൩. വസ്സൂപനായികക്ഖന്ധകവണ്ണനാ

വസ്സൂപനായികാനുജാനനകഥാവണ്ണനാ

൧൮൪. മഹാഅട്ഠകഥായമ്പി ‘‘സങ്കാസയിസ്സന്തീ’’തി പാഠോ, ദീപവാസിനോ ‘‘സങ്കാപയിസ്സന്തീ’’തി പഠന്തി കിര. ‘‘കതി നു ഖോ വസ്സൂപനായികാ’’തി ചിന്തായം ‘‘കിം നിമിത്ത’’ന്തി വുത്തേ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വസ്സം ഉപഗന്തു’’ന്തി യം വസ്സൂപഗമനം വുത്തം, തം ‘‘ഇമം തേമാസം വസ്സം ഉപേമീ’’തി വത്വാ ഉപഗന്തബ്ബം. വസ്സാനമാസാ ച ചത്താരോ. തത്ഥ പഠമം തേമാസം, പച്ഛിമം തേമാസന്തി ദുവിധം തേമാസം. തേനായം തേസം ഭിക്ഖൂനം ചിന്താ അഹോസി.

വസ്സാനേചാരികാപടിക്ഖേപാദികഥാവണ്ണനാ

൧൮൫. അനപേക്ഖഗമനേന വാ അഞ്ഞത്ഥ അരുണം ഉട്ഠാപനേന വാ ആപത്തി വേദിതബ്ബാതി ഏത്ഥ പഠമം താവ സോ സത്താഹം അനാഗതായ പവാരണായ സകരണീയോ പക്കമതി. ‘‘ആഗച്ഛേയ്യ വാ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു തം ആവാസം ന വാ ആഗച്ഛേയ്യ, തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ പുരിമികാ ച പഞ്ഞായതി, പടിസ്സവേ ച അനാപത്തീ’’തി വചനതോ ഓരം സന്ധായ വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. തഥാ ഹി ‘‘സോ തദഹേവ അകരണീയോ പക്കമതി, സകരണീയോ പക്കമതി, തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ പുരിമികാ ച ന പഞ്ഞായതി, പടിസ്സവേ ച ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (മഹാവ. ൨൦൭) വുത്തം.

സത്താഹകരണീയാനുജാനനകഥാവണ്ണനാ

൧൮൭-൮. ദുതിയം പന ‘‘സോ തം സത്താഹം ബഹിദ്ധാ വീതിനാമേതി, തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ പുരിമികാ ച ന പഞ്ഞായതി, പടിസ്സവേ ച ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി വചനതോ സത്താഹതോ പരം വേദിതബ്ബം. തഥാ ഹി ‘‘സോ തം സത്താഹം അന്തോ സന്നിവത്തം കരോതി, തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ പുരിമികാ ച പഞ്ഞായതി, പടിസ്സവേ ച അനാപത്തീ’’തി (മഹാവ. ൨൦൭) വുത്തം. സതിപി കാരണദ്വയേ വസ്സച്ഛേദകാരണാഭാവേ ആപത്തി വേദിതബ്ബാ, തസ്മാ തീണിപി ഏതാനി വചനാനി യഥാസമ്ഭവം യോജിതാനി വിഗ്ഗഹാനി ഹോന്തി. തീണി പരിഹീനാനീതി താസം നത്ഥിതായ.

