സമഥക്ഖന്ധകകഥാവണ്ണനാ

൨൭൬൦. ഇദാനി സമഥവിനിച്ഛയം ദസ്സേതും യേസു അധികരണേസു സന്തേസു സമഥേഹി ഭവിതബ്ബം, താനി താവ ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘വിവാദാധാരതാ’’തിആദി. വിവാദാധാരതാതി വിവാദാധികരണം. ആപത്താധാരതാതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. ആധാരതാതി അധികരണപരിയായോ. ആധാരീയതി അഭിഭുയ്യതി വൂപസമ്മതി സമഥേഹീതി ആധാരോ, വിവാദോ ച സോ ആധാരോ ചാതി വിവാദാധാരോ, സോ ഏവ വിവാദാധാരതാ. ഏവമാധാരാധികരണ-സദ്ദാനം വിവാദാദിസദ്ദേഹി സഹ കമ്മധാരയസമാസോ ദട്ഠബ്ബോ. അധികരീയതി അഭിഭുയ്യതി വൂപസമ്മതി സമഥേഹീതി അധികരണന്തി വിവാദാദിചതുബ്ബിധമേവ പാളിയം ദസ്സിതം. അയമത്ഥോ ‘‘ഏതേസം തു ചതുന്നമ്പി, സമത്താ സമഥാ മതാ’’തി വക്ഖമാനേന വിഞ്ഞായതി.

൨൭൬൧. ഏതാനി ചത്താരി അധികരണാനി ച ‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ വിവദന്തി ‘ധമ്മോ’തി വാ ‘അധമ്മോ’തി വാ’’തി (ചൂളവ. ൨൧൫) അട്ഠാരസ ഭേദകാരകവത്ഥൂനി ച മഹേസിനാ വുത്താനി. തത്ഥ തേസു ചതൂസു അധികരണേസു വിവാദോ അധികരണസങ്ഖാതോ ഏതാനി അട്ഠാരസ ഭേദകരവത്ഥൂനി നിസ്സിതോ നിസ്സായ പവത്തോതി യോജനാ.

൨൭൬൨. വിപത്തിയോ ചതസ്സോവാതി ‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും അനുവദന്തി സീലവിപത്തിയാ വാ ആചാരവിപത്തിയാ വാ ദിട്ഠിവിപത്തിയാ വാ ആജീവവിപത്തിയാ വാ’’തി (ചൂളവ. ൨൧൫) വുത്താ ചതസ്സോ വിപത്തിയോ. ദിട്ഠാദീനം അനുഗന്ത്വാ സീലവിപത്തിആദീഹി വദനം ചോദനാ അനുവാദോ. ഉപാഗതോതി നിസ്സിതോ, അനുവാദോ ചതസ്സോ വിപത്തിയോ നിസ്സായ പവത്തോതി അത്ഥോ. ‘‘തത്ഥാ’’തി പഠമമേവ നിദ്ധാരണസ്സ വുത്തത്താ ഇധ പുനവചനേ പയോജനം ന ദിസ്സതി, ‘‘സമ്ഭവാ’’തി വചനസ്സാപി ന കോചി അത്ഥവിസേസോ ദിസ്സതി. തസ്മാ ‘‘ആപത്താധാരതാ തത്ഥ, സത്തആപത്തിസമ്ഭവാ’’തി പാഠോ ന യുജ്ജതി, ‘‘ആപത്താധാരതാ നാമ, സത്ത ആപത്തിയോ മതാ’’തി പാഠോ യുത്തതരോ, ആപത്താധാരതാ നാമ ആപത്താധികരണം നാമ സത്ത ആപത്തിയോ മതാ സത്ത ആപത്തിയോവ അധിപ്പേതാതി അത്ഥോ.

൨൭൬൩. സങ്ഘകിച്ചാനി നിസ്സായാതി അപലോകനകമ്മാദീനി ചത്താരി സങ്ഘകമ്മാനി ഉപാദായ കിച്ചാധികരണാഭിധാനം സിയാ, കിച്ചാധികരണം നാമ ചത്താരി സങ്ഘകമ്മാനീതി അത്ഥോ. ഏതേസം തു ചതുന്നമ്പീതി ഏതേസം പന ചതുന്നമ്പി അധികരണാനം. സമത്താതി വൂപസമഹേതുത്താ. സമഥാ മതാതി സമ്മുഖാവിനയാദയോ സത്ത അധികരണസമഥാതി അധിപ്പേതാ. അധികരണാനി സമേന്തി, സമ്മന്തി വാ ഏതേഹീതി ‘‘സമഥാ’’തി വുച്ചന്തീതി ‘‘സമത്താ സമഥാ മതാ’’തി ഇമിനാ സമഥ-സദ്ദസ്സ അന്വത്ഥം ദീപേതി.

