സേദമോചനകഥാവണ്ണനാ

൬൭൯. സുണതം സുണന്താനം ഭിക്ഖൂനം പടുഭാവകരാ വിനയവിനിച്ഛയേ പഞ്ഞാകോസല്ലസാധികാ തതോയേവ വരാ ഉത്തമാ. സേദമോചനഗാഥായോതി അത്ഥപച്ചത്ഥികാനം, സാസനപച്ചത്ഥികാനഞ്ച വിസ്സജ്ജേതുമസക്കുണേയ്യഭാവേന ചിന്തയന്തസ്സ ഖിന്നസരീരാ സേദേ മോചേന്തീതി സേദമോചനാ. അത്ഥാനുഗതപഞ്ഹാ ഉപാലിത്ഥേരേന ഠപിതാ പഞ്ഹഗാഥായോ, തപ്പടിബദ്ധാ വിസ്സജ്ജനഗാഥായോ ച ഇതോ പരം വക്ഖാമീതി യോജനാ.

൬൮൧. കബന്ധം നാമ അസീസം ഉരസി ജാതഅക്ഖിമുഖസരീരം. യഥാഹ – ‘‘അസീസകം കബന്ധം, യസ്സ ഉരേ അക്ഖീനി ചേവ മുഖഞ്ച ഹോതീ’’തി (പരി. അട്ഠ. ൪൭൯). മുഖേന കരണഭൂതേന. കത്വാതി സേവിത്വാ.

൬൮൨. തസ്സ ഭിക്ഖുനോ കഥം പാരാജികോ സിയാ പാരാജികധമ്മോ കഥം സിയാ.

൬൮൪. കിഞ്ചീതി പാദം വാ പാദാരഹം വാ പരസന്തകം. പരഞ്ച ന സമാദപേതി ‘‘അമുകസ്സ ഇത്ഥന്നാമം ഭണ്ഡം അവഹരാഹീ’’തി പരം ന ആണാപേയ്യ.

൬൮൫. പരസ്സ കിഞ്ചി നാദിയന്തോതി സമ്ബന്ധോ. ആണത്തിഞ്ചാതി ച-സദ്ദേന സംവിധാനം, സങ്കേതഞ്ച സങ്ഗണ്ഹാതി.

൬൮൬. ഗരുകം ഭണ്ഡന്തി പാദഗ്ഘനകഭാവേന ഗരുഭണ്ഡം. ‘‘പരിക്ഖാര’’ന്തി ഏതസ്സ വിസേസനം. പരസ്സ പരിക്ഖാരന്തി പരസന്തകം യം കിഞ്ചി പരിക്ഖാരം.

൬൯൨. മനുസ്സുത്തരികേ ധമ്മേതി ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മവിസയേ. കതികം കത്വാനാതി ‘‘ഏവം നിസിന്നേ ഏവം ഠിതേ ഏവം ഗമനേ അത്ഥം ആവികരോതീ’’തിആദിം കത്വാ. സമ്ഭാവനാധിപ്പായോതി ‘‘അരഹാ’’തി ഗഹേത്വാ മഹാസമ്ഭാവനം കരോതീതി അധിപ്പായോ ഹുത്വാ. അതിക്കമതി ചേതി തഥാ കതം കതികം അതിക്കമതി ചേ, തഥാരൂപം നിസജ്ജം വാ ഠാനം വാ ഗമനം വാ കരോതീതി അത്ഥോ. ചുതോതി തഥാരൂപം നിസജ്ജാദിം ദിസ്വാ കേനചി മനുസ്സജാതികേന ‘‘അരഹാ’’തി തങ്ഖണേ ഞാതേ സോ പുഗ്ഗലോ പാരാജികം ആപജ്ജതി.

൬൯൩. ഏകവത്ഥുകാ കഥം ഭവേയ്യുന്തി യോജനാ.

൬൯൪. ഇത്ഥിയാതി ഏകിസ്സാ ഇത്ഥിയാ. പടിപജ്ജന്തോതി ഏകക്ഖണേ അഞ്ഞേന പുരിസേന വുത്തസാസനം വത്വാ, ഇമിനാ ച ‘‘പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, വീമംസതീ’’തി അങ്ഗദ്വയസ്സ പുരിമസിദ്ധതം ദീപേതി ഇമസ്സ പച്ചാഹരണകതഞ്ച. കായസംസഗ്ഗം സമാപജ്ജിത്വാ ദുട്ഠുല്ലം വത്വാ അത്തകാമപാരിചരിയായ വണ്ണം ഭണന്തോ.

