സമുട്ഠാനസീസകഥാവണ്ണനാ

൩൨൫-൬. മഹേസിനാ ദ്വീസു വിഭങ്ഗേസു പഞ്ഞത്താനി യാനി പാരാജികാദീനി സിക്ഖാപദാനി ഉപോസഥേ ഉദ്ദിസന്തി, തേസം സിക്ഖാപദാനം സമുട്ഠാനം ഭിക്ഖൂനം പാടവത്ഥായ ഇതോ പരം പവക്ഖാമി, തം സമാഹിതാ സുണാഥാതി യോജനാ.

൩൨൭. കായോ ച വാചാ ച കായവാചാ ചാതി അചിത്തകാനി യാനി തീണി സമുട്ഠാനാനി, താനേവ ചിത്തേന പച്ചേകം യോജിതാനി സചിത്തകാനി തീണി സമുട്ഠാനാനി ഹോന്തീതി ഏവമേവ സമുട്ഠാനം പുരിമാനം ദ്വിന്നം വസേന ഏകങ്ഗികം, തതിയചതുത്ഥപഞ്ചമാനം വസേന ദ്വങ്ഗികം, ഛട്ഠസ്സ വസേന തിവങ്ഗികഞ്ചാതി ഏവം ഛധാ സമുട്ഠാനവിധിം വദന്തീതി യോജനാ. കായോ, വാചാതി ഏകങ്ഗികം ദ്വയം, കായവാചാ, കായചിത്തം, വാചാചിത്തന്തി ദുവങ്ഗികത്തയം, കായവാചാചിത്തന്തി അങ്ഗഭേദേന തിവിധമ്പി അവയവഭേദേന സമുട്ഠാനഭേദവിധിം ഛപ്പകാരം വദന്തീതി അധിപ്പായോ.

൩൨൮. തേസു ഛസു സമുട്ഠാനേസു ഏകേന വാ സമുട്ഠാനേന ദ്വീഹി വാ തീഹി വാ ചതൂഹി വാ ഛഹി വാ സമുട്ഠാനേഹി നാനാ ആപത്തിയോ ജായരേതി സമ്ബന്ധോ.

൩൨൯. തത്ഥ താസു നാനാപത്തീസു. പഞ്ച സമുട്ഠാനാനി ഏതിസ്സാതി പഞ്ചസമുട്ഠാനാ, ഏവരൂപാ കാചി ആപത്തി ന വിജ്ജതി. ഏകമേകം സമുട്ഠാനം യാസന്തി വിഗ്ഗഹോ. പച്ഛിമേഹേവ തീഹിപീതി സചിത്തകേഹേവ തീഹി സമുട്ഠാനേഹി, യാ ആപത്തി ഏകസമുട്ഠാനാ ഹോതി, സാ സചിത്തകാനം തിണ്ണമഞ്ഞതരേന ഹോതീതി അധിപ്പായോ.

൩൩൦-൧. തതിയച്ഛട്ഠതോപി ചാതി കായവാചതോ, കായവാചാചിത്തതോ ച. ചതുത്ഥച്ഛട്ഠതോ ചേവാതി കായചിത്തതോ കായവാചാചിത്തതോ ച. പഞ്ചമച്ഛട്ഠതോപി ചാതി വാചാചിത്തതോ കായവാചാചിത്തതോ ച. ‘‘കായതോ കായചിത്തതോ’’തി പഠമം ദ്വിസമുട്ഠാനം, ‘‘വാചതോ വാചാചിത്തതോ’’തി ദുതിയം, ‘‘കായവാചതോ കായവാചാചിത്തതോ’’തി തതിയം, ‘‘കായചിത്തതോ കായവാചാചിത്തതോ’’തി ചതുത്ഥം, ‘‘വാചാചിത്തതോ കായവാചാചിത്തതോ’’തി പഞ്ചമം ദ്വിസമുട്ഠാനന്തി ഏവം പഞ്ചധാ ഏവ ഠിതേഹി ദ്വീഹി സമുട്ഠാനേഹി ഏസാ ദ്വിസമുട്ഠാനാപത്തി ജായതേ സമുട്ഠാതി. ന അഞ്ഞതോതി കായതോ വാചതോതി ഏകം, വാചതോ കായവാചതോതി ഏകന്തി ഏവം യഥാവുത്തക്കമവിപരിയായേന യോജിതേഹി അഞ്ഞേഹി സമുട്ഠാനേഹി ന സമുട്ഠാതി.

൩൩൨. പഠമേഹി ച തീഹീതി ‘‘കായതോ, വാചതോ, കായവാചതോ’’തി പഠമം നിദ്ദിട്ഠേഹി തീഹി അചിത്തകസമുട്ഠാനേഹി. പച്ഛിമേഹി ചാതി ‘‘കായചിത്തതോ, വാചാചിത്തതോ, കായവാചാചിത്തതോ’’തി ഏവം പച്ഛാ വുത്തേഹി സചിത്തകേഹി തീഹി സമുട്ഠാനേഹി. ന അഞ്ഞതോതി ‘‘കായതോ, വാചതോ, കായചിത്തതോ, വാചതോ, കായവാചതോ, കായചിത്തതോ’’തി ഏവം വുത്തവിപല്ലാസതോ അഞ്ഞേഹി തീഹി സമുട്ഠാനേഹി ന സമുട്ഠാതി.

൩൩൩-൪. പഠമാ തതിയാ ചേവ, ചതുത്ഥച്ഛട്ഠതോപി ചാതി കായതോ, കായവാചതോ, കായചിത്തതോ, കായവാചാചിത്തതോതി ഏതേഹി ചതൂഹി സമുട്ഠാനേഹി ചേവ. ദുതിയാ…പേ… ച്ഛട്ഠതോപി ചാതി വാചതോ, കായവാചതോ, വാചാചിത്തതോ, കായവാചാചിത്തതോതി ഇമേഹി ചതൂഹി ചാതി ചതുസമുട്ഠാനേനാപത്തി.

സാ ഏവം ദ്വിധാ ഠിതേഹി ചതൂഹി സമുട്ഠാനേഹി ജായതേ. ന പനഞ്ഞതോതി ‘‘കായതോ, വാചതോ, കായവാചതോ, കായചിത്തതോ’’തി ഏവമാദിനാ വിപല്ലാസനയേന യോജിതേഹി ചതൂഹി സമുട്ഠാനേഹി ന സമുട്ഠാതി. ഛ സമുട്ഠാനാനി യസ്സാ സാ ഛസമുട്ഠാനാ. സചിത്തകേഹി തീഹി, അചിത്തകേഹി തീഹീതി ഛഹി ഏവ സമുട്ഠാനേഹി സമുട്ഠാതീതി. പകാരന്തരാഭാവാ ഇധ ‘‘ന അഞ്ഞതോ’’തി ന വുത്തം.

ആഹ ച അട്ഠകഥാചരിയോ മാതികട്ഠകഥായം.

൩൩൫. സമുട്ഠാതി ഏതസ്മാതി സമുട്ഠാനം, കായാദി ഛബ്ബിധം, ഏകം സമുട്ഠാനം കാരണം യസ്സാ സാ ഏകസമുട്ഠാനാ. പകാരന്തരാഭാവാ തിധാ. കഥം? സചിത്തകാനം തിണ്ണം സമുട്ഠാനാനം വസേന തിവിധാ. ദ്വീഹി സമുട്ഠാനേഹി സമുട്ഠിതാ ദ്വിസമുട്ഠിതാ, ദ്വിസമുട്ഠാനാപത്തീതി അത്ഥോ. പഞ്ചധാതി വുത്തനയേന പഞ്ചപ്പകാരാ. തീണി സമുട്ഠാനാനി യസ്സാ സാ തിസമുട്ഠാനാ, ചത്താരി സമുട്ഠാനാനി യസ്സാ സാ ചതുരുട്ഠാനാ, തിസമുട്ഠാനാ ച ചതുരുട്ഠാനാ ച തിചതുരുട്ഠാനാതി ഏകദേസസരൂപേകസേസോ, തിസമുട്ഠാനാ ദ്വിധാ വിഭത്താ, ചതുസമുട്ഠാനാ ച ദ്വിധാ ഏവ വിഭത്താതി അത്ഥോ. ഛഹി സമുട്ഠാനേഹി സമുട്ഠിതാ ഛസമുട്ഠിതാ, ഛസമുട്ഠാനാതി അത്ഥോ. ഏകധാതി പകാരന്തരാഭാവാ ഏകധാവ ഠിതാതി അധിപ്പായോ.

