വസ്സൂപനായികക്ഖന്ധകകഥാവണ്ണനാ

൨൬൦൮. വസ്സൂപനായികാ വുത്താതി സേസോ. പച്ഛിമാ ചാതി ഏത്ഥ ഇതി-സദ്ദോ നിദസ്സനേ. വസ്സൂപനായികാതി വസ്സൂപഗമനാ. ആലയോ, വചീഭേദോ വാ കാതബ്ബോ ഉപഗച്ഛതാതി ഇമിനാ വസ്സൂപഗമനപ്പകാരോ ദസ്സിതോ. ഉപഗച്ഛതാ ആലയോ കത്തബ്ബോ, വചീഭേദോ വാ കത്തബ്ബോതി സമ്ബന്ധോ. ഉപഗച്ഛന്തേന ച സേനാസനേ അസതി ‘‘ഇധ വസ്സം വസിസ്സാമീ’’തി ചിത്തുപ്പാദമത്തം വാ കാതബ്ബം, സേനാസനേ സതി ‘‘ഇമസ്മിം വിഹാരേ ഇമം തേമാസം വസ്സം ഉപേമീ’’തി ച ‘‘ഇധ വസ്സം ഉപേമീ’’തി ച വചീഭേദോ വാ കാതബ്ബോതി അത്ഥോ.

൨൬൦൯. ജാനം വസ്സൂപഗമനം അനുപഗച്ഛതോ വാപീതി യോജനാ. തേമാസന്തി ഏത്ഥ ‘‘പുരിമം വാ പച്ഛിമം വാ’’തി സേസോ. ചരന്തസ്സാപീതി ഏത്ഥ ‘‘ചാരിക’’ന്തി സേസോ. പുരിമം വാ തേമാസം പച്ഛിമം വാ തേമാസം അവസിത്വാവ ചാരികം ചരന്തസ്സാപി ദുക്കടന്തി യോജനാ. തേമാസന്തി അച്ചന്തസംയോഗേ ഉപയോഗവചനം. യഥാഹ – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, വസ്സം ഉപഗന്ത്വാ പുരിമം വാ തേമാസം പച്ഛിമം വാ തേമാസം അവസിത്വാ ചാരികാ പക്കമിതബ്ബാ, യോ പക്കമേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൧൮൫).

൨൬൧൦. രുക്ഖസ്സ സുസിരേതി ഏത്ഥ ‘‘സുദ്ധേ’’തി സേസോ. യഥാഹ – ‘‘രുക്ഖസുസിരേതി ഏത്ഥ സുദ്ധേ രുക്ഖസുസിരേയേവ ന വട്ടതി, മഹന്തസ്സ പന രുക്ഖസുസിരസ്സ അന്തോ പദരച്ഛദനം കുടികം കത്വാ പവിസനദ്വാരം യോജേത്വാ ഉപഗന്തും വട്ടതീ’’തി. ‘‘രുക്ഖസ്സ സുസിരേ’’തി ഇമിനാ രുക്ഖേകദേസോ വിടപോപി സങ്ഗഹിതോ, സോപി സുദ്ധോവ ന വട്ടതി. യഥാഹ – ‘‘രുക്ഖവിടഭിയാതി ഏത്ഥാപി സുദ്ധേ വിടപമത്തേ ന വട്ടതി, മഹാവിടപേ പന അട്ടകം ബന്ധിത്വാ തത്ഥ പദരച്ഛദനം കുടികം കത്വാ ഉപഗന്തും വട്ടതീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൨൦൩).

‘‘ഛത്തേതി ഏത്ഥാപി ചതൂസു ഥമ്ഭേസു ഛത്തം ഠപേത്വാ ആവരണം കത്വാ ദ്വാരം യോജേത്വാ ഉപഗന്തും വട്ടതി, ഛത്തകുടികാ നാമേസാ ഹോതി. ചാടിയാതി ഏത്ഥാപി മഹന്തേന കപല്ലേന ഛത്തേ വുത്തനയേന കുടിം കത്വാവ ഉപഗന്തും വട്ടതീ’’തി അട്ഠകഥാവചനതോ ഏവമകതാസു സുദ്ധഛത്തചാടീസു നിവാരണം വേദിതബ്ബം. ഛവകുടീതി ടങ്കിതമഞ്ചാദയോ വുത്താ. യഥാഹ – ‘‘ഛവകുടികാ നാമ ടങ്കിതമഞ്ചാദിഭേദാ കുടി, തത്ഥ ഉപഗന്തും ന വട്ടതീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൨൦൩).

