പവാരണക്ഖന്ധകകഥാവണ്ണനാ

൨൬൩൩. ‘‘പവാരണാ’’തി ഇദം ‘‘ചാതുദ്ദസീ’’തിആദീഹി പച്ചേകം യോജേതബ്ബം. തസ്മിം തസ്മിം ദിനേ കാതബ്ബാ പവാരണാ അഭേദോപചാരേന തഥാ വുത്താ. സാമഗ്ഗീ ഉപോസഥക്ഖന്ധകകഥാവണ്ണനായ വുത്തസരൂപാവ. സാമഗ്ഗിപവാരണം കരോന്തേഹി ച പഠമം പവാരണം ഠപേത്വാ പാടിപദതോ പട്ഠായ യാവ കത്തികചാതുമാസിപുണ്ണമാ ഏത്ഥന്തരേ കാതബ്ബാ, തതോ പച്ഛാ വാ പുരേ വാ ന വട്ടതി. തേവാചീ ദ്വേകവാചീതി ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ…പേ… തേവാചികം പവാരേയ്യ, ദ്വേവാചികം പവാരേയ്യ, ഏകവാചികം പവാരേയ്യാ’’തി തം തം ഞത്തിം ഠപേത്വാ കാതബ്ബാ പവാരണാ വുച്ചതി.

൨൬൩൪. തീണി കമ്മാനി മുഞ്ചിത്വാ, അന്തേനേവ പവാരയേതി ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, പവാരണകമ്മാനി, അധമ്മേന വഗ്ഗം പവാരണകമ്മം…പേ… ധമ്മേന സമഗ്ഗം പവാരണകമ്മ’’ന്തി (മഹാവ. ൨൧൨) വത്വാ ‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യദിദം അധമ്മേന വഗ്ഗം പവാരണകമ്മം, ന, ഭിക്ഖവേ, ഏവരൂപം പവാരണകമ്മം കാതബ്ബം…പേ… തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യദിദം ധമ്മേന സമഗ്ഗം പവാരണകമ്മം, ഏവരൂപം, ഭിക്ഖവേ, പവാരണകമ്മം കാതബ്ബ’’ന്തിആദിവചനതോ (മഹാവ. ൨൧൨) തീണി അകത്തബ്ബാനി പവാരണകമ്മാനി മുഞ്ചിത്വാ കാതും അനുഞ്ഞാതേന ചതുത്ഥേന പവാരണകമ്മേന പവാരേയ്യാതി അത്ഥോ. തസ്സ വിഭാഗേകദേസം ‘‘പഞ്ച യസ്മിം പനാവാസേ’’തിആദിനാ വക്ഖതി.

൨൬൩൫. പുബ്ബകിച്ചം സമാപേത്വാതി –

‘‘സമ്മജ്ജനീ പദീപോ ച, ഉദകം ആസനേന ച;

പവാരണായ ഏതാനി, ‘പുബ്ബകരണ’ന്തി വുച്ചതി.

‘‘ഛന്ദപാരിസുദ്ധിഉതുക്ഖാനം, ഭിക്ഖുഗണനാ ച ഓവാദോ;

പവാരണായ ഏതാനി, ‘പുബ്ബകിച്ച’ന്തി വുച്ചതീ’’തി. –

വുത്തം നവവിധം പുബ്ബകിച്ചം നിട്ഠാപേത്വാ.

പത്തകല്ലേ സമാനിതേതി –

‘‘പവാരണാ യാവതികാ ച ഭിക്ഖൂ കമ്മപ്പത്താ,

സഭാഗാപത്തിയോ ച ന വിജ്ജന്തി;

വജ്ജനീയാ ച പുഗ്ഗലാ തസ്മിം ന ഹോന്തി,

‘പത്തകല്ല’ന്തി വുച്ചതീ’’തി. –

വുത്തേ ചതുബ്ബിധേ പത്തകല്ലേ സമോധാനിതേ പരിസമാപിതേ.

