൧. പത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൯൮-൬൦൨. പത്തവഗ്ഗസ്സ പഠമേ ഭണ്ഡന്തി വിക്കേതബ്ബഭണ്ഡം. യസ്മാ വണ്ണസദ്ദോ സണ്ഠാനജാതിരൂപായതനകാരണപമാണഗുണപസംസാദീസു ദിസ്സതി. ‘‘മഹന്തം സപ്പരാജവണ്ണം അഭിനിമ്മിനിത്വാ’’തിആദീസു (സം. നി. ൧.൧൪൨) ഹി സണ്ഠാനം വുച്ചതി. ‘‘ബ്രാഹ്മണോവ സേട്ഠോ വണ്ണോ, ഹീനോ അഞ്ഞോ വണ്ണോ’’തിആദീസു (മ. നി. ൨.൪൦൨) ജാതി. ‘‘പരമായ വണ്ണപോക്ഖരതായ സമന്നാഗതോ’’തിആദീസു (ദീ. നി. ൧.൩൦൩) രൂപായതനം.

‘‘ന ഹരാമി ന ഭഞ്ജാമി, ആരാ സിങ്ഘാമി വാരിജം;

അഥ കേന നു വണ്ണേന, ഗന്ധത്ഥേനോതി വുച്ചതീ’’തി. (സം. നി. ൧.൨൩൪; ജാ. ൧.൬.൧൧൬) –

ആദീസു കാരണം. ‘‘തയോ പത്തസ്സ വണ്ണാ’’തിആദീസു (പാരാ. ൬൦൨) പമാണം. ‘‘കദാ സഞ്ഞുള്ഹാ പന തേ ഗഹപതി ഇമേ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ വണ്ണാ’’തിആദീസു (മ. നി. ൨.൭൭) ഗുണോ. ‘‘വണ്ണാരഹസ്സ വണ്ണം ഭാസതീ’’തിആദീസു (അ. നി. ൪.൩) പസംസാ. തസ്മാ വുത്തം ‘‘തയോ പത്തസ്സ വണ്ണാതി തീണി പത്തസ്സ പമാണാനീ’’തി.

അഡ്ഢതേരസപലാ ഹോതീതി ഏത്ഥ ‘‘മാസാനം അഡ്ഢതേരസപലാനി ഗണ്ഹാതീ’’തി വദന്തി. ‘‘മഗധനാളി നാമ ഛപസതാ നാളീ’’തി കേചി. ‘‘അട്ഠപസതാ’’തി അപരേ. തത്ഥ പുരിമാനം മതേന തിപസതായ നാളിയാ ദ്വേ നാളിയോ ഏകാ മഗധനാളി ഹോതി, പച്ഛിമാനം ചതുപസതായ നാളിയാ ദ്വേ നാളിയോ ഏകാ മഗധനാളി. ആചരിയധമ്മപാലത്ഥേരേന പന ‘‘പകതിയാ ചതുമുട്ഠികം കുഡുവം, ചതുകുഡുവം നാളികം, തായ നാളിയാ സോളസ നാളിയോ ദോണം, തം പന മഗധനാളിയാ ദ്വാദസ നാളിയോ ഹോന്തീ’’തി വുത്തം, തസ്മാ തേന നയേന ‘‘മഗധനാളി നാമ പഞ്ച കുഡുവാനി ഏകഞ്ച മുട്ഠിം ഏകായ മുട്ഠിയാ തതിയഞ്ച ഭാഗം ഗണ്ഹാതീ’’തി വേദിതബ്ബം.

സബ്ബസമ്ഭാരസങ്ഖതോതി ജീരകാദിസബ്ബസമ്ഭാരേഹി സങ്ഖതോ. ആലോപസ്സ ആലോപസ്സ അനുരൂപന്തി ഏത്ഥ ‘‘ബ്യഞ്ജനസ്സ മത്താ നാമ ഓദനചതുത്ഥോ ഭാഗോ’’തി ബ്രഹ്മായുസുത്തസ്സ അട്ഠകഥായം (മ. നി. അട്ഠ. ൨.൩൮൭) വുത്തത്താ ആലോപസ്സ ചതുത്ഥഭാഗപ്പമാണം ബ്യഞ്ജനം ആലോപസ്സ അനുരൂപന്തി ഗഹേതബ്ബം. ഇധ പന സൂപസ്സേവ ഓദനചതുത്ഥഭാഗപ്പമാണതം ദസ്സേത്വാ ഏതസ്സ ലക്ഖണേ ദസ്സിതേ ഇതരസ്സപി ദസ്സിതമേവ ഹോതീതി ബ്യഞ്ജനസ്സ തഥാ വിസേസേത്വാ പമാണം ന ദസ്സിതം.

മഗധനാളിയാ ഉപഡ്ഢപ്പമാണോ ഇധ പത്ഥോതി ആഹ ‘‘പത്ഥോദനന്തി മഗധനാളിയാ ഉപഡ്ഢനാളികോദന’’ന്തി. ഇമിനാ ച ‘‘പത്ഥദ്വയം മഗധനാളീ’’തി ദസ്സിതം ഹോതി. പത്ഥോ ച ‘‘ചതുപലോ കുഡുവോ, ചതുകുഡുവോ പത്ഥോ’’തി ഇമിനാ ലോകിയവോഹാരേന വേദിതബ്ബോ. ഭാജനപരിഭോഗേനാതി ഉദകാഹരണാദിനാ ഭാജനപരിഭോഗേന.

൬൦൭. ധോതേതി പരിഭോഗാവസാനദസ്സനത്ഥം വുത്തം, ന പന ധോതേയേവ ദുക്കടം ആപജ്ജതി തതോ പുരേതരം പരിഭോഗകാലേയേവ ആപജ്ജനതോ.

൬൦൮. പഞ്ചഹി ദ്വീഹീതി ഇദം ‘‘ഏത്താവതാ കാളവണ്ണതാ സമ്പജ്ജതീ’’തി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. ‘‘യദി പന ഏകേനപി പാകേന കാളവണ്ണോ ഹോതി, അധിട്ഠാനുപഗോയേവാ’’തി വദന്തി. ഹത്ഥാനാഗതസ്സപി അധിട്ഠാതബ്ബഭാവദസ്സനത്ഥം ‘‘യദിഹീ’’തിആദി വുത്തം. ഇമിനാ ച ദൂരേ ഠിതമ്പി അധിട്ഠാതും വികപ്പേതുഞ്ച ലഭതി, ഠപിതട്ഠാനസല്ലക്ഖണഞ്ച ന പമാണന്തി വേദിതബ്ബം. സുത്വാ വാതി പത്തകാരകേന പേസിതഭിക്ഖുനാ അനാണത്തോ കേവലം തസ്സ കഥേന്തസ്സ വചനമത്തം സുത്വാ. ന പമാണന്തി തേന അപേസിതത്താ. സാമന്തവിഹാരേതി ഇദം ഉപചാരമത്തം, തതോ ദൂരേ ഠിതമ്പി അധിട്ഠാതും വട്ടതിയേവ. ഠപിതട്ഠാനം സല്ലക്ഖേത്വാതി ഇദമ്പി ഉപചാരമത്തം, പത്തസല്ലക്ഖണമേവേത്ഥ പമാണം. പത്തേ വാ ഛിദ്ദം ഹോതീതി മുഖവട്ടിതോ ഹേട്ഠാ ദ്വങ്ഗുലമത്തോകാസതോ പട്ഠായ യത്ഥ കത്ഥചി ഛിദ്ദം ഹോതി. സേസമേത്ഥ പഠമകഥിനേ വുത്തനയമേവ.

പത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.