൨൭൬൪-൫. തേ സരൂപതോ ദസ്സേതുമാഹ ‘‘സമ്മുഖാ’’തിആദി. ‘‘വിനയോ’’തി ഇദം സമ്മുഖാദിപദേഹി പച്ചേകം യോജേതബ്ബം ‘‘സമ്മുഖാവിനയോ സതിവിനയോ അമൂള്ഹവിനയോ’’തി. ‘‘പടിഞ്ഞാവിനയോ’’തി ച പടിഞ്ഞാതകരണം വുത്തം. സത്തമോ വിനയോതി സമഥോ അധിപ്പേതോ. തിണവത്ഥാരകോതി ഇമേ സത്ത സമഥാ ബുദ്ധേനാദിച്ചബന്ധുനാ വുത്താതി യോജനാ.

൨൭൬൬. ചതൂസു അധികരണേസു യം അധികരണം യത്തകേഹി സമഥേഹി സമ്മതി, തേ സങ്ഗഹേത്വാ ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘വിവാദോ’’തിആദി.

൨൭൬൭-൯. ‘‘വിവാദോ’’തിആദിനാ ഉദ്ദിട്ഠമത്ഥം നിദ്ദിസന്തോ ആഹ ‘‘ഛട്ഠേനാ’’തിആദി. ഏത്ഥ ഏതേസു ചതൂസു അധികരണേസു, സമഥേസു ച കിം കേന സമ്മതീതി ചേ? വിവാദോ വിവാദാധികരണം ഛട്ഠേന യേഭുയ്യസികായ, പഠമേന സമഥേന സമ്മുഖാവിനയേന ചാതി ദ്വീഹി സമഥേഹി സമ്മതി. യസ്സാ കിരിയായ ധമ്മവാദിനോ ബഹുതരാ, ഏസാ യേഭുയ്യസികാ. ‘‘സങ്ഘസമ്മുഖതാ, ധമ്മസമ്മുഖതാ, വിനയസമ്മുഖതാ, പുഗ്ഗലസമ്മുഖതാ’’തി (ചൂളവ. ൨൨൯, ൨൩൪, ൨൩൬, ൨൩൭, ൨൪൨) വുത്താനം സങ്ഘാദീനം ചതുന്നം സന്നിധാനേന വാ ഗണപുഗ്ഗലേഹി സമിയമാനം വിവാദാധികരണം സങ്ഘസമ്മുഖതം വിനാ ഇതരേഹി തീഹി വാ സമ്മതീതി വുത്തം ഹോതി.

ഏത്ഥ ച കാരകസങ്ഘസ്സ സങ്ഘസാമഗ്ഗിവസേന സമ്മുഖീഭാവോ സങ്ഘസമ്മുഖതാ, സമേതബ്ബസ്സ വത്ഥുനോ ഭൂതതാ ധമ്മസമ്മുഖതാ, യഥാ തം സമേതബ്ബം, തഥേവസ്സ സമനം വിനയസമ്മുഖതാ, യോ ച വിവദതി, യേന ച വിവദതി, തേസം ഉഭിന്നം അത്ഥപച്ചത്ഥികാനം സമ്മുഖീഭാവോ പുഗ്ഗലസമ്മുഖതാ.

‘‘അനുവാദോ ചതൂഹിപീ’’തി ഉദ്ദിട്ഠം നിദ്ദിസന്തോ ആഹ ‘‘സമ്മുഖാ’’തിആദി. അനുപുബ്ബേനാതി അനുപടിപാടിയാ. സമ്മുഖാവിനയാദീഹി തീഹിപീതി സമ്മുഖാവിനയസതിവിനയഅമൂള്ഹവിനയേഹി തീഹിപി. തഥേവാതി യഥാ തീഹി, തഥാ പഞ്ചമേന തസ്സപാപിയസികാസമഥേനാപി അനുവാദോ സമ്മതി, പഗേവ ചതൂഹീതി അത്ഥോ.