ഞത്തിം ഠപേത്വാതി ‘‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ സങ്ഘോ, അജ്ജ പവാരണാ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ പവാരേയ്യാ’’തി (മഹാവ. ൨൧൦) ഏവം സബ്ബസങ്ഗാഹികവസേന ച ‘‘തേവാചികം പവാരേയ്യാ’’തി ച ദാനാദികരണേന യേഭുയ്യേന രത്തിയാ ഖേപിതായ ച രാജാദിഅന്തരായേ സതി ച തദനുരൂപതോ ‘‘ദ്വേവാചികം, ഏകവാചികം, സമാനവസ്സികം പവാരേയ്യാ’’തി ച ഞത്തിം ഠപേത്വാ, താസം വിസേസോ അട്ഠകഥായം ദസ്സിതോയേവ. യഥാഹ –

‘‘ഏവഞ്ഹി വുത്തേ തേവാചികഞ്ച ദ്വേവാചികഞ്ച ഏകവാചികഞ്ച പവാരേതും വട്ടതി, സമാനവസ്സികം ന വട്ടതി. ‘തേവാചികം പവാരേയ്യാ’തി വുത്തേ പന തേവാചികമേവ വട്ടതി, അഞ്ഞം ന വട്ടതി, ‘ദ്വേവാചികം പവാരേയ്യാ’തി വുത്തേ ദ്വേവാചികഞ്ച തേവാചികഞ്ച വട്ടതി, ഏകവാചികഞ്ച സമാനവസ്സികഞ്ച ന വട്ടതി. ‘ഏകവാചികം പവാരേയ്യാ’തി വുത്തേ പന ഏകവാചികദ്വേവാചികതേവാചികാനി വട്ടന്തി, സമാനവസ്സികമേവ ന വട്ടതി. ‘സമാനവസ്സിക’ന്തി വുത്തേ സബ്ബം വട്ടതീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൨൧൦).

കാതബ്ബാതി ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ ‘‘സങ്ഘം, ആവുസോ, പവാരേമി ദിട്ഠേന വാ…പേ… തതിയമ്പി ആവുസോ, സങ്ഘം പവാരേമി ദിട്ഠേന വാ…പേ… പസ്സന്തോ പടികരിസ്സാമീ’’തി (മഹാവ. ൨൧൦) വുത്തനയേന കാതബ്ബാ. നവകേന ഭിക്ഖുനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ…പേ… തതിയമ്പി, ഭന്തേ, സങ്ഘം പവാരേമി ദിട്ഠേന വാ…പേ… പസ്സന്തോ പടികരിസ്സാമീതി (മഹാവ. ൨൧൦) വുത്തനയേന കാതബ്ബാ.

൨൬൩൬. ഥേരേസു പവാരേന്തേസു യോ പന നവോ, സോ സയം യാവ പവാരേതി, താവ ഉക്കുടികം നിസീദേയ്യാതി യോജനാ.

൨൬൩൭. ചത്താരോ വാ തയോപി വാ ഏകാവാസേ ഏകസീമായം വസന്തി ചേ, ഞത്തിം വത്വാ ‘‘സുണന്തു മേ, ആയസ്മന്തോ, അജ്ജ പവാരണാ, യദായസ്മന്താനം പത്തകല്ലം, മയം അഞ്ഞമഞ്ഞം പവാരേയ്യാമാ’’തി (മഹാവ. ൨൧൬) ഗണഞത്തിം ഠപേത്വാ പവാരേയ്യുന്തി യോജനാ.

