൬. കുടികാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൪൨. ഛട്ഠേ ഏത്തകേനാതി ഏത്തകേന ദാരുആദിനാ. അപരിച്ഛിന്നപ്പമാണായോതി അപരിച്ഛിന്നദാരുആദിപ്പമാണായോ. മൂലച്ഛേജ്ജായ പുരിസം യാചിതും ന വട്ടതീതി പരസന്തകഭാവതോ മോചേത്വാ അത്തനോയേവ സന്തകം കത്വാ യാചിതും ന വട്ടതി. ഏവം മൂലച്ഛേജ്ജായ അഞ്ഞാതകഅപ്പവാരിതട്ഠാനതോ യാചന്തസ്സ അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിയാ ദുക്കടം. ദാസം അത്തനോ അത്ഥായ സാദിയന്തസ്സപി ദുക്കടമേവ ‘‘ദാസിദാസപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതീ’’തി (ദീ. നി. ൧.൧൦, ൧൯൪) വചനതോ. ഞാതകപവാരിതട്ഠാനതോ പന ദാസം മൂലച്ഛേജ്ജായ യാചന്തസ്സ സാദിയനവസേന ദുക്കടം. സകകമ്മം ന യാചിതബ്ബാതി പാണാതിപാതസിക്ഖാപദരക്ഖണത്ഥം വുത്തം. അനിയമേത്വാപി ന യാചിതബ്ബാതി മനുസ്സാനം അഞ്ഞഥാ ഗാഹസ്സപി സമ്ഭവതോ വുത്തം, സുദ്ധചിത്തേന പന ഹത്ഥകമ്മം യാചന്തസ്സ ആപത്തി നാമ നത്ഥി.

സബ്ബകപ്പിയഭാവദീപനത്ഥന്തി സബ്ബസോ കപ്പിയഭാവദീപനത്ഥം. മൂലം ദേഥാതി വത്തും വട്ടതീതി യസ്മാ മൂലം ദസ്സാമാതി തേഹി പഠമം വുത്തത്താ വിഞ്ഞത്തി ന ഹോതി, യസ്മാ ച മൂലന്തി ഭണിതം സാമഞ്ഞവചനതോ അകപ്പിയവചനം ന ഹോതി, തസ്മാ മൂലം ദേഥാതി വത്തും വട്ടതി. അനജ്ഝാവുത്ഥകന്തി അപരിഗ്ഗഹിതം. അകപ്പിയകഹാപണാദി ന ദാതബ്ബന്തി കിഞ്ചാപി അകപ്പിയകഹാപണാദിം അസാദിയന്തേന കപ്പിയവോഹാരതോ ദാതും വട്ടതി, തഥാപി സാരുപ്പം ന ഹോതി. മനുസ്സാ ച ഏതസ്സ സന്തകം കിഞ്ചി അത്ഥീതി വിഹേഠേതബ്ബം മഞ്ഞന്തീതി അകപ്പിയകഹാപണാദിദാനം പടിക്ഖിത്തം. തഥേവ പാചേത്വാതി ഹത്ഥകമ്മവസേനേവ പാചേത്വാ. ‘‘കിം, ഭന്തേ’’തി ഏത്തകേപി പുച്ഛിതേ യദത്ഥായ പവിട്ഠോ, തം കഥേതും വട്ടതി പുച്ഛിതപഞ്ഹത്താ.

വത്തന്തി ചാരിത്തം, ആപത്തി പന ന ഹോതീതി അധിപ്പായോ. കപ്പിയം കാരാപേത്വാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബാനീതി സാഖായ ലഗ്ഗരജസ്മിം പത്തേ പതിതേപി സാഖം ഛിന്ദിത്വാ ഖാദിതുകാമതായപി സതി സുഖപരിഭോഗത്ഥം വുത്തം. ‘‘നദിം വാ…പേ… ആഹരാ’’തി വത്ഥും വട്ടതീതി അപരിഗ്ഗഹിതത്താ വുത്തം. ഗേഹതോ…പേ… പരിഭുഞ്ജിതബ്ബന്തി പരിഗ്ഗഹിതഉദകത്താ വിഞ്ഞത്തിയാ ദുക്കടം ഹോതീതി അധിപ്പായോ. അലജ്ജീഹി…പേ… ന കാരേതബ്ബന്തി ഇദം ഉത്തരിഭങ്ഗാധികാരത്താ അജ്ഝോഹരണീയം സന്ധായ വുത്തം. ബാഹിരപരിഭോഗേസു പന അലജ്ജീഹിപി ഹത്ഥകമ്മം കാരേതും വട്ടതീതി.

