൯. ദുട്ഠുല്ലാരോചനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൭൮. നവമേ ദുട്ഠുല്ലസദ്ദത്ഥദസ്സനത്ഥന്തി ദുട്ഠുല്ലസദ്ദസ്സ അത്ഥദസ്സനത്ഥം. അത്ഥേ ഹി ദസ്സിതേ സദ്ദോപി ‘‘അയം ഏതേസു അത്ഥേസു വത്തതീ’’തി ദസ്സിതോയേവ ഹോതി. ‘‘യം യം ദുട്ഠുല്ലസദ്ദേന അഭിധീയതി, തം സബ്ബം ദസ്സേതും പാരാജികാനി വുത്താനീ’’തി അയഞ്ഹേത്ഥ അധിപ്പായോ. തത്രായം വിചാരണാതി തത്ര പാളിയം അയം വിചാരണാ, തത്ര പാളിഅട്ഠകഥാസു വാ അയം വിചാരണാ. തത്ഥ ഭവേയ്യാതി തത്ഥ കസ്സചി വിമതി ഏവം ഭവേയ്യ. അനുപസമ്പന്നസ്സ ദുട്ഠുല്ലാരോചനേ വിയ ദുക്കടേന ഭവിതബ്ബന്തി ആഹ ‘‘ദുക്കടം ആപജ്ജതീ’’തി. അക്കോസന്തോപി ദുക്കടം ആപജ്ജേയ്യാതി ഓമസവാദേന ദുക്കടം ആപജ്ജേയ്യ. അധിപ്പായം അജാനന്തേനപി അട്ഠകഥാചരിയാനം വചനേയേവ ഠാതബ്ബന്തി ദീപനത്ഥം ‘‘അട്ഠകഥാചരിയാവ ഏത്ഥ പമാണ’’ന്തി വുത്തം. പുനപി അട്ഠകഥാവചനമേവ ഉപപത്തിതോ ദള്ഹം കത്വാ പതിട്ഠപേന്തോ ‘‘ഇമിനാപി ചേത’’ന്തിആദിമാഹ.

൮൦. ‘‘അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാ’’തി വുത്തത്താ സമ്മുതി അത്ഥീതി ഗഹേതബ്ബാതി ആഹ ‘‘ഇധ വുത്തത്തായേവാ’’തിആദി.

൮൨. ആദിതോ പഞ്ച സിക്ഖാപദാനീതി പാണാതിപാതാദീനി പഞ്ച സിക്ഖാപദാനി. ‘‘സേസാനീതി വികാലഭോജനാദീനി പഞ്ചാ’’തി വദന്തി. കേചി പന ‘‘ആദിതോ പട്ഠായ പഞ്ച സിക്ഖാപദാനീതി സുക്കവിസ്സട്ഠിആദീനി പഞ്ചാ’’തി വദന്തി, തം ന ഗഹേതബ്ബം. പാണാതിപാതാദീനി ഹി ദസേവ സിക്ഖാപദാനി സാമണേരാനം പഞ്ഞത്താനി. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘അഥ ഖോ സാമണേരാനം ഏതദഹോസി ‘കതി നു ഖോ അമ്ഹാകം സിക്ഖാപദാനി, കത്ഥ ച അമ്ഹേഹി സിക്ഖിതബ്ബ’ന്തി? ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സാമണേരാനം ദസ സിക്ഖാപദാനി, തേസു ച സാമണേരേഹി സിക്ഖിതും, പാണാതിപാതാ വേരമണീ അദിന്നാദാനാ വേരമണീ’’തിആദി (മഹാവ. ൧൦൬).

തേസം പഞ്ഞത്തേസുയേവ സിക്ഖാപദേസു ദുട്ഠുല്ലാദുട്ഠുല്ലവിചാരണാ കാതബ്ബാ, ന ച സുക്കവിസ്സട്ഠിആദീനി വിസും തേസം പഞ്ഞത്താനി അത്ഥീതി. അഥ ഭിക്ഖുനോ ദുട്ഠുല്ലസങ്ഖാതാനി സുക്കവിസ്സട്ഠിആദീനി അനുപസമ്പന്നസ്സ കിം നാമ ഹോന്തീതി ആഹ ‘‘സുക്കവിസ്സട്ഠി…പേ… അജ്ഝാചാരോ നാമാതി വുത്ത’’ന്തി. ഇമിനാപി ചേതം സിദ്ധം ‘‘അനുപസമ്പന്നസ്സ സുക്കവിസ്സട്ഠിആദി ദുട്ഠുല്ലം നാമ ന ഹോതീ’’തി. അജ്ഝാചാരോ നാമാതി ഹി വദന്തോ അനുപസമ്പന്നസ്സ സുക്കവിസ്സട്ഠിആദി കേവലം അജ്ഝാചാരോ നാമ ഹോതി, ന പന ദുട്ഠുല്ലോ നാമ അജ്ഝാചാരോതി ദീപേതി. ‘‘അജ്ഝാചാരോ നാമാതി ച അട്ഠകഥായം വുത്തത്താ അകത്തബ്ബരൂപത്താ ച അനുപസമ്പന്നസ്സ സുക്കവിസ്സട്ഠിആദീനി ദണ്ഡകമ്മവത്ഥുപക്ഖം ഭജന്തി, താനി ച അഞ്ഞസ്സ അനുപസമ്പന്നസ്സ അവണ്ണകാമതായ ആരോചേന്തോ ഭിക്ഖു ദുക്കടം ആപജ്ജതീ’’തി വദന്തി. ഇധ പന അനുപസമ്പന്നഗ്ഗഹണേന സാമണേരസാമണേരീസിക്ഖമാനാനം ഗഹണം വേദിതബ്ബം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ. അന്തിമവത്ഥും അനജ്ഝാപന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ സവത്ഥുകോ സങ്ഘാദിസേസോ, അനുപസമ്പന്നസ്സ ആരോചനം, ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാ അഭാവോതി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

ദുട്ഠുല്ലാരോചനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.