പവാരേയ്യുന്തി ഏത്ഥ ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ തേ തയോ വാ ദ്വേ വാ ഭിക്ഖൂ ഏവമസ്സു വചനീയാ ‘‘അഹം, ആവുസോ, ആയസ്മന്തേ പവാരേമി ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദന്തു മം ആയസ്മന്തോ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തോ പടികരിസ്സാമി. ദുതിയമ്പി…പേ… തതിയമ്പി അഹം, ആവുസോ, ആയസ്മന്തേ പവാരേമി ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദന്തു മം ആയസ്മന്തോ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തോ പടികരിസ്സാമീ’’തി (മഹാവ. ൨൧൬) പവാരേതബ്ബം. നവേനപി ‘‘അഹം, ഭന്തേ, ആയസ്മന്തേ പവാരേമി ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദന്തു മം ആയസ്മന്തോ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തോ പടികരിസ്സാമി. ദുതിയമ്പി…പേ… തതിയമ്പി അഹം, ഭന്തേ, ആയസ്മന്തേ പവാരേമി ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദന്തു മം ആയസ്മന്തോ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തോ പടികരിസ്സാമീ’’തി പവാരേതബ്ബം.

൨൬൩൮. അഞ്ഞമഞ്ഞം പവാരേയ്യും, വിനാ ഞത്തിം ദുവേ ജനാ. തേസു ഥേരേന ‘‘അഹം, ആവുസോ, ആയസ്മന്തം പവാരേമി ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദതു മം ആയസ്മാ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തോ പടികരിസ്സാമി. ദുതിയമ്പി…പേ… തതിയമ്പി അഹം, ആവുസോ, ആയസ്മന്തം പവാരേമി…പേ… പടികരിസ്സാമീ’’തി (മഹാവ. ൨൧൭) പവാരേതബ്ബം. നവേനപി ‘‘അഹം, ഭന്തേ, ആയസ്മന്തം പവാരേമി…പേ… വദതു മം ആയസ്മാ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തോ പടികരിസ്സാമി. ദുതിയമ്പി…പേ… തതിയമ്പി അഹം, ഭന്തേ, ആയസ്മന്തം പവാരേമി…പേ… പടികരിസ്സാമീ’’തി പവാരേതബ്ബം.

അധിട്ഠേയ്യാതി പുബ്ബകിച്ചം സമാപേത്വാ ‘‘അജ്ജ മേ പവാരണാ ചാതുദ്ദസീ’’തി വാ ‘‘പന്നരസീ’’തി വാ വത്വാ ‘‘അധിട്ഠാമീ’’തി അധിട്ഠേയ്യ. യഥാഹ ‘‘അജ്ജ മേ പവാരണാതി ഏത്ഥ സചേ ചാതുദ്ദസികാ ഹോതി, ‘അജ്ജ മേ പവാരണാ ചാതുദ്ദസീ’തി, സചേ പന്നരസികാ, ‘അജ്ജ മേ പവാരണാ പന്നരസീ’തി ഏവം അധിട്ഠാതബ്ബ’’ന്തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൨൧൮), ഇമിനാ സബ്ബസങ്ഗാഹാദിഞത്തീസു ച തസ്മിം തസ്മിം ദിവസേ സോ സോ വോഹാരോ കാതബ്ബോതി ദീപിതമേവ.

സേസാ സങ്ഘപവാരണാതി പഞ്ചഹി, അതിരേകേഹി വാ ഭിക്ഖൂഹി കത്തബ്ബാ പവാരണാ സങ്ഘപവാരണാ.

൨൬൩൯. പവാരിതേതി പഠമപവാരണായ പവാരിതേ. അനാഗതോതി കേനചി അന്തരായേന പുരിമികായ ച പച്ഛിമികായ ച വസ്സൂപനായികായ വസ്സം അനുപഗതോ. അവുത്ഥോതി പച്ഛിമികായ ഉപഗതോ. വുത്തഞ്ഹി ഖുദ്ദസിക്ഖാവണ്ണനായ ‘‘അവുത്ഥോതി പച്ഛിമികായ ഉപഗതോ അപരിനിട്ഠിതത്താ ‘അവുത്ഥോ’തി വുച്ചതീ’’തി. പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം കരേയ്യാതി യോജനാ. ഏത്ഥ ‘‘തേസം സന്തികേ’’തി സേസോ.

