൧൦. പഥവീഖണനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൮൪-൮൬. ദസമേ ഏകിന്ദ്രിയന്തി ‘‘കായിന്ദ്രിയം അത്ഥീ’’തി മഞ്ഞമാനാ വദന്തി. മുട്ഠിപ്പമാണാതി മുട്ഠിനാ സങ്ഗഹേതബ്ബപ്പമാണാ. ഏത്ഥ കിഞ്ചാപി യേഭുയ്യപംസും അപ്പപംസുഞ്ച പഥവിം വത്വാ ഉപഡ്ഢപംസുകാ പഥവീ ന വുത്താ, തഥാപി പണ്ണത്തിവജ്ജസിക്ഖാപദേസു സാവസേസപഞ്ഞത്തിയാപി സമ്ഭവതോ ഉപഡ്ഢപംസുകായപി പഥവിയാ പാചിത്തിയമേവാതി ഗഹേതബ്ബം. കേചി പന ‘‘സബ്ബച്ഛന്നാദീസു ഉപഡ്ഢേ ദുക്കടസ്സ വുത്തത്താ ഇധാപി ദുക്കടം യുത്ത’’ന്തി വദന്തി, തം ന യുത്തം പാചിത്തിയവത്ഥുകഞ്ച അനാപത്തിവത്ഥുകഞ്ച ദുവിധം പഥവിം ഠപേത്വാ അഞ്ഞിസ്സാ ദുക്കടവത്ഥുകായ തതിയായ പഥവിയാ അഭാവതോ. ദ്വേയേവ ഹി പഥവിയോ വുത്താ ‘‘ജാതാ ച പഥവീ അജാതാ ച പഥവീ’’തി. തസ്മാ ദ്വീസു അഞ്ഞതരായ പഥവിയാ ഭവിതബ്ബം, വിനയവിനിച്ഛയേ ച സമ്പത്തേ ഗരുകേയേവ ഠാതബ്ബത്താ ന സക്കാ ഏത്ഥ അനാപത്തിയാ ഭവിതും. സബ്ബച്ഛന്നാദീസു പന ഉപഡ്ഢേ ദുക്കടം യുത്തം തത്ഥ താദിസസ്സ ദുക്കടവത്ഥുനോ സബ്ഭാവാ.

‘‘പോക്ഖരണിം ഖണാ’’തി വദതി, വട്ടതീതി ‘‘ഇമസ്മിം ഓകാസേ’’തി അനിയമേത്വാ വുത്തത്താ വട്ടതി. ‘‘ഇമം വല്ലിം ഖണാ’’തി വുത്തേപി പഥവീഖണനം സന്ധായ പവത്തവോഹാരത്താ ഇമിനാവ സിക്ഖാപദേന ആപത്തി, ന ഭൂതഗാമപാതബ്യതായ. കുടേഹീതി ഘടേഹി. തനുകകദ്ദമോതി ഉദകമിസ്സകകദ്ദമോ. സോ ച ഉദകഗതികത്താ വട്ടതി. ഓമകചാതുമാസന്തി ഊനചാതുമാസം. ഓവട്ഠന്തി ദേവേന ഓവട്ഠം. അകതപബ്ഭാരേതി അവളഞ്ജനട്ഠാനദസ്സനത്ഥം വുത്തം. താദിസേ ഹി വമ്മികസ്സ സബ്ഭാവോതി. മൂസികുക്കുരം നാമ മൂസികാഹി ഖണിത്വാ ബഹി കതപംസുരാസി. ഏസേവ നയോതി ഓമകചാതുമാസഓവട്ഠോയേവ വട്ടതീതി അത്ഥോ.

ഏകദിവസമ്പി ന വട്ടതീതി ഓവട്ഠഏകദിവസാതിക്കന്തോപി വികോപേതും ന വട്ടതി. ‘‘ഹേട്ഠാഭൂമിസമ്ബന്ധേപി ച ഗോകണ്ടകേ ഭൂമിതോ ഛിന്ദിത്വാ ഉദ്ധം ഠിതത്താ അച്ചുഗ്ഗതമത്ഥകതോ ഛിന്ദിത്വാ ഗഹേതും വട്ടതീ’’തി വദന്തി. സകട്ഠാനേ അതിട്ഠമാനം കത്വാ പാദേഹി മദ്ദിത്വാ ഛിന്ദിത്വാ ആലോളിതകദ്ദമമ്പി ഗഹേതും വട്ടതി. തതോതി തതോ പുരാണസേനാസനതോ. ഇട്ഠകം ഗണ്ഹാമീതിആദി സുദ്ധചിത്തം സന്ധായ വുത്തം. ഉദകേനാതി ഉജുകം ആകാസതോയേവ പതനകഉദകേന. ‘‘സചേ പന അഞ്ഞത്ഥ പഹരിത്വാ പതിതേന ഉദകേന തേമിതം ഹോതി, വട്ടതീ’’തി വദന്തി. ഉച്ചാലേത്വാതി ഉക്ഖിപിത്വാ. തേന അപദേസേനാതി തേന ലേസേന.

൮൭-൮൮. അവിസയത്താ അനാപത്തീതി ഏത്ഥ സചേപി നിബ്ബാപേതും സക്കാ ഹോതി, പഠമം സുദ്ധചിത്തേന ദിന്നത്താ ‘‘ദഹതൂ’’തി സല്ലക്ഖേത്വാപി തിട്ഠതി, അനാപത്തി. ഓവട്ഠം ഛന്നന്തി പഠമം ഓവട്ഠം പച്ഛാ ഛന്നം. സേസം ഉത്താനമേവ. ജാതപഥവീ, പഥവീസഞ്ഞിതാ, ഖണനഖണാപനാനം അഞ്ഞതരന്തി ഇമാനി പനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി.

പഥവീഖണനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതോ മുസാവാദവഗ്ഗോ പഠമോ.