പഠമഗാഥാസങ്ഗണികവണ്ണനാ

സത്തനഗരേസു പഞ്ഞത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൩൫. വചനസമ്പടിച്ഛനത്ഥേ വാ നിപാതോതി അത്ഥോ. അഡ്ഢുഡ്ഢസതാനീതി തീണി സതാനി, പഞ്ഞാസാനി ച. വിഗ്ഗഹന്തി മനുസ്സവിഗ്ഗഹം. അതിരേകം വാതി ദസാഹപരമം അതിരേകചീവരം. കാളകന്തി ‘‘സുദ്ധകാളകാന’’ന്തി (പാരാ. ൫൫൨-൫൫൪) വുത്തകാളകം. ഭൂതന്തി ഭൂതാരോചനം. പരമ്പരഭത്തന്തി പരമ്പരഭോജനം. ഭിക്ഖുനീസു ച അക്കോസോതി യാ പന ഭിക്ഖുനീ ഭിക്ഖും അക്കോസേയ്യ വാ പരിഭാസേയ്യ വാ (പാചി. ൧൦൨൯). അന്തരവാസകന്തി അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ചീവരപടിഗ്ഗഹണം. രൂപിയന്തി രൂപിയസബ്ബോഹാരം. സുത്തന്തി സാമം സുത്തം വിഞ്ഞാപേത്വാ തന്തവായേഹി. ഉജ്ഝാപനകേതി ഉജ്ഝാപനകേ ഖീയനകേ. പാചിതപിണ്ഡന്തി ഭിക്ഖുനീപഅപാചിതപിണ്ഡപാതം. ചാരിത്തന്തി നിമന്തിതോ സഭത്തോ സമാനോ സന്തം. ചീവരം ദത്വാതി സമഗ്ഗേന സങ്ഘേന ചീവരം ദത്വാ. വോസാസന്തീതി ഭിക്ഖൂ പനേവ കുലേസു നിമന്തിതാ ഭുഞ്ജന്തി (പാചി. ൫൫൮), തത്ഥ ചേസാ. ഗിരഗ്ഗചരിയാതി ‘‘യാ പന ഭിക്ഖുനീ നച്ചം വാ ഗീതം വാ’’തി (പാചി. ൮൩൪) ച, ‘‘അന്തോവസ്സം ചാരികം ചരേയ്യാ’’തി (പാചി. ൯൭൦) ച വുത്തദ്വയം. ഛന്ദദാനേനാതി പാരിവാസികഛന്ദദാനേന സിക്ഖമാനം വുട്ഠാപേയ്യ (പാചി. ൧൧൬൭). പാരാജികാനി ചത്താരി, ഭിക്ഖുനീനം സഞ്ഞാചികകുടിഞ്ച കോസിയമിസ്സസന്ഥതഞ്ച സേയ്യാ ച അനുപസമ്പന്നേന സഹ പഥവീഖണനം. ഗച്ഛ ദേവതേതി ഭൂതഗാമപാതബ്യതാ സപ്പാണകഉദകസിഞ്ചനന്തി അത്ഥോ. മഹാവിഹാരോതി മഹല്ലകവിഹാരോ. അഞ്ഞന്തി അഞ്ഞവാദകം. ദ്വാരന്തി യാവദ്വാരകോസാ. ‘‘അനാദരിയപാചിത്തീതി ച സഹധമ്മികം വുച്ചമാനോ’’തി പാഠോ. പയോപാനന്തി സുരുസുരുകാരകം. ഏളകലോമാനി പത്തോ ചാതി ഏളകലോമധോവാപനഞ്ച ഊനപഞ്ചബന്ധനപത്തോ ച. ഓവാദോ ചേവ ഭേസജ്ജന്തി ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ഉപസങ്കമിത്വാ ഓവാദോ തദുത്തരിഭേസജ്ജവിഞ്ഞാപനഞ്ച. സൂചി അരഞ്ഞകോതി ‘‘അട്ഠിമയം വാ ദന്തമയം വാ വിസാണമയം വാ സൂചിഘര’’ന്തി (പാചി. ൫൧൭) ച ‘‘യാനി ഖോ പന താനി ആരഞ്ഞകാനി സേനാസനാനി സാസങ്ക…പേ… പടിദേസേതബ്ബ’’ന്തി (പാചി. ൫൭൦) ച. ഓവാദോതി യാ പന ഭിക്ഖുനീ ഓവാദായ വാ സംവാസായ വാ ന ഗച്ഛേയ്യ (പാചി. ൧൦൫൫). പാരാജികാനി ചത്താരീതിആദി ദ്വീസു നഗരേസു പഞ്ഞത്തസമ്പിണ്ഡനം.