൩൩൬. സബ്ബാ ആപത്തിയോ സമുട്ഠാനവിസേസതോ ഏവം തേരസധാ ഠിതാനം സമുട്ഠാനഭേദാനം നാനത്തതോ തേഹി സമുട്ഠിതാനം പഠമം പഞ്ഞത്തത്താ സീസഭൂതാനം സിക്ഖാപദാനം വസേന തേരസേവ നാമാനി ലഭന്തി, താനി ഇതോ പരം വക്ഖാമീതി യോജനാ.

൩൩൭. പഠമന്തിമവത്ഥുഞ്ചാതി പഠമപാരാജികസമുട്ഠാനം. ദുതിയന്തി അദിന്നാദാനസമുട്ഠാനം. സഞ്ചരിത്തകന്തി സഞ്ചരിത്തസമുട്ഠാനം. സമനുഭാസനന്തി സമനുഭാസനസമുട്ഠാനം. ‘‘കഥിനം ഏളകലോമക’’ന്തി പദച്ഛേദോ, കഥിനസമുട്ഠാനം ഏളകലോമസമുട്ഠാനഞ്ച.

൩൩൮. പദസോധമ്മന്തി പദസോധമ്മസമുട്ഠാനം. അദ്ധാനം ഥേയ്യസത്ഥന്തി അദ്ധാനസമുട്ഠാനം ഥേയ്യസത്ഥസമുട്ഠാനം. ദേസനാതി ധമ്മദേസനാസമുട്ഠാനം. ഭൂതാരോചനകന്തി ഭൂതാരോചനസമുട്ഠാനം. ചോരിവുട്ഠാപനന്തി ചോരിവുട്ഠാപനസമുട്ഠാനം.

൩൩൯. അനനുഞ്ഞാതകഞ്ചാതി അനനുഞ്ഞാതകസമുട്ഠാനഞ്ചാതി ഏതാനി തേരസ തേഹി സമുട്ഠാനേഹി സമുട്ഠിതാനം തേസം സിക്ഖാപദാനം പഠമം പഠമം നിദ്ദിട്ഠാനം പഠമപാരാജികാദിസിക്ഖാപദസമുട്ഠാനാനം ഇതരേസം പുബ്ബങ്ഗമഭാവതോ ‘‘സീസാനീ’’തി വുത്താനി. യഥാഹ പരിവാരട്ഠകഥായം ‘‘പഠമപാരാജികം നാമ ഏകം സമുട്ഠാനസീസം, സേസാനി തേന സദിസാനീ’’തിആദി (പരി. അട്ഠ. ൨൫൮). തേരസേതേ സമുട്ഠാനനയാതി ഏതേ സീസവസേന ദസ്സിതാ തേരസ സമുട്ഠാനനയാ. വിഞ്ഞൂഹി ഉപാലിത്ഥേരാദീഹി.

൩൪൦. തത്ഥ തേരസസു സമുട്ഠാനസീസേസു. യാതി യാ പന ആപത്തി. ആദിപാരാജികുട്ഠാനാതി പഠമപാരാജികസമുട്ഠാനാ.

൩൪൧. അദിന്നാദാന-സദ്ദോ പുബ്ബകോ പഠമോ ഏതിസ്സാ തംസമുട്ഠാനാപത്തിയാതി അദിന്നാദാനപുബ്ബകാ, അദിന്നാദാനസമുട്ഠാനാതി ഉദ്ദിട്ഠാതി യോജനാ.

൩൪൨. ജാതൂതി ഏകംസേന.

൩൪൩. അയം സമുട്ഠാനവസേന ‘‘സമനുഭാസനാസമുട്ഠാനാ’’തി വുത്താതി യോജനാ.

൩൪൪. കഥിന-സദ്ദോ ഉപപദോ യസ്സാ തംസമുട്ഠാനായ ആപത്തിയാ സാ കഥിനുപപദാ, കഥിനസമുട്ഠാനാതി മതാ ഞാതാ, അയം സമുട്ഠാനവസേന ‘‘കഥിനസമുട്ഠാനാ’’തി ഞാതാതി അത്ഥോ.

൩൪൫. ഏളകലോമ-സദ്ദോ ആദി യസ്സാ തംസമുട്ഠാനാപത്തിയാ സാ ഏളകലോമാദിസമുട്ഠാനാതി അത്ഥോ.

൩൪൯. ഏത്ഥ സമുട്ഠാനേസു.

൩൫൦. ഭൂതാരോചന-സദ്ദോ പുബ്ബഭാഗോ ഏതിസ്സാ തംസമുട്ഠാനായ ആപത്തിയാതി ഭൂതാരോചനപുബ്ബകാ, ഭൂതാരോചനസമുട്ഠാനാതി അത്ഥോ.

൩൫൧. സമുട്ഠാനം സമുട്ഠിതം, ചോരിവുട്ഠാപനം സമുട്ഠിതം യസ്സാ സാ ചോരിവുട്ഠാപനസമുട്ഠിതാ, ചോരിവുട്ഠാപനസമുട്ഠാനാതി അത്ഥോ.

൩൫൩. തത്ഥാതി തേരസസമുട്ഠാനസീസേസു, ‘‘സമുട്ഠാനം സചിത്തക’’ന്തി ഇദം ‘‘പഠമ’’ന്തിആദീഹി പച്ചേകം യോജേതബ്ബം. പഠമം സമുട്ഠാനന്തി പഠമപാരാജികസമുട്ഠാനം. ദുതിയം സമുട്ഠാനന്തി അദിന്നാദാനസമുട്ഠാനം. ചതുത്ഥം സമുട്ഠാനന്തി സമനുഭാസനസമുട്ഠാനം. നവമം സമുട്ഠാനന്തി ഥേയ്യസത്ഥസമുട്ഠാനം. ദസമം സമുട്ഠാനന്തി ധമ്മദേസനാസമുട്ഠാനം. ദ്വാദസമം സമുട്ഠാനന്തി ചോരിവുട്ഠാപനസമുട്ഠാനം.

൩൫൪. സമുട്ഠാനേതി സമുട്ഠാനസീസേ. സദിസാതി തേന തേന സമുട്ഠാനസീസേന സമുട്ഠാനാ ആപത്തിയോ. ഇധാതി ഇമസ്മിം സമുട്ഠാനവിനിച്ഛയേ. ദിസ്സരേതി ദിസ്സന്തേ, ദിസ്സന്തീതി അത്ഥോ. അഥ വാ ഇധ ദിസ്സരേതി ഇധ ഉഭതോവിഭങ്ഗേ ഏതേസു തേരസസമുട്ഠാനേസു ഏകേകസ്മിം അഞ്ഞാനിപി സദിസാനി സമുട്ഠാനാനി ദിസ്സന്തീതി അത്ഥോ. ഇദാനി താനി സരൂപതോ നിദസ്സേതുമാഹ ‘‘സുക്കഞ്ചാ’’തിആദി. തത്ഥ സുക്കന്തി സുക്കവിസ്സട്ഠിസിക്ഖാപദം. ഏസ നയോ ‘‘കായസംസഗ്ഗോ’’തിആദീസുപി. യദേത്ഥ ദുവിഞ്ഞേയ്യം, തം വക്ഖാമ.

