ചതുബ്ബിധകമ്മകഥാവണ്ണനാ

൨൯൮൩. അപലോകനസഞ്ഞിതം കമ്മം, ഞത്തികമ്മം, ഞത്തിദുതിയകമ്മം, ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മന്തി ഇമാനി ചത്താരി കമ്മാനീതി യോജനാ. തത്ഥ ചത്താരീതി ഗണനപരിച്ഛേദോ. ഇമാനീതി അനന്തരമേവ വക്ഖമാനത്താ ആസന്നപച്ചക്ഖവചനം. കമ്മാനീതി പരിച്ഛിന്നകമ്മനിദസ്സനം. ‘‘അപലോകനസഅഞത’’ന്തിആദി തേസം സരൂപദസ്സനം.

തത്രായം സങ്ഖേപതോ വിനിച്ഛയോ (ചൂളവ. അട്ഠ. ൨൧൫; പരി. അട്ഠ. ൪൮൨) – അപലോകനകമ്മം നാമ സീമട്ഠകസങ്ഘം സോധേത്വാ ഛന്ദാരഹാനം ഛന്ദം ആഹരിത്വാ സമഗ്ഗസ്സ സങ്ഘസ്സ അനുമതിയാ തം തം വത്ഥും കിത്തേത്വാ ‘‘രുച്ചതി സങ്ഘസ്സാ’’തി തിക്ഖത്തും സാവേത്വാ കത്തബ്ബം കമ്മം വുച്ചതി. ഞത്തികമ്മം നാമ വുത്തനയേനേവ സമഗ്ഗസ്സ സങ്ഘസ്സ അനുമതിയാ ഏകായ ഞത്തിയാ കത്തബ്ബം കമ്മം. ഞത്തിദുതിയകമ്മം നാമ വുത്തനയേനേവ സമഗ്ഗസ്സ സങ്ഘസ്സ അനുമതിയാ ഏകായ ഞത്തിയാ, ഏകായ ച അനുസ്സാവനായാതി ഏവം ഞത്തിദുതിയായ അനുസ്സാവനായ കത്തബ്ബം കമ്മം. ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മം നാമ വുത്തനയേനേവ സമഗ്ഗസ്സ സങ്ഘസ്സ അനുമതിയാ ഏകായ ഞത്തിയാ, തീഹി ച അനുസ്സാവനാഹീതി ഏവം ഞത്തിചതുത്ഥാഹി തീഹി അനുസ്സാവനാഹി കത്തബ്ബം കമ്മം. ഞത്തി ദുതിയാ യസ്സ അനുസ്സാവനസ്സ തം ഞത്തിദുതിയം, തേന കത്തബ്ബം കമ്മം ഞത്തിദുതിയകമ്മം. ഞത്തി ചതുത്ഥാ യസ്സ അനുസ്സാവനത്തയസ്സ തം ഞത്തിചതുത്ഥം, തേന കാതബ്ബം കമ്മം ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മം.

൨൯൮൪-൭. തേസം ഠാനവസേന ഭേദം ദസ്സേതുമാഹ ‘‘അപലോകനകമ്മ’’ന്തിആദി. നവന്നം ഠാനാനം സമാഹാരോ നവട്ഠാനം, ‘‘ഗച്ഛതീ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. ഞത്തികമ്മന്തി ഗമനകിരിയാകത്തുനിദസ്സനം. നവട്ഠാനന്തി കമ്മനിദസ്സനം. ദുതിയന്തി ഞത്തിദുതിയകമ്മം. സത്ത ഠാനാനി ഗച്ഛതീതി യോജനാ.

ഇദാനി തം ഠാനഭേദം സരൂപതോ ദസ്സേതുമാഹ ‘‘നിസ്സാരണഞ്ചാ’’തിആദി. നിസ്സാരണാദി കമ്മവിസേസാനം സഞ്ഞാ. അപലോകനകമ്മഞ്ഹി നിസ്സാരണം…പേ… പഞ്ചമം കമ്മലക്ഖണന്തി ഇമാനി പഞ്ച ഠാനാനി ഗച്ഛതീതി യോജനാ.

