നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

വിനയവിനിച്ഛയടീകാ

(പഠമോ ഭാഗോ)

ഗന്ഥാരമ്ഭകഥാ

(ക)

ആദിച്ചവംസമ്ബരപാതുഭൂതം;

ബ്യാമപ്പഭാമണ്ഡലദേവചാപം;

ധമ്മമ്ബുനിജ്ഝാപിതപാപഘമ്മം;

വന്ദാമഹം ബുദ്ധ മഹമ്ബുവന്തം.

(ഖ)

പസന്നഗമ്ഭീരപദാളിസോതം;

നാനാനയാനന്തതരങ്ഗമാലം;

സീലാദിഖന്ധാമിതമച്ഛഗുമ്ബം;

വന്ദാമഹം ധമ്മ മഹാസവന്തിം.

(ഗ)

സീലോരുവേലം ധുതസങ്ഖമാലം;

സന്തോസതോയം സമഥൂമിചിത്തം;

പധാനകിച്ചം അധിചിത്തസാരം;

വന്ദാമഹം സങ്ഘ മഹാസമുദ്ദം.

(ഘ)

യേ തന്തിധമ്മം മുനിരാജപുത്താ;

യാവജ്ജകാലം പരിപാലയന്താ;

സംവണ്ണനം നിമ്മലമാനയിംസു;

തേ പുബ്ബകേ ചാചരിയേ നമാമി.

(ങ)

യോ ധമ്മസേനാപതിതുല്യനാമോ;

തഥൂപമോ സീഹളദീപദീപോ;

മമം മഹാസാമിമഹായതിന്ദോ;

പാപേസി വുഡ്ഢിം ജിനസാസനമ്ഹി.

(ച)

ടീകാ കതാ അട്ഠകഥായ യേന;

സമന്തപാസാദികനാമികായ;

അങ്ഗുത്തരായട്ഠകഥായ ചേവ;

സത്ഥന്തരസ്സാപി ച ജോതിസത്ഥം.

(ഛ)

നികായസാമഗ്ഗിവിധായകേന;

രഞ്ഞാ പരക്കന്തിഭുജേന സമ്മാ;

ലങ്കിസ്സരേനാപി കതോപഹാരം;

വന്ദേ ഗരും ഗാരവഭാജനം തം.

(ജ)

നമസ്സമാനോഹമലത്ഥമേവം;

വത്ഥുത്തയം വന്ദിതവന്ദനേയ്യം;

യം പുഞ്ഞസന്ദോഹമമന്ദഭൂതം;

തസ്സാനുഭാവേന ഹതന്തരായോ.

(ഝ)

യോ ബുദ്ധഘോസാചരിയാസഭേന;

വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥേനപി സുപ്പസത്ഥോ;

സോ ബുദ്ധദത്താചരിയാഭിധാനോ;

മഹാകവീ ഥേരിയവംസദീപോ.

(ഞ)

അകാസി യം വിനയവിനിച്ഛയവ്ഹയം;

സഉത്തരം പകരണമുത്തമം ഹിതം;

അപേക്ഖതം വിനയനയേസു പാടവം;

പുരാസി യം വിവരണമസ്സ സീഹളം.

(ട)

യസ്മാ ന ദീപന്തരികാനമത്ഥം;

സാധേതി ഭിക്ഖൂനമസേസതോ തം;

തസ്മാ ഹി സബ്ബത്ഥ യതീനമത്ഥം;

ആസീസമാനേന ദയാലയേന.

(ഠ)

സുമങ്ഗലത്ഥേരവരേന യസ്മാ;

സക്കച്ച കല്യാണമനോരഥേന;

നയഞ്ഞുനാരഞ്ഞനിവാസികേന;

അജ്ഝേസിതോ സാധുഗുണാകരേന.

(ഡ)

ആകങ്ഖമാനേന ചിരപ്പവത്തിം;

ധമ്മസ്സ ധമ്മിസ്സരദേസിതസ്സ;

ചോളപ്പദീപേന ച ബുദ്ധമിത്ത-

ത്ഥേരേന സദ്ധാദിഗുണോദിതേന.