സുസാനേ പന അഞ്ഞം കുടികം കത്വാ ഉപഗന്തും വട്ടതി. ‘‘ഛവസരീരം ഝാപേത്വാ ഛാരികായ, അട്ഠികാനഞ്ച അത്ഥായ കുടികാ കരീയതീ’’തി അന്ധകട്ഠകഥായം ഛവകുടി വുത്താ. ‘‘ടങ്കിതമഞ്ചോതി കസികുടികാപാസാണഘരന്തി ലിഖിത’’ന്തി (വജിര. ടീ. മഹാവഗ്ഗ ൨൦൩) വജിരബുദ്ധിത്ഥേരോ. ചതുന്നം പാസാണാനം ഉപരി പാസാണം അത്ഥരിത്വാ കതോ ഗേഹോപി ‘‘ടങ്കിതമഞ്ചോ’’തി വുച്ചതി. ദീഘേ മഞ്ചപാദേ മജ്ഝേ വിജ്ഝിത്വാ അടനിയോ പവേസേത്വാ മഞ്ചം കരോന്തീതി തസ്സ ഇദം ഉപരി, ഇദം ഹേട്ഠാതി നത്ഥി, പരിവത്തേത്വാ അത്ഥതോപി താദിസോവ ഹോതി, തം സുസാനേ, ദേവട്ഠാനേ ച ഠപേന്തി, അയമ്പി ടങ്കിതമഞ്ചോ നാമ.

൨൬൧൧. ‘‘സതി പച്ചയവേകല്ലേ, സരീരാഫാസുതായ വാ’’തി അവസേസന്തരായാനം വക്ഖമാനത്താ ‘‘അന്തരായോ’’തി ഇമിനാ രാജന്തരായാദി ദസവിധോ ഗഹേതബ്ബോ.

൨൬൧൨-൪. ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സത്തന്നം സത്താഹകരണീയേന അപ്പഹിതേപി ഗന്തും, പഗേവ പഹിതേ ഭിക്ഖുസ്സ ഭിക്ഖുനിയാ സിക്ഖമാനായ സാമണേരസ്സ സാമണേരിയാ മാതുയാ ച പിതുസ്സ ചാ’’തി (മഹാവ. ൧൯൮) വുത്തനയം ദസ്സേതുമാഹ ‘‘മാതാപിതൂന’’ന്തിആദി.

മാതാപിതൂനം ദസ്സനത്ഥം, പഞ്ചന്നം സഹധമ്മികാനം ദസ്സനത്ഥം വാ നേസം അത്ഥേ സതി വാ നേസം അന്തരേ ഗിലാനം ദട്ഠും വാ തദുപട്ഠാകാനം ഭത്താദിം പരിയേസനത്ഥം വാ നേസം ഭത്താദിം പരിയേസനത്ഥം വാ തഥാ നേസം പഞ്ചന്നം സഹധമ്മികാനം അഞ്ഞതരം അനഭിരതം ഉക്കണ്ഠിതം അഹം ഗന്ത്വാ വൂപകാസേസ്സം വാ വൂപകാസാപേസ്സാമി വാ ധമ്മകഥമസ്സ കരിസ്സാമീതി വാ തസ്സ പഞ്ചന്നം സഹധമ്മികാനം അഞ്ഞതരസ്സ ഉട്ഠിതം ഉപ്പന്നം ദിട്ഠിം വിവേചേസ്സാമി വാ വിവേചാപേസ്സാമി വാ ധമ്മകഥമസ്സ കരിസ്സാമീതി വാ തഥാ ഉപ്പന്നം കുക്കുച്ചം വിനോദേസ്സാമീതി വാ വിനോദാപേസ്സാമീതി വാ ധമ്മകഥമസ്സ കരിസ്സാമീതി വാ ഏവം വിനയഞ്ഞുനാ ഭിക്ഖുനാ സത്താഹകിച്ചേന അപേസിതേപി ഗന്തബ്ബം, പഗേവ പഹിതേതി യോജനാ.