പഹിതേയേവഅനുജാനനകഥാവണ്ണനാ

൧൯൯. ‘‘അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘകരണീയേന ഗന്തും, സത്താഹം സന്നിവത്തോ കാതബ്ബോ’’തി വചനതോ അന്തോവസ്സേ സംഹാരികഭാവേന ഗന്തും വട്ടതി. തത്ഥ ധമ്മഛന്ദവസേനപി ആഗതേ സങ്ഘസ്സ ആയമുഖം വിനസ്സതി. തതോ ‘‘സേനാസനാനി കത്വാ’’തി ച വുത്തം. ആഗതന്തി ആഗമനം. ഭാവേത്ഥ തപച്ചയോയം. സങ്ഘകരണീയേന ഗന്തുന്തി ഏത്ഥ ‘‘സേനാസനപടിസംയുത്തേസു ഏവ സങ്ഘകരണീയേസു, ന അഞ്ഞേസൂ’’തി ധമ്മസിരിത്ഥേരോ വദതി കിര. അട്ഠകഥായമ്പി തം പദം ഉദ്ധരിത്വാ ‘‘യം കിഞ്ചി ഉപോസഥാഗാരാദീസു സേനാസനേസൂ’’തിആദിനാ സേനാസനമേവ ദസ്സിതം, തസ്മാ ഉപപരിക്ഖിതബ്ബം.

അനിമന്തിതേന ഗന്തും ന വട്ടതീതി തസ്സ രത്തിച്ഛേദോ ച ദുക്കടാപത്തി ച ഹോതി, തം ‘‘വസ്സച്ഛേദോ’’തി ച വദന്തി. നിമന്തിതോയേവ നാമ ഹോതീതി ഏത്ഥ ഉപാസകേഹി ‘‘ഇമസ്മിം നാമ ദിവസേ ദാനാദീനി കരോമ, സബ്ബേ സന്നിപതന്തൂ’’തി കതായപി കതികായ ഗന്തും വട്ടതി. പവാരണായ നവമിതോ പട്ഠായ പംസുകൂലികചീവരം പരിയേസിതും കാവീരപട്ടനേ വിയ സബ്ബേസം ഗന്തും വട്ടതി അനുസംവച്ഛരം നിയമതോ ഉപാസകേഹി സജ്ജിത്വാ ഠപനതോ. വുത്തമ്പി ചേതം അന്ധകട്ഠകഥായം ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘേന വാ കതികാ കതാ ‘സമന്താ ഭിക്ഖൂ ഗച്ഛന്തൂ’തി, ഘോസനം വാ കതം ഉപാസകേഹി, തത്ഥ ഗച്ഛന്തസ്സ രത്തിച്ഛേദോ നത്ഥീതി തഥാ ‘അനുസംവച്ഛരം ആഗച്ഛന്തൂ’തി സകിം നിമന്തിതേപി വട്ടതീ’’തി ച ‘‘ചീവരകാലതോ പട്ഠായ നിയമം കത്വാ സമന്തതോ ആഗതാനം സജ്ജേത്വാ ദാനതോ കാവീരപട്ടനേ ഘോസേത്വാ കരണാകാരോ പഞ്ഞായതീതി അപരേ’’തി ച. ആചരിയാ പന ഏവം ന വദന്തി.

അന്തരായേഅനാപത്തിവസ്സച്ഛേദകഥാവണ്ണനാ

൨൦൧. ‘‘സചേ ദൂരം ഗതോ ഹോതി, സത്താഹവാരേന അരുണോ ഉട്ഠാപേതബ്ബോ’’തി വചനതോ ‘യസ്മിം അന്തരായേ സതി വസ്സച്ഛേദം കാതും വട്ടതി, തസ്മിം അന്തരായേവ വസ്സച്ഛേദമകത്വാ സത്താഹകരണീയേന വീതിനാമേതും വട്ടതീതി ദീപിതന്തി അപരേ’’തി വുത്തം. വിനയധരാ പന ന ഇച്ഛന്തി, തസ്മാ ‘‘സത്താഹവാരേന അരുണോ ഉട്ഠാപേതബ്ബോ’’തി ഇദം തത്രുപ്പാദാദിനിമിത്തം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. തം സന്ധായ ‘‘ആചരിയാ പന ഏവം ന വദന്തീ’’തി വുത്തം. ഗാവും വാതി ബലിബദ്ധം വാ. ബഹിസീമായ ഠിതാനന്തി തേഹി ഖണ്ഡസീമായ ഠിതേഹിപീതി ഉപതിസ്സത്ഥേരോ. വസ്സച്ഛേദേ അസ്സ വസ്സച്ഛേദസ്സ. വിഹാരാ അഞ്ഞത്ഥ വുട്ഠാപേന്തേഹി തത്ഥേവ സന്നിപതിത്വാ ‘‘ഇമിനാ ച ഇമിനാ ച കാരണേന ഇമസ്മിം നാമ പദേസേ ഇമം വിഹാരം നേത്വാ വുട്ഠാപേമാ’’തി അനുസ്സാവേത്വാവ കാതബ്ബന്തി.

