൪. പദസോധമ്മസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൫-൬. സബ്ബമേതം പദസോ ധമ്മോ നാമാതി ഏത്ഥ ധമ്മോ നാമ ബുദ്ധഭാസിതോതി ഏവം സമ്ബന്ധോ. അക്ഖരസമൂഹോതി അസമത്തപദേ. പച്ചേകബുദ്ധഭാസിതം ബുദ്ധഭാസിതേ ഏവ. അനുപാസകഗഹട്ഠേഹി ഭാസിതോ ഇസിഭാസിതാദിസങ്ഗഹം ഗച്ഛതീതി വേദിതബ്ബം. കത്ഥചി പോത്ഥകേ ‘‘ദേവതാഭാസിതോ’’തി പദം നത്ഥി, യത്ഥ അത്ഥി, സാ പാളി. ഗാഥാബന്ധേപി ച ഏസ നയോതി ഏകമേവ അക്ഖരം വത്വാ ഠാനം ലബ്ഭതി ഏവ. ‘‘ഏവം മേ സുത’’ന്തിആദിസുത്തം ഭണാപിയമാനോ ഏകാരം വത്വാ തിട്ഠതി ചേ, അന്വക്ഖരേന പാചിത്തിയം, അപരിപുണ്ണപദം വത്വാ ഠിതേ അനുബ്യഞ്ജനേന. പദേസു ഏകം പഠമപദം വിരുജ്ഝതി ചേ, അനുപദേന പാചിത്തിയം. അട്ഠകഥാനിസ്സിതോതി അട്ഠകഥാനിസ്സിതവസേന ഠിതോ. പുബ്ബേ പകതിഭാസായ വുത്തം അട്ഠകഥം സന്ധായ. പാളിനിസ്സിതോതി പാളിയം ഏവാഗതോ. മഗ്ഗകഥാദീനിപി പകരണാനി.

൪൮. ഉപചാരന്തി ദ്വാദസഹത്ഥം. ‘‘ഓപാതേതീതി ഏകതോ ഭണതി സമാഗച്ഛതീ’’തി ലിഖിതം. കിഞ്ചാപി അപലാലദമനമ്പി സീലുപദേസോപി ഭഗവതോ കാലേ ഉപ്പന്നോ, അഥ ഖോ തേസു യം യം ബുദ്ധവചനതോ ആഹരിത്വാ വുത്തം, തം തദേവ ആപത്തിവത്ഥു ഹോതീതി വിഞ്ഞാപനത്ഥം മഹാഅട്ഠകഥായം ‘‘വദന്തീ’’തി വചനേഹി സിഥിലം കതം. ബുദ്ധവചനതോ ആഹരിത്വാ വുത്തസ്സ ബഹുലതായ തബ്ബഹുലനയേന തേസു ആപത്തി വുത്താ, തസ്മാ മഹാപച്ചരിയം തസ്സാധിപ്പായോ പകാസിതോതി അത്ഥോ. ‘‘സബ്ബേസമേവ വചനന്തി അപരേ’’തി വുത്തം. സചേ ആചരിയോ ഠിതോ നിസിന്നാനം പാഠം ദേതി, ‘‘ന ഠിതോ നിസിന്നസ്സ ധമ്മം ദേസേസ്സാമീ’’തി വുത്താപത്തിം നാപജ്ജതീതി ഏകേ. തേസമ്പി പാഠദാനം ധമ്മദേസനതോ ന അഞ്ഞന്തി തം ന യുത്തം, ഛത്തപാണികാദീനം പാഠദാനേന അനാപത്തിപ്പസങ്ഗതോ, ആപത്തിഭാവോ ച സിദ്ധോ. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘ഉഭോ അത്ഥം ന ജാനന്തി, ഉഭോ ധമ്മം ന പസ്സരേ;

യോ ചായം മന്തം വാചേതി, യോ ചാധമ്മേനധീയതീ’’തി. (പാചി. ൬൪൭);

