ഭിക്ഖുനിക്ഖന്ധകകഥാവണ്ണനാ

൨൯൫൨. വിവരിത്വാന ചീവരം അപനേത്വാ.

൨൯൫൩. യം കിഞ്ചി സമ്പയോജേന്തിയാതി യം കിഞ്ചി അനാചാരം കരോന്തിയാ. തതോതി തേന അനാചാരസങ്ഖാതേന അസദ്ധമ്മേന. ഭാസന്തിയാതി വാചായ ഭാസന്തിയാ.

൨൯൫൪-൬. ദീഘന്തി ഏകപരിക്ഖേപതോ ദീഘം. വിലീവേന ച പട്ടേനാതി സണ്ഹേഹിപി വിലീവേഹി കതപട്ടേന. ചമ്മപട്ടേനാതി ചമ്മമയപട്ടേന. ദുസ്സപട്ടേനാതി സേതവത്ഥേന. ദുസ്സവേണിയാതി ദുസ്സേന ഗണ്ഠിതവേണിയാ. ദുസ്സവട്ടിയാതി ദുസ്സേന കതവട്ടിയാ. ന ഫാസുകാ നമേതബ്ബാതി മജ്ഝിമസ്സ തനുഭാവത്ഥായ ഗാമദാരികാ വിയ ഫാസുലികാ ന നാമേതബ്ബാ. ജഘനന്തി മുത്തകരണപ്പദേസം. അട്ഠികാദിനാതി ഗോജാണുട്ഠികാദിനാ. ന ഘംസാപേയ്യാതി ന ഘട്ടാപേയ്യ. ‘‘അട്ഠികാദിനാ’’തി ഇദം ‘‘ന ഘംസാപേയ്യാ’’തി ഇമിനാ ച ‘‘കോട്ടാപേതീ’’തി ഇമിനാ കിരിയാപദേന ച സമ്ബന്ധിതബ്ബം.

൨൯൫൭. ‘‘കോട്ടാപേതീ’’തി ഇദം ‘‘ഹത്ഥം വാ’’തിആദീഹി ഉപയോഗന്തപദേഹി പച്ചേകം യോജേതബ്ബം. ഹത്ഥന്തി അഗ്ഗബാഹം. ഹത്ഥകോച്ഛന്തി പിട്ഠിഹത്ഥം. പാദന്തി ജങ്ഘം.

൨൯൫൮. ന മുഖം ലിമ്പിതബ്ബന്തി ഛവിപസാദകരേന തിലസാസപകക്കാദിനാ അനേകവിധേന ലിമ്പനേന ന ലിമ്പിതബ്ബം. ന ചുണ്ണേതബ്ബന്തി മുഖചുണ്ണലേപനം ന കാതബ്ബം. മനോസിലായ മുഖം ലഞ്ജന്തിയാ ആപത്തി സിയാതി യോജനാ.

൨൯൫൯. അങ്ഗരാഗോ ന കാതബ്ബോതി ഹലിദ്ദികുങ്കുമാദീഹി സരീരച്ഛവിരാഗോ ന കാതബ്ബോ. അവങ്ഗം ന ച കാതബ്ബന്തി അഞ്ജനം ബഹി അക്ഖികോടിയാ ലേഖം ഠപേത്വാ ന അഞ്ജിതബ്ബം. ന കാതബ്ബം വിസേസകന്തി ഗണ്ഡപദേസേ വിചിത്രസണ്ഠാനം വിസേസകം വത്തഭങ്ഗം ന കാതബ്ബം.

൨൯൬൦. ഓലോകനകതോതി വാതപാനതോ. രാഗാതി കാമരാഗേന. ഓലോകേതുന്തി അന്തരവീഥിം വിലോകേതും, സാലോകേ ന ച ഠാതബ്ബന്തി യോജനാ. സാലോകേ ദ്വാരം വിവരിത്വാ ഉപഡ്ഢകായം ദസ്സേന്തീഹി ന ഠാതബ്ബം. സനച്ചന്തി നടസമജ്ജം.