യോ പാപുസ്സന്നതായ പാപിയോ പുഗ്ഗലോ, തസ്സ കത്തബ്ബതോ ‘‘തസ്സപാപിയസികാ’’തി കമ്മം വുച്ചതി. ആയസ്മതോ ദബ്ബസ്സ മല്ലപുത്തസ്സ വിയ സതിവേപുല്ലപ്പത്തസ്സ ഖീണാസവസ്സ കതാ അമൂലികാ സീലവിപത്തിചോദനാ സമ്മുഖാവിനയേന, ഞത്തിചതുത്ഥായ കമ്മവാചായ ദിന്നേന സതിവിനയേന ച സമ്മതി. ഉമ്മത്തകസ്സ ഭിക്ഖുനോ കതാ ആപത്തിചോദനാ സമ്മുഖാവിനയേന ച തഥേവ ദിന്നേന അമൂള്ഹവിനയേന ച സമ്മതി. സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ ചോദിയമാനസ്സ അവജാനിത്വാ പടിജാനനാദിം കരോന്തസ്സ പാപഭിക്ഖുനോ ബഹുലാപത്തിചോദനാ സമ്മുഖാവിനയേന ചേവ തഥേവ പകതേന തസ്സപാപിയസികാകമ്മേന ച വൂപസമ്മതീതി വുത്തം ഹോതി.

‘‘ആപത്തി പന തീഹേവാ’’തി ഉദ്ദേസസ്സ നിദ്ദേസമാഹ ‘‘സമ്മുഖേനാ’’തിആദി. സമ്മുഖേന സമ്മുഖാവിനയേന, പടിഞ്ഞായ പടിഞ്ഞാതകരണേന, തിണവത്ഥാരകേന വാ ഇമേഹി തീഹി ഏവ സമഥേഹി സാ ആപത്തി ആപത്താധികരണം ഉപസമം യാതീതി യോജനാ. ഏത്ഥ പടിഞ്ഞാതകരണം നാമ ആപത്തിം പടിഗ്ഗണ്ഹന്തേന ‘‘പസ്സസീ’’തി വുത്തേ ആപത്തിം ദേസേന്തേന ‘‘ആമ പസ്സാമീ’’തി സമ്പടിച്ഛനം. തിണവത്ഥാരകം പന സയമേവ വക്ഖതി.

തീഹേവ സമഥേഹീതി ഏത്ഥ ഗരുകാപത്തി സമ്മുഖാവിനയേന, പടിഞ്ഞാതകരണേന ചാതി ദ്വീഹി, ലഹുകാപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ സങ്ഘേ വാ ഗണേ വാ പുഗ്ഗലേ വാ ദേസനായ സമ്മുഖാവിനയേന ചേവ പടിഞ്ഞാതകരണേന ച, കോസമ്ബകാനം വിഗ്ഗഹസദിസം മഹാവിഗ്ഗഹം കരോന്തേഹി ആപന്നാ അനേകവിധാ ആപത്തിയോ സചേ ഹോന്തി, താസു വക്ഖമാനസരൂപം ഥുല്ലവജ്ജാദിം ഠപേത്വാ അവസേസാ സബ്ബാ ആപത്തിയോ സമ്മുഖാവിനയേന, തിണവത്ഥാരകേന ച സമ്മന്തീതി അത്ഥോ.

കിച്ചം കിച്ചാധികരണം ഏകേന സമ്മുഖാവിനയേനേവ സമ്മതീതി യോജനാ.

൨൭൭൦. യേഭുയ്യസികകമ്മേതി ഏത്ഥ നിമിത്തത്ഥേ ഭുമ്മം. സലാകം ഗാഹയേതി വിനിച്ഛയകാരകേ സങ്ഘേ ധമ്മവാദീനം ബഹുത്തം വാ അപ്പതരത്തം വാ ജാനിതും വക്ഖമാനേന നയേന സലാകം ഗാഹാപേയ്യ. ബുധോതി ‘‘ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതി…പേ… ഗഹിതാഗഹിതഞ്ച ജാനാതീ’’തി വുത്തം പഞ്ചഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം പുഗ്ഗലം ദസ്സേതി. ‘‘ഗൂള്ഹേനാ’’തിആദിനാ സലാകഗ്ഗാഹപ്പകാരോ ദസ്സിതോ. കണ്ണജപ്പേനാതി ഏത്ഥ കണ്ണേ ജപ്പോ യസ്മിം സലാകഗ്ഗാഹപയോഗേതി വിഗ്ഗഹോ. ഏത്ഥ ഗൂള്ഹസലാകഗ്ഗാഹോ നാമ ധമ്മവാദിസലാകാ ച അധമ്മവാദിസലാകാ ച വിസും വിസും ചീവരകണ്ണേ പക്ഖിപിത്വാ പുഗ്ഗലാനം സന്തികം വിസും വിസും ഉപസങ്കമിത്വാ സലാകാ വിസും വിസും ദസ്സേത്വാ ‘‘ഇതോ തവ രുച്ചനകം ഗണ്ഹാഹീ’’തി രഹോ ഠത്വാ ഗാഹാപനം. വിവടകം നാമ ധമ്മവാദീനം ബഹുഭാവം ഞത്വാ സബ്ബേസു ജാനന്തേസു പുഗ്ഗലാനം സന്തികം ഗാഹാപനം. കണ്ണജപ്പനം നാമ ഏവമേവ കണ്ണമൂലേ രഹോ ഠത്വാ ഗാഹാപനം.

