൨. ഉദോസിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൭൧-൪൭൩. ദുതിയേ അഥാനന്ദത്ഥേരോ കഥം ഓകാസം പടിലഭതി, കിം കരോന്തോ ച ആഹിണ്ഡതീതി ആഹ ‘‘ഥേരോ കിരാ’’തിആദി. അവിപ്പവാസേതി നിമിത്തത്ഥേ ഭുമ്മം, അവിപ്പവാസത്ഥന്തി അത്ഥോ, വിപ്പവാസപച്ചയാ യാ ആപത്തി, തദഭാവത്ഥന്തി വുത്തം ഹോതി.

൪൭൫-൪൭൬. ഏവം ഛിന്നപലിബോധോതി ഏവം ഇമേഹി ചീവരനിട്ഠാനകഥിനുബ്ഭാരേഹി ഛിന്നപലിബോധോ. അധിട്ഠിതേസൂതി തിചീവരാധിട്ഠാനനയേന അധിട്ഠിതേസു. തിചീവരേന വിപ്പവുത്ഥോ ഹോതീതി ‘‘രുക്ഖോ ഛിന്നോ, പടോ ദഡ്ഢോ’’തിആദീസു വിയ അവയവേപി സമുദായവോഹാരോ ലബ്ഭതീതി വുത്തം.

൪൭൭-൪൭൮. പരിഖായ വാ പരിക്ഖിത്തോതി ഇമിനാ ച സമന്താ നദീതളാകാദിഉദകേന പരിക്ഖിത്തോപി പരിക്ഖിത്തോയേവാതി ദസ്സേതി. ഏത്താവതാതി ‘‘പരിക്ഖിത്തോ’’തി ഇമിനാ വചനേന. ആകാസേ അരുണം ഉട്ഠാപേതീതി ഘരസ്സ ഉപരി ആകാസേ അഡ്ഢതേയ്യരതനപ്പമാണം അതിക്കമിത്വാ അരുണം ഉട്ഠാപേതി. ഘരം നിവേസനുദോസിതാദിലക്ഖണമേവ, ന പന പാടിയേക്കം ഘരം നാമ അത്ഥീതി ആഹ ‘‘ഏത്ഥ ചാ’’തിആദി.

൪൭൯. പാളിയം വുത്തനയേന ‘‘സഭായേ’’തി അവത്വാ ‘‘സഭായ’’ന്തി പച്ചത്തവചനം സഭായ-സദ്ദസ്സ നപുംസകലിങ്ഗതാവിഭാവനത്ഥം വുത്തം. സഭാ-സദ്ദപരിയായോപി ഹി സഭായ-സദ്ദോ നപുംസകലിങ്ഗയുത്തോ ഇധ വുത്തോതി ഇമമത്ഥം ദസ്സേന്തോ ‘‘ലിങ്ഗബ്യത്തയേന സഭാ വുത്താ’’തി ആഹ. ചീവരഹത്ഥപാസേ വസിതബ്ബം നത്ഥീതി ചീവരഹത്ഥപാസേയേവ വസിതബ്ബന്തി നത്ഥി. യം തസ്സാ…പേ… ന വിജഹിതബ്ബന്തി ഏത്ഥ തസ്സാ വീഥിയാ സമ്മുഖട്ഠാനേ സഭായദ്വാരാനം ഗഹണേനേവ തത്ഥ സബ്ബാനിപി ഗേഹാനി സാ ച അന്തരവീഥി ഗഹിതായേവ ഹോതി. അതിഹരിത്വാ ഘരേ നിക്ഖിപതീതി തം വീഥിം മുഞ്ചിത്വാ ഠിതേ അഞ്ഞസ്മിം ഘരേ നിക്ഖിപതി. പുരതോ വാ പച്ഛതോ വാ ഹത്ഥപാസേതി ഘരസ്സ ഹത്ഥപാസം സന്ധായ വദതി.

നിവേസനാദീസു പരിക്ഖിത്തതായ ഏകൂപചാരതാ, അപരിക്ഖിത്തതായ നാനൂപചാരതാ ച വേദിതബ്ബാതി ദസ്സേന്തോ ‘‘ഏതേനേവുപായേനാ’’തിആദിമാഹ. നിവേസനാദീനി ഗാമതോ ബഹി സന്നിവിട്ഠാനി ഗഹിതാനീതി വേദിതബ്ബം. അന്തോഗാമേ ഠിതാനഞ്ഹി ഗാമഗ്ഗഹണേന ഗഹിതത്താ ഗാമപരിഹാരോയേവാതി. സബ്ബത്ഥാപീതി ഗാമാദീസു അജ്ഝോകാസപരിയന്തേസു പന്നരസസു. പരിക്ഖേപാദിവസേനാതി ഏത്ഥ ആദി-സദ്ദേന അപരിക്ഖേപസ്സേവ ഗഹണം വേദിതബ്ബം, ന ഏകകുലാദീനമ്പി.