൩൫൫. പുബ്ബുപപരിപാകോ ചാതി ‘‘ജാനം പുബ്ബുപഗതം ഭിക്ഖു’’ന്തി (പാചി. ൧൨൦) സിക്ഖാപദഞ്ച ‘‘ഭിക്ഖുനിപരിപാചിത’’ന്തി (പാചി. ൧൯൨, ൧൯൪) പിണ്ഡപാതസിക്ഖാപദഞ്ച. രഹോ ഭിക്ഖുനിയാസഹാതി ഭിക്ഖുനിയാ സദ്ധിം രഹോ നിസജ്ജസിക്ഖാപദഞ്ച. സഭോജനേ, രഹോ ദ്വേ ചാതി സഭോജനേ കുലേ അനുപഖജ്ജസിക്ഖാപദഞ്ച ദ്വേ രഹോനിസജ്ജസിക്ഖാപദാനി ച. അങ്ഗുലീ ഉദകേ ഹസന്തി അങ്ഗുലിപതോദഞ്ച ഉദകഹസധമ്മസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൫൬. പഹാരേ ഉഗ്ഗിരേ ചേവാതി പഹാരദാനസിക്ഖാപദഞ്ച തലസത്തിഉഗ്ഗിരണസിക്ഖാപദഞ്ച. തേപഞ്ഞാസാ ച സേഖിയാതി പഞ്ചസത്തതിസേഖിയാസു വക്ഖമാനാനി ഉജ്ജഗ്ഘികാദീനി സമനുഭാസനസമുട്ഠാനാനി ദസ, ഛത്തപാണിആദീനി ധമ്മദേസനാസമുട്ഠാനാനി ഏകാദസ, ഥേയ്യസത്ഥസമുട്ഠാനം, സൂപോദനവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദഞ്ചാതി ബാവീസതി സിക്ഖാപദാനി ഠപേത്വാ പരിമണ്ഡലനിവാസനാദീനി ഇതരാനി തേപഞ്ഞാസ സേഖിയസിക്ഖാപദാനി ച. അധക്ഖകുബ്ഭജാണുഞ്ചാതി ഭിക്ഖുനീനം അധക്ഖകഉബ്ഭജാണുസിക്ഖാപദഞ്ച. ഗാമന്തരമവസ്സുതാതി ഗാമന്തരഗമനം, അവസ്സുതസ്സ ഹത്ഥതോ ഖാദനീയഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൫൭-൮. തലമട്ഠുദസുദ്ധി ചാതി തലഘാതം, ജതുമട്ഠം, ഉദകസുദ്ധികാദിയനഞ്ച. വസ്സംവുത്ഥാതി ‘‘വസ്സംവുത്ഥാ…പേ… ഛപ്പഞ്ചയോജനാനീ’’തി (പാചി. ൯൭൪) സിക്ഖാപദഞ്ച. ഓവാദായ ന ഗച്ഛന്തീതി ഓവാദായ അഗമനസിക്ഖാപദഞ്ച. നാനുബന്ധേ പവത്തിനിന്തി ‘‘വുട്ഠാപിതം പവത്തിനിം ദ്വേ വസ്സാനി നാനുബന്ധേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൧൧൨) സിക്ഖാപദഞ്ചാതി ഉഭതോവിഭങ്ഗേ നിദ്ദിട്ഠാ ഇമേ പഞ്ചസത്തതി ധമ്മാ കായചിത്തസമുട്ഠിതാ മേഥുനേന സമാ ഏകസമുട്ഠാനാ മതാതി യോജനാ.

ഏത്ഥ ച പാളിയം ‘‘ഛസത്തതീ’’തി ഗണനപരിച്ഛേദോ സമുട്ഠാനസിക്ഖാപദേന സഹ ദസ്സിതോ. ഇധ പന തം വിനാ തംസദിസാനമേവ ഗണനാ ദസ്സിതാ. തേനേവ പഠമം സമുട്ഠാനസീസം പാളിയം ഗണനായപി ദസ്സിതം, ഇധേവ ന ദസ്സിതം. ഉപരി കത്ഥചി സമുട്ഠാനസീസസ്സ ദസ്സനം പനേത്ഥ വക്ഖമാനാനം തംസദിസഭാവദസ്സനത്ഥം, ഗണനായ വക്ഖമാനായ അന്തോഗധഭാവദസ്സനത്ഥം. തേനേവ തത്ഥപി തം വിനാ ഗണനം വക്ഖതി.

പഠമപാരാജികസമുട്ഠാനവണ്ണനാ.