ഭത്താദീതി ഏത്ഥ ആദി-സദ്ദേന ഭേസജ്ജപരിയേസനാദിം സങ്ഗണ്ഹാതി. യഥാഹ – ‘‘ഗിലാനഭത്തം വാ പരിയേസിസ്സാമി, ഗിലാനുപട്ഠാകഭത്തം വാ പരിയേസിസ്സാമി, ഗിലാനഭേസജ്ജം വാ പരിയേസിസ്സാമി, പുച്ഛിസ്സാമി വാ ഉപട്ഠഹിസ്സാമി വാ’’തി. വൂപകാസേസ്സന്തി യത്ഥ അനഭിരതി ഉപ്പന്നാ, തതോ അഞ്ഞത്ഥ ഗഹേത്വാ ഗമിസ്സാമീതി അത്ഥോ.

വിനോദേസ്സാമഹന്തി വാതി ഏത്ഥ വാ-സദ്ദേന ‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഗരുധമ്മം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി പരിവാസാരഹോ, സോ ചേ ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ദൂതം പഹിണേയ്യ ‘അഹഞ്ഹി ഗരുധമ്മം അജ്ഝാപന്നോ പരിവാസാരഹോ, ആഗച്ഛന്തു ഭിക്ഖൂ, ഇച്ഛാമി ഭിക്ഖൂനം ആഗത’ന്തി. ഗന്തബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, സത്താഹകരണീയേന അപ്പഹിതേപി, പഗേവ പഹിതേ ‘പരിവാസദാനം ഉസ്സുക്കം കരിസ്സാമി വാ അനുസ്സാവേസ്സാമി വാ ഗണപൂരകോ വാ ഭവിസ്സാമീ’’തിആദിനയം (മഹാവ. ൧൯൩) സങ്ഗണ്ഹാതി. ഏവം സത്താഹകിച്ചേന ഗച്ഛന്തേന അന്തോഉപചാരസീമായ ഠിതേനേവ ‘‘അന്തോസത്താഹേ ആഗച്ഛിസ്സാമീ’’തി ആഭോഗം കത്വാ ഗന്തബ്ബം. സചേ ആഭോഗം അകത്വാ ഉപചാരസീമം അതിക്കമതി, ഛിന്നവസ്സോ ഹോതീതി വദന്തി.

൨൬൧൫. ‘‘അയം പനേത്ഥ പാളിമുത്തകരത്തിച്ഛേദവിനിച്ഛയോ’’തി അട്ഠകഥാഗതം രത്തിച്ഛേദവിനിച്ഛയം ദസ്സേതുമാഹ ‘‘വസ്സം ഉപഗതേനേത്ഥാ’’തിആദി. ഏത്ഥാതി ഇമസ്മിം സത്താഹകിച്ചാധികാരേ. അയം പാളിമുത്തകവിനിച്ഛയോ ദട്ഠബ്ബോതി അത്ഥോ.

൨൬൧൬. ‘‘അസുകം നാമ ദിവസ’’ന്തിആദിനാ നിമന്തനാകാരം വക്ഖതി. പുബ്ബന്തി പഠമം. വട്ടതീതി സത്താഹകിച്ചേന ഗന്തും വട്ടതി. യഥാഹ – ‘‘സചേ ഏകസ്മിം മഹാവാസേ പഠമംയേവ കതികാ കതാ ഹോതി ‘അസുകദിവസം നാമ സന്നിപതിതബ്ബ’ന്തി, നിമന്തിതോയേവ നാമ ഹോതി, ഗന്തും വട്ടതീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൯൯). ‘‘ഉപാസകേഹി ‘ഇമസ്മിം നാമ ദിവസേ ദാനാദീനി കരോമ, സബ്ബേ ഏവ സന്നിപതന്തൂ’തി കതികായപി കതായ ഗന്തും വട്ടതി, നിമന്തിതോയേവ നാമ ഹോതീ’’തി കേചി.

൨൬൧൭. ഭണ്ഡകന്തി അത്തനോ ചീവരഭണ്ഡം. ന വട്ടതീതി സത്താഹകിച്ചേന ഗന്തും ന വട്ടതി. പഹിണന്തീതി ചീവരധോവനാദികമ്മേന പഹിണന്തി. ആചരിയുപജ്ഝായാനം ആണത്തിയേന കേനചി അനവജ്ജകിച്ചേന സത്താഹകരണീയേന ഗന്തും വട്ടതീതി ഇമിനാവ ദീപിതം ഹോതി.

