൯. രതനവഗ്ഗോ

൧. അന്തേപുരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൯൪-൭. യഥാ ഭഗവന്തം പയിരുപാസതി, ഏവമാകാരേന നാരഹതായം പുരിസോ പാപോ ഹോതും, ന ഹോതി പാപോതി അത്ഥോ, കാരണത്ഥം വാ. തന്തി നിപാതമത്തം, യതോതി വാ അത്ഥോ. ഹത്ഥിസമ്മദ്ദന്തി സങ്ഘാടസമ്മദ്ദോ, അക്കമനം ചുണ്ണതാതി അത്ഥോ.

൪൯൮. രതനം നാമ അഗ്ഗമഹേസീ, തഥാപി ഇധ അഞ്ഞാപി ദേവിഗോത്താ ന രക്ഖതി, അനാപത്തിവാരേ ‘‘ന മഹേസീ ഹോതീ’’തി വചനാഭാവതോ. സചേ ഖത്തിയോവ ഹോതി, നാഭിസിത്തോ. അഭിസിത്തോയേവ ഹോതി, ന ഖത്തിയോ രക്ഖതീതി ആചരിയോ. അനാപത്തിവാരേ മാതികാട്ഠകഥായം അങ്ഗഭാവേന ച വുത്തത്താ അഭിസിത്തഭാവോവപമാണം. സേസം ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദോതി ഏകേ.

൫൦൦-൫൦൧. ‘‘ന സയനിഘരേ സയനിഘരസഞ്ഞീ’’തി തികച്ഛേദോപി ഏത്ഥ ലബ്ഭതി. ന സയനിഘരം നാമ അപരിക്ഖിത്തരുക്ഖമൂലാദി.

അന്തേപുരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. രതനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൦൪. ‘‘അധിവാസേന്തു ഗഹപതിനോ ഭത്ത’’ന്തി ച ‘‘മേ ഗഹപതിനോ’’തി ച അത്ഥി.

൫൦൬. കുരുന്ദിവചനേന ഘരേപി യദി ഭിക്ഖൂ ആസങ്കന്തി, തത്ഥ ഠത്വാ ആചിക്ഖിതബ്ബന്തി വുത്തം ഹോതി. പതിരൂപാതി ‘‘രതനസമ്മതേ പംസുകൂലഗ്ഗഹണം വാ രതനേ നിരുസ്സുക്കഗമനം വാ’’തി ലിഖിതം. ‘‘താവകാലികവസേനപി അനാമാസം പടിഗ്ഗണ്ഹിതും ന ലഭതീ’’തി വദന്തി. സമാദപേത്വാതി യാചിത്വാ ‘‘ഉദ്ദിസ്സ അരിയാ തിട്ഠന്തി, ഏസാ അരിയാന യാചനാ’’തി (ജാ. ൧.൭.൫൯) വുത്തനയേന.

രതനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. വികാലഗാമപ്പവിസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൧൧-൨. അഹിനാ ഡട്ഠവത്ഥുമ്ഹി സോ ഭിക്ഖു സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛാ ഗതോ, തസ്സ കുക്കുച്ചം ഉദപാദി. അദിന്നാദാനേ വുത്തനയേനാതി ഗാമോ ഗാമൂപചാരോതി ഇദം സന്ധായ വുത്തം.

വികാലഗാമപ്പവിസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. സൂചിഘരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൧൭. തന്തി ഭേദനകം. അസ്സാതി പാചിത്തിയസ്സ പഠമം ഭേദനകം കത്വാ പച്ഛാ ദേസേതബ്ബത്താ. ഏസ നയോ ഇതരേസുപി.

൫൨൦. വാസിജടേതി വാസിദണ്ഡകേ.

സൂചിഘരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. മഞ്ചസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൨൧-൨. ‘‘ഉച്ചേ മഞ്ചേ’’തി ച ‘‘ഉച്ചാ മഞ്ചേ’’തി ച കത്ഥചി. ആയതോതി വിത്ഥതോ. അട്ഠങ്ഗുലപാദകന്തി ഭാവനപുംസകം, അട്ഠങ്ഗുലപ്പമാണം പാദകം വാ.