ഏവം നാമവസേന ദസ്സിതാനി നിസ്സാരണാദീനി അത്ഥതോ വിഭജിത്വാ ദസ്സേതുമാഹ ‘‘നിസ്സാരണഞ്ചാ’’തിആദി. സമണുദ്ദേസതോതി കണ്ടകസാമണേരതോ നിസ്സാരണഞ്ച ഓസാരണഞ്ച വദേതി യോജനാ. തത്ഥ കണ്ടകസാമണേരസ്സ നിസ്സാരണാ താദിസാനംയേവ സമ്മാവത്തം ദിസ്വാ പവേസനാ ‘‘ഓസാരണാ’’തി വേദിതബ്ബാ.

പബ്ബജന്തേന ഹേതുഭൂതേന ഭണ്ഡുകം ഭണ്ഡുകമ്മപുച്ഛനം വദേയ്യാതി അത്ഥോ. പബ്ബജ്ജാപേക്ഖസ്സ കേസച്ഛേദനപുച്ഛനം ഭണ്ഡുകമ്മം നാമ. ഛന്നേന ഹേതുഭൂതേന ബ്രഹ്മദണ്ഡകം കമ്മം വദേതി യോജനാ. തഥാരൂപസ്സാതി ഛന്നസദിസസ്സ മുഖരസ്സ ഭിക്ഖൂ ദുരുത്തവചനേന ഘട്ടേന്തസ്സ. കാതബ്ബോതി ‘‘ഭന്തേ, ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു മുഖരോ ഭിക്ഖൂ ദുരുത്തവചനേഹി ഘട്ടേന്തോ വിഹരതി, സോ ഭിക്ഖു യം ഇച്ഛേയ്യ, തം വദേയ്യ. ഭിക്ഖൂഹി ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു നേവ വത്തബ്ബോ, ന ഓവദിതബ്ബോ, ന അനുസാസിതബ്ബോ. സങ്ഘം, ഭന്തേ, പുച്ഛാമി ‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ബ്രഹ്മദണ്ഡസ്സ ദാനം രുച്ചതി സങ്ഘസ്സാ’തി. ദുതിയമ്പി പുച്ഛാമി… തതിയമ്പി പുച്ഛാമി ‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനോ ബ്രഹ്മദണ്ഡസ്സ ദാനം രുച്ചതി സങ്ഘസ്സാ’’തി (പരി. അട്ഠ. ൪൯൫-൪൯൬) ഏവം ബ്രഹ്മദണ്ഡോ കാതബ്ബോ.

൨൯൮൮-൯. ‘‘ആപുച്ഛിത്വാനാ’’തി പുബ്ബകിരിയായ ‘‘ഗഹിതായാ’’തി അപരകിരിയാ അജ്ഝാഹരിതബ്ബാ, ‘‘രുചിയാ’’തി ഏതസ്സ വിസേസനം. ദേതീതി ഏത്ഥ ‘‘അച്ഛിന്നചീവരാദീന’’ന്തി സേസോ. സബ്ബോ സങ്ഘോ സന്നിപതിത്വാന സബ്ബസോ സബ്ബേ സീമട്ഠേ ആഗതാഗതേ ഭിക്ഖൂ ആപുച്ഛിത്വാന ‘‘ഇത്ഥന്നാമേന പരിക്ഖാരേന ഭവിതബ്ബം, രുച്ചതി തസ്സ ദാന’’ന്തി വിസും പുച്ഛിത്വാ ഗഹിതായ ഭിക്ഖൂനം രുചിയാ തിക്ഖത്തും അപലോകേത്വാ ചീവരാദിപരിക്ഖാരം അച്ഛിന്നചീവരാദീനം ദേതി, യം ഏവംഭൂതം സങ്ഘസ്സ ദാനം, തം തസ്സ അപലോകനകമ്മസ്സ കമ്മലക്ഖണം ഹോതീതി യോജനാ. ലക്ഖീയതീതി ലക്ഖണം, കമ്മമേവ ലക്ഖണം, ന നിസ്സാരണാദീനീതി കമ്മലക്ഖണം.

൨൯൯൦-൧. ഏവം അപലോകനകമ്മസ്സ പഞ്ച ഠാനാനി ഉദ്ദേസനിദ്ദേസവസേന ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ഞത്തികമ്മസ്സ കമ്മലക്ഖണം താവ ദസ്സേതുമാഹ ‘‘നിസ്സാരണ’’ന്തിആദി. ഇതി ‘‘ഞത്തിയാ നവ ഠാനാനീ’’തി അയമുദ്ദേസോ വക്ഖമാനേന ‘‘വിനിച്ഛയേ’’തിആദിനിദ്ദേസേനേവ വിഭാവീയതി.