ഗോണം പന…പേ… ആഹരാപേതും ന വട്ടതീതി അത്തനോ അത്ഥായ മൂലച്ഛേജ്ജവസേന ആഹരാപേതും ന വട്ടതി. ആഹരാപേന്തസ്സ ദുക്കടന്തി അഞ്ഞാതകവിഞ്ഞത്തിയാ ദുക്കടം. അത്തനോ അത്ഥായ സാദിയനേപി ദുക്കടമേവ ‘‘ഹത്ഥിഗവാസ്സവളവപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ ഹോതീ’’തി (ദീ. നി. ൧.൧൦, ൧൯൪) വുത്തത്താ. തേനേവാഹ ‘‘ഞാതകപവാരിതട്ഠാനതോപി മൂലച്ഛേജ്ജായ യാചിതും ന വട്ടതീ’’തി. രക്ഖിത്വാതി യഥാ ചോരാ ന ഹരന്തി, ഏവം രക്ഖിത്വാ. ജഗ്ഗിത്വാതി തിണദാനാദീഹി ജഗ്ഗിത്വാ. ന സമ്പടിച്ഛിതബ്ബന്തി അത്തനോ അത്ഥായ ഗോണേ സാദിയനസ്സ പടിക്ഖിത്തത്താ വുത്തം.

സകടം ദേഥാതി…പേ… വട്ടതീതി മൂലച്ഛേജ്ജവസേന സകടം ദേഥാതി വത്തും ന വട്ടതി. താവകാലികം വട്ടതീതി താവകാലികം കത്വാ സബ്ബത്ഥ യാചിതും വട്ടതി. വല്ലിആദീസു ച പരപരിഗ്ഗഹിതേസു ഏസേവ നയോതി യോജേതബ്ബം. ഗരുഭണ്ഡപ്പഹോനകേസുയേവ ച വല്ലിആദീസൂതി ഏത്ഥ ആദി-സദ്ദേന വേളുമുഞ്ജപബ്ബജതിണമത്തികാനം സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ. യം പന വത്ഥുവസേന അപ്പം ഹുത്വാ അഗ്ഘവസേന മഹന്തം ഹരിതാലഹിങ്ഗുലകാദി, തം ഗരുഭണ്ഡം അപ്പഹോന്തമ്പി യാചിതും ന വട്ടതീതി വദന്തി.

സാതി വിഞ്ഞത്തിം പരാമസതി. സാ ച ഇധ പരികഥാദിനാ യേന കേനചി അധിപ്പായവിഞ്ഞാപനം വിഞ്ഞത്തീതി ഗഹേതബ്ബാ. തേനാഹ ‘‘സബ്ബേന സബ്ബ’’ന്തി, സബ്ബപ്പകാരേനാതി അത്ഥോ. തേന ‘‘പരികഥാദിവസേനപി വിഞ്ഞാപനം ന വട്ടതീ’’തി ദീപേതി. പരികഥോഭാസനിമിത്തകമ്മമ്പി ഹി ചീവരപിണ്ഡപാതേസു ദ്വീസു പച്ചയേസു ന വട്ടതി. ഇദാനി സേനാസനപച്ചയേ അധിപ്പേതം വിഞ്ഞത്തിം പരികഥാദീഹി വിസേസേത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘ആഹര ദേഹീതി വിഞ്ഞത്തിമത്തമേവ ന വട്ടതീ’’തി ആഹ. പരികഥോഭാസനിമിത്തകമ്മാനി വട്ടന്തീതി ഏത്ഥ പരികഥാ നാമ പരിയായേന കഥനം ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ സേനാസനം സമ്ബാധന്തിആദിവചനം. ഓഭാസോ നാമ ഉജുകമേവ അകഥേത്വാ യഥാ അധിപ്പായോ വിഭൂതോ ഹോതി, ഏവം ഓഭാസനം, ഉപാസകാ, തുമ്ഹേ കുഹിം വസഥാതി? പാസാദേ, ഭന്തേതി. ഭിക്ഖൂനം പന, ഉപാസകാ, പാസാദോ ന വട്ടതീതിആദിവചനം. നിമിത്തകമ്മം നാമ പച്ചയേ ഉദ്ദിസ്സ യഥാ അധിപ്പായോ വിഞ്ഞായതി, ഏവം നിമിത്തകമ്മം, സേനാസനത്ഥം ഭൂമിപരികമ്മാദീനി കരോന്തസ്സ ‘‘കിം, ഭന്തേ, കരോസി, കോ കാരാപേതീ’’തി വുത്തേ ‘‘ന കോചീ’’തിആദിവചനം.