മഞ്ചസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. തൂലോനദ്ധസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൨൮. പോടകിതൂലന്തി യം കിഞ്ചി തിണതൂലം. പടിലാഭേന ഉദ്ദാലേത്വാ പാചിത്തിയം ദേസേതബ്ബന്തി ഏത്ഥ കിഞ്ചാപി പടിലാഭമത്തേനേവ പാചിത്തിയന്തി വിയ ദിസ്സതി, പരിഭോഗേയേവ പന ആപത്തി ദട്ഠബ്ബാ, ‘‘അഞ്ഞേന കതം പടിലഭിത്വാ പരിഭുഞ്ജതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി വചനം ഏത്ഥ സാധകം.

തൂലോനദ്ധസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. നിസീദനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൩൧. കിഞ്ചാപി നിസീദനസ്സ ജാതി ന ദിസ്സതി ഏത്ഥ, തഥാപി ചീവരക്ഖന്ധകേ അനുഞ്ഞാതത്താ, ‘‘നവ ചീവരാനി അധിട്ഠാതബ്ബാനീ’’തി ഏത്ഥ ച പരിയാപന്നത്താ ചീവരജാതിയേവസ്സ ജാതീതി വേദിതബ്ബാ. ‘‘സന്ഥതസദിസം സന്ഥരിത്വാതി സദസ’’ന്തി പുബ്ബേ വുത്തനിസീദനസന്ഥതത്താ ഉപമേതി. ലാഭേ സദസം, അലാഭേ അദസമ്പി വട്ടതീതി ഏകേ, തം ന യുത്തം. ‘‘നിസീദനം നാമ സദസം വുച്ചതീ’’തി തസ്സ സണ്ഠാനനിയമനതോ.

നിസീദനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. കണ്ഡുപടിച്ഛാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൩൯. യദി കണ്ഡുപടിച്ഛാദി നാമ അധോനാഭി ഉബ്ഭജാണുമണ്ഡലാ ഉപ്പന്നകണ്ഡുപീളകാദിപടിച്ഛാദികാ അധിപ്പേതാ, തസ്സ സുഗതസ്സ സുഗതവിദത്ഥിയാ ദീഘസോ ചതസ്സോ വിദത്ഥിയോ തിരിയം ദ്വേതി ഇദമ്പി അതിമഹന്തം പമാണം ദിസ്സതി. സബ്ബോ ഹി പുരിസോ അത്തനോ അത്തനോ വിദത്ഥിയാ സത്തവിദത്ഥികോ ഹോതി, സുഗതസ്സ ച ഏകാവിദത്ഥി മജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ തിസ്സോ വിദത്ഥിയോ ഹോന്തി, തസ്മാ കണ്ഡുപടിച്ഛാദി പകതിപുരിസസ്സ പമാണം ആപജ്ജതി തിരിയം, ദീഘസോ പന ദിഗുണം ആപജ്ജതീതി. ആപജ്ജതു, ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദോ തസ്സാ, ചേ ഇച്ഛതി, സബ്ബമ്പി സരീരം പടിച്ഛാദേസ്സതി, സബ്ബസരീരഗതസങ്ഘാടി വിയ ബഹുഗുണം കത്വാ നിവാസേതുകാമോ നിവാസേസ്സതീതി അയം ഭഗവതോ അധിപ്പായോ സിയാ.