൨൯൬൧. ഗണികം വുട്ഠാപേന്തിയാ വേസിം വുട്ഠാപേന്തിയാ. ‘‘വിക്കിണന്തിയാ’’തി ഇദം ‘‘സുര’’ന്തിആദീഹി ഉപയോഗന്തപദേഹി പച്ചേകം യോജേതബ്ബം.

൨൯൬൩. ന ചേവുപട്ഠാപേതബ്ബോതി അത്തനോ വേയ്യാവച്ചം നേവ കാരാപേതബ്ബോ. തിരച്ഛാനഗതോപി ദാസോ വാ ദാസീ വാ തിരച്ഛാനഗതോപി കമ്മകരോ വാ ന ചേവ ഉപട്ഠാപേതബ്ബോ നേവ അത്തനോ വേയ്യാവച്ചം കാരാപേതബ്ബോ. അപി-സദ്ദേന പഗേവ മനുസ്സഭൂതോതി ദീപേതി.

൨൯൬൪. ‘‘സബ്ബനീലാദി’’ന്തി ഇമിനാ –

‘‘സബ്ബനീലകമഞ്ജേട്ഠ-കണ്ഹലോഹിതപീതകേ;

മഹാനാമമഹാരങ്ഗ-രത്തേസൂ’’തി. (വി. വി. ൫൯൮) –

വുത്താനി അകപ്പിയചീവരാനി സങ്ഗഹിതാനി. ‘‘നമതകം നാമ ഏളകലോമേഹി കതം അവായിമം ചമ്മഖണ്ഡപരിഭോഗേന പരിഭുഞ്ജിതബ്ബ’’ന്തി (ചൂളവ. അട്ഠ. ൨൬൪) അട്ഠകഥായ വുത്തത്താ, ഗണ്ഠിപദേ ച ‘‘സന്ഥരണസദിസോ പിലോതികാഹി കതോ പരിക്ഖാരവിസേസോ’’തി വുത്തത്താ ച നിപജ്ജായ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബോ പരിക്ഖാരവിസേസോ നമതകം നാമ.

൨൯൬൫. ഛന്നമ്പി പുരിസബ്യഞ്ജനം ‘‘ഏത്ഥാ’’തി ചിന്തേത്വാ രാഗചിത്തേന ഓലോകേന്തിയാ ദുക്കടം ഹോതി. സബ്ബന്തി വുത്തപ്പകാരം സബ്ബം.

൨൯൬൬. ഭിക്ഖും ദൂരതോവ പസ്സിത്വാ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദൂരതോ ഓക്കമിത്വാന മഗ്ഗോ ദാതബ്ബോതി യോജനാ.

൨൯൬൭. ഭിക്ഖം ചരന്തിയാ ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖും പസ്സിത്വാ പന യേന ഭിക്ഖായ ചരതി, തം പത്തം നീഹരിത്വാ ഉപരി ഛാദേത്വാ ഠിതം സങ്ഘാടിചീവരം അപനേത്വാ ഉക്കുജ്ജം ഉദ്ധംമുഖം കത്വാ ഭിക്ഖുനോ ദസ്സേതബ്ബന്തി യോജനാ.

൨൯൬൮. ഉതുനീനം ഭിക്ഖുനീനം ഉതുകാലേ സഞ്ജാതപുപ്ഫേ കാലേ സംവേല്ലികം കാതും കച്ഛം ബന്ധിതും മഹേസിനാ കടിസുത്തകം അനുഞ്ഞാതന്തി യോജനാ, ഇമിനാ അഞ്ഞസ്മിം കാലേ കടിസുത്തകം ബന്ധിതും ന വട്ടതീതി ദീപേതി. യഥാഹ – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ സബ്ബകാലം കടിസുത്തകം ധാരേതബ്ബം, യാ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഉതുനിയാ കടിസുത്തക’’ന്തി (ചൂളവ. ൪൨൨).