വജാദീസുവസ്സൂപഗമനകഥാവണ്ണനാ

൨൦൩. വജേന സദ്ധിം ഗതസ്സ വസ്സച്ഛേദേ അനാപത്തീതി വസ്സച്ഛേദോ ന ഹോതീതി കിര അധിപ്പായോ. സത്ഥസ്സ അവിഹാരത്താ ‘‘ഇമസ്മിം വിഹാരേ’’തി അവത്വാ ‘‘ഇധ വസ്സം ഉപേമീ’’തി ഏത്തകം വത്തബ്ബം. ‘‘സത്ഥേ പന വസ്സം ഉപഗന്തും ന വട്ടതീതി ‘ഇമസ്മിം വിഹാരേ ഇമം തേമാസ’ന്തി വാ ‘ഇധ വസ്സം ഉപേമീ’തി വാ ന വട്ടതി, ആലയകരണമത്തേനേവ വട്ടതീതി അധിപ്പായോ’’തി ലിഖിതം. തം പന അട്ഠകഥായ വിരുജ്ഝതി. ‘‘ഇധ വസ്സം ഉപേമീതി തിക്ഖത്തും വത്തബ്ബ’’ന്തി ഹി വുത്തം. അട്ഠകഥാവചനമ്പി പുബ്ബാപരം വിരുജ്ഝതീതി ചേ? ന, അധിപ്പായാജാനനതോ. സത്ഥോ ദുവിധോ ഠിതോ, സഞ്ചാരോതി. തത്ഥ ഠിതേ കുടികായ ‘‘ഇധ വസ്സം ഉപേമീ’’തി വത്വാ വസിതബ്ബം. ഇദഞ്ഹി സന്ധായ ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, സത്ഥേ വസ്സം ഉപഗന്തു’’ന്തി വുത്തം, സഞ്ചാരിമ്ഹി പന സത്ഥേ കുടികായ അഭാവതോ വസ്സം ഉപഗന്തും ന വട്ടതി. സതി സിവികായ വാ സകടകുടികായ വാ വട്ടതി, തഥാ വജേപി. തീസു ഠാനേസു ഭിക്ഖുനോ നത്ഥി വസ്സച്ഛേദേ ആപത്തി.