കണ്ഡുപടിച്ഛാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. വസ്സികസാടികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൪൨. വസ്സികസാടികാപി ഉക്കട്ഠപടിച്ഛേദവസേന അനുഞ്ഞാതാ. വസ്സകാലേ കേചി സങ്ഘാടിപരിഭോഗേനേവ പരിഭുഞ്ജിസ്സന്തീതി അയം ഭഗവതോ അധിപ്പായോ സിയാ. കിഞ്ചാപി ഇമിനാ തക്കേന അനുഞ്ഞാതാ, ‘‘അപ്പമാണികായോ കണ്ഡുപടിച്ഛാദിയോ ധാരേന്തി, വസ്സികസാടികായോ ധാരേന്തീ’’തി ഇമസ്മിം വത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്തത്താ പന അഞ്ഞഥാ പുണ്ണപരിച്ഛേദതോ അധികപ്പമാണായോ തേ ഭിക്ഖൂ ധാരേസുന്തി കത്വാ ഏതപരമതാ താസം അനുഞ്ഞാതാതി വേദിതബ്ബാ. ഏസേവ നയോ ദസമേപി.

വസ്സികസാടികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. നന്ദത്ഥേരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൫൧. തത്ഥ ഭിസിം വാ ബിബ്ബോഹനം വാ കരോതീതി ദീഘസോ ബഹൂനം ഭിക്ഖൂനം സാധാരണത്ഥം കരോതീതി യുജ്ജതി.

നന്ദത്ഥേരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സമത്തോ വണ്ണനാക്കമേന രതനവഗ്ഗോ നവമോ.

പാചിത്തിയകണ്ഡവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. പാടിദേസനീയകണ്ഡോ

൧. പഠമപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൫൩-൫. ‘‘പടിദേസേതബ്ബാകാരദസ്സന’’ന്തി അട്ഠകഥായം വുത്തത്താ പാളിയം ആഗതവസേനേവ ആപത്തി ദേസേതബ്ബാ, ന അഞ്ഞഥാ. ‘‘അന്തരഘരേ അന്തരഘരസഞ്ഞീ’’തിആദിനാ ച ‘‘ഖാദനീയഭോജനീയേ അഖാദനീയഅഭോജനീയസഞ്ഞീ’’തിആദിനാ ച ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ അഭിക്ഖുനിസഞ്ഞീ’’തിആദിനാ ച നയേന അപരേപി തയോ തികച്ഛേദാ യോജേത്വാ ദസ്സേതബ്ബാ.

പഠമപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ദുതിയപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൫൯. ‘‘നിമന്തിതാ ഭുഞ്ജന്തീതി പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരേന ഭോജനേന നിമന്തിതാ ഭുഞ്ജന്തീ’’തി കിഞ്ചാപി വുത്തം, അഥ ഖോ അകപ്പിയനിമന്തനേന നിമന്തിതതാ ഏത്ഥ ന അങ്ഗം, മാതികാട്ഠകഥായം വാ ഇധ വാ അനാപത്തിവാരേ ലേസാഭാവതോ, തസ്മാ ‘‘നിമന്തിതാ’’തി പദസ്സ അത്ഥോ പുബ്ബേ ആചിണ്ണവസേനേവ വുത്തോ. അപരേപി തയോ തികച്ഛേദാ യോജേത്വാ ദസ്സേതബ്ബാ പദഭാജനേ വുത്തത്താതി വേദിതബ്ബം. യഥാ തഥാ ഹി ഭുഞ്ജന്താനം താദിസം ഭിക്ഖുനിം അവാരേന്താനം പാടിദേസനീയമേവ. ‘‘ഏസാ വോസാസതി നാമ, വോസാസന്തീ’’തി ച ദുവിധോ പാഠോ. ‘‘അജ്ഝോഹാരേ അജ്ഝോഹാരേ’’തി വചനേന പുന ‘‘ഗാരയ്ഹം ആവുസോ ധമ്മ’’ന്തി ഏകവചനം വിരുദ്ധന്തി. പഠമം അജ്ഝോഹാരേയേവ ആപന്നം സന്ധായ വുത്തം, തഥാ അഞ്ഞത്രാപി ആഗച്ഛതി ‘‘ആപജ്ജിമ്ഹാ’’തി വചനതോ. ഏകേന ബഹൂനമ്പി വട്ടതീതി കേചി, തം ന സുന്ദരം. ‘‘തേഹി ഭിക്ഖൂഹീ’’തിആദിനാ പാഠേ വുത്തത്താതി മമ തക്കോ. ഏകേന സഹേവ ‘‘അഹം ആപജ്ജി’’ന്തിപി വത്തബ്ബന്തി ഏകേന ദ്വീഹി തീഹി ദേസേതബ്ബതോ, സബ്ബേഹി ഏവം വത്തും വട്ടതി. ‘‘ആപജ്ജിമ്ഹാതി സഹേവാ’’തി വദന്തി. ഏകേന ചേ അവാരിതോ, ‘‘അഹം, ആവുസോ, ഗാരയ്ഹം ധമ്മം ആപജ്ജി’’ന്തിപി വത്തബ്ബം.

ദുതിയപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫൬൨-൫൭൦. തതിയചതുത്ഥസിക്ഖാപദാനി ഉത്താനത്ഥാനിയേവ.

പാടിദേസനീയകണ്ഡവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. സേഖിയകണ്ഡോ

൧. പരിമണ്ഡലവഗ്ഗവണ്ണനാ

൫൭൬. ‘‘സിക്ഖിതസിക്ഖേനാതി ചതൂഹി മഗ്ഗേഹീ’’തി വുത്തം. യസ്മാ അട്ഠങ്ഗുലമത്തം ഓതാരേത്വാ നിവത്ഥമേവ നിസിന്നസ്സ ചതുരങ്ഗുലമത്തം ഹോതി, തസ്മാ ഉഭോപേതേ അട്ഠകഥാവാദാ ഏകപരിച്ഛേദാ, ‘‘അഡ്ഢതേയ്യഹത്ഥ’’ന്തി സുഖുമം, ഏകപത്തം വാ സന്ധായ വുത്തം. തഞ്ഹി യഥാഠാനേന തിട്ഠതി. ദുപട്ടം സന്ധായ ‘‘ദ്വിഹത്ഥപ്പമാണമ്പീ’’തി വുത്തന്തി ഉപതിസ്സത്ഥേരോ. ഏകപട്ടം, ദ്വിപട്ടം വാ ഹേട്ഠിമപരിച്ഛേദേന ‘‘ദ്വിഹത്ഥപ്പമാണ’’ന്തി വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. വുത്തഞ്ഹി നിസ്സഗ്ഗിയഅട്ഠകഥായം ‘‘തിരിയം ദ്വിഹത്ഥോപി വട്ടതീ’’തി, തഞ്ച ഖോ അലാഭേ ഏവ ‘‘അലാഭേ തിരിയം ദ്വിഹത്ഥപ്പമാണമ്പി വട്ടതീ’’തി വുത്തത്താ. ഇദം സബ്ബം അധിട്ഠാനുപഗം സന്ധായ വുത്തം. വിരുദ്ധം ദിസ്വാ സജ്ജേതബ്ബം. നോ ചേ സജ്ജേതി, ദുക്കടം. സചിത്തകം പണ്ണത്തിവിജാനനചിത്തേനേവ ‘‘അനാദരിയം പടിച്ചാ’’തി വുത്തത്താ, ന വത്ഥുവിജാനനചിത്തേന ‘‘ഇദമേവം കത’’ന്തി ജാനതോപി ആപത്തിയാ അഭാവതോ. ഫുസ്സദേവത്ഥേരവാദോപി ഏകേന പരിയായേന യുജ്ജതി. തഥാ ഉപതിസ്സത്ഥേരവാദോപി. പഞ്ഞത്തേപി സിക്ഖാപദേ അപഞ്ഞത്തേപി യം പകതിയാ വജ്ജം, തം ലോകവജ്ജം. ഇദം പന പഞ്ഞത്തേയേവ വജ്ജം, നാപഞ്ഞത്തേ, തസ്മാ ഇതരലോകവജ്ജേന അസദിസത്താ ന ലോകവജ്ജം. പണ്ണത്തിതോ പട്ഠായ വജ്ജതോ പണ്ണത്തിവജ്ജം. അനാദരിയചിത്തേനേവ ആപജ്ജിതബ്ബത്താ സചിത്തകം, തസ്സ ചിത്തസ്സ തിവേദനത്താ തിവേദനം. യസ്മാ അനാദരിയചിത്തതാ നാമ കേവലം അകുസലമേവ, തഞ്ച പകതിയാ വജ്ജം, തസ്മാ ഇദം ലോകവജ്ജം. സഞ്ചിച്ച വീതിക്കമനം നാമ ദോമനസ്സികസ്സേവ ഹോതീതി ദുക്ഖവേദനം. ഗണ്ഠിപദേ പന ‘‘പാണാതിപാതാദി വിയ നിവാസനാദിദോസോ ലോകഗരഹിതോ ന ഹോതീതി പണ്ണത്തിവജ്ജന്തി ഫുസ്സദേവത്ഥേരോ’’തി ലിഖിതം.