൩൫൯. വിഗ്ഗഹന്തി മനുസ്സവിഗ്ഗഹസിക്ഖാപദം. ഉത്തരി ചേവാതി ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മസിക്ഖാപദഞ്ച. ദുട്ഠുല്ലന്തി ദുട്ഠുല്ലവാചാസിക്ഖാപദം. അത്തകാമതാതി അത്തകാമപാരിചരിയസിക്ഖാപദഞ്ച. ദുട്ഠദോസാ ദുവേ ചേവാതി ദ്വേ ദുട്ഠദോസസിക്ഖാപദാനി ച. ദുതിയാനിയതോപി ചാതി ദുതിയഅനിയതസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൬൦. അച്ഛിന്ദനഞ്ചാതി സാമം ചീവരം ദത്വാ അച്ഛിന്ദനഞ്ച. പരിണാമോതി സങ്ഘികലാഭസ്സ അത്തനോ പരിണാമനഞ്ച. മുസാഓമസപേസുണാതി മുസാവാദോ ച ഓമസവാദോ ച ഭിക്ഖുപേസുഞ്ഞഞ്ച. ദുട്ഠുല്ലാരോചനഞ്ചേവാതി ദുട്ഠുല്ലാപത്തിആരോചനസിക്ഖാപദഞ്ച. പഥവീഖണനമ്പി ചാതി പഥവീഖണനസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൬൧. ഭൂതഗാമഞ്ച വാദോ ചാതി ഭൂതഗാമസിക്ഖാപദം, അഞ്ഞവാദകസിക്ഖാപദഞ്ച. ഉജ്ഝാപനകമേവ ചാതി ഉജ്ഝാപനകസിക്ഖാപദഞ്ച. നിക്കഡ്ഢോ സിഞ്ചനഞ്ചേവാതി വിഹാരതോ നിക്കഡ്ഢനഞ്ച ഉദകേ തിണാദിസിഞ്ചനഞ്ച. ആമിസഹേതു ചാതി ആമിസഹേതു ഭിക്ഖുനിയോ ഓവാദസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൬൨. ഭുത്താവിന്തി ഭുത്താവിം അനതിരിത്തേന ഖാദനീയാദിനാ പവാരണസിക്ഖാപദഞ്ച. ഏഹനാദരിന്തി ‘‘ഏഹാവുസോ, ഗാമം വാ’’തി (പാചി. ൨൭൫) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച അനാദരിയസിക്ഖാപദഞ്ച. ഭിംസാപനമേവ ചാതി ഭിക്ഖുഭിംസനകഞ്ച. അപനിധേയ്യാതി പത്താദിഅപനിധാനസിക്ഖാപദഞ്ച. സഞ്ചിച്ച പാണന്തി സഞ്ചിച്ച പാണം ജീവിതാവോരോപനഞ്ച. സപ്പാണകമ്പി ചാതി ജാനം സപ്പാണകഉദകസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൬൩. ഉക്കോടനഞ്ചാതി പുനകമ്മായ ഉക്കോടനഞ്ച. ഊനോതി ഊനവീസതിവസ്സസിക്ഖാപദഞ്ച. സംവാസോതി ഉക്ഖിത്തകേന സദ്ധിം സംവാസസിക്ഖാപദഞ്ച. നാസനേ ചാതി നാസിതകസാമണേരസമ്ഭോഗസിക്ഖാപദഞ്ച. സഹധമ്മികന്തി സഹധമ്മികം വുച്ചമാനസിക്ഖാപദഞ്ച. വിലേഖാ ചാതി ‘‘വിലേഖായ സംവത്തന്തീ’’തി (പാചി. ൪൩൯) ആഗതസിക്ഖാപദഞ്ച. മോഹനാതി മോഹനസിക്ഖാപദഞ്ച. അമൂലകേന ചാതി അമൂലകേന സങ്ഘാദിസേസേന അനുദ്ധംസനസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൬൪. കുക്കുച്ചം ഖീയനം ദത്വാതി കുക്കുച്ചഉപ്പാദനഞ്ച ധമ്മികാനം കമ്മാനം ഛന്ദം ദത്വാ ഖീയനഞ്ച ചീവരം ദത്വാ ഖീയനഞ്ച. പരിണാമേയ്യ പുഗ്ഗലേതി സങ്ഘികം ലാഭം പുഗ്ഗലസ്സ പരിണാമനസിക്ഖാപദഞ്ച. കിം തേ, അകാലം, അച്ഛിന്ദേതി ‘‘കിം തേ, അയ്യേ, ഏസോ പുരിസപുഗ്ഗലോ കരിസ്സതീ’’തി (പാചി. ൭൦൫) ആഗതസിക്ഖാപദഞ്ച അകാലചീവരം ‘‘കാലചീവര’’ന്തി അധിട്ഠഹിത്വാ ഭാജനസിക്ഖാപദഞ്ച ഭിക്ഖുനിയാ സദ്ധിം ചീവരം പരിവത്തേത്വാ അച്ഛിന്ദനസിക്ഖാപദഞ്ച. ദുഗ്ഗഹനിരയേന ചാതി ദുഗ്ഗഹിതേന ദുപധാരിതേന പരം ഉജ്ഝാപനസിക്ഖാപദഞ്ച നിരയേന വാ ബ്രഹ്മചരിയേന വാ അഭിസപനസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൬൫. ഗണസ്സ ചാതി ‘‘ഗണസ്സ ചീവരലാഭം അന്തരായം കരേയ്യാ’’തി (പാചി. ൯൦൮) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. വിഭങ്ഗഞ്ചാതി ‘‘ധമ്മികം ചീവരവിഭങ്ഗം പടിബാഹേയ്യാ’’തി (പാചി. ൯൧൨) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ദുബ്ബലാസാ തഥേവ ചാതി ‘‘ദുബ്ബലചീവരപച്ചാസായ ചീവരകാലസമയം അതിക്കാമേയ്യാ’’തി (പാചി. ൯൨൧) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ധമ്മികം കഥിനുദ്ധാരന്തി ‘‘ധമ്മികം കഥിനുദ്ധാരം പടിബാഹേയ്യാ’’തി (പാചി. ൯൨൮) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. സഞ്ചിച്ചാഫാസുമേവ ചാതി ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ സഞ്ചിച്ച അഫാസും കരേയ്യാ’’തി (പാചി. ൯൪൨) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൬൬. സയം ഉപസ്സയം ദത്വാതി ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ ഉപസ്സയം ദത്വാ കുപിതാ അനത്തമനാ നിക്കഡ്ഢേയ്യാ’’തി (പാചി. ൯൫൧) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. അക്കോസേയ്യ ചാതി ‘‘ഭിക്ഖും അക്കോസേയ്യ വാ പരിഭാസേയ്യ വാ’’തി (പാചി. ൧൦൨൯) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ചണ്ഡികാതി ‘‘ചണ്ഡീകതാ ഗണം പരിഭാസേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൦൩൪) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. കുലമച്ഛരിനീ അസ്സാതി ‘‘കുലമച്ഛരിനീ അസ്സാ’’തി (പാചി. ൧൦൪൩) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ഗബ്ഭിനിം വുട്ഠാപേയ്യ ചാതി ‘‘ഗബ്ഭിനിം വുട്ഠാപേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൦൬൮) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൬൭. പായന്തിന്തി ‘‘പായന്തിം വുട്ഠാപേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൦൭൩) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ദ്വേ ച വസ്സാനീതി ‘‘ദ്വേ വസ്സാനി ഛസു ധമ്മേസു അസിക്ഖിതസിക്ഖം സിക്ഖമാനം വുട്ഠാപേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൦൮൦) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. സങ്ഘേനാസമ്മതന്തി ‘‘സിക്ഖിതസിക്ഖം സിക്ഖമാനം സങ്ഘേന അസമ്മതം വുട്ഠാപേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൦൮൬) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. തിസ്സോ ഗിഹിഗതാ വുത്താതി ‘‘ഊനദ്വാദസവസ്സം ഗിഹിഗതം (പാചി. ൧൦൯൧), പരിപുണ്ണദ്വാദസവസ്സം ഗിഹിഗതം ദ്വേ വസ്സാനി ഛസു ധമ്മേസു അസിക്ഖിതസിക്ഖം (പാചി. ൧൦൯൭), ദ്വേവസ്സാനി സിക്ഖിതസിക്ഖം സങ്ഘേന അസമ്മത’’ന്തി (പാചി. ൧൧൦൩) വുത്തസിക്ഖാപദാനി ച. തിസ്സോയേവ കുമാരികാതി ‘‘ഊനവീസതിവസ്സം കുമാരിഭൂത’’ന്തിആദിനാ (പാചി. ൧൧൨൦) നയേന വുത്താ തിസ്സോ ച.

൩൬൮. ഊനദ്വാദസവസ്സാ ദ്വേതി ‘‘ഊനദ്വാദസവസ്സാ വുട്ഠാപേയ്യ (പാചി. ൧൧൩൭), പരിപുണ്ണദ്വാദസവസ്സാ സങ്ഘേന അസമ്മതാ വുട്ഠാപേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൧൪൨) വുത്താനി ദ്വേ സിക്ഖാപദാനി ച. അലം താവ തേതി ‘‘അലം താവ തേ, അയ്യേ, വുട്ഠാപിതേനാ’’തി (പാചി. ൧൧൪൭) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. സോകാവസ്സാതി ‘‘ചണ്ഡിം സോകാവാസം സിക്ഖമാനം വുട്ഠാപേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൧൫൯) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. പാരിവാസികച്ഛന്ദദാനതോതി ‘‘പാരിവാസികഛന്ദദാനേന സിക്ഖമാനം വുട്ഠാപേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൧൬൭) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൬൯. അനുവസ്സം ദുവേ ചാതി ‘‘അനുവസ്സം വുട്ഠാപേയ്യ (പാചി. ൧൧൭൧), ഏകം വസ്സം ദ്വേ വുട്ഠാപേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൧൭൫) വുത്തസിക്ഖാപദാനി ചാതി ഏകൂനസത്തതി സിക്ഖാപദാനി. അദിന്നാദാനതുല്യത്താതി അദിന്നാദാനേന സമാനസമുട്ഠാനത്താ. തിസമുട്ഠാനികാ കതാതി സചിത്തകേഹി തീഹി സമുട്ഠാനേഹി സമുട്ഠഹന്തീതി വുത്താ.

ദുതിയപാരാജികസമുട്ഠാനവണ്ണനാ.

൩൭൦. സഞ്ചരികുടിമഹല്ലകന്തി സഞ്ചരിത്തം, സഞ്ഞാചികായ കുടികരണം, മഹല്ലകവിഹാരകരണഞ്ച. ധോവാപനഞ്ച പടിഗ്ഗഹോതി അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ പുരാണചീവരധോവാപനഞ്ച ചീവരപടിഗ്ഗഹണഞ്ച. ചീവരസ്സ ച വിഞ്ഞത്തിന്തി അഞ്ഞാതകം ഗഹപതിം വാ ഗഹപതാനിം വാ ചീവരവിഞ്ഞാപനസിക്ഖാപദഞ്ച. ഗഹണഞ്ച തദുത്തരിന്തി തദുത്തരിസാദിയനസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൭൧. ഉപക്ഖടദ്വയഞ്ചേവാതി ‘‘ചീവരചേതാപന്നം ഉപക്ഖടം ഹോതീ’’തി (പാരാ. ൫൨൮) ആഗതസിക്ഖാപദദ്വയഞ്ച. തഥാ ദൂതേന ചീവരന്തി ദൂതേനചീവരചേതാപന്നപഹിതസിക്ഖാപദഞ്ച. കോസിയന്തി കോസിയമിസ്സകസിക്ഖാപദഞ്ച. സുദ്ധകാളാനന്തി ‘‘സുദ്ധകാളകാന’’ന്തിആദിസിക്ഖാപദഞ്ച (പാരാ. ൫൪൮). ദ്വേ ഭാഗാദാനമേവ ചാതി ‘‘ദ്വേ ഭാഗാ ആദാതബ്ബാ’’തി (പാരാ. ൫൫൩) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൭൨. ഛബ്ബസ്സാനീതി ഛബ്ബസ്സാനി ധാരണസിക്ഖാപദഞ്ച. പുരാണസ്സാതി ‘‘പുരാണസന്ഥതസ്സാ’’തി (പാരാ. ൫൬൭) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ലോമധോവാപനമ്പി ചാതി ഏളകലോമധോവാപനസിക്ഖാപദഞ്ച. രൂപിയസ്സ പടിഗ്ഗാഹോതി രൂപിയപടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദഞ്ച. ഉഭോ നാനപ്പകാരകാതി രൂപിയസംവോഹാരകയവിക്കയസിക്ഖാപദാനി ച.