൨൭൭൧. അലജ്ജുസ്സദേതി ഏത്ഥ ‘‘സങ്ഘേ’’തി സേസോ. ലജ്ജിസു ബാലേസൂതി ഏത്ഥാപി ‘‘ഉസ്സദേസൂ’’തി വത്തബ്ബം.

൨൭൭൨. സകേന കമ്മുനായേവാതി അത്തനോ യം കിച്ചം, തേനേവാതി.

൨൭൭൩-൫. ‘‘ആപജ്ജതീ’’തിആദി ‘‘അലജ്ജീ, ലജ്ജീ, ബാലോ’’തി ജാനനസ്സ ഹേതുഭൂതകമ്മദസ്സനം. ദുച്ചിന്തിതോതി അഭിജ്ഝാദിതിവിധമനോദുച്ചരിതവസേന ദുട്ഠു ചിന്തേന്തോ. ദുബ്ഭാസീതി മുസാവാദാദിചതുബ്ബിധവചീദുച്ചരിതവസേന വചീദ്വാരേ പഞ്ഞത്താനം സിക്ഖാപദാനം വീതിക്കമവസേന ദുട്ഠു ഭാസനസീലോ. ദുക്കടകാരികോതി പാണാതിപാതാദിതിവിധകായദുച്ചരിതവസേന കായദ്വാരേ പഞ്ഞത്തസിക്ഖാപദാനം വീതിക്കമവസേന കുച്ഛിതകമ്മസ്സ കരണസീലോ. ഇതി ലക്ഖണേനേവാതി യഥാവുത്തം അലജ്ജീലജ്ജീബാലലക്ഖണം നിഗമേതി.

൨൭൭൬. ‘‘യേഭുയ്യസികാ’’തിആദിഗാഥാഹി നിദ്ദിട്ഠമേവ അത്ഥം നിഗമേതുമാഹ ‘‘തിധാ’’തിആദി. തിധാസലാകഗാഹേനാതി തിവിധസ്സ സലാകഗാഹസ്സ അഞ്ഞതരേന. ബഹുകാ ധമ്മവാദിനോ യദി സിയുന്തി യോജനാ. കാതബ്ബന്തി ഏത്ഥ ‘‘വിവാദാധികരണവൂപസമന’’ന്തി സേസോ.

൨൭൭൭. യോ പുഗ്ഗലോ അലജ്ജീ ച ഹോതി സാനുവാദോ ച കമ്മതോ കായകമ്മതോ, വചീകമ്മതോ ച അസുചി ച സമ്ബുദ്ധജിഗുച്ഛനീയോതി അത്ഥോ. സോ ഏവംവിധോ പാപപുഗ്ഗലോ തസ്സ പാപിയസികകമ്മസ്സ യോഗോ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. സാനുവാദോതി ഏത്ഥ അനുവാദോ നാമ ചോദനാ, സഹ അനുവാദേന വത്തതീതി സാനുവാദോ, പാപഗരഹിതപുഗ്ഗലേഹി കാതബ്ബചോദനായ അനുരൂപോതി അത്ഥോ.

൨൭൭൮-൯. ഭണ്ഡനേതി കലഹസ്സ പുബ്ബഭാഗേ. കലഹേതി കായവചീദ്വാരപ്പവത്തേ ഹത്ഥപരാമസാദികേ കലഹേ ച. വിവാദമ്ഹി അനപ്പകേതി ബഹുവിധേ വിവാദേ ജാതേ. ബഹുഅസ്സാമണേ ചിണ്ണേതി സമണാനം അനനുച്ഛവികേ നാനപ്പകാരേ കായികവാചസികവീതിക്കമേ ച കതേ. അനഗ്ഗേതി അനന്തേ. ഭസ്സകേതി കുച്ഛിതേ അമനാപവചനേ ചിണ്ണേതി യോജനാ, ഭാസിതേതി അത്ഥോ. ഗവേസന്തന്തി ഗവേസിയമാനം, ആപത്താധികരണന്തി സേസോ. വാളന്തി ചണ്ഡം. കക്ഖളന്തി ആസജ്ജം. കാതബ്ബന്തി വൂപസമേതബ്ബം.