൬൯൫. യഥാവുത്തം വത്തം അചരിത്വാതി ഭഗവതാ വുത്തം പരിവാസാദിവത്തം അചരിത്വാ.

൬൯൬. ഭിക്ഖുനീഹി അസാധാരണസിക്ഖാപദത്താ ആഹ ‘‘നത്ഥി സങ്ഘാദിസേസതാ’’തി.

൬൯൭. യേന കുദ്ധോ പസംസിതോതി ഏത്ഥ ‘‘നിന്ദിതോ ചാ’’തി സേസോ.

൬൯൮. തിത്ഥിയാനം വണ്ണമ്ഹി ഭഞ്ഞമാനേ യോ കുജ്ഝതി, സോ ആരാധകോതി യോജനാ, പരിതോസിതോ പസംസിതോതി അധിപ്പായോ. തിത്ഥിയപുബ്ബോ ഇമസ്മിം സാസനേ പബ്ബജ്ജം ലഭിത്വാ തിത്ഥിയാനം വണ്ണസ്മിം ഭഞ്ഞമാനേ സുത്വാ സചേ കുപ്പതി അനത്തമനം കരോതി, ആരാധകോ സങ്ഘാരാധകോ സങ്ഘം പരിതോസേന്തോ ഹോതി, സമ്ബുദ്ധസ്സ വണ്ണസ്മിം ഭഞ്ഞമാനേ യദി കുജ്ഝതി, നിന്ദിതോതി യോജനാ. ഏത്ഥ സമ്ബുദ്ധസ്സാതി ഉപലക്ഖണം.

൭൦൧. ഗഹേത്വാതി പടിഗ്ഗഹേത്വാ.

൭൫൧. ‘‘ന രത്തചിത്തോ’’തിആദിനാ പുരിമാനം തിണ്ണം പാരാജികാനം വീതിക്കമചിത്തുപ്പാദമത്തസ്സാപി അഭാവം ദീപേതി. മരണായാതി ഏത്ഥ ‘‘മനുസ്സജാതികസ്സാ’’തി ഇദം പാരാജികപകരണതോവ ലബ്ഭതി. തസ്സാതി കിഞ്ചി ദേന്തസ്സ. തന്തി തഥാ ദീയമാനം.

൭൫൨. ‘‘പരാജയോ’’തി ഇദം അഭബ്ബപുഗ്ഗലേസു സങ്ഘഭേദകസ്സ അന്തോഗധത്താ വുത്തം. സലാകഗ്ഗാഹേനാപി സങ്ഘം ഭിന്ദന്തോ സങ്ഘഭേദകോവ ഹോതി.

൭൫൩. അദ്ധയോജനേ യം തിണ്ണം ചീവരാനം അഞ്ഞതരം ഏകം ചീവരം നിക്ഖിപിത്വാനാതി യോജനാ.

൭൫൪. സുപ്പതിട്ഠിതനിഗ്രോധസദിസേ രുക്ഖമൂലകേ തിചീവരം നിക്ഖിപിത്വാ അദ്ധയോജനേ അരുണം ഉട്ഠാപേന്തസ്സാതി യോജനാ.

൭൫൫. കായികാ നാനാവത്ഥുകായോ സമ്ബഹുലാ ആപത്തിയോ അപുബ്ബം അചരിമം ഏകക്ഖണേ കഥം ഫുസേതി യോജനാ.

൭൫൭. വാചസികാ ന കായികാ നാനാവത്ഥുകായോ സമ്ബഹുലാ ആപത്തിയോ അപുബ്ബം അചരിമം ഏകക്ഖണേ കഥം ഫുസേതി യോജനാ.

൭൫൮. വിനയനസത്ഥേതി വിനയപിടകേ. തസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ.

൭൫൯. ‘‘ഇത്ഥിയാ’’തിആദീസു സഹത്ഥേ കരണവചനം. ഇത്ഥിയാ വാ പുരിസേന വാ പണ്ഡകേന വാ നിമിത്തകേ മേഥുനം ന സേവന്തോ ന പടിസേവന്തോ മേഥുനപച്ചയാ ചുതോതി യോജനാ.

൭൬൦. കായസംസഗ്ഗോയേവ കായസംസഗ്ഗതാ, തം ആപന്നാ. അട്ഠവത്ഥുകം ഛേജ്ജന്തി ഏവംനാമകം പാരാജികം.

൭൬൨. സമയേ പിട്ഠിസഞ്ഞിതേതി ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമമാസസ്സ പഠമദിവസതോ യാവ ഹേമന്തസ്സ പഠമദിവസോ, ഏത്ഥന്തരേ സത്തമാസമത്തേ പിട്ഠിസഞ്ഞിതേ സമയേ. ‘‘മാതുയാപി ചാ’’തി വത്തബ്ബേ ‘‘മാതരമ്പി ചാ’’തി വുത്തം. സോയേവ വാ പാഠോ.

