൪. പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൦൮-൧൧൦. ചതുത്ഥേ ഹിമവസ്സേനാതി ഹിമമേവ വുത്തം. അപഞ്ഞാതേതി അപ്പതീതേ, അപ്പസിദ്ധേതി അത്ഥോ. ‘‘മണ്ഡപേ വാ രുക്ഖമൂലേ വാതി വചനതോ വിവടങ്ഗണേപി നിക്ഖിപിതും വട്ടതീ’’തി തീസുപി ഗണ്ഠിപദേസു വുത്തം. ഗോചരപ്പസുതാതി ഗോചരട്ഠാനം പടിപന്നാ. ‘‘അട്ഠ മാസേ’’തി ഇമിനാ വസ്സാനം ചാതുമാസം ചേപി ദേവോ ന വസ്സതി, പടിക്ഖിത്തമേവാതി ആഹ ‘‘അട്ഠ മാസേതി വചനതോ…പേ… നിക്ഖിപിതും ന വട്ടതിയേവാ’’തി. തത്ഥ ചത്താരോ മാസേതി വസ്സാനസ്സ ചത്താരോ മാസേ. അവസ്സികസങ്കേതേതി ഇമിനാ അനുഞ്ഞാതേപി അട്ഠ മാസേ യത്ഥ ഹേമന്തേ ദേവോ വസ്സതി, തത്ഥ അപരേപി ചത്താരോ മാസാ പടിക്ഖിത്താതി ആഹ ‘‘അവസ്സികസങ്കേതേതി വചനതോ’’തിആദി. ഇമിനാ ഇമം ദീപേതി ‘‘യസ്മിം ദേസേ ഹേമന്തേ ദേവോ വസ്സതി, തത്ഥ അട്ഠ മാസേ പടിക്ഖിപിത്വാ ചത്താരോ മാസാ അനുഞ്ഞാതാ. യത്ഥ പന വസ്സാനേയേവ വസ്സതി, തത്ഥ ചത്താരോ മാസേ പടിക്ഖിപിത്വാ അട്ഠ മാസാ അനുഞ്ഞാതാ’’തി.

ഇമിനാവ നയേന മജ്ഝിമപദേസേ യത്ഥ ഹേമന്തേ ഹിമവസ്സം വസ്സതി, തത്ഥാപി അട്ഠേവ മാസാ പടിക്ഖിത്താതി വേദിതബ്ബാ. തസ്മാ വസ്സാനകാലേ പകതിഅജ്ഝോകാസേ ഓവസ്സകമണ്ഡപേ രുക്ഖമൂലേ ച സന്ഥരിതും ന വട്ടതി, ഹേമന്തകാലേ പകതിഅജ്ഝോകാസേ ഓവസ്സകമണ്ഡപാദീസുപി വട്ടതി. തഞ്ച ഖോ യത്ഥ ഹിമവസ്സേന സേനാസനം ന തേമതി, ഗിമ്ഹകാലേപി പകതിഅജ്ഝോകാസാദീസു വട്ടതിയേവ, തഞ്ച ഖോ അകാലമേഘാദസ്സനേ, കാകാദീനം നിബദ്ധവാസരുക്ഖമൂലേ പന കദാചിപി ന വട്ടതീതി ഏവമേത്ഥ വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ.

ഇമഞ്ച പന അത്ഥവിസേസം ഗഹേത്വാ ഭഗവതാ പഠമമേവ സിക്ഖാപദം പഞ്ഞത്തന്തി വിസും അനുപഞ്ഞത്തി ന വുത്താ. തേനേവ ഹി മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) വുത്തം ‘‘ഇതി യത്ഥ ച യദാ ച സന്ഥരിതും ന വട്ടതി, തം സബ്ബമിധ അജ്ഝോകാസസങ്ഖമേവ ഗത’’ന്തി. അഥ വാ അവിസേസേന അജ്ഝോകാസേ സന്ഥരണസന്ഥരാപനാനി പടിക്ഖിപിത്വാ ‘‘ഈദിസേ കാലേ ഈദിസേ ച പദേസേ ഠപേഥാ’’തി അനുജാനനമത്തേനേവ അലന്തി ന സിക്ഖാപദേ വിസും അനുപഞ്ഞത്തി ഉദ്ധടാതി വേദിതബ്ബാ. പരിവാരേ (പരി. ൬൫-൬൭) പന ഇമസ്സേവ സിക്ഖാപദസ്സ അനുരൂപവസേന പഞ്ഞത്തത്താ ‘‘ഏകാ അനുപഞ്ഞത്തീ’’തി വുത്തം.