ഇദാനി ഗിലാനപച്ചയേ വിഞ്ഞത്തിആദികം സബ്ബമ്പി വട്ടതീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഗിലാനപച്ചയേ പനാ’’തിആദി. തഥാ ഉപ്പന്നം പന ഭേസജ്ജം രോഗേ വൂപസന്തേ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി, ന വട്ടതീതി? തത്ഥ വിനയധരാ ‘‘ഭഗവതാ രോഗസീസേന പരിഭോഗസ്സ ദ്വാരം ദിന്നം, തസ്മാ അരോഗകാലേപി പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി, ആപത്തി ന ഹോതീ’’തി വദന്തി. സുത്തന്തികാ പന ‘‘കിഞ്ചാപി ആപത്തി ന ഹോതി, ആജീവം പന കോപേതി, തസ്മാ സല്ലേഖപ്പടിപത്തിയം ഠിതസ്സ ന വട്ടതി, സല്ലേഖം കോപേതീ’’തി വദന്തി. ഉക്കമന്തീതി അപഗച്ഛന്തി.

൩൪൪. മണി കണ്ഠേ അസ്സാതി മണികണ്ഠോ, മണിനാ ഉപലക്ഖിതോ വാ കണ്ഠോ അസ്സാതി മണികണ്ഠോതി മജ്ഝപദലോപീസമാസോ ദട്ഠബ്ബോ. ദേവവണ്ണന്തി ദേവത്തഭാവം. പസന്നാകാരന്തി പസന്നേഹി കാതബ്ബകിച്ചം, കായവേയ്യാവച്ചസങ്ഖാതം ഉപട്ഠാനന്തി വുത്തം ഹോതി. മണിയാചനായ തസ്സ അനാഗമനേന അത്തനോ വഡ്ഢി ഹോതീതി വുത്തം ‘‘മണിനാ മേ അത്ഥോ’’തി, മന്തപദനീഹാരേന വാ തഥാ വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം.

൩൪൫. വത്തമാനസമീപേതി വത്തമാനസ്സ സമീപേ അതീതേ. ഏവം വത്തും ലബ്ഭതീതി ‘‘ആഗതോസീ’’തി വത്തബ്ബേ വത്തമാനസമീപത്താ ‘‘ആഗച്ഛസീ’’തി ഏവം വത്തമാനവോഹാരേന വത്തും ലബ്ഭതി. ലക്ഖണം പനേത്ഥ സദ്ദസത്ഥാനുസാരതോ വേദിതബ്ബം. സോ ഏവ നയോതി ‘‘ആഗതോമ്ഹീ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘ആഗച്ഛാമീ’’തി അയമ്പി വത്തമാനസമീപേ വത്തമാനവോഹാരോതി ദസ്സേതി.

൩൪൮-൩൪൯. യസ്മാ പന ന സക്കാ കേവലം യാചനായ കിഞ്ചി കാതും, തസ്മാ ‘‘സയം യാചിതകേഹി ഉപകരണേഹീ’’തി അധിപ്പായത്ഥോ വുത്തോ. ഉദ്ധംമുഖം ലിത്താ ഉല്ലിത്താ, അധോമുഖം ലിത്താ അവലിത്താ. യസ്മാ പന ഉദ്ധംമുഖം ലിമ്പന്താ യേഭുയ്യേന അന്തോ ലിമ്പന്തി, അധോമുഖം ലിമ്പന്താ ച ബഹി, തസ്മാ വുത്തം ‘‘ഉല്ലിത്താതി അന്തോലിത്താ, അവലിത്താതി ബഹിലിത്താ’’തി. തത്ഥ ഉല്ലിത്താ നാമ ഠപേത്വാ തുലാപിട്ഠസങ്ഘാതവാതപാനധൂമഛിദ്ദാദിഭേദം അലേപോകാസം അവസേസേ ലേപോകാസേ കുട്ടേഹി സദ്ധിം ഘടേത്വാ ഛദനസ്സ അന്തോ സുധായ വാ മത്തികായ വാ ലിത്താ. അവലിത്താ നാമ വുത്തനയേനേവ ഛദനസ്സ ബഹി ലിത്താ. ഉല്ലിത്താവലിത്താ നാമ തഥേവ ഛദനസ്സ അന്തോ ച ബഹി ച ലിത്താ.