൨൯൬൯. ഇത്ഥിപോസയുതന്തി ഇത്ഥീഹി വാ പുരിസേഹി വാ ഇത്ഥിപുരിസേഹി വാ യുത്തം. ഇത്ഥിപോസയുത്തം ഹത്ഥവട്ടകമേവ വാ. പാടങ്കീതി പടപോട്ടലികം.

൨൯൭൦. ഗരുധമ്മേതി സങ്ഘാദിസേസേ. മാനത്തന്തി പക്ഖമാനത്തം. സമ്മന്നിത്വാതി ഞത്തിദുതിയായ കമ്മവാചായ സമ്മന്നിത്വാ.

൨൯൭൧. യസ്സാ ഇത്ഥിയാ പബ്ബജിതകാലേ ഗബ്ഭോ വുട്ഠാതി വിജായതി യദി, പുത്തോ ചേ, തസ്സാപി ദാരകമാതു യാവ സോ ദാരകോ വിഞ്ഞുതം പാപുണാതി, യാവ ഖാദിതും, ഭുഞ്ജിതും, നഹായിതുഞ്ച അത്തനോ ധമ്മതായ സക്കോതി, താവ ദുതിയാ ഭിക്ഖുനീ തഥാ സമ്മന്നിത്വാ ദാതബ്ബാതി യോജനാ.

൨൯൭൨. സാ പന മാതാ ഭിക്ഖുനീ അത്തനോ പുത്തം പായേതും, ഭോജേതും, മണ്ഡേതും, ഉരേ കത്വാ സയിതുഞ്ച ലഭതീതി യോജനാ.

൨൯൭൩. ദുതിയികായ ഭിക്ഖുനിയാ ദാരകേന സഹസേയ്യം ഠപേത്വാ യഥാ അഞ്ഞേസു പുരിസേസു വത്തിതബ്ബം പടിപജ്ജിതബ്ബം, തഥാ ഏവ തസ്മിം ദാരകേ വത്തിതബ്ബന്തി യോജനാ.

൨൯൭൪. വിബ്ഭമേനേവാതി അത്തനോ രുചിയാ സേതവത്ഥാനം ഗഹണേനേവ. യഥാഹ – ‘‘യസ്മാ സാ വിബ്ഭന്താ അത്തനോ രുചിയാ ഖന്തിയാ ഓദാതാനി വത്ഥാനി നിവത്ഥാ, തസ്മായേവ സാ അഭിക്ഖുനീ, ന സിക്ഖാപച്ചക്ഖാനേനാ’’തി (ചൂളവ. അട്ഠ. ൪൩൪). ഇധാതി ഇമസ്മിം സാസനേ.

൨൯൭൫. ഗതായാതി ഏത്ഥ ‘‘സകാവാസാ’’തി സേസോ. യഥാഹ – ‘‘യാ സാ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനീ സകാവാസാ തിത്ഥായതനം സങ്കന്താ, സാ ആഗതാ ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബാ’’തി. ന കേവലം ന ഉപസമ്പാദേതബ്ബാ, പബ്ബജ്ജമ്പി ന ലഭതി. ഓദാതാനി ഗഹേത്വാ വിബ്ഭന്താ പന പബ്ബജ്ജാമത്തം ലഭതി.

൨൯൭൬. വന്ദനന്തി പാദേ സമ്ബാഹേത്വാ വന്ദനം. സാദിതും വട്ടതീതി ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സാദിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൪൩൪) അനുഞ്ഞാതത്താ വട്ടതി. തത്രേകേ ആചരിയാ ‘‘സചേ ഏകതോ വാ ഉഭതോ വാ അവസ്സുതാ ഹോന്തി സാരത്താ, യഥാവത്ഥുകമേവാ’’തി വദന്തി. ഏകേ ആചരിയാ ‘‘നത്ഥി ഏത്ഥ ആപത്തീ’’തി വദന്തീതി ഏവം ആചരിയവാദം ദസ്സേത്വാ ‘‘ഇദം ഓദിസ്സ അനുഞ്ഞാതം വട്ടതീ’’തി അട്ഠകഥാസു വുത്തം, തം പമാണം. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സാദിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൪൩൪) ഹി വചനേനേവ കപ്പിയം.