ചതുവിപത്തിവണ്ണനാ

൩൩൬. ഏകതിംസാ യേ ഗരുകാതി ഉഭതോ അട്ഠ പാരാജികാ, ഭിക്ഖൂനം തേരസ, ഭിക്ഖുനീനം ദസ ച സങ്ഘാദിസേസാ. സാധാരണാസാധാരണവസേന അട്ഠ അനവസേസാ നാമ പാരാജികാനി. തദേവാതി സീലവിപത്തിംയേവ. വിത്ഥാരതോ ദസ്സേതും ‘‘പാരാജിക’’ന്തിആദിനാ അപുച്ഛിതമേവ വിസ്സജ്ജിതം. ‘‘തത്ഥ യോ ചായം, അക്കോസതി ഹസാധിപ്പായോ’’തി പാഠോ. ദുട്ഠുല്ലവിഭാവനവസേനാഗതവിപത്തിം ഠപേത്വാ പുച്ഛാപടിപാടിയാ യാവതതിയകപഞ്ഹം വിസ്സജ്ജിതുമാരഭി. ഉക്ഖിത്താനുവത്തികാ ഭിക്ഖുനീ അട്ഠ യാവതതിയകസങ്ഘാദിസേസാ ഇധ പുച്ഛിതത്താ അനന്തരപഞ്ഹാ നാമ ജാതാ.

ഛേദനകാദിവണ്ണനാ

൩൩൭. പമാണാതിക്കന്തമഞ്ചനിസീദനകണ്ഡുപടിച്ഛാദിവസ്സികസാടികാസുഗതചീവരപ്പമാണം ഭിക്ഖുനീനം ഉദകസാടികാതി ഛ ഛേദനകാനി. ചീവരവിപ്പവാസസമ്മുതിആദയോ ചതസ്സോ സമ്മുതിയോ. ‘‘അയം തത്ഥ സാമീചീ’’തി ഏവം ആഗതാ സത്ത സാമീചിയോ.

അസാധാരണാദിവണ്ണനാ

൩൩൮. പുബ്ബേ വുത്തചുദ്ദസപരമാനേവ അന്തരപഞ്ഹേ നിട്ഠപേത്വാ പുരിമപഞ്ഹം വിസ്സജ്ജേന്തോ. ധോവനഞ്ച പടിഗ്ഗഹോതി ഗാഥാ അട്ഠകഥാചരിയാനം. ദ്വേ ലോമാനി ഏളകലോമതിയോജനപരമാനി.

ദ്വേവീസതി ഖുദ്ദകാതി –

‘‘സകലോ ഭിക്ഖുനിവഗ്ഗോ, പരമ്പരഞ്ച ഭോജനം;

അനതിരിത്തം അഭിഹടം, പണീതഞ്ച അചേലകം;

ജാനം ദുട്ഠുല്ലഛാദനം.

‘‘ഊനം മാതുഗാമേന സദ്ധിം, യാ ച അനിക്ഖന്തരാജകേ;

സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛാ, വികാലേ ഗാമപ്പവേസനം.