൨൯൯൨. വിനിച്ഛയേതി ഉബ്ബാഹികവിനിച്ഛയേ. അസമ്പത്തേതി നിട്ഠം അഗതേ. ഥേരസ്സാതി ധമ്മകഥികസ്സ. തേനേവാഹ ‘‘അവിനയഞ്ഞുനോ’’തി. തസ്സ ‘‘സുണന്തു മേ ആയസ്മന്താ, അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ധമ്മകഥികോ, ഇമസ്സ നേവ സുത്തം ആഗച്ഛതി, നോ സുത്തവിഭങ്ഗോ, സോ അത്ഥം അസല്ലക്ഖേത്വാ ബ്യഞ്ജനച്ഛായായ അത്ഥം പടിബാഹതി, യദായസ്മന്താനം പത്തകല്ലം, ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖും വുട്ഠാപേത്വാ അവസേസാ ഇമം അധികരണം വൂപസമേയ്യാമാ’’തി (ചൂളവ. ൨൩൩) ഏവം ഉബ്ബാഹികവിനിച്ഛയേ ധമ്മകഥികസ്സ ഭിക്ഖുനോ യാ നിസ്സരണാ വുത്താ, സാ ഞത്തികമ്മേ ‘‘നിസ്സാരണാ’’തി വുത്താതി യോജനാ.

൨൯൯൩-൪. ഉപസമ്പദാപേക്ഖസ്സ ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ സങ്ഘോ, ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ആയസ്മതോ ഉപസമ്പദാപേക്ഖോ, അനുസിട്ഠോ സോ മയാ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, ഇത്ഥന്നാമോ ആഗച്ഛേയ്യാതി. ആഗച്ഛാഹീ’’തി (മഹാവ. ൧൨൬) വചനപടിസംയുത്തസ്സ സങ്ഘസ്സ സമ്മുഖാനയനം, സാ ഓസാരണാ നാമ. ‘‘ആഗച്ഛ ഓസാരണാ’’തി പദച്ഛേദോ.

ഉപോസഥവസേനാപി, പവാരണാവസേനാപി. ഞത്തിയാ ഠപിതത്താതി ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ സങ്ഘോ, അജ്ജുപോസഥോ പന്നരസോ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഉപോസഥം കരേയ്യ’’ (മഹാവ. ൧൩൪), ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ സങ്ഘോ, അജ്ജ പവാരണാ പന്നരസീ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ പവാരേയ്യാ’’തി (മഹാവ. ൨൧൦) ഉപോസഥപവാരണാവസേന ഞത്തിയാ ഠപിതത്താ ഉപോസഥോ, പവാരണാ വാതി ഇമാനി ദ്വേ ഞത്തികമ്മാനി.

‘‘ഉപസമ്പദാപേക്ഖഞ്ഹി, അനുസാസേയ്യഹന്തി ചാ’’തി ഇമിനാ ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ സങ്ഘോ, ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമസ്സ ആയസ്മതോ ഉപസമ്പദാപേക്ഖോ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമം അനുസാസേയ്യ’’ന്തി (മഹാവ. ൧൨൬) അയം ഏകാ ഞത്തി ഗഹിതാ.

൨൯൯൫. ‘‘ഇത്ഥന്നാമമഹം ഭിക്ഖും, പുച്ഛേയ്യം വിനയന്തി ചാ’’തി ഇമിനാ ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ സങ്ഘോ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമം വിനയം പുച്ഛേയ്യ’’ന്തി (മഹാവ. ൧൫൧) അയം ഏകാ ഞത്തി ഗഹിതാ. ഏവമാദീതി ആദി-സദ്ദേന ‘‘യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമം അനുസാസേയ്യാ’’തി, ‘‘യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമം അന്തരായികേ ധമ്മേ പുച്ഛേയ്യ’’ന്തി (മഹാവ. ൧൨൬), ‘‘യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമം അന്തരായികേ ധമ്മേ പുച്ഛേയ്യാ’’തി, ‘‘യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമം വിനയം പുച്ഛേയ്യാ’’തി (മഹാവ. ൧൫൧), ‘‘യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമേന വിനയം പുട്ഠോ വിസ്സജ്ജേയ്യ’’ന്തി (മഹാവ. ൧൫൨), ‘‘യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, ഇത്ഥന്നാമോ ഇത്ഥന്നാമേന വിനയം പുട്ഠോ വിസ്സജ്ജേയ്യാ’’തി – (മഹാവ. ൧൫൨) ഇമാ ഛ ഞത്തിയോ ഗഹിതാ. ഏവം പുരിമാ ദ്വേ, ഇമാ ച ഛാതി ഏദിസാ ഇമാ അട്ഠ ഞത്തിയോ ‘‘സമ്മുതീ’’തി വുത്താ.