൨൬൪൦-൧. യസ്മിം പനാവാസേ പഞ്ച വാ ചത്താരോ വാ തയോ വാ സമണാ വസന്തി, തേ തത്ഥ ഏകേകസ്സ പവാരണം ഹരിത്വാന സചേ അഞ്ഞമഞ്ഞം പവാരേന്തി, ആപത്തി ദുക്കടന്തി യോജനാ.

സേസന്തി ‘‘അധമ്മേന സമഗ്ഗ’’ന്തിആദികം വിനിച്ഛയം. ഇധാതി ഇമസ്മിം പവാരണാധികാരേ. ബുധോതി വിനയധരോ. ഉപോസഥേ വുത്തനയേനാതി ഉപോസഥവിനിച്ഛയേ വുത്തക്കമേന. നയേതി ജാനേയ്യ.

൨൬൪൨. സമ്പാദേതത്തനോ സുചിന്തി അത്തനോ ഉപോസഥം സമ്പാദേതി. സബ്ബം സാധേതീതി ഉപോസഥാദിസബ്ബം കമ്മം നിപ്ഫാദേതി. നത്തനോതി അത്തനോ ഉപോസഥം ന നിപ്ഫാദേതി.

൨൬൪൩. തസ്മാതി യസ്മാ അത്തനോ സുചിം ന സാധേതി, തസ്മാ. ഉഭിന്നന്തി അത്തനോ ച സങ്ഘസ്സ ച. കിച്ചസിദ്ധത്ഥമേവിധാതി ഉപോസഥാദികമ്മനിപ്പജ്ജനത്ഥം ഇധ ഇമസ്മിം ഉപോസഥകമ്മാദിപകരണേ. പാരിസുദ്ധിപീതി ഏത്ഥ പി-സദ്ദേന പവാരണാ സങ്ഗഹിതാ. തേനേവ വക്ഖതി ‘‘ഛന്ദം വാ പാരിസുദ്ധിം വാ, ഗഹേത്വാ വാ പവാരണ’’ന്തി.

ഛന്ദപാരിസുദ്ധിപവാരണം ദേന്തേന സചേ സാപത്തികോ ഹോതി, ആപത്തിം ദേസേത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഛന്ദാദിഹാരകോ ഭിക്ഖു വത്തബ്ബോ ‘‘ഛന്ദം ദമ്മി, ഛന്ദം മേ ഹര, ഛന്ദം മേ ആരോചേഹീ’’തി (മഹാവ. ൧൬൫), ‘‘പാരിസുദ്ധിം ദമ്മി, പാരിസുദ്ധിം മേ ഹര, പാരിസുദ്ധിം മേ ആരോചേഹീ’’തി (മഹാവ. ൧൬൪), ‘‘പവാരണം ദമ്മി, പവാരണം മേ ഹര, പവാരണം മേ ആരോചേഹി, മമത്ഥായ പവാരേഹീ’’തി (മഹാവ. ൨൧൩).

൨൬൪൪. ‘‘ഛന്ദോ ഏകേനാ’’തി പദച്ഛേദോ. ഏകേന ബഹൂനമ്പി ഛന്ദോ ഹാതബ്ബോ, തഥാ പാരിസുദ്ധി ഹാതബ്ബാ. പി-സദ്ദേന പവാരണാ ഹാതബ്ബാതി യോജനാ. പരമ്പരാഹടോ ഛന്ദോതി ബഹൂനം വാ ഏകസ്സ വാ ഛന്ദാദിഹാരകസ്സ ഹത്ഥതോ അന്തരാ അഞ്ഞേന ഗഹിതാ ഛന്ദപാരിസുദ്ധിപവാരണാ. വിസുദ്ധിയാ ന ഗച്ഛതി അനവജ്ജഭാവായ ന പാപുണാതി ബിളാലസങ്ഖലികഛന്ദാദീനം സങ്ഘമജ്ഝം അഗമനേന വഗ്ഗഭാവകരണതോ.

