൬. സുരാപാനവഗ്ഗോ

൧. സുരാപാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ആയസ്മതോ യം മുനി സാഗതസ്സ,

മഹിദ്ധികത്തസ്സ നിദസ്സനേന;

പാനസ്സ ദോസോ തസ്സ ദസ്സനത്ഥം,

പുബ്ബേവ സോ ഭദ്ദവതിം പയാതോ.

തസ്മാ പസ്സം നാഗമപോഥയിത്വാ,

വിനിസ്സടം സാഗതം ഇദ്ധിയാ ച;

നതോ സുരാപാനനിസേധനത്ഥം,

കോസമ്ബിമേവജ്ഝഗമാതി ഞേയ്യം.

൩൨൬-൮. പസുപാലകാതി അജപാലകാ. യേന മജ്ജതി, തസ്സ ബീജതോ പട്ഠായ. കേചി ‘‘സചിത്തകപക്ഖേ ചിത്തം അകുസലമേവാതി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. പഠമപാരാജികവണ്ണനാ) വുത്തത്താ വത്ഥും ജാനിത്വാ പിവതോ അകുസല’’ന്തി വദന്തി. ഏവം സതി ‘‘അകുസലേനേവ പാതബ്ബതായാതി ന വത്തബ്ബ’’ന്തി വുത്തേ ‘‘സചിത്തകപക്ഖമേവ സന്ധായാ’’തി വദന്തി. ഏവം സതി ‘‘കുസലാകുസലാബ്യാകതചിത്തന്തി വത്തബ്ബ’’ന്തി വുത്തേ തമ്പി ‘‘തബ്ബഹുലനയേന വുത്ത’’ന്തി വദന്തി. കങ്ഖാവിതരണിയമ്പി അവിസേസേത്വാ ‘‘അകുസലചിത്ത’’ന്തി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. സുരാപാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) വുത്തം, തസ്മാ ‘‘തം അകുസലേനേവ പിവതീ’’തി വദന്തീതി.

സുരാപാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. അങ്ഗുലിപതോദകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൩൦. അങ്ഗുലിപതോദകസിക്ഖാപദം ഉത്താനത്ഥമേവ.

൩. ഹസധമ്മസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൩൬. തതിയേ കഥം തിവേദനം? ഹസാധിപ്പായേനേവ ‘‘പരസ്സ ദുക്ഖം ഉപ്പാദേസ്സാമീ’’തി ഉദകം ഖിപന്തസ്സ ദുക്ഖവേദനം. സേസം ഉത്താനം.

ഇദം സഞ്ഞാവിമോക്ഖഞ്ചേ, തികപാചിത്തിയം കഥം;

കീളിതംവ അകീളാതി, മിച്ഛാഗാഹേന തം സിയാ.

ഏത്താവതാ കഥം കീളാ, ഇതി കീളായം ഏവായം;

അകീളാസഞ്ഞീ ഹോതേത്ഥ, വിനയത്ഥം സമാദയേ.

ഏകന്താകുസലോ യസ്മാ, കീളായാഭിരതമനോ;

തസ്മാ അകുസലം ചിത്തം, ഏകമേവേത്ഥ ലബ്ഭതീതി.

ഹസധമ്മസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. അനാദരിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൪൪. ‘‘ലോകവജ്ജം അതിക്കമിത്വാ ‘ഇദം അമ്ഹാകം ആചരിയുഗ്ഗഹോ’തി വദന്തസ്സ ന വട്ടതീ’’തി ലിഖിതം. യം സംകിലിട്ഠേനേവ ചിത്തേന ആപജ്ജതി, യം വാ അരിയപുഗ്ഗലോ അപഞ്ഞത്തേ സിക്ഖാപദേ അജ്ഝാചരതി, ഇദം ലോകവജ്ജന്തി സബ്ബത്ഥികവാദീആദീനി ആചരിയകുലാനി. തത്ഥ ദുതിയതതിയവികപ്പോ ഇധ ന അധിപ്പേതോ സേഖിയാനം ലോകവജ്ജത്താ.