൩൭൩. ഊനബന്ധനപത്തോ ചാതി ഊനപഞ്ചബന്ധനപത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. വസ്സസാടികസുത്തകന്തി വസ്സികസാടികസിക്ഖാപദഞ്ച സുത്തം വിഞ്ഞാപേത്വാ ചീവരകാരാപനസിക്ഖാപദഞ്ച. വികപ്പാപജ്ജനന്തി തന്തവായേ ഉപസങ്കമിത്വാ ചീവരേ വികപ്പാപജ്ജനഞ്ച. യാവ ദ്വാരദാനഞ്ച സിബ്ബനന്തി ‘‘യാവ ദ്വാരകോസാ അഗ്ഗളട്ഠപനായാ’’തി (പാചി. ൧൩൫) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച ‘‘അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ചീവരം ദദേയ്യ (പാചി. ൧൭൧), ചീവരം സിബ്ബേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൭൬) വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയഞ്ച.

൩൭൪. പൂവേഹീതി പൂവേഹി വാ മന്ഥേഹി വാ അഭിഹട്ഠും പവാരണസിക്ഖാപദഞ്ച. പച്ചയോതി ചതുമാസപച്ചയപവാരണസിക്ഖാപദഞ്ച. ജോതീതി ജോതിയാ സമാദഹനസിക്ഖാപദഞ്ച. രതനന്തി രതനസിക്ഖാപദഞ്ച. സൂചി…പേ… സുഗതസ്സ ചാതി സൂചിഘരസിക്ഖാപദാദീനി സത്ത സിക്ഖാപദാനി ച.

൩൭൫. അഞ്ഞവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാ ചാതി ‘‘അഞ്ഞം വിഞ്ഞാപേയ്യാ’’തി (പാചി. ൭൪൯) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. അഞ്ഞം ചേതാപനമ്പി ചാതി ‘‘അഞ്ഞം ചേതാപേത്വാ അഞ്ഞം ചേതാപേയ്യാ’’തി (പാചി. ൭൪൯) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. സങ്ഘികേന ദുവേ വുത്താതി ‘‘സങ്ഘികേന അഞ്ഞം ചേതാപേയ്യ (പാചി. ൭൫൯), സങ്ഘികേന സഞ്ഞാചികേന അഞ്ഞം ചേതാപേയ്യാ’’തി (പാചി. ൭൬൪) വുത്താനി ദ്വേ സിക്ഖാപദാനി ച. ദ്വേ മഹാജനികേനാതി ‘‘മഹാജനികേന അഞ്ഞം ചേതാപേയ്യ (പാചി. ൭൬൯), മഹാജനികേന സഞ്ഞാചികേന അഞ്ഞം ചേതാപേയ്യാ’’തി (പാചി. ൭൭൪) വുത്താനി ദ്വേ സിക്ഖാപദാനി ച.

൩൭൬. തഥാ പുഗ്ഗലികേനേകന്തി ‘‘പുഗ്ഗലികേന സഞ്ഞാചികേന അഞ്ഞം ചേതാപേയ്യാ’’തി (പാചി. ൭൭൯) വുത്തമേകസിക്ഖാപദഞ്ച. ഗരുപാവുരണന്തി ഗരുപാവുരണചേതാപനസിക്ഖാപദഞ്ച. ലഹുന്തി ലഹുപാവുരണചേതാപനസിക്ഖാപദം. ‘‘വിഘാസാ ഉദസാടി ചാ’’തി പദച്ഛേദോ. ദ്വേ വിഘാസാതി ‘‘ഉച്ചാരം വാ പസ്സാവം വാ സങ്കാരം വാ വിഘാസം വാ തിരോകുട്ടേ വാ തിരോപാകാരേ വാ ഛഡ്ഡേയ്യ വാ ഛഡ്ഡാപേയ്യ വാ (പാചി. ൮൨൫), ഹരിതേ ഛഡ്ഡേയ്യ വാ ഛഡ്ഡാപേയ്യ വാ’’തി (പാചി. ൮൨൯) ഏവം വുത്താനി ദ്വേ വിഘാസസിക്ഖാപദാനി ച. ഉദസാടി ചാതി ഉദകസാടികസിക്ഖാപദഞ്ച. തഥാ സമണചീവരന്തി തഥാ ‘‘സമണചീവരം ദദേയ്യാ’’തി (പാചി. ൯൧൭) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ചാതി.

൩൭൭. ഇതി ഏതേ ഏകൂനപണ്ണാസ ധമ്മാ ദുക്ഖന്തദസ്സിനാ ഭഗവതാ ഛസമുട്ഠാനികാ തേയേവ സഞ്ചരിത്തസമാ സഞ്ചരിത്തസിക്ഖാപദേന സമാ കതാ അനുമതാ പഞ്ഞത്താതി യോജനാ.

സഞ്ചരിത്തസമുട്ഠാനവണ്ണനാ.

൩൭൮. സങ്ഘഭേദോതി സങ്ഘഭേദസിക്ഖാപദഞ്ച. ഭേദാനുവത്തദുബ്ബചദൂസകാതി ഭേദാനുവത്തകദുബ്ബചകുലദൂസകസിക്ഖാപദാനി ച. ദുട്ഠുല്ലച്ഛാദനന്തി ദുട്ഠുല്ലപടിച്ഛാദനസിക്ഖാപദഞ്ച. ദിട്ഠീതി ദിട്ഠിഅപ്പടിനിസ്സജ്ജനസിക്ഖാപദഞ്ച. ഛന്ദഉജ്ജഗ്ഘികാ ദുവേതി ഛന്ദംഅദത്വാഗമനസിക്ഖാപദഞ്ച ഉജ്ജഗ്ഘികായ അന്തരഘരേ ഗമനനിസീദനസിക്ഖാപദദ്വയഞ്ച.

൩൭൯. അപ്പസദ്ദാ ദുവേ വുത്താതി ‘‘അപ്പസദ്ദോ അന്തരഘരേ ഗമിസ്സാമി, നിസീദിസ്സാമീ’’തി (പാചി. ൫൮൮, ൫൮൯) വുത്താനി ദ്വേ സിക്ഖാപദാനി ച. ന ബ്യാഹരേതി ‘‘ന സകബളേന മുഖേന ബ്യാഹരിസ്സാമീ’’തി (പാചി. ൬൧൯) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ഛമാ, നീചാസനേ, ഠാനന്തി ‘‘ഛമായം നിസീദിത്വാ (പാചി. ൬൪൫), നീചേ ആസനേ നിസീദിത്വാ (പാചി. ൬൪൭), ഠിതോ നിസിന്നസ്സാ’’തി (പാചി. ൬൪൮) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. പച്ഛതോ ഉപ്പഥേന ചാതി ‘‘പച്ഛതോ ഗച്ഛന്തോ പുരതോ ഗച്ഛന്തസ്സ (പാചി. ൬൪൯), ഉപ്പഥേന ഗച്ഛന്തോ പഥേന ഗച്ഛന്തസ്സാ’’തി (പാചി. ൬൫൦) വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയഞ്ച.