പവാരേതുഞ്ച ലഭതീതി ഏത്ഥായം വിചാരണാ – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, യേന വജോ, തേന ഗന്തു’’ന്തി ഇദം കിം വസ്സരക്ഖണത്ഥം വുത്തം, ഉദാഹു വസ്സച്ഛേദാപത്തിരക്ഖണത്ഥന്തി? കിഞ്ചേത്ഥ യദി വസ്സരക്ഖണത്ഥം, ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അസേനാസനികേന വസ്സം ഉപഗന്തബ്ബ’’ന്തി ഇദം വിരുജ്ഝതി. അഥ വസ്സച്ഛേദാപത്തിരക്ഖണത്ഥം വുത്തന്തി സിദ്ധം ന സോ പവാരേതും ലഭതീതി, കാ പനേത്ഥ യുത്തി? യതോ അയമേവ തിവിധോ പവാരേതും ലഭതി, നേതരോ. വാളേഹി ഉബ്ബാള്ഹാദികോ ഹി ഉപഗതട്ഠാനാപരിച്ചാഗാ ലഭതി. പരിച്ചാഗാ ന ലഭതീതി അയമേത്ഥ യുത്തി. യേന ഗാമോ, തത്ഥ ഗതോപി പവാരേതും ലഭതീതി ഏകേനാതി ആചരിയോ. യോ ഹി പുബ്ബേ ‘‘ഇധ വസ്സം ഉപേമീ’’തി ന ഉപഗതോ, ‘‘ഇമസ്മിം വിഹാരേ’’തി ഉപഗതോ, സോ ച പരിച്ചത്തോ. അഞ്ഞഥാ വിനാ വിഹാരേന കേവലം ഗാമം സന്ധായ ‘‘ഇധ വസ്സം ഉപേമീ’’തി ഉപഗന്തും വട്ടതീതി. ആപജ്ജതൂതി ചേ? ന, ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, വജേ സത്ഥേ നാവായ വസ്സം ഉപഗന്തു’’ന്തി വചനം വിയ ‘‘ഗാമേ ഉപഗന്തു’’ന്തി വചനാഭാവതോ. യസ്മാ ‘‘തീസു ഠാനേസു ഭിക്ഖുനോ നത്ഥി വസ്സച്ഛേദേ ആപത്തീ’’തി വചനം തത്ഥ വസ്സൂപഗമനം അത്ഥീതി ദീപേതി തദഭാവേ ഛേദാഭാവാ, തസ്മാ ‘‘സത്ഥേ പന വസ്സം ഉപഗന്തും ന വട്ടതീ’’തി കുടിയാ അഭാവകാലം സന്ധായ വുത്തന്തി സിദ്ധം. തീസു ഠാനേസു ഭിക്ഖുനോ നത്ഥി വസ്സച്ഛേദേ ആപത്തീതി ‘‘തേഹി സദ്ധിം ഗച്ഛന്തസ്സേവ നത്ഥി, വിരുജ്ഝിത്വാ ഗമനേ ആപത്തി ച, പവാരേതുഞ്ച ന ലഭതീ’’തി ലിഖിതം, തസ്മാ യം വുത്തം അട്ഠകഥായം ‘‘അഥ സത്ഥോ അന്തോവസ്സേയേവ ഭിക്ഖുനാ പത്ഥിതട്ഠാനം പത്വാ അതിക്കമതി…പേ… അന്തരാ ഏകസ്മിം ഗാമേ തിട്ഠതി വാ വിപ്പകിരതി വാ’’തിആദി, തം ഏത്താവതാ വിരുജ്ഝിത്വാ ഗതാനമ്പി വിരുജ്ഝിത്വാ ഗമനം ന ഹോതി, തസ്മാ പവാരേതബ്ബന്തി ദസ്സനത്ഥന്തി വേദിതബ്ബം.