ഗാരയ്ഹോ ആചരിയുഗ്ഗഹോതി ഏത്ഥ ‘‘യസ്മാ ഉച്ഛുരസോ സത്താഹകാലികോ, തസ്സ കസടോ യാവജീവികോ, ദ്വിന്നംയേവ സമവായോ ഉച്ഛുയട്ഠി, തസ്മാ വികാലേ ഉച്ഛുയട്ഠിം ഖാദിതും വട്ടതി ഗുളഹരീടകം വിയാ’തി ഏവമാദികോ സമ്പതി നിബ്ബത്തോ ഗാരയ്ഹാചരിയവാദോ ന ഗഹേതബ്ബോ’’തി ച, പണ്ണത്തിവജ്ജേ പന വട്ടതീതി ‘‘ന പത്തഹത്ഥേന കവാടോ പണാമേതബ്ബോ’തി ഇമസ്സ ‘യേന ഹത്ഥേന പത്തോ ഗഹിതോ, തേന ഹത്ഥേന ന പണാമേതബ്ബോ, ഇതരേന പണാമേതബ്ബോ’തി അത്ഥം ഗഹേത്വാ തഥാ ആചരന്തോ ന ആപത്തിയാ കാരേതബ്ബോ. ‘തഥാ ബുദ്ധബോധിചേതിയാനം പുപ്ഫം ഗണ്ഹിതും വട്ടതീതി തഥാ ആചരന്തോ’’തി ച. തഥാ ആചരതി അഭയഗിരിവാസികോ. മഹാവിഹാരവാസിനോ ചേ ഏവം വദന്തി, ‘‘മാ ഏവം വദാ’’തി അപസാദേതബ്ബോ. തേന വുത്തം ‘‘സുത്തം സുത്താനുലോമഞ്ച ഉഗ്ഗഹിതകാനംയേവാ’’തിആദി. ‘‘ഇദം സബ്ബം ഉപതിസ്സത്ഥേരോ ആഹാ’’തി ച വുത്തം. ‘‘സുത്താനുലോമം അട്ഠകഥാ’’തി ലിഖിതം.

അനാദരിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ഭിംസാപനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൪൫. ഭിംസാപനസിക്ഖാപദം ഉത്താനത്ഥമേവ.

൬. ജോതിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൫൪. ‘‘വിസിബ്ബനാപേക്ഖോ’’തി വചനതോ യസ്സ അപേക്ഖാ നത്ഥി, തസ്സ അനാപത്തി.

ജോതിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. നഹാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൬൪. നഹാനസിക്ഖാപദം ഉത്താനത്ഥമേവ.

൮. ദുബ്ബണ്ണകരണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൬൮. അലഭീതി ലഭോ. യഥാ ‘‘പചതീതി പചോ, പഥതീതി പഥോ’’തി വുച്ചതി, ഏവം ‘‘ലഭതീതി ലഭോ’’തി കസ്മാ ന വുത്തം? പരിനിട്ഠിതലാഭസ്സേവ ഇധാധിപ്പേതത്താ. മഗ്ഗേതി സിബ്ബിനിമഗ്ഗേ. കപ്പകതേന സദ്ധിം അകപ്പകതം സിബ്ബേതി. യാവതാ അധിട്ഠാനം ന വിജഹതി, താവതാ പുബ്ബം കപ്പമേവ. കപ്പം ന വിജഹതി ചേ, പുന കപ്പം ദാതബ്ബന്തി ആചരിയസ്സ തക്കോ.

ദുബ്ബണ്ണകരണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. വികപ്പനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൭൪. പരിഭോഗോ ഏത്ഥ കായകമ്മം. അപച്ചുദ്ധാരണം വചീകമ്മം.

വികപ്പനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ചീവരാപനിധാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൩൭൯. ദസമേ യസ്മാ നിസീദനസന്ഥതം ചീവരനിസീദനമ്പീതി ഉഭയമ്പി സദസമേവ, തസ്മാ തം ഉഭയമ്പി ഏകതോ കത്വാ ‘‘നിസീദനം നാമ സദസം വുച്ചതീ’’തി ആഹ. തത്ഥാപി ചീവരഗ്ഗഹണേന ചീവരനിസീദനം ഗഹിതമേവാതി അത്ഥതോ സന്ഥതനിസീദനമേവ വുത്തം ഹോതി. യദി ഏവം ‘‘നിസീദനസന്ഥതം നാമ സദസം വുച്ചതീ’’തി വത്തബ്ബന്തി? ന, ഇതരസ്സ അനിസീദനഅദസഭാവപ്പസങ്ഗതോ. ഏത്ഥ നിസീദനസന്ഥതസ്സ പാചിത്തിയവത്ഥുത്താ ഇതരമ്പി പാചിത്തിയവത്ഥുമേവാതി വേദിതബ്ബം തജ്ജാതികത്താ. സസ്സാമികേ സൂചിഘരേ സൂചിഗണനായ ആപത്തിയോതി പോരാണാ.

ചീവരാപനിധാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സമത്തോ വണ്ണനാക്കമേന സുരാപാനവഗ്ഗോ ഛട്ഠോ.