൨൬൧൮. ഉദ്ദേസാദീനമത്ഥായാതി പാളിവാചനാനി സന്ധായ. ആദി-സദ്ദേന പരിപുച്ഛാദിം സങ്ഗണ്ഹാതി. ഗരൂനന്തി അഗിലാനാനമ്പി ആചരിയുപജ്ഝായാനം. ഗന്തും ലഭതീതി സത്താഹകരണീയേന ഗന്തും ലഭതി. പുഗ്ഗലോതി പകരണതോ ഭിക്ഖുംയേവ ഗണ്ഹാതി.

൨൬൧൯. ആചരിയോതി നിദസ്സനമത്തം, ഉപജ്ഝായേന നിവാരിതേപി ഏസേവ നയോ. ‘‘സചേ പന നം ആചരിയോ ‘അജ്ജ മാ ഗച്ഛാ’തി വദതി, വട്ടതീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൯൯) അട്ഠകഥാനയം ദസ്സേതുമാഹ ‘‘രത്തിച്ഛേദേ അനാപത്തി, ഹോതീതി പരിദീപിതാ’’തി. രത്തിച്ഛേദേതി വസ്സച്ഛേദനിമിത്തം. ‘‘രത്തിച്ഛേദേ’’തി സബ്ബത്ഥ വസ്സച്ഛേദോതി സന്നിട്ഠാനം കത്വാ വദന്തി, ഏവം സത്താഹകരണീയേന ഗതം നം അന്തോസത്താഹേയേവ പുന ആഗച്ഛന്തം സചേ ആചരിയോ വാ ഉപജ്ഝായോ വാ ‘‘അജ്ജ മാ ഗച്ഛാ’’തി വദതി, സത്താഹാതിക്കമേപി അനാപത്തീതി അധിപ്പായോ, വസ്സച്ഛേദോ പന ഹോതിയേവാതി ദട്ഠബ്ബം സത്താഹസ്സ ബഹിദ്ധാ വീതിനാമിതത്താ.

൨൬൨൦. യസ്സ കസ്സചി ഞാതിസ്സാതി മാതാപിതൂഹി അഞ്ഞസ്സ ഞാതിജനസ്സ. ‘‘ഗച്ഛതോ ദസ്സനത്ഥായാ’’തി ഇമിനാ സേസഞാതികേഹി ‘‘മയം ഗിലാനാ ഭദന്താനം ആഗമനം ഇച്ഛാമാ’’തി ച ‘‘ഉപട്ഠാകകുലേഹി ദാനം ദസ്സാമ, ധമ്മം സോസ്സാമ, ഭിക്ഖൂനം ദസ്സനം ഇച്ഛാമാ’’തി ച ഏവം കത്തബ്ബം നിദ്ദിസിത്വാ ദൂതേ വാ പേസിതേ സത്താഹകരണീയേന ഗച്ഛതോ രത്തിച്ഛേദോ ച ദുക്കടഞ്ച ന ഹോതീതി വുത്തം ഹോതി. യഥാഹ ‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുസ്സ ഞാതകോ ഗിലാനോ ഹോതി…പേ… ഗന്തബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, സത്താഹകരണീയേന പഹിതേ, ന ത്വേവ അപ്പഹിതേ’’തി (മഹാവ. ൧൯൯) ച ‘‘ഇധ പന, ഭിക്ഖവേ, ഉപാസകേന സങ്ഘം ഉദ്ദിസ്സ വിഹാരോ കാരാപിതോ ഹോതി…പേ… ഇച്ഛാമി ദാനഞ്ച ദാതും ധമ്മഞ്ച സോതും ഭിക്ഖൂ ച പസ്സിതുന്തി. ഗന്തബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, സത്താഹകരണീയേന പഹിതേ, ന ത്വേവ അപ്പഹിതേ’’തി (മഹാവ. ൧൮൮) ച.

൨൬൨൧. ‘‘അഹം ഗാമകം ഗന്ത്വാ അജ്ജേവ ആഗമിസ്സാമീ’’തി ആഗച്ഛം ആഗച്ഛന്തോ സചേ പാപുണിതും ന സക്കോതേവ, വട്ടതീതി യോജനാ. വട്ടതീതി ഏത്ഥ ‘‘അജ്ജേവ ആഗമിസ്സാമീ’’തി ഗന്ത്വാ ആഗച്ഛന്തസ്സ അന്തരാമഗ്ഗേ സചേ അരുണുഗ്ഗമനം ഹോതി, വസ്സച്ഛേദോപി ന ഹോതി, രത്തിച്ഛേദദുക്കടഞ്ച നത്ഥീതി അധിപ്പായോ.