നവവായിമോ സീഘം ന നസ്സതീതി ആഹ ‘‘നവവായിമോ വാ’’തി. ഓനദ്ധകോതി ചമ്മേന ഓനദ്ധോ. ഉക്കട്ഠഅബ്ഭോകാസികോതി ഇദം തസ്സ പരിവിതക്കദസ്സനമത്തം, ഉക്കട്ഠഅബ്ഭോകാസികസ്സ പന ചീവരകുടി ന വട്ടതീതി നത്ഥി. കായാനുഗതികത്താതി ഭിക്ഖുനോ തത്ഥേവ സന്നിഹിതഭാവം സന്ധായ വുത്തം. ഇമിനാ ച തസ്മിംയേവ കാലേ അനാപത്തി വുത്താ, ചീവരകുടിതോ നിക്ഖമിത്വാ പന അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛന്തസ്സ പിണ്ഡായ പവിസന്തസ്സപി ആപത്തിയേവ. ‘‘യസ്മാ പന ദായകേഹി ദാനകാലേയേവ സഹസ്സഗ്ഘനകമ്പി കമ്ബലം ‘പാദപുഞ്ഛനിം കത്വാ പരിഭുഞ്ജഥാ’തി ദിന്നം തഥേവ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി, തസ്മാ ‘ഇമം മഞ്ചപീഠാദിസേനാസനം അബ്ഭോകാസേപി യഥാസുഖം പരിഭുഞ്ജഥാ’തി ദായകേഹി ദിന്നം ചേ, സബ്ബസ്മിമ്പി കാലേ അബ്ഭോകാസേ നിക്ഖിപിതും വട്ടതീ’’തി വദന്തി. പേസേത്വാ ഗന്തബ്ബന്തി ഏത്ഥ ‘‘യോ ഭിക്ഖു ഇമം ഠാനം ആഗന്ത്വാ വസതി, തസ്സ ദേഥാ’’തി വത്വാ പേസേതബ്ബം.

വലാഹകാനം അനുട്ഠിതഭാവം സല്ലക്ഖേത്വാതി ഇമിനാ ച ഗിമ്ഹാനേപി മേഘേ ഉട്ഠിതേ മഞ്ചപീഠാദിം യംകിഞ്ചി സേനാസനം അജ്ഝോകാസേ നിക്ഖിപിതും ന വട്ടതീതി ദീപിതന്തി വേദിതബ്ബം. ‘‘പാദട്ഠാനാഭിമുഖാതി നിസീദന്താനം പാദപതനട്ഠാനാഭിമുഖ’’ന്തി കേചി. ‘‘സമ്മജ്ജന്തസ്സ പാദട്ഠാനാഭിമുഖ’’ന്തി അപരേ. ‘‘ബഹി വാലുകായ അഗമനനിമിത്തം പാദട്ഠാനാഭിമുഖാ വാലികാ ഹരിതബ്ബാതി വുത്ത’’ന്തി ഏകേ. കചവരം ഹത്ഥേഹി ഗഹേത്വാ ബഹി ഛട്ടേതബ്ബന്തി ഇമിനാ കചവരം ഛഡ്ഡേസ്സാമീതി വാലികാ ന ഛഡ്ഡേതബ്ബാതി ദീപേതി.