൭൬൪. ‘‘അവസ്സുതഹത്ഥതോ ഹി പിണ്ഡം ഗഹേത്വാ’’തി ഇമിനാ സങ്ഘാദിസേസസ്സ വത്ഥുമാഹ, ലസുണന്തി പാചിത്തിയസ്സ വത്ഥും, മനുസ്സമംസന്തി ഥുല്ലച്ചയവത്ഥും, അകപ്പമഞ്ഞന്തി ദുക്കടവത്ഥും. അകപ്പമഞ്ഞന്തി ഏത്ഥ ‘‘മംസ’’ന്തി സേസോ. ‘‘സബ്ബേ ഏകതോ’’തി പദച്ഛേദോ. ഏകതോതി ഏത്ഥ ‘‘മദ്ദിത്വാ’’തി സേസോ, അകപ്പിയമംസേഹി സദ്ധിം ഏകതോ മദ്ദിത്വാ ഖാദതീതി അത്ഥോ. സബ്ബമേതം ‘‘ഗഹേത്വാ, മദ്ദിത്വാ, ഖാദതീ’’തി കിരിയാനം കമ്മവചനം. മനുസ്സമംസഞ്ചാതി ഏത്ഥ ച-സദ്ദോ പച്ചേകം യോജേതബ്ബോ ഹോതി. തസ്സാതി ഭിക്ഖുനിയാ. സങ്ഘാദിസേസപാചിത്തിയദുക്കടപാടിദേസനീയഥുല്ലച്ചയാനി ഏകക്ഖണേ ഹോന്തി.

൭൬൫. ‘‘പുഗ്ഗലോ ഏകോ’’തി പദച്ഛേദോ. ദ്വേപി ച പുണ്ണവസ്സാതി പരിപുണ്ണവീസതിവസ്സാ ച ദ്വേ സാമണേരാ. ഏകാവ തേസം പന കമ്മവാചാതി തേസം ഉഭിന്നം സാമണേരാനം ഏകേന ആചരിയേന ഏകാവ ഉപസമ്പദകമ്മവാചാ കതാ. ഏകസ്സാതി ഏകസ്സാപി സാമണേരസ്സ. കമ്മന്തി ഉപസമ്പദകമ്മം. ന രൂഹതേതി ന സമ്പജ്ജതി, കിമേത്ഥ കാരണം, വദ ഭദ്ദമുഖാതി അധിപ്പായോ.

൭൬൬. മഹിദ്ധികേസൂതി ദ്വീസു സാമണേരേസു. സചേ പന ഏകോ കേസഗ്ഗമത്തമ്പി ആകാസഗോ ആകാസട്ഠോ ഹോതി, ആകാസഗതസ്സേവ കതം തം ഉപസമ്പദകമ്മം നേവ രൂഹതി നേവ സമ്പജ്ജതി, ഭൂമിഗതസ്സ രൂഹതീതി യോജനാ.

൭൬൭. ഇദ്ധിയാ ആകാസേ ഠിതേന സങ്ഘേന ഭൂമിഗതസ്സ സാമണേരസ്സ ഉപസമ്പദകമ്മം ന കാതബ്ബം. യദി കരോതി, കുപ്പതീതി യോജനാ. ഇദഞ്ച സബ്ബകമ്മാനം സാധാരണലക്ഖണം. യഥാഹ – ‘‘സങ്ഘേനാപി ആകാസേ നിസീദിത്വാ ഭൂമിഗതസ്സ കമ്മം ന കാതബ്ബം. സചേ കരോതി, കുപ്പതീ’’തി (പരി. അട്ഠ. ൪൮൧).

൭൬൮. വത്ഥം കപ്പകതഞ്ച ന ഹോതി, രത്തഞ്ച ന ഹോതി, കേസകമ്ബലാദി അകപ്പിയഞ്ച ഹോതി, നിവത്ഥസ്സ പനാപത്തി തം പന നിവത്ഥസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആപത്തി ഹോതി. അനാപത്തി കഥം സിയാ, വദ ഭദ്ദമുഖാതി യോജനാ.

൭൬൯. ഏത്ഥ ഏതസ്മിം അകപ്പിയവത്ഥുധാരണേ തന്നിമിത്തം. അച്ഛിന്നചീവരസ്സ ഭിക്ഖുനോ അനാപത്തി സിയാതി യോജനാ. ‘‘കിഞ്ചിപീ’’തിആദിനാ വുത്തമേവത്ഥം സമത്ഥേതി. അസ്സ അച്ഛിന്നചീവരസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ അകപ്പിയം നാമ കിഞ്ചിപി ചീവരം ന വിജ്ജതി, തസ്മാ അനാപത്തീതി അധിപ്പായോ.

