൭. സപ്പാണകവഗ്ഗോ

൧. സഞ്ചിച്ചപാണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൮൨. സഞ്ചിച്ചപാണസിക്ഖാപദം ഉത്താനത്ഥമേവ.

൨. സപ്പാണകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൮൭. ‘‘പാണോ അത്ഥീ’’തി ജാനന്തോപി ‘‘മരിസ്സന്തീ’’തി അവിചാരേത്വാ പിവതിചേ, അനാപത്തി.

ജലേ പക്ഖിപനം പുപ്ഫം, ജലപ്പവേസനം ഇദം;

ഏവം ഉഭിന്നം നാനത്തം, ഞേയ്യം ഞാണവതാ സദാതി.

സപ്പാണകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ഉക്കോടനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൯൨. തതിയേ ദ്വാദസ ഉക്കോടാ വേദിതബ്ബാ. തത്ഥ അകതം കമ്മം, ദുക്കടം കമ്മം, പുന കാതബ്ബം കമ്മന്തി അനുവാദാധികരണേ ലബ്ഭന്തി. അനിഹടം, ദുന്നിഹടം, ന പുന ഹരിതബ്ബന്തി വിവാദാധികരണേ ലബ്ഭന്തി, അവിനിച്ഛിതം, ദുവിനിച്ഛിതം, പുന വിനിച്ഛിതബ്ബന്തി ആപത്താധികരണേ ലബ്ഭന്തി. അവൂപസന്തം, ദുവൂപസന്തം, പുന വൂപസമേതബ്ബന്തി കിച്ചാധികരണേ ലബ്ഭന്തീതി അട്ഠകഥാനയോ, പാളിയം പനേത്ഥ മുഖമത്തമേവ ദസ്സിതം.

ഉക്കോടനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ദുട്ഠുല്ലസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൯൯. ‘‘പാരാജികാനീതി അത്ഥുദ്ധാരവസേന ദസ്സിതാനീ’’തി കഥം വിഞ്ഞായതീതി ചേ? പരിവാരപാളിതോ. വുത്തഞ്ഹി തത്ഥ ‘‘ആപത്താധികരണപച്ചയാ കതി ആപത്തിയോ ആപജ്ജതി. ആപത്താധികരണപച്ചയാ ചതസ്സോ ആപത്തിയോ ആപജ്ജതി. ഭിക്ഖുനീ ജാനം പാരാജികം ധമ്മം പടിച്ഛാദേതി, ആപത്തി പാരാജികസ്സ. വേമതികാ പടിച്ഛാദേതി, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ. ഭിക്ഖു സങ്ഘാദിസേസം പടിച്ഛാദേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ. ആചാരവിപത്തിം പടിച്ഛാദേതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (പരി. ൨൯൦). പാരാജികം പടിച്ഛാദേന്തോ ഭിക്ഖു അനാപത്തി, നോ ആപത്തിം ആപജ്ജതി അവുത്തത്താതി ചേ? ന, സംകിലിട്ഠേന ചിത്തേന പടിച്ഛാദനേ വിനാ ആപത്തിയാ അസമ്ഭവതോ. ദുക്കടവാരേ വത്തബ്ബാപി പാരാജികാപത്തിയോ പഠമം അത്ഥുദ്ധാരവസേന സങ്ഘാദിസേസേഹി സഹ വുത്തത്താ ന സക്കാ പുന വത്തുന്തി ന വുത്താതി വേദിതബ്ബാ.

യാവ കോടി ന ഛിജ്ജതീതി ചേത്ഥ യോ അന്തമസോ പടിച്ഛാദനത്ഥം അഞ്ഞസ്സ ആരോചേതു വാ, മാ വാ, പടിച്ഛാദനചിത്തേനേവ ആപത്തിം ആപന്നോ. തസ്സ പുന അഞ്ഞസ്സ പടിച്ഛാദനത്ഥം അനാരോചനേനേവ ന കോടി ഛിന്നാ ഹോതി, കിം പുന പടിനിവത്തിത്വാ വചനേന പയോജനന്തി ന അന്തിമസ്സ അനാരോചനേന ഛിന്നാ ഹോതി, അപ്പടിച്ഛാദനേന ഏവ ഛിന്നാ ഹോതി, തതോ അപ്പടിച്ഛാദനത്ഥം അപുബ്ബസ്സ ആരോചേതബ്ബം, തതോ പട്ഠായ കോടി ഛിന്നാ ഹോതി, തദഭാവോ പടിനിവത്തിത്വാ അപ്പടിച്ഛാദനത്ഥം ആരോചേതബ്ബം, ഏവമ്പി കോടി ഛിന്നാ ഹോതീതി ഏവം നോ പടിഭാതീതി ആചരിയോ. തതിയേന ദുതിയസ്സാതി ഏത്ഥ ‘‘ദുതിയോ നാമ പഠമോ’’തി വദന്താനം ‘‘വത്ഥു പുഗ്ഗലോ ന വത്തബ്ബോ’’തി വാരിതത്താ ന സുന്ദരം. അഞ്ഞസ്സ ചതുത്ഥസ്സ ആരോചനേപി ന സുന്ദരം. കസ്മാ? പുബ്ബേവ സുത്വാ അഞ്ഞസ്സ അനാരോചിതത്താ. ‘‘സുതേന അഞ്ഞസ്സ ആരോചേതബ്ബം സിയാ’’തി വദന്തി.