ഏത്ഥ ച യഥാ ബിളാലസങ്ഖലികായ പഠമവലയം ദുതിയവലയം പാപുണാതി, ന തതിയം, ഏവമിമേപി ഛന്ദാദയോ ദായകേന യസ്സ ദിന്നാ, തതോ അഞ്ഞത്ഥ ന ഗച്ഛതീതി ബിളാലസങ്ഖലികാസദിസത്താ ‘‘ബിളാലസങ്ഖലികാ’’തി വുത്താ. ബിളാലസങ്ഖലികാഗ്ഗഹണഞ്ചേത്ഥ യാസം കാസഞ്ചി സങ്ഖലികാനം ഉപലക്ഖണമത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം.

൨൬൪൫-൬. ഛന്ദം വാ പാരിസുദ്ധിം വാ പവാരണം വാ ഗഹേത്വാ ഛന്ദാദിഹാരകോ സങ്ഘമപ്പത്വാ സചേ സാമണേരാദിഭാവം പടിജാനേയ്യ വാ വിബ്ഭമേയ്യ വാ മരേയ്യ വാ, തം സബ്ബം ഛന്ദാദിഭാവം നാഹടം ഹോതി, സങ്ഘം പത്വാ ഏവം സിയാ സാമണേരാദിഭാവം പടിജാനന്തോ, വിബ്ഭന്തോ, കാലകതോ വാ ഭവേയ്യ, തം സബ്ബം ഹടം ആനീതം ഹോതീതി യോജനാ.

തത്ഥ സാമണേരാദിഭാവം വാ പടിജാനേയ്യാതി ‘‘അഹം സാമണേരോ’’തിആദിനാ ഭൂതം സാമണേരാദിഭാവം കഥേയ്യ, പച്ഛാ സാമണേരഭൂമിയം പതിട്ഠഹേയ്യാതി അത്ഥോ. ആദി-സദ്ദേന അന്തിമവത്ഥും അജ്ഝാപന്നോ ഗഹിതോ.

൨൬൪൭. സങ്ഘം പത്വാതി അന്തമസോ തംതംകമ്മപ്പത്തസ്സ ചതുവഗ്ഗാദിസങ്ഘസ്സ ഹത്ഥപാസം പത്വാതി അത്ഥോ. പമത്തോതി പമാദം സതിസമ്മോസം പത്തോ. സുത്തോതി നിദ്ദൂപഗതോ. ഖിത്തചിത്തകോതി യക്ഖാദീഹി വിക്ഖേപമാപാദിതചിത്തോ. നാരോചേതീതി അത്തനോ ഛന്ദാദീനം ആഹടഭാവം ഏകസ്സാപി ഭിക്ഖുനോ ന കഥേതി. സഞ്ചിച്ചാതി സഞ്ചേതേത്വാ ജാനന്തോയേവ അനാദരിയോ നാരോചേതി, ദുക്കടം ഹോതി.

൨൬൪൮. യേ തേതി യേ തേ ഭിക്ഖൂ ഥേരാ വാ നവാ വാ മജ്ഝിമാ വാ. വിപസ്സനാതി സഹചരിയേന സമഥോപി ഗയ്ഹതി. സമഥവിപസ്സനാ ച ഇധ തരുണായേവ അധിപ്പേതാ, തസ്മാ വിപസ്സനായുത്താതി ഏത്ഥ തരുണാഹി സമഥവിപസ്സനാഹി സമന്നാഗതാതി അത്ഥോ. രത്തിന്ദിവന്തി അച്ചന്തസംയോഗേ ഉപയോഗവചനം. അതന്ദിതാതി അനലസാ.