൧൧൧. അന്തോ സംവേഠേത്വാ ബദ്ധന്തി ഏരകപത്താദീഹി വേണിം കത്വാ തായ വേണിയാ ഉഭോസു പസ്സേസു വിത്ഥതട്ഠാനേസു ബഹും വേഠേത്വാ തതോ പട്ഠായ യാവ മജ്ഝട്ഠാനം, താവ അന്തോ ആകഡ്ഢനവസേന വേഠേത്വാ മജ്ഝേ സങ്ഖിപിത്വാ തിരിയം തത്ഥ തത്ഥ ബന്ധിത്വാ കതം. കപ്പം ലഭിത്വാതി ഗച്ഛാതി വുത്തവചനേന കപ്പം ലഭിത്വാ. ഥേരസ്സ ഹി ആണത്തിയാ ഗച്ഛന്തസ്സ അനാപത്തി. പുരിമനയേനേവാതി ‘‘നിസീദിത്വാ സയം ഗച്ഛന്തോ’’തിആദിനാ പുബ്ബേ വുത്തനയേനേവ. അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛതീതി തം മഗ്ഗം അതിക്കമിത്വാ അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛതി. ലേഡ്ഡുപാതുപചാരതോ ബഹി ഠിതത്താ ‘‘പാദുദ്ധാരേന കാരേതബ്ബോ’’തി വുത്തം, അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛന്തസ്സ പഠമപാദുദ്ധാരേ ദുക്കടം, ദുതിയപാദുദ്ധാരേ പാചിത്തിയന്തി അത്ഥോ. പാകതികം അകത്വാതി അപ്പടിസാമേത്വാ. അന്തരസന്നിപാതേതി അന്തരന്തരാ സന്നിപാതേ.

ആവാസികാനംയേവ പലിബോധോതി ഏത്ഥ ആഗന്തുകേഹി ആഗന്ത്വാ കിഞ്ചി അവത്വാ തത്ഥ നിസിന്നേപി ആവാസികാനംയേവ പലിബോധോതി അധിപ്പായോ. മഹാപച്ചരിവാദേ പന ‘‘അഞ്ഞേസു ആഗന്ത്വാ നിസിന്നേസൂ’’തി ഇദം അമ്ഹാകന്തി വത്വാ വാ അവത്വാ വാ നിസിന്നേസൂതി അധിപ്പായോ. മഹാഅട്ഠകഥാവാദേ ‘‘ആപത്തീ’’തി പാചിത്തിയമേവ വുത്തം. മഹാപച്ചരിയം പന സന്ഥരണസന്ഥരാപനേ സതി പാചിത്തിയേന ഭവിതബ്ബന്തി അനാണത്തിയാ പഞ്ഞത്തത്താ ദുക്കടം വുത്തം. ‘‘ഇദം ഉസ്സാരകസ്സ, ഇദം ധമ്മകഥികസ്സാ’’തി വിസും പഞ്ഞത്തത്താ അനാണത്തിയാ പഞ്ഞത്തേപി പാചിത്തിയേനേവ ഭവിതബ്ബന്തി അധിപ്പായേന ‘‘തസ്മിം ആഗന്ത്വാ നിസിന്നേ തസ്സ പലിബോധോ’’തി വുത്തം. കേചി പന വദന്തി ‘‘അനാണത്തിയാ പഞ്ഞത്തേപി ധമ്മകഥികസ്സ അനുട്ഠാപനീയത്താ പാചിത്തിയേന ഭവിതബ്ബം, ആഗന്തുകസ്സ പന പച്ഛാ ആഗതേഹി വുഡ്ഢതരേഹി ഉട്ഠാപേതബ്ബത്താ ദുക്കടം വുത്ത’’ന്തി.

൧൧൨. ഭൂമിയം അത്ഥരിതബ്ബാതി ചിമിലികായ സതി തസ്സാ ഉപരി, അസതി സുദ്ധഭൂമിയം അത്ഥരിതബ്ബാ. സീഹചമ്മാദീനം പരിഹരണേയേവ പടിക്ഖേപോ വേദിതബ്ബോതി ഇമിനാ –

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, മഹാചമ്മാനി ധാരേതബ്ബാനി സീഹചമ്മം ബ്യഗ്ഘചമ്മം ദീപിചമ്മം, യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൨൫൫) –