ഏത്ഥ അധീയതീതി അത്ഥോ, തസ്മാ പാഠദാനമ്പി ധമ്മദേസനാവ. സേഖിയട്ഠകഥായം (പാചി. അട്ഠ. ൬൩൪) ‘‘ധമ്മപരിച്ഛേദോ പനേത്ഥ പദസോധമ്മേ വുത്തനയേന വേദിതബ്ബോ’’തി വുത്തം, തസ്മാ അയമേവ ധമ്മോ സബ്ബത്ഥ ധമ്മപടിസംയുത്തസിക്ഖാപദേസു വേദിതബ്ബോ. യദി ഏവം സങ്ഖാരഭാസാദിവസേന ചിത്തധമ്മം ദേസേന്തസ്സ സേഖിയവസേന അനാപത്തി സിയാ, തതോ ഛപകജാതകവിരോധോ. തത്ഥ മന്താനം ബാഹിരഗന്ഥത്താതി ചേ? ന, തദധിപ്പായാജാനനതോ. അയഞ്ഹി തത്ഥ അധിപ്പായോ ‘‘ബാഹിരകഗന്ഥസങ്ഖാതമ്പി മന്തം ഉച്ചേ ആസനേ നിസിന്നസ്സ വാചേതും മേ ഭിക്ഖവേ അമനാപം, പഗേവ ധമ്മം ദേസേതു’’ന്തി. ‘‘തദാപി മേ, ഭിക്ഖവേ, അമനാപം നീചേ ആസനേ നിസീദിത്വാ ഉച്ചേ ആസനേ നിസിന്നസ്സ മന്തം വാചേതും, കിമങ്ഗം പന ഏതരഹി…പേ… ധമ്മം ദേസേതു’’ന്തി (പാചി. ൬൪൭) ഹി അയം പാളി യഥാവുത്തമേവ അധിപ്പായം ദീപേതി, ന അഞ്ഞം. തേനേവ ‘‘മന്തം വാചേതും ധമ്മം ദേസേതു’’ന്തി വചനഭേദോ കതോ. അഞ്ഞഥാ ഉഭയത്ഥ ‘‘ധമ്മം ദേസേതു’’മിച്ചേവ വത്തബ്ബന്തി.

മയാ സദ്ധിം മാ വദാതിആദിമ്ഹി പന അനുഗണ്ഠിപദേ ഏവം വുത്തോ ‘‘സചേ ഭിക്ഖു സാമണേരേന സദ്ധിം വത്തുകാമോ, തഥാ സാമണേരോപി ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം വത്തുകാമോ സഹസാ ഓപാതേതി, ‘യേഭുയ്യേന പഗുണം ഗന്ഥം ഭണന്തം ഓപാതേതീ’’തിആദീസു വിയ അനാപത്തി, ന ഹി ഏത്താവതാ ഭിക്ഖു സാമണേരസ്സ ഉദ്ദിസതി നാമ ഹോതി. യസ്മാ മഹാഅട്ഠകഥായം നത്ഥി, തസ്മാപി യുത്തമേവേതം. സചേ തത്ഥ വിചാരേത്വാ പടിക്ഖിത്തം സിയാ ആപത്തി, കിരിയാകിരിയഞ്ച നാപജ്ജതി. കസ്മാ? യസ്മാ ചിത്തേന ഏകതോ വത്തുകാമോ, അഥ ഖോ നം ‘ഏകതോ മാ വദാ’തി പടിക്ഖിപിത്വാപി ഏകതോ വദന്തോ ആപജ്ജതി. അവത്തുകാമസ്സ സഹസാ വിരജ്ഝിത്വാ ഏകതോ വദന്തസ്സ അനാപത്തി, തേന വുത്തം ‘മയാ സദ്ധിം മാ വദാതി വുത്തോ യദി വദതി, അനാപത്തീ’തി. തഥാപി ആചരിയാനം മതിമനുവത്തന്തേന ഏവരൂപേസു ഠാനേസു യഥാവുത്തനയേനേവ പടിപജ്ജിതബ്ബം. കസ്മാ? യസ്മാ മഹാഅട്ഠകഥായം നത്ഥി, നത്ഥിഭാവതോയേവ ആപത്തി. സചേ തത്ഥ അനാപത്തിഅവചനം ന സമ്ഭവതി അയമട്ഠാനത്താ’’തി.