൫൭൭. വിഹാരേപീതി ബുദ്ധുപട്ഠാനാദികാലേ, തസ്മാ ‘‘പാരുപിതബ്ബ’’ന്തി ഉത്തരാസങ്ഗകിച്ചവസേന വുത്തം. പഠമദുതിയസിക്ഖാപദേസു പരിളാഹാദിപച്ചയാ കപ്പതി, ന അന്തരഘരപടിസംയുത്തേസു.

൫൮൨. ‘‘ഏകസ്മിം പന ഠാനേ ഠത്വാ’’തി ഏത്ഥ ‘‘ഗച്ഛന്തോപി പരിസ്സയാഭാവം ഓലോകേതും ലഭതിയേവ. തഥാ ഗാമേ പൂജ’’ന്തി ലിഖിതം, തം പന ‘‘ഏകസ്മിം ഠാനേ ഠത്വാ’’തി വുത്തത്താ താദിസം അന്തരായം സന്ധായ വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

പരിമണ്ഡലവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ഉജ്ജഗ്ഘികവഗ്ഗവണ്ണനാ

൫൮൬. ഹസനീയസ്മിന്തി ഹേത്വത്ഥേ ഭുമ്മം, ഹസിതബ്ബവത്ഥുകാരണാതി അത്ഥോ. അന്തരഘരേ ഉച്ചാസദ്ദേന അനുമോദനാദിം കരോന്തസ്സ അനാപത്തി കിര. തഥാ ഹി മഹിന്ദത്ഥേരോപി ഹത്ഥിസാലാദീസു മഹാജനസ്സ കഥേസി.

൫൯൧. കേചി ഭിക്ഖൂ ‘‘പരിക്ഖാരട്ഠപനമത്തേന വാസൂപഗതോ ഹോതീ’’തി വദന്തി, തം തേസം മതിമത്തമേവ. ഭിക്ഖുനിയോ ചേ വാസൂപഗാ ഹോന്തി, ഭിക്ഖുനുപസ്സയോവ കപ്പിയഭൂമി. ‘‘യത്ഥ ഭിക്ഖുനിയോ ഏകരത്തമ്പി വസന്തി, അയം ഭിക്ഖുനുപസ്സയോ’’തി (പാചി. ൧൬൧) വചനതോ താസം സമീപം വാ താഹി ഗഹിതവാസാഗാരം വാ ‘‘ഗച്ഛാമീ’’തി ഗച്ഛതോ യഥാസുഖം ഗന്തും വട്ടതി. ന ഹി താവതാ തം ഘരം അന്തരഘരസങ്ഖ്യം ഗച്ഛതീതി നോ തക്കോതി ആചരിയോ.

ഉജ്ജഗ്ഘികവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. ഖമ്ഭകതവഗ്ഗവണ്ണനാ

൬൦൪. സൂപോ പത്തപ്പമാണവണ്ണനായം വുത്താകാരോ. ഓലോണീ വുച്ചതി കുധിതം, ഗോരസതോ പൂരാ ഥൂപിതോതി അത്ഥോ.