൩൮൦. വജ്ജച്ഛാദാതി വജ്ജതോ പടിച്ഛാദനസിക്ഖാപദഞ്ച. അനുവത്താ ചാതി ഉക്ഖിത്താനുവത്തനസിക്ഖാപദഞ്ച. ഗഹണന്തി ‘‘ഹത്ഥഗ്ഗഹണം വാ സാദിയേയ്യാ’’തി (പാചി. ൬൭൫) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ഓസാരേയ്യ ചാതി ‘‘അനപലോകേത്വാ കാരകസങ്ഘം അനഞ്ഞായ ഗണസ്സ ഛന്ദം ഓസാരേയ്യാ’’തി (പാചി. ൬൯൫) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. പച്ചക്ഖാമീതി സിക്ഖാ ചാതി ‘‘ബുദ്ധം പച്ചാചിക്ഖാമീ’’തി (പാചി. ൭൧൦) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. തഥാ കിസ്മിഞ്ചിദേവ ചാതി ‘‘കിസ്മിഞ്ചിദേവ അധികരണേ പച്ചാകതാ’’തി (പാചി. ൭൧൬) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൮൧. സംസട്ഠാ ദ്വേ ചാതി ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ പനേവ സംസട്ഠാ വിഹരന്തീ’’തി (പാചി. ൭൨൨) ച ‘‘യാ പന ഭിക്ഖുനീ ഏവം വദേയ്യ സംസട്ഠാവ, അയ്യേ, തുമ്ഹേ വിഹരഥാ’’തിആദിവചനം (പാചി. ൭൨൮) പടിച്ച വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയഞ്ച. വധിത്വാ ചാതി ‘‘അത്താനം വധിത്വാ വധിത്വാ രോദേയ്യാ’’തി (പാചി. ൮൮൦) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. വിസിബ്ബേത്വാ ചാതി ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ ചീവരം വിസിബ്ബേത്വാ വാ വിസിബ്ബാപേത്വാ വാ’’തി (പാചി. ൮൯൩) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ദുക്ഖിതന്തി ‘‘ദുക്ഖിതം സഹജീവിനി’’ന്തി (പാചി. ൯൪൭) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. പുനദേവ ച സംസട്ഠാതി ‘‘സംസട്ഠാ വിഹരേയ്യ ഗഹപതിനാ വാ ഗഹപതിപുത്തേന വാ’’തി (പാചി. ൯൫൬) ഏവം പുന വുത്തസംസട്ഠസിക്ഖാപദഞ്ച. നേവ വൂപസമേയ്യ ചാതി ‘‘‘ഏഹായ്യേ, ഇമം അധികരണം വൂപസമേഹീ’തി (പാചി. ൯൯൫) വുച്ചമാനാ ‘സാധൂ’തി പടിസ്സുണിത്വാ സാ പച്ഛാ അനന്തരായികിനീ നേവ വൂപസമേയ്യാ’’തി വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൮൨. ജാനം സഭിക്ഖുകാരാമന്തി ‘‘ജാനം സഭിക്ഖുകം ആരാമം അനാപുച്ഛാ പവിസേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൦൨൪) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. തഥേവ ന പവാരയേതി ‘‘ഉഭതോസങ്ഘേ തീഹി ഠാനേഹി ന പവാരേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൦൫൧) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. തഥാ അന്വദ്ധമാസഞ്ചാതി ‘‘അന്വദ്ധമാസം ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖുസങ്ഘതോ ദ്വേ ധമ്മാ പച്ചാസീസിതബ്ബാ’’തി (പാചി. ൧൦൫൯) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. സഹജീവിനിയോ ദുവേതി ‘‘സഹജീവിനിം വുട്ഠാപേത്വാ ദ്വേ വസ്സാനി നേവ അനുഗ്ഗണ്ഹേയ്യ (പാചി. ൧൧൦൮), സഹജീവിനിം വുട്ഠാപേത്വാ നേവ വൂപകാസേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൧൧൬) വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയഞ്ച.

൩൮൩-൪. സചേ മേ ചീവരം അയ്യേതി ‘‘സചേ മേ ത്വം, അയ്യേ, ചീവരം ദസ്സസി, ഏവാഹം തം വുട്ഠാപേസ്സാമീ’’തി (പാചി. ൧൧൫൧) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. അനുബന്ധിസ്സസീതി ‘‘സചേ മം ത്വം, അയ്യേ, ദ്വേ വസ്സാനി അനുബന്ധിസ്സസി, ഏവാഹം തം വുട്ഠാപേസ്സാമീ’’തി (പാചി. ൧൧൫൫) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. അസമേന സമ്ബുദ്ധേന പകാസിതാ ഇമേ സത്തതിംസ ധമ്മാ സബ്ബേ കായവാചാദിതോ കായവാചാചിത്തതോ ഏകസമുട്ഠാനാ കതാ സമനുഭാസനാ സിയും സമുട്ഠാനതോ സമനുഭാസനസിക്ഖാപദേന സദിസാ സിയുന്തി യോജനാ.

സമനുഭാസനസമുട്ഠാനവണ്ണനാ.

൩൮൫. കഥിനാനി ച തീണീതി ‘‘നിട്ഠിതചീവരസ്മിം ഭിക്ഖുനാ ഉബ്ഭതസ്മിം കഥിനേ’’തി (പാരാ. ൪൬൨) വുത്താനി ആദിതോ തീണി സിക്ഖാപദാനി. പത്തോതി ‘‘ദസാഹപരമം അതിരേകപത്തോ’’തി (പാരാ. ൬൦൧) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ഭേസജ്ജമേവ ചാതി ‘‘പടിസായനീയാനി ഭേസജ്ജാനീ’’തി (പാരാ. ൬൨൨) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. അച്ചേകമ്പി ചാതി അച്ചേകസിക്ഖാപദഞ്ച. സാസങ്കന്തി തദനന്തരമേവ സാസങ്കസിക്ഖാപദഞ്ച. പക്കമന്തദ്വയമ്പി ചാതി ‘‘തം പക്കമന്തോ നേവ ഉദ്ധരേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൦൯, ൧൧൫) ഭൂതഗാമവഗ്ഗേ വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയഞ്ച.

൩൮൬. തഥാ ഉപസ്സയം ഗന്ത്വാതി ‘‘ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ഉപസങ്കമിത്വാ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൫൮) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. പരമ്പരം ഭോജനന്തി ‘‘പരമ്പരഭോജനേ പാചിത്തിയ’’ന്തി (പാചി. ൨൨൧) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. അനതിരിത്തന്തി ‘‘അനതിരിത്തം ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ’’തി (പാചി. ൨൩൮) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. സഭത്തോതി ‘‘നിമന്തിതോ സഭത്തോ സമാനോ’’തി (പാചി. ൨൯൯) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. വികപ്പേത്വാ തഥേവ ചാതി ‘‘ചീവരം വികപ്പേത്വാ’’തി (പാചി. ൩൭൩) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൮൭. രഞ്ഞോതി ‘‘രഞ്ഞോ ഖത്തിയസ്സാ’’തി (പാചി. ൪൯൮) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. വികാലേതി ‘‘വികാലേ ഗാമം പവിസേയ്യാ’’തി (പാചി. ൫൦൯-൫൧൨) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. വോസാസാതി ‘‘വോസാസമാനരൂപാ ഠിതാ’’തി (പാചി. ൫൫൮) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ‘‘ആരഞ്ഞകേ ഉസ്സയവാദികാ’’തി പദച്ഛേദോ. ആരഞ്ഞകേതി ‘‘തഥാരൂപേസു ആരഞ്ഞകേസു സേനാസനേസു പുബ്ബേ അപ്പടിസംവിദിത’’ന്തി (പാചി. ൫൭൦) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ഉസ്സയവാദികാതി ‘‘ഉസ്സയവാദികാ വിഹരേയ്യാ’’തി (പാചി. ൬൭൯) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. പത്തസന്നിചയഞ്ചേവാതി ‘‘പത്തസന്നിചയം കരേയ്യാ’’തി (പാചി. ൭൩൪) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. പുരേ, പച്ഛാ, വികാലകേതി ‘‘യാ പന ഭിക്ഖുനീ പുരേഭത്തം കുലാനി ഉപസങ്കമിത്വാ’’തി (പാചി. ൮൫൫) ച ‘‘പച്ഛാഭത്തം കുലാനി ഉപസങ്കമിത്വാ’’തി (പാചി. ൮൬൦) ച ‘‘വികാലേ കുലാനി ഉപസങ്കമിത്വാ’’തി (പാചി. ൮൬൫) ച വുത്തസിക്ഖാപദത്തയഞ്ച.