ഏവം വുത്തായ ഖന്ധകപാളിയാ അധിപ്പായം വിഭാവേതി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ‘‘അന്തോപി മഞ്ചേ പഞ്ഞത്താനി ഹോന്തി, ബഹിപി മഞ്ചേ പഞ്ഞത്താനി ഹോന്തീ’’തി ഇമസ്മിം വത്ഥുസ്മിം സിക്ഖാപദസ്സ പഞ്ഞത്തത്താ മഞ്ചപീഠേസു അത്ഥരിത്വാ പരിഭോഗോയേവ പടിക്ഖിത്തോ, ഭൂമത്ഥരണവസേന പരിഭോഗോ പന അപ്പടിക്ഖിത്തോതി. യദി ഏവം ‘‘പരിഹരണേയേവ പടിക്ഖേപോ’’തി ഇദം കസ്മാ വുത്തന്തി? യഥാ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബം പാസാദപരിഭോഗ’’ന്തി (ചൂളവ. ൩൨൦) വചനതോ പുഗ്ഗലികേപി സേനാസനേ സേനാസനപരിഭോഗവസേന നിയമിതം സുവണ്ണഘടാദികം പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടമാനമ്പി കേവലം അത്തനോ സന്തകം കത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും ന വട്ടതി, ഏവമിദം ഭൂമത്ഥരണവസേന പരിഭുഞ്ജിയമാനമ്പി അത്തനോ സന്തകം കത്വാ തം തം വിഹാരം ഹരിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും ന വട്ടതീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘പരിഹരണേയേവ പടിക്ഖേപോ വേദിതബ്ബോ’’തി വുത്തം. ദാരുമയപീഠന്തി ഫലകമയമേവ പീഠം വുത്തം. പാദകഥലികന്തി അധോതപാദട്ഠപനകം. അജ്ഝോകാസേ രജനം പചിത്വാ…പേ… പടിസാമേതബ്ബന്തി ഏത്ഥ ഥേവേ അസതി രജനകമ്മേ നിട്ഠിതേ പടിസാമേതബ്ബം.

൧൧൩. ‘‘ഭിക്ഖു വാ സാമണേരോ വാ ആരാമികോ വാ ലജ്ജീ ഹോതീതി വുത്തത്താ അലജ്ജിം ആപുച്ഛിത്വാ ഗന്തും ന വട്ടതീ’’തി വദന്തി. ഓതാപേന്തോ ഗച്ഛതീതി ഏത്ഥ ‘‘കിഞ്ചാപി ‘ഏത്തകം ദൂരം ഗന്തബ്ബ’ന്തി പരിച്ഛേദോ നത്ഥി, തഥാപി ലേഡ്ഡുപാതം അതിക്കമ്മ നാതിദൂരം ഗന്തബ്ബ’’ന്തി വദന്തി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. മഞ്ചാദീനം സങ്ഘികതാ, വുത്തലക്ഖണേ ദേസേ സന്ഥരണം വാ സന്ഥരാപനം വാ, അപലിബുദ്ധതാ, ആപദായ അഭാവോ, ലേഡ്ഡുപാതാതിക്കമോതി ഇമാനി പനേത്ഥ പഞ്ച അങ്ഗാനി.

മാതികാട്ഠകഥായം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) പന അനാപുച്ഛം വാ ഗച്ഛേയ്യാതി ഏത്ഥ ‘‘യോ ഭിക്ഖു വാ സാമണേരോ വാ ആരാമികോ വാ ലജ്ജീ ഹോതി, അത്തനോ പലിബോധം വിയ മഞ്ഞതി, തഥാരൂപം അനാപുച്ഛിത്വാ തം സേനാസനം തസ്സ അനിയ്യാതേത്വാ നിരപേക്ഖോ ഗച്ഛതി, ഥാമമജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ ലേഡ്ഡുപാതം അതിക്കമേയ്യ, ഏകേന പാദേന ലേഡ്ഡുപാതാതിക്കമേ ദുക്കടം, ദുതിയപാദാതിക്കമേ പാചിത്തിയ’’ന്തി വത്വാ അങ്ഗേസുപി നിരപേക്ഖതായ സദ്ധിം ഛ അങ്ഗാനി വുത്താനി. പാളിയം പന അട്ഠകഥായഞ്ച ‘‘നിരപേക്ഖോ ഗച്ഛതീ’’തി അയം വിസേസോ ന ദിസ്സതി. ‘‘ഓതാപേന്തോ ഗച്ഛതീ’’തി ച ഓതാപനവിസയേ ഏവ സാപേക്ഖഗമനേ അനാപത്തി വുത്താ. യദി അഞ്ഞത്ഥാപി സാപേക്ഖഗമനേ അനാപത്തി സിയാ, ‘‘അനാപത്തി സാപേക്ഖോ ഗച്ഛതീ’’തി അവിസേസേന വത്തബ്ബം ഭവേയ്യ, തസ്മാ വീമംസിത്വാ യുത്തതരം ഗഹേതബ്ബന്തി.

പഠമസേനാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.