൧൦. രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൩൭-൫൩൯. രാജസിക്ഖാപദേ പന ‘‘അജ്ജണ്ഹോ’’തി പാഠേ ‘‘അജ്ജുണ്ഹോ’’തിപി പഠന്തി. ഭോഗോതി ഭുഞ്ജിതബ്ബോ. യം വുത്തം മാതികാട്ഠകഥായം ‘‘ഇമിനാ ചീവരചേതാപന്നേന ചീവരം ചേതാപേത്വാ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും ചീവരേന അച്ഛാദേഹീതി ഇദം ആഗമനസുദ്ധിം ദസ്സേതും വുത്തം. സചേ ഹി ‘ഇദം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേഹീ’തി പേസേയ്യ, ആഗമനസ്സ അസുദ്ധത്താ അകപ്പിയവത്ഥും ആരബ്ഭ ഭിക്ഖുനാ കപ്പിയകാരകോപി നിദ്ദിസിതബ്ബോ ന ഭവേയ്യാ’’തി, തത്ഥ ആഗമനസ്സ സുദ്ധിയാ വാ അസുദ്ധിയാ വാ വിസേസപ്പയോജനം ന ദിസ്സതി. സതിപി ഹി ആഗമനസ്സ അസുദ്ധഭാവേ ദൂതോ അത്തനോ കുസലതായ കപ്പിയവോഹാരേന വദതി, ‘‘കപ്പിയകാരകോ ന നിദ്ദിസിതബ്ബോ’’തി ഇദം നത്ഥി, ന ച ദൂതേന കപ്പിയവോഹാരവസേന വുത്തേ ദായകേന ഇദം കഥം പേസിതന്തി ഈദിസീ വിചാരണാ ഉപലബ്ഭതി, അവിചാരേത്വാ ച തം ന സക്കാ ജാനിതും, യദി പന ആഗമനസ്സ അസുദ്ധത്താ കപ്പിയകാരകോ നിദ്ദിസിതബ്ബോ ന ഭവേയ്യ, ചീവരാനം അത്ഥായ ദൂതസ്സ ഹത്ഥേ അകപ്പിയവത്ഥുസ്മിം പേസിതേ സബ്ബത്ഥ ദായകേന കഥം പേസിതന്തി പുച്ഛിത്വാവ കപ്പിയകാരകോ നിദ്ദിസിതബ്ബോ ഭവേയ്യ. തസ്മാ അസതിപി ആഗമനസുദ്ധിയം സചേ സോ ദൂതോ അത്തനോ കുസലതായ കപ്പിയവോഹാരവസേന വദതി, ദൂതസ്സേവ വചനം ഗഹേതബ്ബം. യദി ഹി ആഗമനസുദ്ധിയേവേത്ഥ പമാണം, മൂലസാമികേന കപ്പിയവോഹാരവസേന പേസിതസ്സ ദൂതസ്സ അകപ്പിയവോഹാരവസേന വദതോപി കപ്പിയകാരകോ നിദ്ദിസിതബ്ബോ ഭവേയ്യ, തസ്മാ സബ്ബത്ഥ ദൂതവചനമേവ പമാണന്തി ഗഹേതബ്ബം.