തത്ഥ ‘‘പദരച്ഛദനം കുടിം കത്വാ ഉപഗന്തബ്ബ’’ന്തി വചനതോ സേനാസനത്ഥായ രുക്ഖം ആരുഹിതും വട്ടതീതി സിദ്ധം ഹോതി, ന പാളിവിരോധതോതി ചേ? ന, തപ്പടിക്ഖേപേനേവ സിദ്ധത്താ, ഇമസ്സ ഇധ പുനപി പടിക്ഖേപനതോ. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അസേനാസനികേന വസ്സം ഉപഗന്തബ്ബ’’ന്തി ഇമിനാ പടിക്ഖേപേന സിദ്ധേ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അജ്ഝോകാസേ വസ്സം ഉപഗന്തബ്ബ’’ന്തി പടിക്ഖേപോ വിയ സിയാതി ചേ? ന, അജ്ഝോകാസസ്സ അസേനാസനഭാവാനുമതിപ്പസങ്ഗതോ. അജ്ഝോകാസോ ഹി ‘‘അജ്ഝോകാസേ പലാലപുഞ്ജേ’’തി വചനതോ സേനാസനന്തി സിദ്ധം. ചതുസാലഅജ്ഝോകാസേ വസന്തോപി ‘‘ചതുസാലായ വസതീ’’തി വുച്ചതി, തസ്മാ തത്ഥ വട്ടതീതി ആപജ്ജതി, തസ്മാ ഇധ അസേനാസനികോ നാമ അത്തനാ വാ പരേന വാ അത്തനോ നിബദ്ധവാസത്ഥം അപാപിതസേനാസനികോതി വേദിതബ്ബം. അഞ്ഞഥാ ദ്വിന്നം പടിക്ഖേപാനം അഞ്ഞതരാതിരേകതാ ച രുക്ഖമൂലേപി നിബ്ബകോസേപി വസ്സം ഉപഗന്തും വട്ടതീതി ച, അപാപിതസേനാസനികേനാപി ഗബ്ഭേ വസിതും വട്ടതീതി ച ആപജ്ജതി, സദ്വാരബന്ധമേവ സേനാസനം ഇധ അധിപ്പേതന്തി കഥം പഞ്ഞായതീതി ചേ? നിദാനതോ. അയഞ്ഹി അസേനാസനികവസ്സൂപഗമനാപത്തി ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന ഭിക്ഖൂ അസേനാസനികാ വസ്സം ഉപഗച്ഛന്തി, സീതേനപി ഉണ്ഹേനപി കിലമന്തീ’’തി ഇമസ്മിം നിദാനേ പഞ്ഞത്താ, തസ്മാ സീതാദിപടിക്ഖേപമേവ ഇധ സേനാസനന്തി അധിപ്പേതബ്ബന്തി സിദ്ധം. ഏവം സന്തേ സിദ്ധം പുബ്ബപക്ഖനിദസ്സനന്തി ചേ? ന, പുബ്ബേ അപരത്ഥപവത്തിസൂചനതോ. ദുതിയജ്ഝാനനിദ്ദേസേ ‘‘വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ അവിതക്കം അവിചാര’’ന്തി (ദീ. നി. ൧.൨൨൮; മ. നി. ൧.൨൭൧) വചനാനി നിദസ്സനം. അജ്ഝോകാസപടിക്ഖേപനിദാനേന ബഹിഅജ്ഝോകാസോവ പടിക്ഖിത്തോ, ന ചതുസാലാദിമജ്ഝഗതോ അജ്ഝോകാസോതി ആപജ്ജതി, തസ്മാ ന നിദാനം പമാണന്തി ചേ? ന, നിയമതോ. കിഞ്ചി ഹി സിക്ഖാപദം നിദാനാപേക്ഖം ഹോതീതി സാധിതമേതം. ഇദം സാപേക്ഖം, ഇദം അനപേക്ഖന്തി കഥം പഞ്ഞായതി, ന ഹി ഏത്ഥ ഉഭതോവിഭങ്ഗേ വിയ സിക്ഖാപദാനം പദഭാജനം, അനാപത്തിവാരോ വാ അത്ഥീതി? ഇധാപി ദേസനാവിധാനതോ പഞ്ഞായതി. ‘‘ദേവേ വസ്സന്തേ രുക്ഖമൂലമ്പി നിബ്ബകോസമ്പി ഉപധാവന്തീ’’തി ഹി ഇമേഹി ദ്വീഹി നിദാനവചനേഹി ബഹി വാ അന്തോ വാ സബ്ബം ഓവസ്സകട്ഠാനം ഇധ അജ്ഝോകാസോ നാമ. അനോവസ്സകട്ഠാനമ്പി അനിബ്ബകോസമേവ ഇധ ഇച്ഛിതബ്ബന്തി സിദ്ധം ഹോതി. തേന ന ഉപഗന്തബ്ബന്തി ന ആലയകരണപടിക്ഖേപോ, ‘‘ഇധ വസ്സം ഉപേമീ’’തി വചനപടിക്ഖേപോ. ഛവസരീരം ദഹിത്വാ ഛാരികായ, അട്ഠികാനഞ്ച അത്ഥായ കുടികാ കരീയതീതി അന്ധകട്ഠകഥാവചനം. ‘‘ടങ്കിതമഞ്ചോതി കസികുടികാപാസാണഘര’’ന്തി ലിഖിതം. ‘‘അകവാടബദ്ധസേനാസനേ അത്തനോ പാപിതേ സഭാഗട്ഠാനേ സകവാടബദ്ധേ വസതി ചേ, വട്ടതീ’’തി വുത്തം. പയോഗോപി അത്ഥി, ‘‘അസേനാസനികേന വസ്സം ന ഉപഗന്തബ്ബ’’ന്തി പാളി ച അട്ഠകഥാ ച, തസ്മാ ഉപപരിക്ഖിതബ്ബം.