(ഢ)

തഥാ മഹാകസ്സപഅവ്ഹയേന;

ഥേരേന സിക്ഖാസു സഗാരവേന;

കുദിട്ഠിമത്തേഭവിദാരകേന;

സീഹേന ചോളാവനിപൂജിതേന.

(ണ)

യോ ധമ്മകിത്തീതി പസത്ഥനാമോ;

തേനാപി സദ്ധേന ഉപാസകേന;

സീലാദിനാനാഗുണമണ്ഡിതേന;

സദ്ധമ്മകാമേനിധ പണ്ഡിതേന.

(ത)

സദ്ധേന പഞ്ഞാണവതാ വളത്താ-;

മങ്ഗല്യവംസേന മഹായസേന;

ആയാചിതോ വാണിജഭാണുനാപി;

വരഞ്ഞുനാ സാധുഗുണോദയേന.

(ഥ)

തസ്മാ തമാരോപിയ പാളിഭാസം;

നിസ്സായ പുബ്ബാചരിയോപദേസം;

ഹിത്വാ നികായന്തരലദ്ധിദോസം;

കത്വാതിവിത്ഥാരനയം സമാസം.

(ദ)

അവുത്തമത്ഥഞ്ച പകാസയന്തോ;

പാഠക്കമഞ്ചാപി അവോക്കമന്തോ;

സംവണ്ണയിസ്സാമി തദത്ഥസാരം;

ആദായ ഗന്ഥന്തരതോപി സാരം.

(ധ)

ചിരട്ഠിതിം പത്ഥയതാ ജനാനം;

ഹിതാവഹസ്സാമലസാസനസ്സ;

മയാ സമാസേന വിധീയമാനം;

സംവണ്ണനം സാധു സുണന്തു സന്തോതി.

ഗന്ഥാരമ്ഭകഥാവണ്ണനാ

൧-൫.

.സുവിപുലാമലസദ്ധാപഞ്ഞാദിഗുണസമുദയാവഹം സകലജനഹിതേകഹേതുജിനസാസനട്ഠിതിമൂലഭൂതം വിനയപ്പകരണമിദമാരഭന്തോയമാചരിയോ പകരണാരമ്ഭേ രതനത്തയപ്പണാമപകരണാഭിധാനാഭിധേയ്യകരണപ്പകാരപയോജനനിമിത്തകത്തുപരിമാണാദീനി ദസ്സേതുമാഹ ‘‘വന്ദിത്വാ’’തിആദി. തത്ഥ രതനത്തയം നാമ.

‘‘ചിത്തീകതം മഹഗ്ഘഞ്ച, അതുലം ദുല്ലഭദസ്സനം;

അനോമസത്തപരിഭോഗം, രതനം തേന വുച്ചതീ’’തി. (ദീ. നി. അട്ഠ. ൨.൩൩; സം. നി. അട്ഠ. ൩.൫.൨൨൩; ഖു. പാ. അട്ഠ. ൬.൩; സു. നി. അട്ഠ. ൧.൨൨൬; മഹാനി. അട്ഠ. ൫൦) –

നിദ്ദിട്ഠസഭാവം

‘‘ബുദ്ധോ സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം, ധമ്മോ ലോകുത്തരോ നവ;

സങ്ഘോ മഗ്ഗഫലട്ഠോ ച, ഇച്ചേതം രതനത്തയ’’ന്തി. –

വിഭാവിതപ്പഭേദം സകലഭവദുക്ഖവിനിവാരണം തിഭവേനേകപടിസരണം വത്ഥുത്തയം.