ദുട്ഠുല്ലസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ഊനവീസതിവസ്സസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൦൪. പുനപ്പുനം ഉപ്പജ്ജനതോ ബഹുധാ. ഹായനവഡ്ഢനന്തി മാതുകുച്ഛിസ്മിം ചേ ദ്വാദസന്നം മാസാനം ഊനതായ ഹായനം കതം. പസൂതസ്സ വഡ്ഢനം കാതബ്ബം. മാതുകുച്ഛിസ്മിം ചേ വഡ്ഢനം കതം. പസൂതസ്സ ഹായനം കാതബ്ബം. നിക്ഖമനീയപുണ്ണമാസീ നാമ സാവണമാസസ്സ പുണ്ണമാസീ. ‘‘പാടിപദദിവസേതി ദുതിയേ ഉപഗച്ഛതി ദിവസേ’’തി ലിഖിതം. സോ ഹി പസൂതദിവസതോ പട്ഠായ പരിപുണ്ണവീസതിവസ്സോ ഹോതി. അവസേസാനം ദ്വിന്നം വസ്സാനം അധികദിവസാനി ഹോന്തേവ, തസ്മാ നിക്കങ്ഖാ ഹുത്വാ ഉപസമ്പാദേന്തി. തം സന്ധായാതി ഗബ്ഭവസ്സഞ്ച പവാരേത്വാ ലദ്ധവസ്സഞ്ച അഗണേത്വാ ജാതദിവസതോ പട്ഠായ ഗണേത്വാ ഏകൂനവീസതിവസ്സം. ഏകൂനവീസതിവസ്സോതി ‘‘ഗബ്ഭവസ്സം ഏവ പഹായാ’’തി ലിഖിതം, തം ദുല്ലിഖിതം.

൪൦൬. അഞ്ഞം ഉപസമ്പാദേതീതി ഉപജ്ഝായോ വാ ആചരിയോ വാ ഹുത്വാ ഉപസമ്പാദേതി. ‘‘ഓപപാതികസ്സ സോളസവസ്സുദ്ദേസികഭാവതോ പുന ചത്താരോ വസ്സേ അതിക്കമിത്വാ ഉപസമ്പദാ കാതബ്ബാ’’തി ആചരിയാ വദന്തീതി കേചി.

ഊനവീസതിവസ്സസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. ഥേയ്യസത്ഥസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൦൯. ഥേയ്യസത്ഥോ ചേ സുദ്ധമാതുഗാമോ ദ്വേ ആപത്തിയോ. അഥ ഭിക്ഖുനിയോ, സമയോ രക്ഖതി. ഥേയ്യസത്ഥഭാവസ്സ ഠാനം കത്വാ രക്ഖണീയത്താ സഹധമ്മികാനം രക്ഖതിയേവാതി ഏകേ. ഥേയ്യഭാവേ ന സഹധമ്മികതാ, തസ്മാ ന രക്ഖതി ഏവാതി ഏകേ. അപാരാജികഥേയ്യഭാവേ സതി സഹധമ്മികഭാവോതി ചേ? ഇതരസ്മിം ഇതരന്തി സമയോ അനിസ്സടോ ആപജ്ജതി. ഭിക്ഖു ഥേയ്യസത്ഥോ ചേ, യഥാവത്ഥുകമേവ. ഥേയ്യസത്ഥേ ഥേയ്യസത്ഥസഞ്ഞീ സദ്ധിം സംവിധായാതി ച. ‘‘സദ്ധി’’ന്തി പദം കേസുചി നത്ഥി, തം അനനുരൂപം. തഥാ ദുതിയേപി.