ബ്യഞ്ജനം സമേതീതി ‘‘കാരയമാനേനാ’’തി ഹേതുകത്തുവസേന ഉദ്ദിട്ഠപദസ്സ ‘‘കാരാപേന്തേനാ’’തി ഹേതുകത്തുവസേനേവ നിദ്ദേസസ്സ കതത്താ ബ്യഞ്ജനം സമേതി. യദി ഏവം ‘‘കരോന്തോ വാ കാരാപേന്തോ വാ’’തി കസ്മാ തസ്സ പദഭാജനം വുത്തന്തി ആഹ ‘‘യസ്മാ പനാ’’തിആദി. ‘‘അത്തനാ വിപ്പകതം പരേഹി പരിയോസാപേതീ’’തിആദിവചനതോ ‘‘കരോന്തേനപി ഇധ വുത്തനയേനേവ പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. തത്ഥ ഇധ വുത്തനയേനേവാതി ഇമസ്മിം സിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ. ഉഭോപേതേതി കാരകകാരാപകാ. കാരയമാനേനാതി ഇമിനാവ പദേന സങ്ഗഹിതാതി കഥം സങ്ഗഹിതാ. ന ഹി കാരയമാനോ കരോന്തോ നാമ ഹോതി, ഏവം പനേത്ഥ അധിപ്പായോ വേദിതബ്ബോ – യസ്മാ കരോന്തേനപി കാരയമാനേനപി ഇധ വുത്തനയേനേവ പടിപജ്ജിതബ്ബം, തസ്മാ കാരയമാനേന ഏവം പടിപജ്ജിതബ്ബന്തി വുത്തേ പഗേവ കരോന്തേനാതി ഇദം അത്ഥതോ ആഗതമേവാതി ‘‘കാരയമാനേനാ’’തി ഭഗവതാ വുത്തം. തതോ ‘‘കാരയമാനേനാ’’തി വുത്തേ സാമത്ഥിയതോ ലബ്ഭമാനോപി അത്ഥോ തേനേവ സങ്ഗഹിതോ നാമ ഹോതീതി. ബ്യഞ്ജനം വിലോമിതം ഭവേയ്യാതി യസ്മാ ‘‘കാരയമാനേനാ’’തി ഇമസ്സ ‘‘കരോന്തേനാ’’തി ഇദം പരിയായവചനം ന ഹോതി, തസ്മാ കരോന്തേന വാ കാരാപേന്തേന വാതി പദത്ഥവസേന നിദ്ദേസേ കതേ ബ്യഞ്ജനം വിരുദ്ധം ഭവേയ്യാതി അധിപ്പായോ. അത്ഥമത്തമേവാതി പദത്ഥതോ സാമത്ഥിയതോ ച ലബ്ഭമാനം അത്ഥമത്തമേവ.

ഉദ്ദേസോതി ഉദ്ദിസിതബ്ബോ. അബ്ബോഹാരികന്തി അപ്പമാണം. ‘‘ആയാമതോ ച വിത്ഥാരതോ ചാ’’തി അവത്വാ വികപ്പത്ഥസ്സ വാ-സദ്ദസ്സ വുത്തത്താ ഏകതോഭാഗേന വഡ്ഢിതേപി ആപത്തിയേവാതി ദസ്സേന്തോ ‘‘യോ പനാ’’തിആദിമാഹ. തിഹത്ഥാതി വഡ്ഢകീഹത്ഥേന തിഹത്ഥാ. പമാണയുത്തോ മഞ്ചോതി പകതിവിദത്ഥിയാ നവവിദത്ഥിപ്പമാണോ മഞ്ചോ. പമാണികാ കാരേതബ്ബാതി ഉക്കട്ഠപ്പമാണം സന്ധായ വുത്തത്താ ഉക്കട്ഠപ്പമാണയുത്താവ കുടി അദേസിതവത്ഥുകാ ന വട്ടതി, പമാണതോ പന ഊനതരാ അദേസിതവത്ഥുകാപി വട്ടതീതി കസ്സചി സന്ദേഹോ സിയാതി തംനിവത്തനത്ഥം ‘‘പമാണതോ ഊനതരമ്പീ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ പമാണതോ ഊനതരന്തി പാളിയം വുത്തപ്പമാണതോ ഊനതരം. പച്ഛിമേന പമാണേന ചതുഹത്ഥതോ ഊനതരാ കുടി നാമ ന ഹോതീതി ചതുഹത്ഥതോ പട്ഠായ കുടിലക്ഖണപ്പത്തം കുടിം ദസ്സേതും ‘‘ചതുഹത്ഥം പഞ്ചഹത്ഥമ്പീ’’തി വുത്തം. കലലലേപോതി കേനചി സിലേസേന കതലേപോ, തമ്ബമത്തികാദികലലലേപോ വാ. അലേപോ ഏവാതി അബ്ബോഹാരികായേവാതി അധിപ്പായോ. പിട്ഠസങ്ഘാടോ ദ്വാരബാഹാ. ഓലോകേത്വാപീതി അപലോകേത്വാപി, അപലോകനകമ്മവസേനപി കാതും വട്ടതീതി അധിപ്പായോ.