തസ്സ പണാമോ നാമ പണാമകിരിയാനിപ്ഫാദികാ ചേതനാ. സാ തിവിധാ കായപണാമോ വചീപണാമോ മനോപണാമോതി. തത്ഥ കായപണാമോ നാമ രതനത്തയഗുണാനുസ്സരണപുബ്ബികാ അഞ്ജലികമ്മാദികായകിരിയാവസപ്പവത്തികാ കായവിഞ്ഞത്തിസമുട്ഠാപികാ ചേതനാ. വചീപണാമോ നാമ തഥേവ പവത്താ നാനാവിധഗുണവിസേസവിഭാവനസഭാവഥോമനാകിരിയാവസപ്പവത്തികാ വചീവിഞ്ഞത്തിസമുട്ഠാപികാ ചേതനാ. മനോപണാമോ നാമ ഉഭയവിഞ്ഞത്തിയോ അസമുട്ഠാപേത്വാ കേവലം ഗുണാനുസ്സരണേന ചിത്തസന്താനസ്സ തന്നിന്നതപ്പോണതപ്പബ്ഭാരതായ ഗാരവബഹുമാനനവസപ്പവത്തിസാധികാ ചേതനാ.

ഇമസ്സ താവ രതനത്തയപണാമസ്സ ദസ്സനം യഥാധിപ്പേതത്ഥസാധനത്ഥം. ഗുണാതിസയയോഗേന ഹി പണാമാരഹേ രതനത്തയേ കതോ പണാമോ പുഞ്ഞവിസേസഭാവതോ ഇച്ഛിതത്ഥാഭിനിപ്ഫത്തിവിബന്ധകേന ഉപഘാതകേന, ഉപപീളകേന ച അപുഞ്ഞകമ്മേന ഉപനീയമാനസ്സ ഉപദ്ദവജാലസ്സ വിനിവാരണേന യഥാലദ്ധസമ്പത്തിനിമിത്തകസ്സ പുഞ്ഞകമ്മസ്സ അനുബലപ്പദാനേന ച തബ്ബിപാകസന്തതിയാ ആയുസുഖബലാദിവഡ്ഢനേന ച ചിരകാലപ്പവത്തിഹേതുകോതി യഥാധിപ്പേതപകരണനിപ്ഫത്തിനിബന്ധനകോ ഹോതി. അഥാപി സോതൂനഞ്ച വന്ദനീയവന്ദനാപുബ്ബകേനാരമ്ഭേന അനന്തരായേന ഉഗ്ഗഹണധാരണാദിക്കമേന പകരണാവബോധപ്പയോജനസാധനത്ഥം. അപിച സോതൂനമേവ വിഞ്ഞാതസത്ഥുകാനം ഭഗവതോ യഥാഭൂതഗുണവിസേസാനുസ്സവനേന സമുപജാതപ്പസാദാനം പകരണേ ഗാരവുപ്പാദനത്ഥം, അവിഞ്ഞാതസത്ഥുകാനം പന പകരണസ്സ സ്വാഖ്യാതതായ തപ്പഭവേ സത്ഥരി ഗാരവുപ്പാദനത്ഥഞ്ച സോതുജനാനുഗ്ഗഹമേവ പധാനം കത്വാ ആചരിയേഹി ഗന്ഥാരമ്ഭേ ഥുതിപ്പണാമപരിദീപകാനം ഗാഥാവാക്യാനം നിക്ഖേപോ വിധീയതി. ഇതരഥാ വിനാപി തന്നിക്ഖേപം കായമനോപണാമേനാപി യഥാധിപ്പേതപ്പയോജനസിദ്ധിതോ കിമേതേന ഗന്ഥഗാരവകരേനാതി അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ. വിത്ഥാരതോ പന പണാമപ്പയോജനം സാരത്ഥദീപനിയാദീസു (സാരത്ഥ. ടീ. ൧.ഗന്ഥാരമ്ഭകഥാവണ്ണനാ; വി. വി. ടീ. ൨.ഗന്ഥാരമ്ഭകഥാവണ്ണനാ) ദസ്സിതനയേനേവ ഞാതബ്ബം.