൨൬൨൨. വജേതി (മഹാവ. അട്ഠ. ൨൦൩) ഗോപാലകാനം നിവാസനട്ഠാനേ. സത്ഥേതി ജങ്ഘസത്ഥസകടസത്ഥാനം സന്നിവിട്ഠോകാസേ. തീസു ഠാനേസു ഭിക്ഖുനോ, വസ്സച്ഛേദേ അനാപത്തീതി തേഹി സദ്ധിം ഗച്ഛന്തസ്സേവ നത്ഥി ആപത്തി, തേഹി വിയുഞ്ജിത്വാ ഗമനേ പന ആപത്തിയേവ, പവാരേതുഞ്ച ന ലഭതി.

വജാദീസു വസ്സം ഉപഗച്ഛന്തേന വസ്സൂപനായികദിവസേ തേന ഭിക്ഖുനാ ഉപാസകാ വത്തബ്ബാ ‘‘കുടികാ ലദ്ധും വട്ടതീ’’തി. സചേ കരിത്വാ ദേന്തി, തത്ഥ പവിസിത്വാ ‘‘ഇധ വസ്സം ഉപേമീ’’തി തിക്ഖത്തും വത്തബ്ബം. നോ ചേ ദേന്തി, സാലാസങ്ഖേപേന ഠിതസകടസ്സ ഹേട്ഠാ ഉപഗന്തബ്ബം. തമ്പി അലഭന്തേന ആലയോ കാതബ്ബോ. സത്ഥേ പന കുടികാദീനം അഭാവേ ‘‘ഇധ വസ്സം ഉപേമീ’’തി വചീഭേദം കത്വാ ഉപഗന്തും ന വട്ടതി, ആലയകരണമത്തമേവ വട്ടതി. ആലയോ നാമ ‘‘ഇധ വസ്സം വസിസ്സാമീ’’തി ചിത്തുപ്പാദമത്തം.

സചേ മഗ്ഗപ്പടിപന്നേയേവ സത്ഥേ പവാരണദിവസോ ഹോതി, തത്ഥേവ പവാരേതബ്ബം. അഥ സത്ഥോ അന്തോവസ്സേയേവ ഭിക്ഖുനാ പത്ഥിതട്ഠാനം പത്വാ അതിക്കമതി. പത്ഥിതട്ഠാനേ വസിത്വാ തത്ഥ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം പവാരേതബ്ബം. അഥാപി സത്ഥോ അന്തോവസ്സേയേവ അന്തരാ ഏകസ്മിം ഗാമേ തിട്ഠതി വാ വിപ്പകിരതി വാ, തസ്മിംയേവ ഗാമേ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം വസിത്വാ പവാരേതബ്ബം, അപ്പവാരേത്വാ തതോ പരം ഗന്തും ന വട്ടതി.

നാവായ വസ്സം ഉപഗച്ഛന്തേനാപി കുടിയംയേവ ഉപഗന്തബ്ബം. പരിയേസിത്വാ അലഭന്തേ ആലയോ കാതബ്ബോ. സചേ അന്തോതേമാസം നാവാ സമുദ്ദേയേവ ഹോതി, തത്ഥേവ പവാരേതബ്ബം. അഥ നാവാ കൂലം ലഭതി, സയഞ്ച പരതോ ഗന്തുകാമോ ഹോതി, ഗന്തും ന വട്ടതി. നാവായ ലദ്ധഗാമേയേവ വസിത്വാ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം പവാരേതബ്ബം. സചേപി നാവാ അനുതീരമേവ അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛതി, ഭിക്ഖു ച പഠമം ലദ്ധഗാമേയേവ വസിതുകാമോ, നാവാ ഗച്ഛതു, ഭിക്ഖുനാ തത്ഥേവ വസിത്വാ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം പവാരേതബ്ബം.

ഇതി വജേ, സത്ഥേ, നാവായന്തി തീസു ഠാനേസു നത്ഥി വസ്സച്ഛേദേ ആപത്തി, പവാരേതുഞ്ച ലഭതി.