ഥേയ്യസത്ഥസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. സംവിധാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൧൨. ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരാ ഇത്ഥീ’’തി ച പാഠോ അത്ഥി, കേസുചി നത്ഥി. നത്ഥിഭാവോ സുന്ദരോ ‘‘തേന ഖോ സമയേനാ’’തി അധികാരത്താതി കേചി. ഇധ ഏകതോഉപസമ്പന്നാ, സിക്ഖമാനാ, സാമണേരീതി ഇമാപി തിസ്സോ സങ്ഗഹം ഗച്ഛന്തി. ഇമാസം പന സമയോ രക്ഖതി, അയമിമാസം, മാതുഗാമസ്സ ച വിസേസോ.

൪൧൪. അപിചേത്ഥ ‘‘വിഞ്ഞൂ പടിബലാ’’തി വചനതോ അപ്പടിബലാ അനാപത്തിവത്ഥുകാതി ഏകേ, തം ന യുത്തം ദുക്കടവത്ഥുകത്താ. ‘‘ഭിക്ഖു സംവിദഹതി, മാതുഗാമോ ന സംവിദഹതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി ഹി വുത്തം. തഥാ ഹി ഉപപരിക്ഖിതബ്ബം.

സംവിധാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. അരിട്ഠസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൧൭. ഗഹട്ഠസ്സാപി ഭിക്ഖുനീദൂസകകമ്മം മോക്ഖന്തരായികമേവ, തസ്മാ തസ്സ പബ്ബജ്ജാപി പടിക്ഖിത്താ. വിപാകന്തരായികാ അഹേതുകത്താ. പുബ്ബേ സഞ്ചിച്ച ആപന്നാ സമ്മുട്ഠാ സുദ്ധസഞ്ഞിനോ അന്തരായികാ ഏവ. സേസാതി ജാതികാ. രസേനാതി ഭാവേന. അധികുട്ടനട്ഠേനാതി അധികരണം കത്വാ കുട്ടനട്ഠേന ഛിന്ദനട്ഠേന. അസിസൂനൂപമാ കുസലധമ്മച്ഛേദനട്ഠേന. സത്തിസൂലൂപമാ ചിത്തവിതുദനട്ഠേനാതി പോരാണാ. അനാപത്തിപാളിയം ‘‘ആദികമ്മികസ്സാ’’തി മുഖാരുള്ഹവസേന ലിഖിതം.

അരിട്ഠസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. ഉക്ഖിത്തസമ്ഭോഗസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൨൫. ‘‘തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സട്ഠേനാതി ഇമിനാ ലദ്ധിനാനാസംവാസകതം ദീപേതീ’’തി വുത്തം. തിചിത്തന്തി ഏത്ഥ വിപാകാബ്യാകതചിത്തേന സഹവാസേയ്യം കപ്പേയ്യാതി ഏവമത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. അഞ്ഞഥാ സചിത്തകത്താ സിക്ഖാപദസ്സ കിരിയാബ്യാകതം സന്ധായ ന യുജ്ജതി.

ഉക്ഖിത്തസമ്ഭോഗസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. കണ്ടകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൨൮. യത്ഥ തേ ന പസ്സാമാതി തേതി തം. അഥ വാ തവ രൂപാദിം ന പസ്സാമ. അയം സമണുദ്ദേസോ പാരാജികോ ഹോതി. ‘‘സചേ തം ദിട്ഠിം പടിനിസ്സജ്ജതി, സങ്ഘസ്സ ആരോചേത്വാ സങ്ഘാനുമതിയാ പബ്ബാജേതബ്ബോ’’തി പോരാണഗണ്ഠിപദേ വുത്തം, തം ന യുത്തം, ദണ്ഡകമ്മനാസനാ ഹി ഇധാധിപ്പേതാ. യദി സോ പാരാജികോ, ലിങ്ഗനാസനാ നാമ സിയാ. തേ പടിസേവതോ നാലം അന്തരായായാതി ച ദിട്ഠി സത്ഥരി അസത്ഥാദിദിട്ഠി ന ഹോതി. സചേ സാ യസ്സ ഉപ്പജ്ജതി, സോ പാരാജികോ ഹോതി, തസ്മിമ്പി ഏവമേവ പടിപജ്ജിതബ്ബം സംവരേ അതിട്ഠന്തോ ലിങ്ഗനാസനായേവ നാസേതബ്ബോതി ആചരിയസ്സ തക്കോ.

കണ്ടകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സമത്തോ വണ്ണനാക്കമേന സപ്പാണകവഗ്ഗോ സത്തമോ.