ഇമിനാ ചീവരചേതാപന്നേനാതിആദിനാ പന ഇമമത്ഥം ദസ്സേതി – കപ്പിയ വസേന ആഗതമ്പി ചീവരമൂലം ഈദിസേന ദൂതവചനേന അകപ്പിയം ഹോതി, തസ്മാ തം പടിക്ഖിപിതബ്ബന്തി. തേനേവാഹ – ‘‘തേന ഭിക്ഖുനാ സോ ദൂതോ ഏവമസ്സ വചനീയോ’’തിആദി. സുവണ്ണം, രജതം, കഹാപണോ, മാസകോതി ഇമാനി ഹി ചത്താരി നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥൂനി, മുത്താ, മണി, വേളുരിയോ, സങ്ഖോ, സിലാ, പവാളം, ലോഹിതങ്കോ, മസാരഗല്ലം, സത്ത ധഞ്ഞാനി, ദാസിദാസം, ഖേത്തം, വത്ഥു, പുപ്ഫാരാമഫലാരാമാദയോതി ഇമാനി ദുക്കടവത്ഥൂനി ച അത്തനോ വാ ചേതിയസങ്ഘഗണപുഗ്ഗലാനം വാ അത്ഥായ സമ്പടിച്ഛിതും ന വട്ടന്തി, തസ്മാ തം സാദിതും ന വട്ടതീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘ന ഖോ മയം, ആവുസോ, ചീവരചേതാപന്നം പടിഗ്ഗണ്ഹാമാ’’തി വുത്തം, ‘‘ചീവരഞ്ച ഖോ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമാ’’തി ഇദം പന അത്താനം ഉദ്ദിസ്സ ആഭതത്താ വത്തും വട്ടതി, തസ്മാ വുത്തം. ‘‘വേയ്യാവച്ചകരോ നിദ്ദിസിതബ്ബോ’’തി ഇദം ‘‘അത്ഥി പനായസ്മതോ കോചി വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി കപ്പിയവചനേന വുത്തത്താ അനുഞ്ഞാതം. സചേ പന ദൂതോ ‘‘കോ ഇമം ഗണ്ഹാതീ’’തി വാ ‘‘കസ്സ ദേമീ’’തി വാ വദതി, ന നിദ്ദിസിതബ്ബോ. ‘‘ആരാമികോ വാ ഉപാസകോ വാ’’തി ഇദം സാരുപ്പതായ വുത്തം, ഠപേത്വാ പന പഞ്ച സഹധമ്മികേ യോ കോചി കപ്പിയകാരകോ വട്ടതി. ‘‘ഏസോ ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖൂനം വേയ്യാവച്ചകരോ’’തി ഇദം ഭിക്ഖുസ്സ കപ്പിയവചനദസ്സനത്ഥം വുത്തം. ഏവമേവ ഹി വത്തബ്ബം, ‘‘ഏതസ്സ ദേഹീ’’തിആദി ന വത്തബ്ബം. സോ വാ ചേതാപേസ്സതി വാതി ഏത്ഥ ഏകോ വാ-സദ്ദോ പദപൂരണോ, ‘‘സഞ്ഞത്തോ സോ മയാ’’തിആദി പന ദൂതേന ഏവം ആരോചിതേയേവ തം ചോദേതും വട്ടതി, നേവാസ്സ ഹത്ഥേ ദത്വാ ഗതമത്തകാരണേനാതി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം.

ഏതാനി ഹി വചനാനി…പേ… ന വത്തബ്ബോതി ഏത്ഥ ‘‘ഏവം വദന്തോ പടിക്ഖിത്തസ്സ കതത്താ വത്തഭേദേ ദുക്കടം ആപജ്ജതി, ചോദനാ പന ഹോതിയേവാ’’തി മഹാഗണ്ഠിപദേ മജ്ഝിമഗണ്ഠിപദേ ച വുത്തം. ഉദ്ദിട്ഠചോദനാപരിച്ഛേദം ദസ്സേത്വാതി ‘‘ദുതിയമ്പി വത്തബ്ബോ’’തിആദിനാ ദസ്സേത്വാ. പുച്ഛിയമാനോതി ഏത്ഥ പുച്ഛിയമാനേനാതി അത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോതി ആഹ ‘‘കരണത്ഥേ പച്ചത്തവചന’’ന്തി. ആഗതകാരണം ഭഞ്ജതീതി ആഗതകാരണം വിനാസേതി.