൩൫൩. യഥാ സീഹാദീനം ഗോചരായ പക്കമന്താനം നിബദ്ധഗമനമഗ്ഗോ ന വട്ടതി, ഏവം ഹത്ഥീനമ്പി നിബദ്ധഗമനമഗ്ഗോ ന വട്ടതി. ഏതേസന്തി സീഹാദീനം. ചാരിഭൂമീതി ഗോചരഭൂമി. ന ഗഹിതാതി ന വാരിതാതി അധിപ്പായോ. ആരോഗ്യത്ഥായാതി നിരുപദ്ദവത്ഥായ. സേസാനീതി പുബ്ബണ്ണനിസ്സിതാദീനി. പുബ്ബണ്ണനിസ്സിതന്തി ഏത്ഥ പുബ്ബണ്ണവിരുഹനട്ഠാനം പുബ്ബണ്ണ-സദ്ദേന ഗഹിതം. തേനാഹ – ‘‘സത്തന്നം ധഞ്ഞാനം…പേ… ഠിത’’ന്തി. അഭിഹനന്തി ഏത്ഥാതി അബ്ഭാഘാതം. ‘‘വേരിഘര’’ന്തി വുത്തമേവത്ഥം വിഭാവേതും ‘‘ചോരാനം മാരണത്ഥായ കത’’ന്തി വുത്തം. ധമ്മഗന്ധികാതി ഹത്ഥപാദാദിഛിന്ദനഗന്ധികാ.

ആവിജ്ജിതും ന സക്കാ ഹോതീതി ഛിന്ദതടാദിസമ്ഭവതോ ന സക്കാ ഹോതി ആവിജ്ജിതും. പാചിനന്തി കുടിവത്ഥുസാമന്താ ചിനിതബ്ബഅധിട്ഠാനം. കിഞ്ചാപി ഇധ പുബ്ബപയോഗസഹപയോഗാനം അദിന്നാദാനേ വിയ വിസേസോ നത്ഥി, തഥാപി തേസം വിഭാഗേന ദസ്സനം ഛിന്ദിത്വാ പുന കാതബ്ബാതി ഏത്ഥ കുടിയാ ഭേദനപരിച്ഛേദദസ്സനത്ഥം കതം. തദത്ഥായാതി തച്ഛനത്ഥായ. ഏവം കതന്തി അദേസിതവത്ഥും പമാണാതിക്കന്തം വാ കതം. ദാരുനാ കതം കുട്ടം ഏത്ഥാതി ദാരുകുട്ടികാ, കുടി. സിലാകുട്ടികന്തിആദീസുപി ഏസേവ നയോ. പണ്ണസാലന്തി ബഹി പണ്ണേഹി ഛാദേതബ്ബം ഉല്ലിത്താവലിത്തം കുടിമേവ വദതി. തേനേവാഹ ‘‘സഭിത്തിച്ഛദനം ലിമ്പിസ്സാമീ’’തി.