൨൯൭൭. യായ കായചി വച്ചകുടിയാ വച്ചോ ന കാതബ്ബോ, ഹേട്ഠാ വിവടേ ഉദ്ധം പടിച്ഛന്നേ പന വച്ചം കാതും വട്ടതി. ഹേട്ഠാ വിവടേ ഉപരി പടിച്ഛന്നേതി അട്ഠകഥായം ‘‘സചേ കൂപോ ഖതോ ഹോതി, ഉപരി പന പദരമത്തമേവ സബ്ബദിസാസു പഞ്ഞായതി, ഏവരൂപേപി വട്ടതീ’’തി (ചൂളവ. അട്ഠ. ൪൩൫) വുത്തം.

൨൯൭൮. സബ്ബത്ഥാതി ഭിക്ഖുനിഉപസ്സയഅന്തരഘരാദിസബ്ബട്ഠാനേസു. ഗിലാനായാതി യസ്സാ വിനാ പല്ലങ്കം ന ഫാസു ഹോതി. അഡ്ഢപല്ലങ്കന്തി ഏകപാദം ആഭുജിത്വാ കതപല്ലങ്കം. സോ ഏകം പണ്ഹിം ഊരുമൂലാസന്നം കത്വാ ഇതരം ദൂരേ കത്വാ ആഭുജിതപല്ലങ്കോ നാമ.

൨൯൭൯. നരതിത്ഥേതി പുരിസാനം നഹാനതിത്ഥേ. യഥാഹ – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ പുരിസതിത്ഥേ നഹായിതബ്ബം, യാ നഹായേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, മഹിലാതിത്ഥേ നഹായിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൪൩൬).

൨൯൮൦. യാ സമണീ ഗന്ധചുണ്ണേന വാ വാസിതമത്തിയാ വാസിതകായ മത്തികായ വാ പടിസോതേ വാ ന്ഹായേയ്യ, തസ്സാ ആപത്തി ദുക്കടന്തി യോജനാ. വാസിതവിസേസനേന അവാസിതാ വട്ടതീതി ദീപേതി. യഥാഹ – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പകതിമത്തിക’’ന്തി (ചൂളവ. ൪൩൬).

൨൯൮൧. അഭുത്വാതി ഏത്ഥ ആമിസഅഗ്ഗം ഗഹണമത്തമ്പി അകത്വാ, പത്തചീവരം കതിപയദിവസാനിപി അപരിഭുഞ്ജിത്വാതി അത്ഥോ. സചേ അസപ്പായം, സബ്ബമ്പി അപനേതും വട്ടതി.

൨൯൮൨. അനുപസമ്പന്നേ അസന്തേ സബ്ബം ഭിക്ഖൂഹി പടിഗ്ഗഹിതം വാ അപ്പടിഗ്ഗഹിതം വാ സന്നിധികതം വാ സബ്ബം അജ്ഝോഹരണീയം ഭിക്ഖൂഹി പടിഗ്ഗഹാപേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും ഭിക്ഖുനീനം വട്ടതീതി യോജനാ. ‘‘ഭിക്ഖുനീനം വട്ടതീ’’തി ഇദം പകരണവസേന വുത്തം. ഭിക്ഖുനീഹിപി പടിഗ്ഗഹാപേത്വാ ഭിക്ഖൂനമ്പി തഥാവിധം പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. യഥാഹ – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂനം സന്നിധിം ഭിക്ഖുനീഹി പടിഗ്ഗാഹാപേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൪൨൧).

ഭിക്ഖുനിക്ഖന്ധകകഥാവണ്ണനാ.

ഇതി വിനയത്ഥസാരസന്ദീപനിയാ വിനയവിനിച്ഛയവണ്ണനായ

ഖന്ധകകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.