ഏത്ഥ കേചി വദന്തി ‘‘ആഗതകാരണം നാമ ചീവരഗ്ഗഹണം, തം ഭഞ്ജതീതി വുത്തത്താ പുന തം ചീവരം യേന കേനചി ആകാരേന ഗഹേതും ന വട്ടതീ’’തി. കേചി പന ‘‘ആഗതകാരണം നാമ കായവാചാഹി ചോദനാ, തം ഭഞ്ജതീതി വുത്തത്താ പുന തം യേന കേനചി ആകാരേന ചോദേതും ന ലഭതി. സചേ സയമേവ ദേതി, മൂലസാമികോ വാ ദാപേതി, ഗഹേതും വട്ടതീ’’തി വദന്തി. അപരേ പന ‘‘ആഗതകാരണം നാമ ഠാനം, തം ഭഞ്ജതീതി വുത്തത്താ യഥാ ‘അത്ഥോ മേ, ആവുസോ, ചീവരേനാ’തി ഏകായ ചോദനായ ദ്വേ ഠാനാനി ഭഞ്ജതി, ഏവമിധാപി സചേ ആസനേ നിസീദതി, ഏകായ നിസജ്ജായ ദ്വേ ഠാനാനി ഭഞ്ജതി. ആമിസം ചേ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ഏകേന പടിഗ്ഗഹണേന ദ്വേ ഠാനാനി ഭഞ്ജതി. ധമ്മം ചേ ഭാസതി, ധമ്മദേസനാസിക്ഖാപദേ വുത്തപരിച്ഛേദായ ഏകായ വാചായ ദ്വേ ഠാനാനി ഭഞ്ജതീ’’തി വദന്തി. ഇമേസം പന സബ്ബേസമ്പി വാദം ‘‘അയുത്ത’’ന്തി പടിക്ഖിപിത്വാ തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു ഇദം വുത്തം ‘‘ആഗതകാരണം നാമ ഠാനമേവ, തസ്മാ ‘ന കത്തബ്ബ’ന്തി വാരിതസ്സ കതത്താ നിസജ്ജാദീസു കതേസു ഛസു ഠാനേസു ഏകം ഠാനം ഭഞ്ജതീ’’തി.

തത്ര തത്ര ഠാനേ തിട്ഠതീതി ഇദം ചോദകസ്സ ഠിതട്ഠാനതോ അപക്കമ്മ തത്ര തത്ര ഉദ്ദിസ്സ ഠാനംയേവ സന്ധായ വുത്തം. ‘‘സാമം വാ ഗന്തബ്ബം, ദൂതോ വാ പാഹേതബ്ബോ’’തി ഇദം സഭാവതോ ചോദേതും അനിച്ഛന്തേനപി കാതബ്ബമേവാതി വദന്തി. മുഖം വിവരിത്വാ സയമേവ കപ്പിയകാരകത്തം ഉപഗതോതി മുഖവേവടികകപ്പിയകാരകോ. അവിചാരേതുകാമതായാതി ഇമസ്മിം പക്ഖേ ‘‘നത്ഥമ്ഹാകം കപ്പിയകാരകോ’’തി ഇദം ‘‘താദിസം കരോന്തോ കപ്പിയകാരകോ നത്ഥീ’’തി ഇമിനാ അധിപ്പായേന വുത്തം.

‘‘മേണ്ഡകസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേന പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി വത്വാ ഇദാനി തം മേണ്ഡകസിക്ഖാപദം ദസ്സേന്തോ ‘‘വുത്തഞ്ഹേത’’ന്തിആദിമാഹ. ഇദമേവ ഹി ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധാ പസന്നാ’’തിആദിവചനം ഭേസജ്ജക്ഖന്ധകേ മേണ്ഡകവത്ഥുസ്മിം (മഹാവ. ൨൯൯) വുത്തത്താ ‘‘മേണ്ഡകസിക്ഖാപദ’’ന്തി വുത്തം. തത്ഥ ഹി മേണ്ഡകേന നാമ സേട്ഠിനാ –

‘‘സന്തി, ഭന്തേ, മഗ്ഗാ കന്താരാ അപ്പോദകാ അപ്പഭക്ഖാ, ന സുകരാ അപാഥേയ്യേന ഗന്തും, സാധു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഭിക്ഖൂനം പാഥേയ്യം അനുജാനാതൂ’’തി –

യാചിതേന ഭഗവതാ –

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പാഥേയ്യം പരിയേസിതും. തണ്ഡുലോ തണ്ഡുലത്ഥികേന, മുഗ്ഗോ മുഗ്ഗത്ഥികേന, മാസോ മാസത്ഥികേന, ലോണം ലോണത്ഥികേന, ഗുളോ ഗുളത്ഥികേന, തേലം തേലത്ഥികേന, സപ്പി സപ്പിത്ഥികേനാ’’തി –

വത്വാ ഇദം വുത്തം –

‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, മനുസ്സാ സദ്ധാ പസന്നാ, തേ കപ്പിയകാരകാനം ഹത്ഥേ ഹിരഞ്ഞം ഉപനിക്ഖിപന്തി ‘ഇമിനാ അയ്യസ്സ യം കപ്പിയം, തം ദേഥാ’തി. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യം തതോ കപ്പിയം, തം സാദിതും, ന ത്വേവാഹം ഭിക്ഖവേ കേനചി പരിയായേന ജാതരൂപരജതം സാദിതബ്ബം പരിയേസിതബ്ബന്തി വദാമീ’’തി.