അഭിധാനകഥനം പന വോഹാരസുഖത്ഥം. അഭിധേയ്യസ്സ സമുദിതേന പകരണേന പടിപാദേതബ്ബസ്സ കഥനം പകരണസ്സ ആരഭിതബ്ബസഭാവദസ്സനത്ഥം. വിദിതാനിന്ദിതസാത്ഥകസുകരാനുട്ഠാനാഭി ധേയ്യമേവ ഹി പകരണം പരിക്ഖകജനാ ആരഭിതബ്ബം മഞ്ഞന്തീതി. കരണപ്പകാരസന്ദസ്സനം സോതുജനസമുസ്സാഹനത്ഥം. അനാകുലമസംകിണ്ണതാദിപ്പകാരേന ഹി വിരചിതം പകരണം സോതാരോ സോതുമുസ്സഹന്തീതി. പയോജനകഥനം പന പകരണജ്ഝായനേ സോതുജനസമുത്തേജനത്ഥം. അസതി ഹി പയോജനകഥനേ അവിഞ്ഞാതപ്പയോജനാ അജ്ഝായനേ ബ്യാവടാ ന ഹോന്തീതി. നിമിത്തകഥനം സരിക്ഖകജനാനം പകരണേ ഗാരവുപ്പാദനത്ഥം. പസത്ഥകാരണുപ്പന്നേയേവ ഹി പകരണേ സരിക്ഖകാ ഗാരവം ജനേന്തീതി.

കത്തുകഥനം പുഗ്ഗലഗരുകസ്സ പകരണേ ഗാരവോ പുഗ്ഗലഗാരവേനപി ഹോതൂതി. പരിമാണകഥനം അസജ്ഝായനാദിപസുതാനം സമ്പഹംസനത്ഥം. പകരണപരിമാണസ്സവനേന ഹി തേ സമ്പഹട്ഠാ ‘‘കിത്തകമിദമപ്പകം ന ചിരേനേവ പരിസമാപേസ്സാമാ’’തി സജ്ഝായനാദീസു വത്തന്തീതി. ആദി-സദ്ദേന സക്കച്ചസവനനിയോജനം സങ്ഗഹിതം, തം സബ്ബസമ്പത്തിനിദാനസുതമയഞാണനിപ്ഫാദനത്ഥം. അസക്കച്ചം സുണമാനസ്സ ച സവനാഭാവതോ തംഹേതുകസ്സ സുതമയഞാണസ്സാപി അഭാവോതി. തഥാ ഹി വിക്ഖിത്തചിത്തോ പുഗ്ഗലോ സബ്ബസമ്പത്തിയാ വുച്ചമാനോപി ‘‘ന മയാ സുതം, പുന ഭണിതബ്ബ’’ന്തി ഭണതി.

തത്ഥ പഠമഗാഥായം താവ ‘‘വന്ദിത്വാ’’തി ഇമിനാ തിവിധോപി പണാമോ അവിസേസതോ ദസ്സിതോ. വിസേസതോ പന ‘‘സേട്ഠം, അപ്പടിപുഗ്ഗലം, ഭവാഭാവകരം, നിരങ്ഗണ’’ന്തി ഇമേഹി ചതൂഹി പദേഹി വചീപണാമോ, ‘‘സിരസാ’’തി ഇമിനാ കായപ്പണാമോ, ‘‘ബുദ്ധം, ധമ്മം, ഗണഞ്ചാ’’തി ഇമേഹി പന തീഹി പദേഹി പണാമകിരിയായ കമ്മഭൂതം രതനത്തയം ദസ്സിതന്തി ദട്ഠബ്ബം.