൪൮൦-൪൮൭. ഓവരകോ നാമ ഗബ്ഭസ്സ അബ്ഭന്തരേ അഞ്ഞോ ഗബ്ഭോതിപി വദന്തി. മുണ്ഡച്ഛദനപാസാദോതി ചന്ദികങ്ഗണയുത്തോ പാസാദോ.

൪൮൯. സത്ഥോതി ജങ്ഘസത്ഥോ സകടസത്ഥോ വാ. പരിയാദിയിത്വാതി വിനിവിജ്ഝിത്വാ. വുത്തമേവത്ഥം വിഭാവേതി ‘‘അന്തോപവിട്ഠേന…പേ… ഠിതോ ഹോതീ’’തി. തത്ഥ അന്തോപവിട്ഠേനാതി ഗാമസ്സ നദിയാ വാ അന്തോപവിട്ഠേന. നദീപരിഹാരോ ച ലബ്ഭതീതി ഏത്ഥ ‘‘വിസും നദീപരിഹാരസ്സ അവുത്തത്താ ഗാമാദീഹി അഞ്ഞത്ഥ വിയ ചീവരഹത്ഥപാസോയേവ നദീപരിഹാരോ’’തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. വിഹാരസീമന്തി അവിപ്പവാസസീമം സന്ധായാഹ. വിഹാരം ഗന്ത്വാ വസിതബ്ബന്തി അന്തോസീമായ യത്ഥ കത്ഥചി വസിതബ്ബം. സത്ഥസമീപേയേവാതി ഇദം യഥാവുത്തഅബ്ഭന്തരപരിച്ഛേദവസേന വുത്തം. പാളിയം നാനാകുലസ്സ സത്ഥോ ഹോതി, സത്ഥേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ ഹത്ഥപാസാ ന വിജഹിതബ്ബന്തി ഏത്ഥ ഹത്ഥപാസോ നാമ സത്ഥസ്സ ഹത്ഥപാസോതി വേദിതബ്ബം.

൪൯൦. ഏകകുലസ്സ ഖേത്തേതി അപരിക്ഖിത്തം സന്ധായ വദതി. യസ്മാ ‘‘നാനാകുലസ്സ പരിക്ഖിത്തേ ഖേത്തേ ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ ഖേത്തദ്വാരമൂലേ വാ തസ്സ ഹത്ഥപാസേ വാ വത്ഥബ്ബ’’ന്തി വുത്തം, തസ്മാ ദ്വാരമൂലതോ അഞ്ഞത്ഥ അന്തോഖേത്തേപി വസന്തേന ചീവരം ഹത്ഥപാസേ കത്വായേവ വസിതബ്ബം.

൪൯൧-൪൯൪. ‘‘വിഹാരോ നാമ സപരിക്ഖിത്തോ വാ അപരിക്ഖിത്തോ വാ സകലോ ആവാസോ’’തി വദന്തി. യസ്മിം വിഹാരേതി ഏത്ഥ പന ഏകം ഗേഹമേവ വുത്തം. ഏകകുലനാനാകുലസന്തകതാ ചേത്ഥ കാരാപകാനം വസേന വേദിതബ്ബാ. ഛായായ ഫുട്ഠോകാസസ്സ അന്തോ ഏവാതി യദാ മഹാവീഥിയം ഉജുകമേവ ഗച്ഛന്തം സൂരിയമണ്ഡലം മജ്ഝന്ഹികം പാപുണാതി, തദാ യം ഓകാസം ഛായാ ഫരതി, തം സന്ധായ വുത്തം. അഗമനപഥേതി യം തദഹേവ ഗന്ത്വാ പുന ആഗന്തും സക്കാ ന ഹോതി, താദിസം സന്ധായ വുത്തം.

൪൯൫. നദിം ഓതരതീതി ഹത്ഥപാസം മുഞ്ചിത്വാ ഓതരതി. ന ആപജ്ജതീതി പരിഭോഗപച്ചയാ ദുക്കടം നാപജ്ജതി. തേനാഹ ‘‘സോ ഹീ’’തിആദി. അപരിഭോഗാരഹത്താതി ഇമിനാവ നിസ്സഗ്ഗിയചീവരം അനിസ്സജ്ജേത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ ദുക്കടം അചിത്തകന്തി സിദ്ധം. ഏകം പാരുപിത്വാ ഏകം അംസകൂടേ ഠപേത്വാ ഗന്തബ്ബന്തി ഇദം ബഹൂനം സഞ്ചാരട്ഠാനേ ഏവം അകത്വാ ഗമനം ന സാരുപ്പന്തി കത്വാ വുത്തം. ബഹിഗാമേ ഠപേത്വാ…പേ… വിനയകമ്മം കാതബ്ബന്തി വുത്തത്താ അധിട്ഠാനേ വിയ പരമ്മുഖാ ഠിതമ്പി നിസ്സഗ്ഗിയം ചീവരം നിസ്സജ്ജിതും നിസ്സട്ഠചീവരഞ്ച ദാതും വട്ടതീതി വേദിതബ്ബം.