ഹിരഞ്ഞം ഉപനിക്ഖിപന്തീതി ഏത്ഥാപി ഭിക്ഖുസ്സ ആരോചനം അത്ഥിയേവാതി ഗഹേതബ്ബം. അഞ്ഞഥാ അനിദ്ദിട്ഠകപ്പിയകാരകത്തം ഭജതീതി ന ചോദേതബ്ബോ സിയാ. യദി മൂലം സന്ധായ ചോദേതി, തം സാദിതമേവ സിയാതി ആഹ ‘‘മൂലം അസാദിയന്തേനാ’’തി.

‘‘അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതേസു വിയ പടിപജ്ജിതബ്ബന്തി ഇദം അത്തനാ ചോദനാഠാനഞ്ച ന കാതബ്ബന്തി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. അഞ്ഞം പന കപ്പിയകാരകം പേസേത്വാ ലോകചാരിത്തവസേന അനുയുഞ്ജിത്വാപി കപ്പിയവത്ഥും ആഹരാപേതും വട്ടതി അത്താനം ഉദ്ദിസ്സ നിക്ഖിത്തസ്സ അത്തനോ സന്തകത്താ’’തി കേചി വദന്തി, തം അട്ഠകഥായം ‘‘അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതേസു വിയ പടിപജ്ജിതബ്ബം. സചേ സയമേവ ചീവരം ആനേത്വാ ദേന്തി, ഗഹേതബ്ബം. നോ ചേ, കിഞ്ചി ന വത്തബ്ബാ’’തി ദള്ഹം കത്വാ വുത്തത്താ ന ഗഹേതബ്ബന്തി അമ്ഹാകം ഖന്തി. ന ഹി അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതം സയം അവിഞ്ഞാപേത്വാ അഞ്ഞേന വിഞ്ഞാപേതും വട്ടതി, ന ച യത്ഥ അഞ്ഞം പേസേത്വാ ആഹരാപേതും വട്ടതി, തത്ഥ സയം ഗന്ത്വാ ന ആഹരാപേതബ്ബന്തി സക്കാ വത്ഥും. യദി ചേത്ഥ അഞ്ഞേന ആഹരാപേതും വട്ടതി, ‘‘അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതേസു വിയ പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തിആദിവചനമേവ നിരത്ഥകം സിയാ. ‘‘ദൂതേനാ’’തി ഇമസ്സ ബ്യഭിചാരം ദസ്സേതി ‘‘സയം ആഹരിത്വാപീ’’തി. ദദന്തേസൂതി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. പിണ്ഡപാതാദീനം അത്ഥായാതി ഇമിനാ പന ‘‘ചീവരചേതാപന്ന’’ന്തി ഇമസ്സ ബ്യഭിചാരം ദസ്സേതി. ‘‘ഏസേവ നയോ’’തി വുത്തത്താ പിണ്ഡപാതാദീനം അത്ഥായ ദിന്നേപി ഠാനചോദനാദി സബ്ബം ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ കാതബ്ബം.

പടിഗ്ഗഹണേപി പരിഭോഗേപി ആപത്തീതി പടിഗ്ഗഹണേ പാചിത്തിയം, പരിഭോഗേ ദുക്കടം. സ്വേവ സാപത്തികോതി ദുക്കടാപത്തിം സന്ധായ വദതി. ഇദഞ്ച അട്ഠകഥാപമാണേനേവ ഗഹേതബ്ബം. ‘‘പരസ്സ നിദ്ദോസഭാവദസ്സനത്ഥം സ്വേവ സാപത്തികോ സദോസോതി വുത്തം ഹോതീ’’തിപി വദന്തി. ‘‘ചോദേതീതി വുത്തത്താ പന ആപത്തിയാ ചോദേതീതി കത്വാ സ്വേവ സാപത്തികോതി ഇദം ദുക്കടംയേവ സന്ധായ വത്തും യുത്ത’’ന്തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. പടിഗ്ഗഹണേപി പരിഭോഗേപി ആപത്തിയേവാതി ദുക്കടമേവ സന്ധായ വുത്തം. തളാകസ്സപി ഖേത്തസങ്ഗഹിതത്താ തസ്സ പടിഗ്ഗഹണേപി ആപത്തി വുത്താ. ചത്താരോ പച്ചയേ സങ്ഘോ പരിഭുഞ്ജതൂതി ദേതീതി ഏത്ഥ ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ചത്താരോ പച്ചയേ പരിഭുഞ്ചതു, തളാകം ദമ്മീ’’തി വാ ‘‘ചതുപച്ചയപരിഭോഗത്ഥം തളാകം ദമ്മീ’’തി വാ വദതി, വട്ടതിയേവ. ‘‘ഇതോ തളാകതോ ഉപ്പന്നേ ചത്താരോ പച്ചയേ ദമ്മീ’’തി വുത്തേ പന വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി.