‘‘നിസീദനേ ച യാ സിക്ഖാ, വസ്സികായ ച സാടികാ;

ദ്വാവീസതി ഇമാ സിക്ഖാ, ഖുദ്ദകേസു പകാസിതാ’’തി. –

പാഠോ. ‘‘കുലേസു ചാരിത്താപത്തീ’’തി പാഠോ ന ഗഹേതബ്ബോ സാധാരണത്താ തസ്സ സിക്ഖാപദസ്സ. ഛചത്താരീസാ ചിമേതി ഛചത്താരീസ ഇമേ. ‘‘പാരാജികാനി സങ്ഘാദിസേസോ’’തി ഏവം വുത്തസിക്ഖാപദേ ഏവ വിഭജിത്വാ വുത്തത്താ വിഭത്തിയോ നാമ. സാധാരണന്തി അട്ഠന്നമ്പി സാധാരണം. പാരാജികഭൂതാ വിഭത്തിയോ പാരാജികവിഭത്തിയോ. സാധാരണേ സത്തവജ്ജോ സങ്ഘാദിസേസോ. അഞ്ഞതരസ്മിം ഗണ്ഠിപദേ ‘‘അഥ വാ ‘ദ്വേ ഉപോസഥാ ദ്വേ പവാരണാ ചത്താരി കമ്മാനി പഞ്ചേവ ഉദ്ദേസാ ചതുരോ ഭവന്തി, നഞ്ഞഥാ’തി പാളിം ഉദ്ധരന്തി. തത്ഥ ‘ചത്താരി കമ്മാനീ’തി വിസേസാഭാവാ ഉദ്ധരിതപോത്ഥകമേവ സുന്ദരം, പുബ്ബേപി വിഭത്തിമത്തദസ്സനവസേനേവ ചേതം വുത്തം. ‘ന സമഥേഹി വൂപസമനവസേനാ’തി വത്വാ ചത്താരി കമ്മവിഭജനേ ‘സമഥേഹി വൂപസമ്മതീ’തി ന വിസേസിതം ഉപോസഥപ്പവാരണാനംയേവ വിഭാഗത്താ. കസ്മാ? ഏത്ഥാപി ‘ഉപോസഥപ്പവാരണാനംയേവ വിസേസേത്വാ നയം ദേഥാ’തി വുത്തത്താ, അധമ്മേന വഗ്ഗാദികമ്മേന ആപത്തിയോപി വൂപസമ്മന്തീതി ആപജ്ജനതോതി വേദിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം, വിചാരേതബ്ബം. ദ്വീഹി ചതൂഹി തീഹി കിച്ചം ഏകേനാതി ദ്വീഹി വിവാദാധികരണം, ചതൂഹി അനുവാദാധികരണം, തീഹി ആപത്താധികരണം, ഏകേന കിച്ചാധികരണം സമ്മതീതി അത്ഥോ.

പാരാജികാദിആപത്തിവണ്ണനാ

൩൩൯. നിബ്ബചനമത്തന്തി വേവചനമത്തം. സേസേതി ആദിതോ സേസാ മജ്ഝന്താ. പദന്തി സിക്ഖാപദം. സദ്ധാചിത്തം പസന്നചിത്തന്തി അത്ഥോ, ‘‘സന്താചിത്ത’’ന്തി വാ പാഠോ. അനാളിയന്തി ദലിദ്ദം. കിഞ്ചാപി ഇദം നിബ്ബചനം ‘‘ഗരുകം ലഹുകഞ്ചാ’’തിആദിപഞ്ഹേ നത്ഥി, ‘‘ഹന്ദ വാക്യം സുണോമ തേ’’തി ഇമിനാ പന വചനേന സങ്ഗഹിതസ്സത്ഥസ്സ ദീപനത്ഥം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. ‘‘ആകാസോ പക്ഖിനം ഗതീ’’തി ച പാഠോ അത്ഥി, സോ ജാതിവസേന യുജ്ജതി. പക്ഖീനന്തി ഉജുകമേവ.

പഠമഗാഥാസങ്ഗണികവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.