അധമ്മികകതികാദികഥാവണ്ണനാ

൨൦൫. മഹാവിഭങ്ഗേ വുത്തന്തി ഏത്ഥ അയം അന്ധകട്ഠകഥാവചനം ഊനപന്നരസവസ്സേന സാമണേരേന ഇധ വിഹാരേ ന വത്ഥബ്ബാ, ന പംസുകൂലം ആഹിണ്ഡിതബ്ബം, ന ചോളഭിക്ഖാ ഗഹേതബ്ബാ, ന അഞ്ഞവിഹാരേ ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ന അഞ്ഞസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ വാ ഭിക്ഖുനിയാ വാ സന്തകം ഭുഞ്ജിതബ്ബം, അഞ്ഞമഞ്ഞം നേവ ആലപേയ്യാമ ന സല്ലപേയ്യാമ, ന സജ്ഝായിതബ്ബം, മത്തികാപത്തേന വട്ടതി, ന അപരിപുണ്ണപരിക്ഖാരസ്സ വാസോതി.

൨൦൬. മുസാവാദോതി വിസംവാദോ അധിപ്പേതോ. കേചി ‘‘വിസംവാദനവസേന പടിസ്സുണിത്വാതി വുത്ത’’ന്തി ച, ‘‘രഞ്ഞോ വുത്തവചനാനുരൂപതോ മുസാവാദോതി ഗഹട്ഠാ ഗണ്ഹന്തീതി വുത്ത’’ന്തി ച വദന്തി.

൨൦൭. ‘‘പുരിമികാ ച ന പഞ്ഞായതി. കസ്മാ? ‘ദുതിയേ വസാമീ’തി ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ പഠമസേനാസനഗ്ഗാഹോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. പുന ‘പഠമേ ഏവ വസാമീ’തി ചിത്തേ ഉപ്പന്നേ ദുതിയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. ഉഭയാവാസേ വിധാനം നത്ഥീ’’തി ലിഖിതം. പോരാണഗണ്ഠിപദേ പന ‘‘പഠമം ഗഹിതട്ഠാനേ അവസിത്വാ അഞ്ഞസ്മിം വിഹാരേ സേനാസനം ഗഹേത്വാ ദ്വീഹതീഹം വസതി, തതോ പഠമഗ്ഗാഹോ പടിപ്പസ്സമ്ഭതീതി പുരിമികാ ച ന പഞ്ഞായതി. പച്ഛിമഗ്ഗാഹോ ന പടിപ്പസ്സമ്ഭതി. ഇദഞ്ഹി ദിവസവസേന പടിപ്പസ്സമ്ഭനം നാമ ഹോതി. അഥ പച്ഛിമം തേമാസം അഞ്ഞസ്മിം വസതി, പുരിമികാ ച ന പഞ്ഞായതി, ഇദം സേനാസനഗ്ഗാഹാനം വസേന പടിപ്പസ്സമ്ഭനം നാമാ’’തി വുത്തം. ഉഭോപേതേ അത്ഥവികപ്പാ ഇധ നാധിപ്പേതാ. യത്ഥായം പടിസ്സുതോ, തത്ഥ പുരിമികാ ച ന പഞ്ഞായതി, പടിസ്സവേ ച ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. കത്ഥ പന പുരിമികാ പഞ്ഞായതീതി? അന്തരാമഗ്ഗേ ദ്വീസു ആവാസേസു യത്ഥ തദഹേവ പച്ഛിമഗ്ഗാഹോ, തത്ഥ പഠമം ഗഹിതട്ഠാനേ സത്താഹകരണീയേന ഗച്ഛതോ ന വസ്സച്ഛേദോ, സോ തദഹേവ അകരണീയോ പക്കമതീതിആദിമ്ഹി ‘‘കരണീയം നാമ സത്താഹകരണീയ’’ന്തി ലിഖിതം.

