തി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ.

അങ്ഗേസു പന വസ്സികസാടികായ അത്തുദ്ദേസികതാ, അസമയേ പരിയേസനതാ, തായ ച പടിലാഭോതി ഇമാനി താവ പരിയേസനാപത്തിയാ തീണി അങ്ഗാനി. സചീവരതാ, ആപദാഭാവോ, വസ്സികസാടികായ സകഭാവോ, അസമയേ നിവാസനന്തി ഇമാനി നിവാസനാപത്തിയാ ചത്താരി അങ്ഗാനി.

വസ്സികസാടികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.