അമ്ഹാകം ഏകം കപ്പിയകാരകം ഠപേഥാതി വുത്തേതി ഇദം ഈദിസംയേവ സന്ധായ വുത്തം. കപ്പിയക്കമേന സമ്പടിച്ഛിതേസു ഖേത്തതളാകാദീസു പന അവുത്തേപി കപ്പിയകാരകം ഠപേതും ലബ്ഭതിയേവ. യസ്മാ പരസന്തകം നാസേതും ഭിക്ഖൂനം ന വട്ടതി, തസ്മാ ‘‘ന സസ്സകാലേ’’തി വുത്തം. ‘‘ജനപദസ്സ സാമികോതി ഇമിനാവ യോ തം ജനപദം വിചാരേതി, തേനപി അച്ഛിന്ദിത്വാ ദിന്നം വട്ടതിയേവാ’’തി വദന്തി. ഉദകവാഹകന്തി ഉദകമാതികം. കപ്പിയവോഹാരേപീതി ഏത്ഥ ‘‘വിധാനം വക്ഖാമാ’’തി പാഠസേസോ. ഉദകവസേനാതി ഉദകപരിഭോഗത്ഥം. സുദ്ധചിത്താനന്തി കേവലം ഉദകപരിഭോഗത്ഥമേവാതി അധിപ്പായോ. അലജ്ജിനാ കാരാപിതേ വത്തബ്ബമേവ നത്ഥീതി ആഹ ‘‘ലജ്ജീഭിക്ഖുനാ’’തി. പകതിഭാഗോ നാമ ഇമസ്മിം രട്ഠേ ചതുഅമ്ബണമത്തം. അകട്ഠപുബ്ബം നവസസ്സം നാമ. അപരിച്ഛിന്നഭാഗേതി ‘‘ഏത്തകേ ഭൂമിഭാഗേ ഏത്തകോ ഭാഗോ ദാതബ്ബോ’’തി ഏവം അപരിച്ഛിന്നഭാഗേ.

രജ്ജുയാ വാ ദണ്ഡേന വാതി ഏത്ഥ ‘‘പാദേഹിപി മിനിതും ന വട്ടതീ’’തി വദന്തി. ഖലേ വാ ഠത്വാ രക്ഖതീതി ഏത്ഥ പന ഥേനേത്വാ ഗണ്ഹന്തേ ദിസ്വാ ‘‘മാ ഗണ്ഹഥാ’’തി നിവാരേന്തോ രക്ഖതി നാമ. സചേ പന അവിചാരേത്വാ കേവലം തുണ്ഹീഭൂതോവ രക്ഖണത്ഥായ ഓലോകേന്തോ തിട്ഠതി, വട്ടതി. സചേപി തസ്മിം തുണ്ഹീഭൂതേ ചോരികായ ഹരന്തി, ‘‘മയം ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ആരോചേസ്സാമാ’’തി ഏവം വത്തും വട്ടതീതി വദന്തി. നീഹരാപേതി പടിസാമേതീതി ഏത്ഥാപി ‘‘സചേ പരിയായേന വദതി, വട്ടതീ’’തി വദന്തി. അപുബ്ബസ്സ അനുപ്പാദിതത്താ അഞ്ഞേസം വട്ടതീതി ആഹ ‘‘തസ്സേവ തം അകപ്പിയ’’ന്തി.