ഗമനേ സഉസ്സാഹത്താ ‘‘നിസ്സയോ പന ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതീ’’തി വുത്തം. മുഹുത്തം സയിത്വാ…പേ… നിസ്സയോ ച പടിപ്പസ്സമ്ഭതീതി ഏത്ഥ ‘‘ഉസ്സാഹേ അപരിച്ചത്തേപി ഗമനസ്സ ഉപച്ഛിന്നത്താ പുന ഉട്ഠായ സഉസ്സാഹം ഗച്ഛന്താനമ്പി അന്തരാ അരുണേ ഉട്ഠിതേ നിസ്സയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതിയേവാ’’തി വദന്തി. പരതോ മുഹുത്തം ഠത്വാതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ വചനം അഗ്ഗഹേത്വാ ഗതാതി ഏത്ഥ സചേ ഏവം ഗച്ഛന്താ ‘‘പുരാരുണാ അഞ്ഞമഞ്ഞം പസ്സിസ്സാമാ’’തി ഉസ്സാഹം വിനാവ ഗതാ ഹോന്തി, അരുണുഗ്ഗമനേ നിസ്സയപടിപ്പസ്സദ്ധി ന വത്തബ്ബാ പഠമതരംയേവ പടിപ്പസ്സമ്ഭനതോ. അഥ ‘‘പുരാരുണാ പസ്സിസ്സാമാ’’തി സഉസ്സാഹാവ ഗച്ഛന്തി, നിസ്സയപടിപ്പസ്സദ്ധിയേവ ന വത്തബ്ബാ. ഏവഞ്ച സതി ‘‘സഹ അരുണുഗ്ഗമനാ നിസ്സയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതീ’’തി കസ്മാ വുത്തം? വുച്ചതേ – സഉസ്സഹത്താ പഠമതരം പടിപ്പസ്സദ്ധി ന വുത്താ. സതിപി ച ഉസ്സാഹഭാവേ ഏകതോ ഗമനസ്സ ഉപച്ഛിന്നത്താ ‘‘മുഹുത്തം ഠത്വാ’’തി ഏത്ഥ വിയ സഹ അരുണുഗ്ഗമനാ പടിപ്പസ്സദ്ധിയേവ വുത്താ.

അന്തോസീമായം ഗാമന്തി അവിപ്പവാസസീമാസമ്മുതിയാ പച്ഛാ പതിട്ഠാപിതഗാമം സന്ധായ വദതി ഗാമം അന്തോ കത്വാ അവിപ്പവാസസീമാസമ്മുതിയാ അഭാവതോ. നേവ ചീവരാനി നിസ്സഗ്ഗിയാനി ഹോന്തീതി അവിപ്പവാസസീമാഭാവതോ വുത്തം, ന നിസ്സയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതീതി സഉസ്സാഹഭാവതോ. അന്തരാമഗ്ഗേയേവ ച നേസം അരുണം ഉഗ്ഗച്ഛതീതി ധമ്മം സുത്വാ ആഗച്ഛന്താനം അരുണം ഉഗ്ഗച്ഛതി. അസ്സതിയാ ഗച്ഛതീതി അസ്സതിയാ അത്തനോ ചീവരം അപച്ചുദ്ധരിത്വാ ഥേരസ്സ ചീവരം അപച്ചുദ്ധരാപേത്വാ ഗച്ഛതി. ഏവം ഗതേ തസ്മിം പച്ഛാ ഥേരേന സരിത്വാ പടിപജ്ജിതബ്ബവിധിം ദസ്സേതി ‘‘അത്തനോ ചീവരം പച്ചുദ്ധരിത്വാ ദഹരസ്സ ചീവരം വിസ്സാസേന ഗഹേത്വാ ഠപേതബ്ബ’’ന്തി. ഗന്ത്വാ വത്തബ്ബോതി ആഗതകിച്ചം നിട്ഠപേത്വാ വിഹാരം ഗതേന പടിപജ്ജിതബ്ബവിധിം ദസ്സേതി. അനധിട്ഠിതചീവരതാ, അനത്ഥതകഥിനതാ, അലദ്ധസമ്മുതിതാ, രത്തിവിപ്പവാസോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി.

ഉദോസിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.