൩൮൮-൯. പഞ്ചാഹികന്തി ‘‘പഞ്ചാഹികം സങ്ഘാടിചാരം അതിക്കമേയ്യാ’’തി (പാചി. ൮൯൮) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. സങ്കമനിന്തി ‘‘ചീവരസങ്കമനീയം ധാരേയ്യാ’’തി (പാചി. ൯൦൩) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. തഥാ ആവസഥദ്വയന്തി ‘‘ആവസഥചീവരം അനിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജേയ്യ (പാചി. ൧൦൦൪), ആവസഥം അനിസ്സജ്ജിത്വാ ചാരികം പക്കമേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൦൦൯) ഏവം ആവസഥേന സദ്ധിം വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയഞ്ച. പസാഖേതി ‘‘പസാഖേ ജാതം ഗണ്ഡം വാ’’തി (പാചി. ൧൦൬൩) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ആസനേ ചാതി ‘‘ഭിക്ഖുസ്സ പുരതോ അനാപുച്ഛാ ആസനേ നിസീദേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൨൧൫) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ചാതി ഇമേ പന ഏകൂനതിംസ ധമ്മാ കായവാചതോ, കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാനതോ സബ്ബേ ദ്വിസമുട്ഠാനികാ, തതോയേവ കഥിനസമ്ഭവാ കഥിനസമുട്ഠാനാ ഹോന്തീതി യോജനാ.

കഥിനസമുട്ഠാനവണ്ണനാ.

൩൯൦. ദ്വേ സേയ്യാതി ദ്വേ സഹസേയ്യസിക്ഖാപദാനി ച. ആഹച്ചപാദോ ചാതി ആഹച്ചപാദകസിക്ഖാപദഞ്ച. പിണ്ഡഞ്ചാതി ആവസഥപിണ്ഡഭോജനസിക്ഖാപദഞ്ച. ഗണഭോജനന്തി ഗണഭോജനസിക്ഖാപദഞ്ച. വികാലേതി വികാലഭോജനസിക്ഖാപദഞ്ച. സന്നിധിഞ്ചേവാതി സന്നിധികാരകസിക്ഖാപദഞ്ച. ദന്തപോനന്തി ദന്തപോനസിക്ഖാപദഞ്ച. അചേലകന്തി അചേലകസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൯൧. ഉയ്യുത്തഞ്ചാതി ‘‘ഉയ്യുത്തം സേനം ദസ്സനായ ഗച്ഛേയ്യാ’’തി (പാചി. ൩൧൧) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ‘‘വസേ ഉയ്യോധി’’ന്തി പദച്ഛേദോ. വസേതി ‘‘സേനായ വസേയ്യാ’’തി (പാചി. ൩൧൮) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ഉയ്യോധിന്തി ‘‘ഉയ്യോധികം വാ…പേ… അനീകദസ്സനം വാ ഗച്ഛേയ്യാ’’തി (പാചി. ൩൨൩) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. സുരാതി സുരാപാനസിക്ഖാപദഞ്ച. ഓരേന ന്ഹായനന്തി ഓരേനദ്ധമാസനഹായനസിക്ഖാപദഞ്ച. ദുബ്ബണ്ണകരണഞ്ചേവാതി ‘‘തിണ്ണം ദുബ്ബണ്ണകരണാന’’ന്തി (പാചി. ൩൬൮) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. പാടിദേസനീയദ്വയന്തി വുത്താവസേസം പാടിദേസനീയദ്വയഞ്ച.

൩൯൨. ലസുണന്തി ലസുണസിക്ഖാപദഞ്ച. ഉപതിട്ഠേയ്യാതി ‘‘ഭിക്ഖുസ്സ ഭുഞ്ജന്തസ്സ പാനീയേന വാ വിധൂപനേന വാ ഉപതിട്ഠേയ്യാ’’തി (പാചി. ൮൧൬) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. നച്ചദസ്സനമേവ ചാതി ‘‘നച്ചം വാ ഗീതം വാ വാദിതം വാ ദസ്സനായ ഗച്ഛേയ്യാ’’തി (പാചി. ൮൩൪) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. നഗ്ഗന്തി ‘‘നഗ്ഗാ നഹായേയ്യാ’’തി (പാചി. ൮൮൪) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. അത്ഥരണന്തി ‘‘ഏകത്ഥരണപാവുരണാ തുവട്ടേയ്യു’’ന്തി (പാചി. ൯൩൭) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. മഞ്ചേതി ‘‘ഏകമഞ്ചേ തുവട്ടേയ്യു’’ന്തി (പാചി. ൯൩൩) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. അന്തോരട്ഠേതി ‘‘അന്തോരട്ഠേ സാസങ്കസമ്മതേ’’തി (പാചി. ൯൬൨) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. തഥാ ബഹീതി ‘‘തിരോരട്ഠേ സാസങ്കസമ്മതേ’’തി (പാചി. ൯൬൬) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൯൩. അന്തോവസ്സന്തി ‘‘അന്തോവസ്സം ചാരികം ചരേയ്യാ’’തി (പാചി. ൯൭൦) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. അഗാരഞ്ചാതി ‘‘രാജാഗാരം വാ ചിത്താഗാരം വാ…പേ… പോക്ഖരണിം വാ ദസ്സനായ ഗച്ഛേയ്യാ’’തി (പാചി. ൯൭൮) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ആസന്ദിന്തി ‘‘ആസന്ദിം വാ പല്ലങ്കം വാ പരിഭുഞ്ജേയ്യാ’’തി (പാചി. ൯൮൩) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. സുത്തകന്തനന്തി ‘‘സുത്തം കന്തേയ്യാ’’തി (പാചി. ൯൮൭) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. വേയ്യാവച്ചന്തി ‘‘ഗിഹിവേയ്യാവച്ചം കരേയ്യാ’’തി (പാചി. ൯൯൧) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. സഹത്ഥാ ചാതി ‘‘അഗാരികസ്സ വാ പരിബ്ബാജകസ്സ വാ പരിബ്ബാജികായ വാ സഹത്ഥാ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ദദേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൦൦൦) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ആവാസേ ച അഭിക്ഖുകേതി ‘‘അഭിക്ഖുകേ ആവാസേ വസ്സം വസേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൦൪൭) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച.

൩൯൪. ഛത്തന്തി ‘‘ഛത്തുപാഹനം ധാരേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൧൭൮) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. യാനഞ്ചാതി ‘‘യാനേന യായേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൧൮൬) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. സങ്ഘാണിന്തി ‘‘സങ്ഘാണിം ധാരേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൧൯൧) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. അലങ്കാരന്തി ‘‘ഇത്ഥാലങ്കാരം ധാരേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൧൯൫) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ഗന്ധവാസിതന്തി ‘‘ഗന്ധവണ്ണകേന നഹായേയ്യ (പാചി. ൧൧൯൯), വാസിതകേന പിഞ്ഞാകേന നഹായേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൨൦൩) വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയഞ്ച. ‘‘ഭിക്ഖുനീ…പേ… ഗിഹിനിയാ’’തി ഏതേന ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ ഉമ്മദ്ദാപേയ്യാ’’തിആദീനി (പാചി. ൧൨൦൭) ചത്താരി സിക്ഖാപദാനി വുത്താനി.

൩൯൫. തഥാസംകച്ചികാതി ‘‘അസംകച്ചികാ ഗാമം പവിസേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൨൨൫) ഏവം വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ഇമേ പന തേചത്താലീസ ധമ്മാ സബ്ബേ കായചിത്തവസേന ദ്വിസമുട്ഠാനികാ. ഏളകലോമേന സമുട്ഠാനതോ സമാ ഹോന്തീതി യോജനാ.

ഏളകലോമസമുട്ഠാനവണ്ണനാ.

൩൯൬-൭. അഞ്ഞത്രാതി ‘‘മാതുഗാമസ്സ ഉത്തരിഛപ്പഞ്ചവാചാഹി ധമ്മം ദേസേയ്യ അഞ്ഞത്ര വിഞ്ഞുനാ പുരിസവിഗ്ഗഹേനാ’’തി (പാചി. ൬൩) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. അസമ്മതോ ചേവാതി ‘‘അസമ്മതോ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൪൬) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. തഥാ അത്ഥങ്ഗതേന ചാതി ‘‘അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൫൪) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. തിരച്ഛാനവിജ്ജാ ദ്വേ വുത്താതി ‘‘തിരച്ഛാനവിജ്ജം പരിയാപുണേയ്യ, വാചേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൦൧൪, ൧൦൧൮) ഏവം വുത്താനി ദ്വേ സിക്ഖാപദാനി ച. അനോകാസകതമ്പി ചാതി ‘‘അനോകാസകതം ഭിക്ഖും പഞ്ഹം പുച്ഛേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൨൨൦) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ചാതി ഇമേ പന സബ്ബേ ഛ ധമ്മാ വാചതോ, വാചാചിത്തതോ ചാതി ഇമേഹി ദ്വീഹി സമുട്ഠാനേഹി സമുട്ഠാനികാ ഹോന്തി. പദസോധമ്മതുല്യതാ അയമേതേസം പദസോധമ്മേന സദിസഭാവോതി യോജനാ.