നനു ച ദുബ്ബിചാരിതമത്തേന തസ്സേവ തം അകപ്പിയം, ന സബ്ബേസം രൂപിയസംവോഹാരേ ചതുത്ഥപത്തോ വിയ. വുത്തഞ്ഹി തത്ഥ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൫൮൯) ‘‘യോ പന രൂപിയം അസമ്പടിച്ഛിത്വാ ‘ഥേരസ്സ പത്തം കിണിത്വാ ദേഹീ’തി പഹിതകപ്പിയകാരകേന സദ്ധിം കമ്മാരകുലം ഗന്ത്വാ പത്തം ദിസ്വാ ‘ഇമേ കഹാപണേ ഗഹേത്വാ ഇമം ദേഹീ’തി കഹാപണേ ദാപേത്വാ ഗഹിതോ, അയം പത്തോ ഏതസ്സേവ ഭിക്ഖുനോ ന വട്ടതി ദുബ്ബിചാരിതത്താ, അഞ്ഞേസം പന വട്ടതി മൂലസ്സ അസമ്പടിച്ഛിതത്താ’’തി. തസ്മാ യം തേ ആഹരന്തി, സബ്ബേസം അകപ്പിയം. കസ്മാ? കഹാപണാനം വിചാരിതത്താതി ഇദം കസ്മാ വുത്തന്തി? ഏത്ഥ കേചി വദന്തി ‘‘കഹാപണേ സാദിയിത്വാ വിചാരിതം സന്ധായ ഏവം വുത്ത’’ന്തി. സങ്ഘികത്താ ച നിസ്സജ്ജിതും ന സക്കാ, തസ്മാ സബ്ബേസം ന കപ്പതീതി തേസം അധിപ്പായോ. കേചി പന ‘‘അസാദിയിത്വാപി കഹാപണാനം വിചാരിതത്താ രൂപിയസംവോഹാരോ കതോ ഹോതി, സങ്ഘികത്താ ച നിസ്സജ്ജിതും ന സക്കാ, തസ്മാ സബ്ബേസം ന കപ്പതീ’’തി വദന്തി. ഗണ്ഠിപദേസു പന തീസുപി ഇദം വുത്തം ‘‘ചതുത്ഥപത്തോ ഗിഹിസന്തകാനംയേവ കഹാപണാനം വിചാരിതത്താ അഞ്ഞേസം കപ്പതി, ഇധ പന സങ്ഘികാനം വിചാരിതത്താ സബ്ബേസം ന കപ്പതീ’’തി. സബ്ബേസമ്പി വാദോ തേന തേന പരിയായേന യുജ്ജതിയേവ.

ചതുസാലദ്വാരേതി ഭോജനസാലം സന്ധായ വുത്തം. പരിയായേന കഥിതത്താതി ‘‘ഗണ്ഹാ’’തി അവത്വാ ‘‘സീമാ ഗതാ’’തി പരിയായേന കഥിതത്താ. പകതിഭൂമികരണത്ഥം ‘‘ഹേട്ഠാ ഗഹിതം പംസു’’ന്തിആദി വുത്തം. ദാസം ദമ്മീതി ഏത്ഥ ‘‘മനുസ്സം ദമ്മീതി വുത്തേ വട്ടതീ’’തി വദന്തി. കുക്കുടസൂകരാ…പേ… വട്ടതീതി ഏത്ഥ കുക്കുടസൂകരേസു ദീയമാനേസു ‘‘ഇമേഹി അമ്ഹാകം അത്ഥോ നത്ഥി, സുഖം ജീവന്തു, അരഞ്ഞേ വിസ്സജ്ജേഥാ’’തി വത്തും വട്ടതി. ‘‘ഖേത്തവത്ഥുപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതീ’’തിആദിവചനതോ (ദീ. നി. ൧.൧൦, ൧൯൪) ഖേത്താദീനം പടിഗ്ഗഹണേ അയം സബ്ബോ വിനിച്ഛയോ വുത്തോ. കപ്പിയകാരകസ്സ ഭിക്ഖുനാ നിദ്ദിട്ഠഭാവോ, ദൂതേന അപ്പിതതാ, തതുത്തരി വായാമോ, തേന വായാമേന പടിലാഭോതി ഇമാനേത്ഥ ചത്താരി അങ്ഗാനി.

രാജസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതോ ചീവരവഗ്ഗോ പഠമോ.