൭൭൦. കുതോപി ച പുരിസസ്സ ഹത്ഥതോ ഭോജനസ്സ കിഞ്ചി ന ഗണ്ഹതി, ഭോജനതോ കിഞ്ചിപി സയമ്പി കസ്സചി പുരിസസ്സ ന ദേതി, തഥാപി ഗരുകം വജ്ജം സങ്ഘാദിസേസാപത്തിം ഉപേതി ആപജ്ജതി, തം കഥമാപജ്ജതി, ത്വം യദി വിനയേ കുസലോ അസി, മേ മയ്ഹം വദ ഏതം കാരണം കഥേഹീതി യോജനാ. ഹവേതി നിപാതമത്തം.

൭൭൧. യാ പന ഭിക്ഖുനീ അഞ്ഞായ ഭിക്ഖുനിയാ ‘‘ഇങ്ഘ, അയ്യേ, യം തേ ഏസോ പുരിസപുഗ്ഗലോ ദേതി ഖാദനീയം വാ’’തിആദിനാ (പാചി. ൭൦൫) സങ്ഘാദിസേസമാതികായ വുത്തനയേന ഉയ്യോജിതാ അവസ്സുതമ്ഹാ പുരിസപുഗ്ഗലാ യം കിഞ്ചി ഭോജനം ആദായ പടിഗ്ഗഹേത്വാ സചേ ഭുഞ്ജതി, സാ തഥാ ഭുഞ്ജന്തീ യായ ഉയ്യോജിതാ ഭുഞ്ജതി, തസ്സാ ഉയ്യോജികായ ധീരാ വിനയധരാ പണ്ഡിതാ സങ്ഘാദിസേസം കഥയന്തി തസ്സാ ഉയ്യോജിതായ ഭോജനപരിയോസാനേ ഉയ്യോജികായ സങ്ഘാദിസേസം വദന്തീതി യോജനാ. യഥാഹ – ‘‘തസ്സാ ഹി ഭോജനപരിയോസാനേ ഉയ്യോജികായ സങ്ഘാദിസേസോ ഹോതീ’’തി (പരി. അട്ഠ. ൪൮൧).

൭൭൨. തം കഥം യദി ബുജ്ഝസി ജാനാസി, സാധുകം ബ്രൂഹി കഥേഹീതി യോജനാ.

൭൭൩. നിസേവിതേതി തായ ഉയ്യോജിതായ ഭിക്ഖുനിയാ തസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ ഹത്ഥതോ പടിഗ്ഗഹിതേ തസ്മിം ദന്തപോനേ പരിഭുത്തേ ഉയ്യോജികാ ലഹുവജ്ജം ആപജ്ജതീതി അത്ഥോ.

൭൭൫. ‘‘ഉക്ഖിത്തകോ’’തി ഇമിനാ ആപത്തിവജ്ജമാഹ. യഥാഹ – ‘‘തേന ഹി സദ്ധിം വിനയകമ്മം നത്ഥി, തസ്മാ സോ സങ്ഘാദിസേസം ആപജ്ജിത്വാ ഛാദേന്തോ വജ്ജം ന ഫുസതീ’’തി.

൭൭൬. സപ്പാണപ്പാണജന്തി സപ്പാണകേ ച അപ്പാണകേ ച ജാതം. നേവ ജങ്ഗമന്തി പാദേഹി ഭൂമിയം നേവ ചരന്തം. ന വിഹങ്ഗമന്തി ആകാസേ പക്ഖം പസാരേത്വാ ന ചരന്തം. ദ്വിജന്തി ദ്വീഹി പച്ചയേഹി, ദ്വിക്ഖത്തും വാ ജാതത്താ ദ്വിജം. കന്തന്തി മനോഹരം. അകന്തന്തി അമനോഹരം.

൭൭൭. സപ്പാണജോ സദ്ദോ ചിത്തജോ വുത്തോ, അപ്പാണജോ ഉതുജോ സദ്ദോ വുത്തോ, സോ പന ദ്വീഹേവ പച്ചയേഹി ജാതത്താ ‘‘ദ്വിജോ’’തി മതോതി യോജനാ.

൭൭൮. ‘‘വിനയേ’’തിആദിഗാഥാ വണ്ണിതത്ഥായേവ.

ഇതി ഉത്തരേ ലീനത്ഥപകാസനിയാ

സേദമോചനകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.