അന്തോലേപേനേവ നിട്ഠാപേതുകാമം സന്ധായ ‘‘അന്തോലേപേ വാ’’തിആദി വുത്തം. ബഹിലേപേ വാതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. തസ്മിം ദ്വാരബദ്ധേ വാ വാതപാനേ വാ ഠപിതേതി യോജേതബ്ബം. തസ്സോകാസന്തി തസ്സ ദ്വാരബദ്ധസ്സ വാ വാതപാനസ്സ വാ ഓകാസം. പുന വഡ്ഢേത്വാ വാതി പുബ്ബേവ ഠപിതോകാസം ഖുദ്ദകം ചേ, ഭേദനേന പുന വഡ്ഢേത്വാ. ലേപോ ന ഘടിയതീതി പുബ്ബേ ദിന്നലേപോ ദ്വാരബദ്ധേന വാ വാതപാനേന വാ സദ്ധിം ന ഘടിയതി, ഏകാബദ്ധം ഹുത്വാ ന തിട്ഠതീതി വുത്തം ഹോതി. തന്തി ദ്വാരബദ്ധം വാ വാതപാനം വാ. പഠമമേവ സങ്ഘാദിസേസോതി ലേപകിച്ചസ്സ നിട്ഠിതത്താ ദ്വാരബദ്ധം വാ വാതപാനം വാ ഠപനതോ പുബ്ബേയേവ സങ്ഘാദിസേസോ. അട്ഠങ്ഗുലമത്തേന അപ്പത്തച്ഛദനം കത്വാതി ഏത്ഥ ഏവം മേ ആപത്തി ന സിയാതി ഭിത്തിയം വാ ഛദനേ വാ ഏകങ്ഗുലമത്തമ്പി ഓകാസം ലേപേന അഘടേത്വാ ഠപേതി, വട്ടതീതി വദന്തി. മത്തികാകുട്ടമേവ മത്തികാലേപസങ്ഖ്യം ഗച്ഛതീതി ആഹ – ‘‘സചേ മത്തികായ കുട്ടം കരോതി, ഛദനലേപേന സദ്ധിം ഘടനേ ആപത്തീ’’തി. ഉഭിന്നം അനാപത്തീതി പുരിമസ്സ ലേപസ്സ അഘടിതത്താ ദുതിയസ്സ അത്തുദ്ദേസികതാസമ്ഭവതോ ഉഭിന്നം അനാപത്തി, തസ്മാ വിനാപി വത്തസീസേന തേന അനാണത്തോ തസ്സ കരോമീതി കരോതി, ഉഭിന്നം അനാപത്തിയേവ. സചേ തേന ആണത്തോ കരോതി, മൂലട്ഠസ്സേവ ആപത്തി.

൩൫൪. ഛത്തിംസ ചതുക്കാനി നാമ ‘‘ഭിക്ഖു കുടിം കരോതീ’’തിആദിമ്ഹി പഠമവാരേ അദേസിതവത്ഥുകചതുക്കം ദേസിതവത്ഥുകചതുക്കം പമാണാതിക്കന്തചതുക്കം പമാണികചതുക്കം അദേസിതവത്ഥുകപ്പമാണാതിക്കന്തചതുക്കം ദേസിതവത്ഥുകപ്പമാണികചതുക്കന്തി ഛ ചതുക്കാനി, ഏവം സമാദിസതിവാരാദീസുപി പഞ്ചസൂതി ഛത്തിംസ. ആപത്തിഭേദദസ്സനത്ഥം വുത്താനീതി ‘‘സാരമ്ഭേ ചേ ഭിക്ഖു വത്ഥുസ്മിം അപരിക്കമനേ’’തി അവിസേസേന മാതികായ വുത്തത്താ സാരമ്ഭഅപരിക്കമനേസുപി സങ്ഘാദിസേസോവ സിയാതി മിച്ഛാഗാഹനിവത്തനത്ഥം സാരമ്ഭേ അപരിക്കമനേ ച ദുക്കടം, അദേസിതവത്ഥുകതായ പമാണാതിക്കന്തതായ ച സങ്ഘാദിസേസോതി ഏവം ആപത്തിഭേദദസ്സനത്ഥം വുത്താനി.

൩൫൫-൩൬൧. ‘‘ദ്വീഹി സങ്ഘാദിസേസേഹീ’’തി വത്തബ്ബേ വിഭത്തിബ്യത്തയേന ച വചനബ്യത്തയേന ച ദ്വിന്നം സങ്ഘാദിസേസേനാതി വുത്തന്തി ആഹ ‘‘ദ്വീഹി സങ്ഘാദിസേസേഹി…പേ… അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ’’തി. ‘‘അഞ്ഞസ്സ വാ ദാതബ്ബാ’’തി വുത്തത്താ വിപ്പകതം കുടിം ലഭിത്വാ അത്തനോ അത്ഥായ കരോന്തസ്സപി ആദിതോ പട്ഠായ അകതത്താ അനാപത്തിയേവാതി വദന്തി. അപചിനിതബ്ബാതി വിദ്ധംസേതബ്ബാ. ഭൂമിസമം കത്വാതി കുടിവത്ഥുസമം കത്വാ.