‘‘വിനയസ്സവിനിച്ഛയ’’ന്തി ഇമിനാ അഭിധാനം ദസ്സിതം അലുത്തസമാസേന വിനയവിനിച്ഛയനാമസ്സ ദസ്സനതോ. തസ്സ അന്വത്ഥഭാവേന സദ്ദപ്പവത്തിനിമിത്തഭൂതം സകലേനാനേന പകരണേന പടിപാദേതബ്ബമഭിധേയ്യമ്പി തേനേവ ദസ്സിതം. ‘‘സമാസേനാ’’തി ച ‘‘അനാകുലമസംകിണ്ണം, മധുരത്ഥപദക്കമ’’ന്തി ച ഏതേഹി കരണപ്പകാരോ ദസ്സിതോ. ‘‘ഹിതത്ഥായാ’’തി ച ‘‘പടുഭാവകരം വിനയക്കമേ’’തി ച ‘‘അപാരം ഓതരന്താന’’ന്തിആദിനാ ച പയോജനം. ‘‘ഭിക്ഖൂനം ഭിക്ഖുനീന’’ന്തി ഇമിനാ ബാഹിരനിമിത്തം ദസ്സിതം. അബ്ഭന്തരനിമിത്തം പന ബാഹിരനിമിത്തഭൂതഭിക്ഖുഭിക്ഖുനിവിസയാ കരുണാ, സാ ആചരിയസ്സ പകരണാരമ്ഭേനേവ വിഞ്ഞായതീതി വിസും ന വുത്താ. ‘‘പവക്ഖാമീ’’തി ഇമിനാ സമാനാധികരണഭാവേന ലബ്ഭമാനോ ‘‘അഹ’’ന്തി സുദ്ധകത്താ സാമഞ്ഞേന ദസ്സിതോ. വിസേസതോ പന പകരണാവസാനേ –

‘‘രചിതോ ബുദ്ധദത്തേന, സുദ്ധചിത്തേന ധീമതാ;

സുചിരട്ഠിതികാമേന, സാസനസ്സ മഹേസിനോ’’തി. (ഉ. വി. ൯൬൧) –

ഇമായ ഗാഥായ ചേവ ‘‘ഇതി തമ്ബപണ്ണിയേന പരമവേയ്യാകരണേന തിപിടകനയവിധികുസലേന പരമകവിവരജന ഹദയപദുമവനവികസനകരേന കവിവരാസഭേന പരമരതികരവരമധുരവചനുഗ്ഗാരേന ഉരഗപുരേന ബുദ്ധദത്തേന രചിതോയം വിനയവിനിച്ഛയോ’’തി (വി. വി. ൩൧൮൩) ഇമിനാ വാക്യേന ച ദസ്സിതോ – ‘‘മാദിസാപി കവീ ഹോന്തി, ബുദ്ധദത്തേ ദിവങ്ഗതേ’’തിആദിനാ പച്ഛിമകേഹി ച പസത്ഥതരേഹി കവിവരേഹി അഭിത്ഥുതഗുണോ ഭദന്തബുദ്ധദത്താചരിയോ വേദിതബ്ബോ. ഹേതുകത്താ ച തത്ഥേവ വക്ഖമാനോ പകരണജ്ഝേസനേ കതാധീനോ ബുദ്ധസീഹമഹാഥേരോ, സോ –

‘‘വുത്തസ്സ ബുദ്ധസീഹേന;

വിനയസ്സ വിനിച്ഛയോ;

ബുദ്ധസീഹം സമുദ്ദിസ്സ;

മമ സദ്ധിവിഹാരികം;

കതോയം പന ഭിക്ഖൂനം;

ഹിതത്ഥായ സമാസതോ’’തി. (വി. വി. ൩൧൭൭-൩൧൭൮) –

ഏവം ദസ്സിതോ.

ഉത്തരപ്പകരണസ്സ ഹേതുകത്താ പന സങ്ഘപാലമഹാഥേരോ, സോപി –

‘‘ഖന്തിസോരച്ചസോസില്യ-ബുദ്ധിസദ്ധാദയാദയോ;

പതിട്ഠിതാ ഗുണാ യസ്മിം, രതനാനീവ സാഗരേ.

‘‘വിനയാചാരയുത്തേന, തേന സക്കച്ച സാദരം;

യാചിതോ സങ്ഘപാലേന, ഥേരേന ഥിരചേതസാ.