൨൯൯൬. നിസ്സട്ഠചീവരാദീനം ദാനന്തി ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ സങ്ഘോ, ഇദം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ നിസ്സഗ്ഗിയം സങ്ഘസ്സ നിസ്സട്ഠം, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇമം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദദേയ്യാ’’തി (പാരാ. ൪൬൪) ഏവം നിസ്സട്ഠചീവരപത്താദീനം ദാനം ‘‘ദാന’’ന്തി വുച്ചതി. ആപത്തീനം പടിഗ്ഗാഹോതി ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ സങ്ഘോ, അയം ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ആപത്തിം സരതി വിവരതി ഉത്താനിം കരോതി ദേസേതി, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആപത്തിം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൩൯), ‘‘യദായസ്മന്താനം പത്തകല്ലം, അഹം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആപത്തിം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൩൯). തേന വത്തബ്ബോ ‘‘പസ്സസീ’’തി. ‘‘ആമ പസ്സാമീ’’തി. ‘‘ആയതിം സംവരേയ്യാസീ’’തി. ഏവം ആപത്തീനം പടിഗ്ഗാഹോ ‘‘പടിഗ്ഗാഹോ’’തി വുച്ചതി.

൨൯൯൭. പവാരുക്കഡ്ഢനാതി പവാരണുക്കഡ്ഢനാ. ഗാഥാബന്ധവസേന ണ-കാരലോപോ. അഥ വാ പവാരണം പവാരോതി പവാരണ-സദ്ദപരിയായോ പവാര-സദ്ദോ. ‘‘ഇമം ഉപോസഥം കത്വാ, കാളേ പവാരയാമീ’’തി ഇമിനാ ‘‘സുണന്തു മേ ആയസ്മന്താ ആവാസികാ, യദായസ്മന്താനം പത്തകല്ലം, ഇദാനി ഉപോസഥം കരേയ്യാമ, പാതിമോക്ഖം ഉദ്ദിസേയ്യാമ, ആഗമേ കാളേ പവാരേയ്യാമാ’’തി (മഹാവ. ൨൪൦) അയം ഞത്തി ഉപലക്ഖണതോ ദസ്സിതാ. ഏവം കതപവാരണാ ‘‘പച്ചുക്കഡ്ഢനാ’’തി മതാ. ഏത്ഥ ച കാളേതി പുബ്ബകത്തികമാസസ്സ കാളപക്ഖുപോസഥേ. ഇമിനാ ച ‘‘ആഗമേ ജുണ്ഹേ പവാരേയ്യാമാ’’തി അയം ഞത്തി ച ഉപലക്ഖിതാ. ജുണ്ഹേതി അപരകത്തികജുണ്ഹപക്ഖഉപോസഥേ.

൨൯൯൮. തിണവത്ഥാരകേതി തിണവത്ഥാരകസമഥേ. സബ്ബപഠമാ ഞത്തീതി സബ്ബസങ്ഗാഹികാ ഞത്തി വുച്ചതി. ഇതരാ ചാതി ഉഭയപക്ഖേ പച്ചേകം ഠപിതാ ദ്വേ ഞത്തിയോ ചാതി ഏവം തിധാ പവത്തം ഏതം ഞത്തികമ്മം കമ്മലക്ഖണം ഇതി ഏവം വുത്തനയേന ‘‘വിനിച്ഛയേ’’തിആദിനാ ഞത്തിയാ നവ ഠാനാനി വേദിതബ്ബാനീതി യോജനാ.

൨൯൯൯-൩൦൦൦. ഏവം ഞത്തികമ്മേ നവ ഠാനാനി ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ഞത്തിദുതിയകമ്മേ സത്ത ഠാനാനി ദസ്സേതുമാഹ ‘‘ഞത്തിദുതിയകമ്മമ്പീ’’തിആദി. ‘‘ഞത്തിദുതിയകമ്മ’’ന്തിആദികാ ഉദ്ദേസഗാഥാ ഉത്താനത്ഥാവ.