൩൬൪. ന ഹേത്ഥ ലേപോ ഘടിയതീതി ഛദനലേപസ്സ അഭാവതോ വുത്തം, വിസുംയേവ അനുഞ്ഞാതത്താ പന സചേപി ലേണസ്സ അന്തോ ഉപരിഭാഗേ ചിത്തകമ്മാദികരണത്ഥം ലേപം ദേന്തി, വട്ടതിയേവ. ലേപദാനവസേന അകതാ ഇട്ഠകാദിഗുഹാ ഗുഹാ നാമാതി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. തിണേഹി വാ പണ്ണേഹി വാ ഛാദിതകുടികാവ വുത്താതി ‘‘കുക്കുടച്ഛികഗേഹം വട്ടതീ’’തി വത്വാ ‘‘ഛദനം ദണ്ഡകേഹീ’’തിആദിനാ പുന തം ദസ്സേന്തേഹി തിണപണ്ണച്ഛദനാ കുടികാവ വുത്താ. ഛദനം ദണ്ഡകേഹി ജാലബന്ധം കത്വാതി ഛദനം ദീഘതോ തിരിയതോ ച ഠപിതദണ്ഡകേഹി ജാലം വിയ ബന്ധിത്വാ. ഓഗുമ്ഫേത്വാതി തിണാദിം വിദ്ധംസേത്വാ. ഭിത്തിലേപേന സദ്ധിം ലേപേ ഘടിതേതി ഏത്ഥ ഉല്ലിത്താവലിത്തഭാവസ്സ ഛദനം സന്ധായ വുത്തത്താ സചേപി ഭിത്തിലേപേന അനത്ഥികോ ഹോതി, ഛദനലേപേ സമന്തതോ ഭിത്തിയാ അപ്പമത്തകേനപി ഘടിതേ ഭിത്തിലേപേന വിനാപി ആപത്തിയേവാതി വദന്തി. ഉപചികാമോചനത്ഥമേവ ഹേട്ഠാ പാസാണകുട്ടം കത്വാ തം അലിമ്പിത്വാ ഉപരി ലിമ്പതി, ലേപോ ന ഘടിയതി നാമ, അനാപത്തിയേവാതി ഇമിനാ അട്ഠകഥാവചനേന തം ന സമേതി. തത്ഥ കേചി വദന്തി ‘‘ഭിത്തിം അലിമ്പിതുകാമതായ അഭാവതോ ഛദനലേപേ പാസാണകുട്ടേന സദ്ധിം ഘടിതേപി തത്ഥ അനാപത്തി വുത്താ’’തി, തമ്പി ന യുത്തം. ‘‘ഉപചികാമോചനത്ഥമേവാ’’തി ഹി വുത്തത്താ പാസാണകുട്ടേ പുന ലിമ്പിതുകാമതായ അഭാവോയേവ വിഞ്ഞായതി, തേനേവ ‘‘തം അലിമ്പിത്വാ’’തി വുത്തം. തസ്മാ ‘‘ഉല്ലിത്താദിഭാവോ…പേ… ഛദനമേവ സന്ധായ വുത്തോ’’തി ഇദം സതിപി ഭിത്തിലേപേ ഛദനലേപേന വിനാ ആപത്തി ന ഹോതീതി ഛദനലേപസ്സ പധാനഭാവദസ്സനത്ഥം വുത്തം, ന പന ഭിത്തിലേപേന വിനാപി ആപത്തി ഹോതീതി ദസ്സനത്ഥന്തി വദന്തി, ഇദമേവ ചേത്ഥ യുത്തതരന്തി അമ്ഹാകം ഖന്തി. ഏത്ഥാതി തിണകുടികായ.