പാളിമുത്തകരത്തിച്ഛേദവിനിച്ഛയേ ‘‘ധമ്മസ്സവനാദീ’’തി വുത്തം. ആദിമ്ഹി ചതൂസു വാരേസു നിരപേക്ഖപക്കമനസ്സാധിപ്പേതത്താ ‘‘സത്താഹകരണീയേനാ’’തി ന വുത്തം തസ്മിം സതി നിരപേക്ഖഗമനാഭാവതോ. തത്ഥ പുരിമാ ദ്വേ വാരാ വസ്സം അനുപഗതസ്സ വസേന വുത്താ, തസ്മാ ഉപഗതസ്സ തദഹേവ സത്താഹകരണീയേന ഗന്ത്വാ അന്തോസത്താഹം ആഗച്ഛതോ ന വസ്സച്ഛേദോതി സിദ്ധം. പച്ഛിമാ ദ്വേ വാരാ ഉപഗതസ്സ നിരപേക്ഖഗമനവസേന വുത്താ, ‘‘സത്താഹം അനാഗതായ പവാരണായ സകരണീയോ പക്കമതീ’’തി തതോ ബഹിദ്ധാ സത്താഹം വീതിനാമേന്തസ്സ വസ്സച്ഛേദോതി ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. തത്ഥ ‘‘അകരണീയോ പക്കമതീ’’തി വചനാഭാവാ വിനാ രത്തിച്ഛേദകാരണേന ഗന്തും ന വട്ടതീതി സിദ്ധം. പവാരേത്വാ പന ഗന്തും വട്ടതി പവാരണായ തംദിവസസന്നിസ്സിതത്താ. തത്ഥ ന വാ ആഗച്ഛേയ്യാതി അന്തരായേന. ആചരിയോ പന ‘‘ന പുന ഇധാഗച്ഛാമീ’തി നിരപേക്ഖോപി സകരണീയോവ ഗന്തും ലഭതീതി ദസ്സനത്ഥം അകരണീയോ’തി ന വുത്ത’’ന്തി വദതി. ‘‘സീഹളദീപേ കിര ചൂളപവാരണാ നാമ അത്ഥി, തം പവാരണം കത്വാ യഥാസുഖം സകരണീയാ ഗച്ഛന്തി, പയോഗഞ്ച ദസ്സേന്തീ’’തി വുത്തം. ‘‘തത്ഥ ഛ അരുണാ അന്തോവസ്സേ ഹോന്തി, ഏകോ ബഹി, തസ്മാ സോ തേമാസം വുത്ഥോ ഹോതീതി അപരേ’’തി ച, ‘‘ആചരിയോ ഏവം ന വദതീ’’തി ച വുത്തം. സബ്ബത്ഥ വിഹാരം ഉപേതീതി അത്തനോ വസ്സഗ്ഗേന പത്തഗബ്ഭം ഉപേതീതി പോരാണാ. അസതിയാ പന വസ്സം ന ഉപേതീതി ഏത്ഥ ‘‘ഇമസ്മിം വിഹാരേ ഇമം തേമാസ’’ന്തി അവചനേന. ‘‘അട്ഠകഥായം വുത്തരത്തിച്ഛേദകാരണം വിനാ തിരോവിഹാരേ വസിത്വാ ആഗച്ഛിസ്സാമീതി ഗച്ഛതോപി വസ്സച്ഛേദ’’ന്തി ലിഖിതം.

൨൦൮. പടിസ്സുതോ ഹോതി പച്ഛിമികായാതി അന്തരാ പബ്ബജിതഭിക്ഖുനാ, ഛിന്നവസ്സേന വാ പടിസ്സുതോ, അഞ്ഞേന പന പുരിമം അനുപഗന്ത്വാ പച്ഛിമികായം പടിസ്സവോ ന കാതബ്ബോ. രത്തിച്ഛേദേ സബ്ബത്ഥ വസ്സച്ഛേദോതി സന്നിട്ഠാനം കത്വാ വദന്തി. കേചി പന ന ഇച്ഛന്തി. തം സാധേതും അനേകധാ പപഞ്ചേന്തി. കിം തേന.

വസ്സൂപനായികക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.