൨൬൨൩. സതി പച്ചയവേകല്ലേതി പിണ്ഡപാതാദീനം പച്ചയാനം ഊനത്തേ സതി. സരീരാഫാസുതായ വാതി സരീരസ്സ അഫാസുതായ ആബാധേ വാ സതി. വസ്സം ഛേത്വാപി പക്കമേതി വസ്സച്ഛേദം കത്വാപി യഥാഫാസുകട്ഠാനം ഗച്ഛേയ്യ. അപി-സദ്ദേന വസ്സം അഛേത്വാ വസ്സച്ഛേദകാരണേ സതി സത്താഹകരണീയേന ഗന്തുമ്പി വട്ടതീതി ദീപേതി.

൨൬൨൪. യേന കേനന്തരായേനാതി രാജന്തരായാദീസു യേന കേനചി അന്തരായേന. യോ ഭിക്ഖു വസ്സം നോപഗതോ, തേനാപി ഛിന്നവസ്സേന വാപി ദുതിയാ വസ്സൂപനായികാ ഉപഗന്തബ്ബാതി യോജനാ.

൨൬൨൫-൬. സത്താഹന്തി അച്ചന്തസംയോഗേ ഉപയോഗവചനം. ‘‘വീതിനാമേതീ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. ഉപഗന്ത്വാപി വാ ബഹിദ്ധാ ഏവ സത്താഹം വീതിനാമേതി ചേ. യോ ഗച്ഛതി, യോ ച വീതിനാമേതി, തസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ. പുരിമാപി ന വിജ്ജതീതി അനുപഗതത്താ, ഛിന്നവസ്സത്താ ച പുരിമാപി വസ്സൂപനായികാ ന വിജ്ജതി ന ലഭതി. ഇമേസം ദ്വിന്നം യഥാക്കമം ഉപചാരാതിക്കമേ, സത്താഹാതിക്കമേ ച ആപത്തി വേദിതബ്ബാ.

പടിസ്സവേ ച ഭിക്ഖുസ്സ, ഹോതി ആപത്തി ദുക്കടന്തി ‘‘ഇധ വസ്സം വസഥാ’’തി വുത്തേ ‘‘സാധൂ’’തി പടിസ്സുണിത്വാ തസ്സ വിസംവാദേ അസച്ചാപനേ ആപത്തി ഹോതി. കതമാതി ആഹ ‘‘ദുക്കട’’ന്തി. ന കേവലം ഏതസ്സേവ വിസംവാദേ ആപത്തി ഹോതി, അഥ ഖോ ഇതരേസമ്പി പടിസ്സവാനം വിസംവാദേ ആപത്തി വേദിതബ്ബാ. യഥാഹ – ‘‘പടിസ്സവേ ച ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി ഏത്ഥ ന കേവലം ‘ഇമം തേമാസം ഇധ വസ്സം വസഥാ’തി ഏതസ്സേവ പടിസ്സവസ്സ വിസംവാദേ ആപത്തി, ‘ഇമം തേമാസം ഭിക്ഖം ഗണ്ഹഥ, ഉഭോപി മയം ഇധ വസ്സം വസിസ്സാമ, ഏകതോവ ഉദ്ദിസാപേസ്സാമാ’തി ഏവമാദിനാപി തസ്സ തസ്സ പടിസ്സവസ്സ വിസംവാദേ ദുക്കട’’ന്തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൨൦൭). തഞ്ച ഖോ പടിസ്സവകാലേ സുദ്ധചിത്തസ്സ പച്ഛാ വിസംവാദനപച്ചയാ ഹോതി. പഠമം അസുദ്ധചിത്തസ്സ പന പടിസ്സവേ പാചിത്തിയം, വിസംവാദേന ദുക്കടന്തി പാചിത്തിയേന സദ്ധിം ദുക്കടം യുജ്ജതി.

൨൬൨൭. ‘‘വസ്സം ഉപഗന്ത്വാ പന അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാ തദഹേവ സത്താഹകരണീയേന പക്കമന്തസ്സാപി അന്തോസത്താഹേ നിവത്തന്തസ്സ അനാപത്തീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൨൦൭) അട്ഠകഥാവചനതോ, ‘‘കോ വാദോ വസിത്വാ ബഹി ഗച്ഛതോ’’തി വക്ഖമാനത്താ ച ‘‘നുട്ഠാപേത്വാ പനാരുണ’’ന്തി പാഠോ ഗഹേതബ്ബോ. കത്ഥചി പോത്ഥകേസു ‘‘ഉട്ഠാപേത്വാ പനാരുണ’’ന്തി പാഠോ ദിസ്സതി, സോ ന ഗഹേതബ്ബോ.