ഏത്ഥ ച തിണകുടികായ ഏവ സബ്ബഥാ അനാപത്തിഭാവസ്സ ദസ്സനം പരിവാരപാളിം ആനേത്വാ തിണകുടികായ സാരമ്ഭാദിപച്ചയാപി അനാപത്തിഭാവോ സുഖേന സക്കാ സാധേതുന്തി കതം. തിണകുടികായ ച സബ്ബഥാ അനാപത്തിഭാവേ സാധിതേ തേനേവ നയേന ലേണഗുഹാദീസുപി സാരമ്ഭാദിപച്ചയാപി അനാപത്തിഭാവോ സക്കാ വിഞ്ഞാതുന്തി. തേനേവ ‘‘യം പനാ’’തിആദി വുത്തം. തഥാ ഹി തിണകുടികായ സാരമ്ഭാദിപച്ചയാപി അനാപത്തിഭാവേ സാധിതേ തേനേവ നയേന അഞ്ഞസ്സത്ഥായ കരോന്തസ്സപി സാരമ്ഭാദിപച്ചയാപി അനാപത്തിഭാവോ അത്ഥതോ ദസ്സിതോയേവ ഹോതി. ഏവഞ്ച സതി ഭിക്ഖു സമാദിസിത്വാ പക്കമതി ‘‘കുടിം മേ കരോഥാ’’തി, സമാദിസതി ച ദേസിതവത്ഥുകാ ച ഹോതു അനാരമ്ഭാ ച സപരിക്കമനാ ചാതി, തസ്സ കുടിം കരോന്തി അദേസിതവത്ഥുകം സാരമ്ഭം അപരിക്കമനം. ‘‘ആപത്തി കാരുകാനം തിണ്ണം ദുക്കടാന’’ന്തി പാളിയം അഞ്ഞസ്സത്ഥായ കരോന്തസ്സപി സാരമ്ഭാദിപച്ചയാപി ദുക്കടം കസ്മാ വുത്തന്തി ഇമം ചോദനം മനസി നിധായ ‘‘യം പന…പേ… അകരണപച്ചയാ വുത്ത’’ന്തി ഇദം വുത്തം. അയഞ്ഹേത്ഥ അധിപ്പായോ – അഞ്ഞസ്സത്ഥായ കരോന്തസ്സപി സാരമ്ഭാദിപച്ചയാപി അനാപത്തിയേവ. ‘‘ആപത്തി കാരുകാനം തിണ്ണം ദുക്കടാന’’ന്തി ഇദം പന അഞ്ഞസ്സത്ഥായ കരോന്തസ്സ ന സാരമ്ഭാദിപച്ചയാ ആപത്തിദസ്സനത്ഥം വുത്തം, കിഞ്ചരഹി യഥാസമാദിട്ഠായ അകരണപച്ചയാ ആപത്തിദസ്സനത്ഥന്തി. യസ്മാ ബഹൂസു പോത്ഥകേസു സതസോധിതസമ്മതേ ച പുരാണപോത്ഥകേ അയമേവ പാഠക്കമോ ദിസ്സതി, തസ്മാ യഥാദിട്ഠപാഠാനുക്കമേനേവേത്ഥ അത്ഥോ പകാസിതോ. കത്ഥചി പോത്ഥകേ പന ‘‘കുടിലക്ഖണപ്പത്തമ്പി കുടിം…പേ… അനാപത്തീ’’തി ഇമസ്സാനന്തരം ‘‘യം പനാ’’തിആദിപാഠം ലിഖന്തി, ഏവഞ്ച സതി തത്ഥ അധിപ്പായോ പാകടോയേവ. അനാപത്തീതി വത്വാതി ഉപോസഥാഗാരഞ്ച ഭവിസ്സതി, അഹഞ്ച വസിസ്സാമീതിആദീസു വാസാഗാരത്ഥായ ഏവ അനിയമിതത്താ അനാപത്തീതി വത്വാ.

പമാണാതിക്കന്തകുടികരണലക്ഖണാ കിരിയായേവ, അദേസിതവത്ഥുമൂലികായപി ആപത്തിയാ അങ്ഗം ഹോതി പമാണാതിക്കന്തമൂലികായപി, തദുഭയം ഏകതോ കത്വാ ‘‘കിരിയാകിരിയതോ’’തി വുത്തം. വത്ഥും അദേസാപേത്വാ പമാണയുത്തം കുടിം കരോന്തസ്സപി വത്ഥും ദേസാപേത്വാ അകിരിയായ കുടികരണകിരിയായ ച സമുട്ഠാനതോ കിരിയാകിരിയതോവ സമുട്ഠാതീതി വേദിതബ്ബം. അചിത്തകന്തി പണ്ണത്തിഅജാനനചിത്തേന അചിത്തകം. ഉല്ലിത്താദീനം അഞ്ഞതരതാ, ഹേട്ഠിമപ്പമാണസമ്ഭവോ, അദേസിതവത്ഥുതാ, പമാണാതിക്കന്തതാ, അത്തുദ്ദേസികതാ, വാസാഗാരതാ, ലേപഘട്ടനാതി ഇമാനേത്ഥ ഛ വാ സത്ത വാ അങ്ഗാനി.

കുടികാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.