‘‘സുചിരട്ഠിതികാമേന, വിനയസ്സ മഹേസിനോ;

ഭിക്ഖൂനം പാടവത്ഥായ, വിനയസ്സവിനിച്ഛയേ;

അകാസിം പരമം ഏതം, ഉത്തരം നാമ നാമതോ’’തി. (ഉ. വി. ൯൬൫-൯൬൮) –

ഏവം ദസ്സിതോ. ന കേവലമേതേ ദ്വേയേവ മഹാഥേരാ ഹേതുകത്താരോ, അഥ ഖോ മഹാവംസാദീസു –

‘‘ബുദ്ധസ്സ വിയ ഗമ്ഭീര-

ഘോസത്താ തം വിയാകരും;

‘ബുദ്ധഘോസോ’തി യോ സോ ഹി;

ബുദ്ധോ വിയ മഹീതലേ’’തി. –

ആദിനാ നയേന അഭിത്ഥുതഗുണോ തിപിടകപരിയത്തിയാ അട്ഠകഥാകാരോ ഭദന്തബുദ്ധഘോസാചരിയോ ച അനുസ്സുതിവസേന ‘‘ഹേതുകത്താ’’തി വേദിതബ്ബോ.

കഥം? അയം കിര ഭദന്തബുദ്ധദത്താചരിയോ ലങ്കാദീപതോ സജാതിഭൂമിം ജമ്ബുദീപമാഗച്ഛന്തോ ഭദന്തബുദ്ധഘോസാചരിയം ജമ്ബുദീപവാസികേഹി പടിപത്തിപരായനേഹി യുത്തബ്യത്തഗുണോപേതേഹി മഹാഥേരവരേഹി കതാരാധനം സീഹളട്ഠകഥം പരിവത്തേത്വാ സകലജനസാധാരണായ മൂലഭാസായ തിപിടകപരിയത്തിയാ അട്ഠകഥം ലിഖിതും ലങ്കാദീപം ഗച്ഛന്തം അന്തരാമഗ്ഗേ ദിസ്വാ സാകച്ഛായ സമുപപരിക്ഖിത്വാ സബ്ബലോകാതീതേന അസദിസേന പണ്ഡിച്ചഗുണേന രതനനിധിദസ്സനേ പരമദലിദ്ദോ വിയ ബലവപരിതോസം പത്വാ അട്ഠകഥമസ്സ കാതുകാമതം ഞത്വാ ‘‘തുമ്ഹേ യഥാധിപ്പേതപരിയന്തലിഖിതമട്ഠകഥം അമ്ഹാകം പേസേഥ, മയമസ്സാ പകരണം ലിഖാമാ’’തി തസ്സ സമ്മുഖാ പടിജാനിത്വാ തേന ച ‘‘സാധു തഥാ കാതബ്ബ’’ന്തി അജ്ഝേസിതോ അഭിധമ്മട്ഠകഥായ അഭിധമ്മാവതാരം, വിനയട്ഠകഥായ സഉത്തരം വിനയവിനിച്ഛയപകരണഞ്ച അകാസീതി അനുസ്സുയ്യതേതി.

‘‘സമാസേനാ’’തി ഇമിനാ ച പരിമാണമ്പി സാമഞ്ഞേന ദസ്സിതം വിത്ഥാരപരിമാണേ തസ്സ പരിമാണസാമഞ്ഞസ്സ വിഞ്ഞായമാനത്താ. വിസേസതോ പന പരിച്ഛേദപരിമാണം ഗന്ഥപരിമാണന്തി ദുവിധം. തത്ഥ പരിച്ഛേദപരിമാണം ഇമസ്മിം പകരണേ കഥാവോഹാരേന വുച്ചതി.