തത്രായം വിചാരണാ – ‘‘മയാ സദ്ധിം മാ വദാ’’തി വുത്തോ യദി വദതി, ഭിക്ഖുനോ അനാപത്തീതി യുത്തമേതം ഭിക്ഖുനോ വത്തുകാമതായാഭാവതോ, ഭാവേപി സജ്ഝായകരണാദീസു തീസു അനാപത്തിതോ ച. അഥ സാമണേരേന ബ്യത്തതായ ‘‘മയാ സദ്ധിം മാ വദാ’’തി വുത്തോ ഭിക്ഖു അബ്യത്തതായ വദതി, ആപത്തി ഏവ വത്തുകാമതാസബ്ഭാവതോ. സഹസാ ചേ വദതി, അനാപത്തി തദഭാവതോ. സചേ ഭിക്ഖു ഏവം ‘‘മയാ സദ്ധിം മാ വദാ’’തി വത്വാ തേന സദ്ധിം സയം വദതി, ആപത്തി ഏവ. ന ഹി ഏതം സിക്ഖാപദം കിരിയാകിരിയം. യദി ഏതം സിക്ഖാപദം കിരിയാകിരിയം ഭവേയ്യ, യുത്തം. തത്ഥ അനാപത്തീതി അധിപ്പായോ. മഹാപച്ചരിയം ഇമിനാവ അധിപ്പായേന ‘‘മയാ സദ്ധിം മാ വദാ’’തി വുത്തം സിയാ. ന ഹി സാമണേരസ്സ കിരിയാ ഇധ പമാണന്തി, ഇമസ്മിം പന അധിപ്പായേ വുത്തേ അതിയുത്തംവാതി അത്ഥോ. അക്ഖരത്ഥോ ബ്യഞ്ജനത്ഥോ. കിഞ്ചാപി ‘‘യഞ്ച പദം യഞ്ച അനുപദം യഞ്ച അന്വക്ഖരം യഞ്ച അനുബ്യഞ്ജനം, സബ്ബമേതം പദസോധമ്മോ നാമാ’’തി വുത്തം, തഥാപി ‘‘പദേന വാചേതി, പദേ പദേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സ, അക്ഖരായ വാചേതി, അക്ഖരക്ഖരായ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സാ’’തി ഇദമേവ ദ്വയം യോജിതം, തം കസ്മാതി ചേ? പദേന അനുപദഅനുബ്യഞ്ജനാനം സങ്ഗഹിതത്താ. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘അനുപദന്തി ദുതിയപാദോ. അനുബ്യഞ്ജനന്തി പുരിമബ്യഞ്ജനേന സദിസം പച്ഛാബ്യഞ്ജന’’ന്തി (പാചി. അട്ഠ. ൪൫), തസ്മാ അനുപദേകദേസമത്തമേവ അനുബ്യഞ്ജനന്തി സിദ്ധം. ‘‘അക്ഖരാനുബ്യഞ്ജനസമൂഹോ പദ’’ന്തി ച വുത്തത്താ പദമത്തമേവ വത്തബ്ബം തേന അനുപദാദിത്തയഗ്ഗഹണതോതി ചേ? ന വത്തബ്ബം വചനവിസേസതോ. പദേന വാചേന്തോ ഹി പദേ വാ അനുപദേ വാ അനുബ്യഞ്ജനേ വാ ആപത്തിം ആപജ്ജതി. ന അക്ഖരേന. അക്ഖരേന വാചേന്തോ പന പദാദീസു അഞ്ഞതരസ്മിം ആപജ്ജതി. ന ഹി ‘‘വരോ വരഞ്ഞൂ വരദോ വരാഹരോ’’തിആദിമ്ഹി പഠമം വ-കാരം വാചേന്തോ ദുതിയാദിവ-കാരേ ഓപാതേതി, പഠമം രോ-കാരം വാചേന്തോ ദുതിയരോ-കാരേ ഓപാതേതി, പഠമം ര-കാരം വാചേന്തോ ദുതിയര-കാരേ ഓപാതേതി, ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സാതി സമ്ഭവതി. അനുബ്യഞ്ജനാനുലോമതോ സമ്ഭവതി ഏവാതി ചേ? ന, ‘‘പദേ പദേ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സാ’’തി ഇമിനാ വിരുദ്ധത്താ. ഇദഞ്ഹി വചനം ഏകസ്മിം പദേ ഏകാ ആപത്തീതി ദീപേതി. ‘‘രൂപം അനിച്ചന്തി വുച്ചമാനോ രൂതി ഓപാതേതീ’’തി വചനതോ സകലം പാദം വാചേന്തസ്സ പഠമഅക്ഖരമത്തേ ഏകതോ വുത്തേ ആപത്തീതി സിദ്ധന്തി ചേ? ന, ‘‘അക്ഖരക്ഖരായ ആപത്തി പാചിത്തിയസ്സാ’’തി ഇമിനാ വിരുദ്ധത്താ, തസ്മാ രൂതി ഓപാതേതീതി വത്തും അസമ്ഭവതോ രൂ-കാരസ്സ യഥാവുത്തധമ്മപരിയാപന്നഭാവസിദ്ധിതോ തം അവത്വാ കേവലം അക്ഖരായ വാചേന്തസ്സ യഥാവുത്തധമ്മപരിയാപന്നഅക്ഖരഭാവദസ്സനത്ഥം ‘‘രൂപം അനിച്ചന്തി വുച്ചമാനോ’’തി വുത്തം, വചനസിലിട്ഠതാവസേന വാ അനുബ്യഞ്ജനേ വേദനാവചനം വിയാതി വേദിതബ്ബം.

പദസോധമ്മസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.