നിദ്ദേസേ പത്തനിക്കുജ്ജനാദീതി ആദി-സദ്ദേന പത്തുക്കുജ്ജനം ഗഹിതം. നിസ്സാരോസാരണാ മതാതി ‘‘നിസ്സാരണാ, ഓസാരണാ’’തി ച മതാ. തത്ഥ ഭിക്ഖൂനം അലാഭായ പരിസക്കനാദികേഹി അട്ഠഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഉപാസകസ്സ സങ്ഘേന അസമ്ഭോഗകരണത്ഥം പത്തനിക്കുജ്ജനവസേന നിസ്സാരണാ ച തസ്സേവ സമ്മാ വത്തന്തസ്സ പത്തുക്കുജ്ജനവസേന ഓസാരണാ ച വേദിതബ്ബാ. സാ ഖുദ്ദകവത്ഥുക്ഖന്ധകേ വഡ്ഢലിച്ഛവിവത്ഥുസ്മിം (ചൂളവ. ൨൬൫) വുത്താ.

൩൦൦൧. സീമാദിസമ്മുതി സമ്മുതി നാമ. സാ പഞ്ചദസധാ മതാതി സീമാസമ്മുതി തിചീവരേനഅവിപ്പവാസസമ്മുതി സന്ഥതസമ്മുതി ഭത്തുദ്ദേസക സേനാസനഗ്ഗാഹാപക ഭണ്ഡാഗാരിക ചീവരപടിഗ്ഗാഹക യാഗുഭാജക ഫലഭാജക ഖജ്ജഭാജക അപ്പമത്തകവിസ്സജ്ജക സാടിയഗ്ഗാഹാപക പത്തഗ്ഗാഹാപക ആരാമികപേസക സാമണേരപേസകസമ്മുതീതി ഏവം സാ സമ്മുതി പഞ്ചദസവിധാ മതാതി അത്ഥോ. കഥിനസ്സ വത്ഥം, തസ്സ. മതോയേവ മതകോ, മതകസ്സ വാസോ മതകവാസോ, തസ്സ മതകവാസസോ, മതകചീവരസ്സ.

൩൦൦൨. ആനിസംസഖേത്തഭൂതപഞ്ചമാസബ്ഭന്തരേയേവ ഉബ്ഭാരോ അന്തരുബ്ഭാരോ. കുടിവത്ഥുസ്സ, വിഹാരസ്സ വത്ഥുനോ ച ദേസനാ ദേസനാ നാമാതി യോജനാ.

൩൦൦൩. തിണവത്ഥാരകേ ദ്വിന്നം പക്ഖാനം സാധാരണവസേന ഠപേതബ്ബഞത്തി ച പച്ഛാ പക്ഖദ്വയേ വിസും വിസും ഠപേതബ്ബാ ദ്വേ ഞത്തിയോ ചാതി തിസ്സോ ഞത്തിയോ കമ്മവാചായ അഭാവേന ഞത്തികമ്മേ ‘‘കമ്മലക്ഖണ’’ന്തി ദസ്സിതാ, പച്ഛാ വിസും വിസും ദ്വീസു പക്ഖേസു വത്തബ്ബാ ദ്വേ ഞത്തിദുതിയകമ്മവാചാ ഞത്തിദുതിയകമ്മേ ‘‘കമ്മലക്ഖണ’’ന്തി ദസ്സിതാതി തം ദസ്സേതുമാഹ ‘‘തിണവത്ഥാരകേ കമ്മേ’’തി. ‘‘മോഹാരോപനതാദിസൂ’’തി ഇമിനാ പാചിത്തിയേസു ദസ്സിതമോഹാരോപനകമ്മഞ്ച അഞ്ഞവാദകവിഹേസകാരോപനകമ്മാദിഞ്ച സങ്ഗണ്ഹാതി. ഏത്ഥാതി ഇമസ്മിം ഞത്തിദുതിയകമ്മേ. കമ്മലക്ഖണമേവ കമ്മലക്ഖണതാ.

൩൦൦൪-൫. ഇതി ഏവം യഥാവുത്തനയേന ഇമേ സത്ത ഠാനഭേദാ ഞത്തിദുതിയകമ്മസ്സ. ഏവം ഞത്തിദുതിയകമ്മേ സത്ത ഠാനാനി ദസ്സേത്വാ ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മേ ഠാനഭേദം ദസ്സേതുമാഹ ‘‘തഥാ’’തിആദി.