സേയ്യഥിദം? – പാരാജികകഥാ സങ്ഘാദിസേസകഥാ അനിയതകഥാ നിസ്സഗ്ഗിയകഥാ പാചിത്തിയകഥാ പാടിദേസനീയകഥാ സേഖിയകഥാതി ഭിക്ഖുവിഭങ്ഗകഥാ സത്തവിധാ, തതോ അനിയതകഥം വജ്ജേത്വാ തഥേവ ഭിക്ഖുനിവിഭങ്ഗകഥാ ഛബ്ബിധാ, മഹാഖന്ധകകഥാദികാ ഭിക്ഖുനിക്ഖന്ധകകഥാവസാനാ വീസതിവിധാ ഖന്ധകകഥാ, കമ്മകഥാ, കമ്മവിപത്തികഥാ, പകിണ്ണകവിനിച്ഛയോ, കമ്മട്ഠാനഭാവനാവിധാനന്തി വിനയവിനിച്ഛയേ കഥാപരിച്ഛേദോ സത്തതിംസ.

ഉത്തരപ്പകരണേ ച വുത്തനയേന ഭിക്ഖുവിഭങ്ഗേ സത്തവിധാ കഥാ, ഭിക്ഖുനിവിഭങ്ഗേ ഛബ്ബിധാ, തദനന്തരാ വിപത്തികഥാ, അധികരണപച്ചയകഥാ, ഖന്ധകപഞ്ഹാകഥാ, സമുട്ഠാനസീസകഥാ, ആപത്തിസമുട്ഠാനകഥാ, ഏകുത്തരനയകഥാ, സേദമോചനകഥാ, വിഭങ്ഗദ്വയനിദാനാദികഥാ, സബ്ബങ്ഗലക്ഖണകഥാ, പരിവാരസങ്കലനകഥാതി ഛത്തിംസ കഥാപരിച്ഛേദാ.

നിസ്സന്ദേഹേ പന ‘‘അട്ഠതിംസ കഥാപരിച്ഛേദാ’’തി വുത്തം, തം ഏകുത്തരനയേ അദസ്സിതേഹിപി ദ്വാദസകപന്നരസകനയേഹി സഹ സോളസപരിച്ഛേദേ ഗഹേത്വാ അപ്പകം ഊനമധികം ഗണനൂപഗം ന ഹോതീതി കത്വാ വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം. ഉഭയത്ഥ കഥാപരിച്ഛേദപരിമാണം തേസത്തതിവിധം ഹോതി. നിസ്സന്ദേഹേ ‘‘പഞ്ചസത്തതിവിധാ’’തി വചനേ പരിഹാരോ വുത്തനയോവ. ഗന്ഥപരിമാണം പന വിനയവിനിച്ഛയേ അസീതിഗന്ഥാധികാനി ചത്താരി ഗന്ഥസഹസ്സാനി, ഉത്തരേ പഞ്ഞാസഗന്ഥാധികാനി നവ ഗന്ഥസതാനി ഹോന്തി. തേന വുത്തം ഉത്തരാവസാനേ –

‘‘ഗാഥാ ചതുസഹസ്സാനി, സതഞ്ച ഊനവീസതി;

പരിമാണതോതി വിഞ്ഞേയ്യോ, വിനയസ്സവിനിച്ഛയോ.

പഞ്ഞാസാധികസങ്ഖാനി, നവ ഗാഥാസതാനി ഹി;

ഗണനാ ഉത്തരസ്സായം, ഛന്ദസാനുട്ഠുഭേന തൂ’’തി. (ഉ. വി. ൯൬൯-൯൭൦);

ഇച്ചേവം വിനയവിനിച്ഛയോ ഉത്തരോ ചാതി ദ്വേ പകരണാനി തിംസാധികാനി പഞ്ചഗാഥാസഹസ്സാനി. ഏത്ഥ ച വിനയവിനിച്ഛയോ നാമ ഉഭതോവിഭങ്ഗഖന്ധകാഗതവിനിച്ഛയസങ്ഗാഹകപകരണം. തതോ പരം പരിവാരത്ഥസങ്ഗാഹകപകരണം ഉത്തരോ നാമ. തേനേവ വക്ഖതി –

‘‘യോ മയാ രചിതോ സാരോ, വിനയസ്സവിനിച്ഛയോ;

തസ്സ ദാനി കരിസ്സാമി, സബ്ബാനുത്തരമുത്തര’’ന്തി. (ഉ. വി. ൨)