൨൬൨൮. വസിത്വാതി ദ്വീഹതീഹം വസിത്വാ. യഥാ വസ്സം വസിത്വാ അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാവ സത്താഹകരണീയേന ഗച്ഛതോ അനാപത്തി, തഥാ ഗതട്ഠാനതോ അന്തോസത്താഹേ ആഗന്ത്വാ പുനപി അരുണം അനുട്ഠാപേത്വാവ സത്താഹകരണീയേന ഗച്ഛതോ അനാപത്തി. ‘‘സത്താഹവാരേന അരുണോ ഉട്ഠാപേതബ്ബോ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൨൦൧) അട്ഠകഥാവചനം സത്തമാരുണേന പടിബദ്ധദിവസം സത്തമേന അരുണേനേവ സങ്ഗഹേത്വാ സത്തമഅരുണബ്ഭന്തരേ അനാഗന്ത്വാ അട്ഠമം അരുണം ബഹി ഉട്ഠാപേന്തസ്സ രത്തിച്ഛേദദസ്സനപരം, ന സത്തമഅരുണസ്സേവ തത്ഥ ഉട്ഠാപേതബ്ബഭാവദസ്സനപരന്തി ഗഹേതബ്ബം സിക്ഖാഭാജനഅട്ഠകഥായ, സീഹളഗണ്ഠിപദേസു ച തഥാ വിനിച്ഛിതത്താ.

൨൬൨൯. ‘‘നോപേതി അസതിയാ’’തി പദച്ഛേദോ, നോപേതീതി ‘‘ഇമസ്മിം വിഹാരേ ഇമം തേമാസം വസ്സം ഉപേമീ’’തി വചീഭേദേന ന ഉപഗച്ഛതി.

൨൬൩൦. വുത്തമേവത്ഥം സമത്ഥേതുമാഹ ‘‘ന ദോസോ കോചി വിജ്ജതീ’’തി.

൨൬൩൧. ‘‘ഇമസ്മിം വിഹാരേ ഇമം തേമാസം വസ്സം ഉപേമീ’’തി തിക്ഖത്തും വചനേ നിച്ഛാരിതേ ഏവ വസ്സം ഉപഗതോ സിയാതി യോജനാ. ‘‘നിച്ഛാരിതേവ തിക്ഖത്തു’’ന്തി ഇദം ഉക്കംസവസേന വുത്തം, സകിം, ദ്വിക്ഖത്തും വാ നിച്ഛാരിതേപി വസ്സൂപഗതോ നാമ ഹോതീതി. യഥാഹ – ‘‘ഇമസ്മിം വിഹാരേ ഇമം തേമാസം വസ്സം ഉപേമീതി സകിം വാ ദ്വത്തിക്ഖത്തും വാ വാചം നിച്ഛാരേത്വാവ വസ്സം ഉപഗന്തബ്ബ’’ന്തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൮൪).

൨൬൩൨. നവമിതോ പട്ഠായ ഗന്തും വട്ടതി, ആഗച്ഛതു വാ മാ വാ, അനാപത്തീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൨൦൭) അട്ഠകഥാനയം ദസ്സേതുമാഹ ‘‘ആദിം തു നവമിം കത്വാ’’തിആദി. നവമിം പഭുതി ആദിം കത്വാ, നവമിതോ പട്ഠായാതി വുത്തം ഹോതി. ഗന്തും വട്ടതീതി സത്താഹകരണീയേനേവ ഗന്തും വട്ടതി, തസ്മാ പവാരണദിവസേപി തദഹേവ ആഗന്തും അസക്കുണേയ്യട്ഠാനം പവാരണത്ഥായ ഗച്ഛന്തേന ലബ്ഭമാനേന സത്താഹകരണീയേന ഗന്തും വട്ടതി. ‘‘പവാരേത്വാ പന ഗന്തും വട്ടതി പവാരണായ തംദിവസസന്നിസ്സിതത്താ’’തി (വജിര. ടീ. മഹാവഗ്ഗ ൨൦൭) ഹി വജിരബുദ്ധിത്ഥേരോ. സോ പച്ഛാ ആഗച്ഛതു വാ മാ വാ, ദോസോ ന വിജ്ജതീതി യോജനാ.

വസ്സൂപനായികക്ഖന്ധകകഥാവണ്ണനാ.