൨൭൮൦-൨. യഥാ ച വൂപസമ്മതി, തഥാ തിണവത്ഥാരകേ സുദ്ധോ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ.

ഥുല്ലവജ്ജന്തി പാരാജികഞ്ചേവ സങ്ഘാദിസേസഞ്ച. ഗിഹീഹി പടിസംയുതന്തി ഗിഹീനം ജാതിആദീഹി പാളിയാ ആഗതേഹി ദസഹി അക്കോസവത്ഥൂഹി, അട്ഠകഥാഗതേഹി ച തദഞ്ഞേഹി അക്കോസവത്ഥൂഹി ഖുംസനവമ്ഭനപച്ചയാ ച ധമ്മികപടിസ്സവസ്സ അസച്ചാപനപച്ചയാ ച ആപന്നാപത്തിം. ഏസാ ഏവ ഹി ആപത്തി ഗിഹിപടിസംയുത്താ നാമ പരിവാരേ ‘‘അത്ഥി ഗിഹിപടിസംയുത്താ, അത്ഥി നഗിഹിപടിസംയുത്താ’’തി ദുകം നിക്ഖിപിത്വാ ‘‘ഗിഹിപടിസംയുത്താതി സുധമ്മത്ഥേരസ്സ ആപത്തി, യാ ച ധമ്മികസ്സ പടിസ്സവസ്സ അസച്ചാപനേ ആപത്തി. അവസേസാ നഗിഹിപടിസംയുത്താ’’തി (പരി. അട്ഠ. ൩൨൧) വചനതോ.

സുധമ്മത്ഥേരസ്സ ആപത്തീതി ച തേന ചിത്തസ്സ ഗഹപതിനോ ജാതിം പടിച്ച ഖുംസനവമ്ഭനപച്ചയാ ആപന്നാ ഓമസവാദസിക്ഖാപദവിഭാഗഗതാ ദുക്കടാപത്തി ഗഹേതബ്ബാ. ഇദഞ്ച ഉപലക്ഖണമത്തം, തസ്മാ ഇതരേഹിപി അക്കോസവത്ഥൂഹി ഗിഹിം ഖുംസേന്താനം വമ്ഭേന്താനം ഇതരേസം ഭിക്ഖൂനം സാ ആപത്തി ഗിഹിപടിസംയുത്താവാതി വേദിതബ്ബം. തഥാ ആപന്നം ആപത്തിം ദേസാപേന്തേന ദസ്സനൂപചാരം അവിജഹാപേത്വാ സവനൂപചാരം ജഹാപേത്വാ ഏകംസേ ഉത്തരാസങ്ഗം കാരാപേത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദാപേത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗണ്ഹാപേത്വാ സാ ആപത്തി ദേസാപേതബ്ബാ.

ദിട്ഠാവികമ്മികന്തി ദിട്ഠാവികമ്മേ നിയുത്തോ ദിട്ഠാവികമ്മികോ, തം, അട്ഠകഥായം ‘‘യേ പന ‘ന മേതം ഖമതീ’തി അഞ്ഞമഞ്ഞം ദിട്ഠാവികമ്മം കരോന്തീ’’തി (ചൂളവ. അട്ഠ. ൨൧൪) യേ പുഗ്ഗലാ ദസ്സിതാ, തേസമഞ്ഞതരസ്സേവ ഗഹണം.

യോതി ഭണ്ഡനകാരകേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം മഹന്തം വിഗ്ഗഹം കത്വാ സമ്ബഹുലാ ആപത്തിയോ ആപന്നോ യോ ഭിക്ഖു. തത്ഥാതി തസ്മിം തിണവത്ഥാരകസമഥകാരകേ ഭിക്ഖുസമൂഹേ. ന ഹോതീതി ഛന്ദം ദത്വാ തം ഭിക്ഖുപരിസം അനാഗതത്താ ന സംവിജ്ജതി. തഞ്ച ഠപേത്വാതി യോജനാ.

തിണവത്ഥാരകേ കതേ സതി യാവ ഉപസമ്പദമാളതോ പഭുതി ആപന്നായ സേസായ ആപത്തിയാ നിരാപത്തി ഹുത്വാ സുദ്ധോ ഹോതി സങ്ഘോതി യോജനാ.

സമഥക്ഖന്ധകകഥാവണ്ണനാ.