പദസോധമ്മസമുട്ഠാനവണ്ണനാ.

൩൯൮-൯. ഏകന്തി ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ സദ്ധിം സംവിധായ ഏകദ്ധാനമഗ്ഗം പടിപജ്ജേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൮൦) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. നാവന്തി ‘‘ഏകനാവം അഭിരുഹേയ്യാ’’തി (പാചി. ൧൮൮) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. പണീതഞ്ചാതി ‘‘പണീതഭോജനാനി അഗിലാനോ അത്തനോ അത്ഥായ വിഞ്ഞാപേത്വാഭുഞ്ജേയ്യാ’’തി (പാചി. ൨൫൯) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. സംവിധാനഞ്ചാതി മാതുഗാമേന സദ്ധിം സംവിധായ ഗമനസിക്ഖാപദഞ്ച. സംഹരേതി ‘‘സമ്ബാധേ ലോമം സംഹരാപേയ്യാ’’തി (പാചി. ൭൯൯) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ധഞ്ഞന്തി ‘‘ആമകധഞ്ഞം വിഞ്ഞത്വാ വാ’’തി (പാചി. ൮൨൧) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. നിമന്തിതാ ചേവാതി ‘‘നിമന്തിതാ വാ പവാരിതാ വാ ഖാദനീയം വാ ഭോജനീയം വാ ഖാദേയ്യ വാ ഭുഞ്ജേയ്യ വാ’’തി (പാചി. ൧൦൩൮) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. പാടിദേസനിയട്ഠകന്തി ഭിക്ഖുനീനം വുത്താ അട്ഠ പാടിദേസനീയാ ചേതി ബുദ്ധസേട്ഠേന പഞ്ഞത്താ ഏതാ ചുദ്ദസ സിക്ഖാ ചതുസമുട്ഠാനാ കായതോ, കായവാചതോ, കായചിത്തതോ, വാചാചിത്തതോ ചാതി ചതൂഹി സമുട്ഠാനേഹി സമുട്ഠഹന്തി. സമുട്ഠാനതോ അദ്ധാനേന അദ്ധാനസിക്ഖാപദേന സമാ ഹോന്തീതി മതാതി യോജനാ.

അദ്ധാനസമുട്ഠാനവണ്ണനാ.

൪൦൦-൧. സുതിന്തി ഉപസ്സുതിതിട്ഠനസിക്ഖാപദഞ്ച. സൂപാദിവിഞ്ഞത്തിന്തി സൂപോദനവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദഞ്ച. അന്ധകാരേതി ‘‘രത്തന്ധകാരേ അപ്പദീപേ’’തി (പാചി. ൮൩൯) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. തഥേവ ച പടിച്ഛന്നേതി ‘‘പടിച്ഛന്നേ ഓകാസേ’’തി (പാചി. ൮൪൩) വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ഓകാസേതി ‘‘അജ്ഝോകാസേ പുരിസേന സദ്ധി’’ന്തി (പാചി. ൮൪൭) ഏവം വുത്തസിക്ഖാപദഞ്ച. ബ്യൂഹേ ചാതി തദനന്തരമേവ ‘‘രഥികായ വാ ബ്യൂഹേ വാ സിങ്ഘാടകേ വാ പുരിസേന സദ്ധി’’ന്തി (പാചി. ൮൫൧) ആഗതസിക്ഖാപദഞ്ചാതി ഇമേ സബ്ബേപി ആദിച്ചബന്ധുനാ ദേസിതാ ഛ ധമ്മാ ചതുത്ഥച്ഛട്ഠതോ കായചിത്തതോ, കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠഹന്താ ഥേയ്യസത്ഥസമുട്ഠാനാ ഥേയ്യസത്ഥസിക്ഖാപദേന സമാനസമുട്ഠാനാ സിയുന്തി യോജനാ.

ഥേയ്യസത്ഥസമുട്ഠാനവണ്ണനാ.

൪൦൨. ഛത്ത, ദണ്ഡകരസ്സാപീതി ‘‘ന ഛത്തപാണിസ്സ ദണ്ഡപാണിസ്സാ’’തി (പാചി. ൬൩൫) വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയഞ്ച. സത്ഥാവുധകരസ്സാപീതി ‘‘ന സത്ഥപാണിസ്സ (പാചി. ൬൩൬), ന ആവുധപാണിസ്സാ’’തി (പാചി. ൬൩൭) വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയഞ്ച. പാദുകൂപാഹനാ, യാനന്തി ‘‘ന പാദുകാരുള്ഹസ്സ (പാചി. ൬൩൮), ന ഉപാഹനാരുള്ഹസ്സ (പാചി. ൬൩൯), ന യാനഗതസ്സാ’’തി (പാചി. ൬൪൦) വുത്തസിക്ഖാപദത്തയഞ്ച. സേയ്യാ, പല്ലത്ഥികായ ചാതി ‘‘ന സയനഗതസ്സ (പാചി. ൬൪൧), ന പല്ലത്ഥികായ നിസിന്നസ്സാ’’തി (പാചി. ൬൪൨) വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയഞ്ച.

൪൦൩. വേഠിതോഗുണ്ഠിതോ ചാതി ‘‘ന വേഠിതസീസസ്സ (പാചി. ൬൪൩), ന ഓഗുണ്ഠിതസീസസ്സാ’’തി (പാചി. ൬൪൪) വുത്തസിക്ഖാപദദ്വയഞ്ചാതി നിദസ്സിതാ സബ്ബേ ഏകാദസ ധമ്മാ വാചാചിത്തസങ്ഖാതേന ഏകേന സമുട്ഠാനേന സമുട്ഠിതാ ധമ്മദേസനസമുട്ഠാനാതി സഞ്ഞിതാ സല്ലക്ഖിതാതി യോജനാ.

ധമ്മദേസനസമുട്ഠാനവണ്ണനാ.

൪൦൪. ഏവം താവ സമ്ഭിന്നസമുട്ഠാനം വേദിതബ്ബം, നിയതസമുട്ഠാനം തിവിധം, തം ഏകസ്സേവ സിക്ഖാപദസ്സ ഹോതീതി വിസുംയേവ ദസ്സേതുമാഹ ‘‘ഭൂതാരോചനകഞ്ചേവാ’’തിആദി. ഭൂതാരോചനകഞ്ചേവാതി തീഹി അചിത്തകസമുട്ഠാനേഹി സമുട്ഠിതം ഭൂതാരോചനസിക്ഖാപദഞ്ച. ചോരിവുട്ഠാപനമ്പി ചാതി വാചാചിത്തതോ, കായവാചാചിത്തതോ ചാതി ദ്വീഹി സമുട്ഠിതം ചോരിവുട്ഠാപനസിക്ഖാപദഞ്ച. അനനുഞ്ഞാതമേവ അനനുഞ്ഞാതമത്തം. അനനുഞ്ഞാതമത്തന്തി വാചതോ, കായവാചതോ, വാചാചിത്തതോ, കായവാചാചിത്തതോ ചാതി ചതൂഹി സമുട്ഠിതം അനനുഞ്ഞാതസിക്ഖാപദഞ്ചാതി. ഇദം തയന്തി ഇദം സിക്ഖാപദത്തയം. അസമ്ഭിന്നന്തി കേനചി അഞ്ഞേന സിക്ഖാപദേന അസമ്മിസ്സസമുട്ഠാനം.

ഇതി ഉത്തരേ ലീനത്ഥപകാസനിയാ

സമുട്ഠാനസീസകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.