‘‘രത്തിന്ദിവ’’ന്തി ഏത്ഥ രത്തി-സദ്ദേന രത്തിയായേവ ഗഹണം, ഉദാഹു ഏകദേസസ്സാതി ആഹ ‘‘പുബ്ബരത്താപരരത്ത’’ന്തി. പുബ്ബാ ച സാ രത്തി ചാതി പുബ്ബരത്തി, പഠമയാമോ, അപരാ ച സാ രത്തി ചാതി അപരരത്തി, പച്ഛിമയാമോ, പുബ്ബരത്തി ച അപരരത്തി ചാതി സമാഹാരദ്വന്ദേ സമാസന്തേ അ-കാരപച്ചയം കത്വാ ‘‘പുബ്ബരത്താപരരത്ത’’ന്തി വുത്തം. ഇധാപി അച്ചന്തസംയോഗേ ഉപയോഗവചനം. മജ്ഝിമയാമേ കായദരഥവൂപസമനത്ഥായ സുപനം അനുഞ്ഞാതന്തി തം വജ്ജേത്വാ പുരിമപച്ഛിമയാമേസു നിരന്തരഭാവനാനുയോഗോ കാതബ്ബോതി ദസ്സനത്ഥമേവ വുത്തം. വിപസ്സനാ പരായനാ സമഥവിപസ്സനാവ പരം അയനം പതിട്ഠാ ഏതേസന്തി വിപസ്സനാപരായനാ, സമഥവിപസ്സനായ യുത്തപയുത്താ ഹോന്തീതി വുത്തം ഹോതി.

൨൬൪൯. ലദ്ധോ ഫാസുവിഹാരോ യേഹി തേ ലദ്ധഫാസുവിഹാരാ, തേസം. ഫാസുവിഹാരോതി ച സുഖവിഹാരസ്സ മൂലകാരണത്താ തരുണാ സമഥവിപസ്സനാ അധിപ്പേതാ, പടിലദ്ധതരുണസമഥവിപസ്സനാനന്തി അത്ഥോ. സിയാ ന പരിഹാനിതി പരിഹാനി നാമ ഏവം കതേ ന ഭവേയ്യ.

കത്തികമാസകേതി ചീവരമാസസങ്ഖാതേ കത്തികമാസേ പവാരണായ സങ്ഗഹോ വുത്തോതി യോജനാ. ഗാഥാബന്ധവസേന ‘‘സങ്ഗാഹോ’’തി ദീഘോ കതോ, പവാരണാസങ്ഗഹോ വുത്തോതി അത്ഥോ. യഥാഹ –

‘‘പവാരണാസങ്ഗഹോ ച നാമായം വിസ്സട്ഠകമ്മട്ഠാനാനം ഥാമഗതസമഥവിപസ്സനാനം സോതാപന്നാദീനഞ്ച ന ദാതബ്ബോ. തരുണസമഥവിപസ്സനാലാഭിനോ പന സബ്ബേ വാ ഹോന്തു, ഉപഡ്ഢാ വാ, ഏകപുഗ്ഗലോ വാ, ഏകസ്സപി വസേന ദാതബ്ബോയേവ. ദിന്നേ പവാരണാസങ്ഗഹേ അന്തോവസ്സേ പരിഹാരോവ ഹോതി, ആഗന്തുകാ തേസം സേനാസനം ഗഹേതും ന ലഭന്തി. തേഹിപി ഛിന്നവസ്സേഹി ന ഭവിതബ്ബം, പവാരേത്വാ പന അന്തരാപി ചാരികം പക്കമിതും ലഭന്തീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൨൪൧).

പവാരണാസങ്ഗഹസ്സ ദാനപ്പകാരോ പന പാളിതോ ഗഹേതബ്ബോ.

പവാരണക്ഖന്ധകകഥാവണ്ണനാ.