൩൦൦൬. തജ്ജനാദീനന്തി ആദി-സദ്ദേന നിയസ്സാദീനം ഗഹണം. തേസം സത്തന്നം കമ്മാനം. പസ്സദ്ധി വൂപസമോ.

൩൦൦൭. ‘‘ഭിക്ഖുനീനം ഓവാദോ’’തി ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതി ഫലൂപചാരേന വുത്താ.

൩൦൦൮-൯. മൂലപടിക്കസ്സോ മൂലായ പടികസ്സനാ, ഗാഥാബന്ധവസേന ക-കാരസ്സ ദ്വേഭാവോ. ഉക്ഖിത്തസ്സാനുവത്തികാതി ഉക്ഖിത്താനുവത്തികാ ഏകാ യാവതതിയകാ, അട്ഠ സങ്ഘാദിസേസാ, അരിട്ഠോ ചണ്ഡകാളീ ച ദ്വേ, ഇമേ ഏകാദസ യാവതതിയകാ ഭവന്തി. ഇമേസം വസാതി ഉക്ഖിത്താനുവത്തികാദീനി പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനേന വുത്താനി, ഇമേസം സമനുഭാസനകമ്മാനം വസേന. ദസേകാതി ഏകാദസ.

൩൦൧൧. ഏവം ചതുന്നമ്പി കമ്മാനം ഠാനഭേദം ദസ്സേത്വാ അന്വയതോ, ബ്യതിരേകതോ ച കാതബ്ബപ്പകാരം ദസ്സേതുമാഹ ‘‘അപലോകനകമ്മഞ്ചാ’’തിആദി. ഞത്തിയാപി ന കാരയേ, ഞത്തിദുതിയേനപി ന കാരയേതി യോജനാ.

൩൦൧൨. അപലോകനകമ്മേ വുത്തലക്ഖണേന ഞത്തികമ്മാദീനമ്പി കാതബ്ബപ്പകാരോ സക്കാ വിഞ്ഞാതുന്തി തം അദസ്സേത്വാ ഞത്തിദുതിയകമ്മേ ലബ്ഭമാനവിസേസം ദസ്സേതുമാഹ ‘‘ഞത്തിദുതിയകമ്മാനീ’’തിആദി. അപലോകേത്വാ കാതബ്ബാനി ലഹുകാനിപി ഞത്തിദുതിയകമ്മാനി അത്ഥീതി യോജനാ. താനി പന കതമാനീതി ആഹ ‘‘സബ്ബാ സമ്മുതിയോ സിയു’’ന്തി. ഏത്ഥ സീമാസമ്മുതിം വിനാ സേസാ തിചീവരേനഅവിപ്പവാസസമ്മുതിആദയോ സബ്ബാപി സമ്മുതിയോതി അത്ഥോ.

൩൦൧൩. സേസാനീതി യഥാവുത്തേഹി സേസാനി സീമാസമ്മുതിആദീനി ഛ കമ്മാനി. ന വട്ടതീതി ന വട്ടന്തി, ഗാഥാബന്ധവസേന ന-കാരലോപോ. യഥാഹ ‘‘സീമാസമ്മുതി, സീമാസമൂഹനനം, കഥിനദാനം, കഥിനുദ്ധാരോ, കുടിവത്ഥുദേസനാ, വിഹാരവത്ഥുദേസനാതി ഇമാനി ഛ കമ്മാനി ഗരുകാനി അപലോകേത്വാ കാതും ന വട്ടന്തി, ഞത്തിദുതിയകമ്മവാചം സാവേത്വാവ കാതബ്ബാനീ’’തി (പരി. അട്ഠ. ൪൮൨). ‘‘അപലോകേത്വാ കാതും പന ന വട്ടതീ’’തി ഇദം നിദസ്സനമത്തം, ഞത്തിചതുത്ഥകമ്മവസേനാപി കാതും ന വട്ടന്തേവ. തേനേവാഹ ‘‘യഥാവുത്തനയേനേവ, തേന തേനേവ കാരയേ’’തി, യോ യോ നയോ തം തം കമ്മം കാതും വുത്തോ, തേനേവ തേനേവ നയേനാതി അത്ഥോ.

ചതുബ്ബിധകമ്മകഥാവണ്ണനാ.