൬൦൫. ഹേട്ഠാ ഓരോഹതീതി ഏത്ഥ ‘‘ഓരോഹനപ്പമാണേ സതി ഏകദേസേ ഥൂപീകതേപി അനാപത്തീ’’തി വദന്തി. ‘‘പത്തസ്സ പന ഹേട്ഠാ ച ഉപരി ച പദുമിനിപണ്ണാദീഹി പടിച്ഛാദേത്വാ ഓദഹന്തിയാ ലദ്ധം നാമ വട്ടതീ’’തി ച വദന്തി. ഏത്ഥ ‘‘യസ്മാ ‘സമതിത്തികോ പിണ്ഡപാതോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോ’തി വചനം പിണ്ഡപാതോ സമപുണ്ണോ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബോതി ദീപേതി, തസ്മാ അത്തനോ ഹത്ഥഗതേ പത്തേ പിണ്ഡപാതോ ദിയ്യമാനോ ഥൂപീകതോപി ചേ ഹോതി, വട്ടതീതി ദീപേതി. ‘ഥൂപീകതം പിണ്ഡപാതം പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’തി ഹി വചനം പഠമം ഥൂപീകതം പിണ്ഡപാതം പച്ഛാ പടിഗ്ഗണ്ഹതോ, ആപത്തീതി ദീപേതി. പത്തേന പടിഗ്ഗണ്ഹതോ ചേപി ഥൂപീകതം ഹോതി, വട്ടതി അഥൂപീകതസ്സ പടിഗ്ഗഹിതത്താ. പയോഗോ പന നത്ഥി അഞ്ഞത്ര പുബ്ബദേസാ’’തി ച ‘‘സമതിത്തികന്തി വാ ഭാവനപുംസക’’ന്തി ച വദന്തി, തസ്മാ വിചാരേത്വാ ഗഹേതബ്ബം.

ഖമ്ഭകതവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. സക്കച്ചവഗ്ഗവണ്ണനാ

൬൦൯. സൂപോദനവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദേ ‘‘സൂപോ നാമ ദ്വേ സൂപാ’’തി ന വുത്തം സൂപഗ്ഗഹണേന പണീതഭോജനേഹി അവസേസാനം സബ്ബഭോജനാനം സങ്ഗണ്ഹനത്ഥം. അനാപത്തിവാരേ ചസ്സ ‘‘ഞാതകാനം പവാരിതാനം അഞ്ഞസ്സത്ഥായ അത്തനോ ധനേനാ’’തി ഇദം അധികം. കത്ഥചി പോത്ഥകേ ‘‘അനാപത്തി അസഞ്ചിച്ച അസതിയാ അജാനന്തസ്സ ഗിലാനസ്സ ആപദാസൂ’’തി ഏത്തകമേവ വുത്തം, തം ന, ‘‘സമസൂപകം പിണ്ഡപാതം ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി ഇമസ്സ അനാപത്തിവാരേ ‘‘അഞ്ഞസ്സത്ഥായാ’’തി കത്ഥചി ലിഖിതം, തഞ്ച പമാദവസേന ലിഖിതം. ‘‘മുഖേ പക്ഖിപിത്വാ പുന വിപ്പടിസാരീ ഹുത്വാ ഓഗിലിതുകാമസ്സപി സഹസാ ചേ പവിസതി, ഏത്ഥ ‘അസഞ്ചിച്ചാ’തി വുച്ചതി. വിഞ്ഞത്തമ്പി അവിഞ്ഞത്തമ്പി ഏകസ്മിം ഠാനേ ഠിതം സഹസാ അനുപധാരേത്വാ ഗഹേത്വാ ഭുഞ്ജന്തോ ‘അസതിയാ’തി വുച്ചതീ’’തി ലിഖിതം, അനാപത്തിവാരേ ഏകച്ചേസു പോത്ഥകേസു ‘‘രസരസേതി ലിഖിതം, തം ഗഹേതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം.

സക്കച്ചവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. കബളവഗ്ഗവണ്ണനാ

൬൧൮. ‘‘സബ്ബം ഹത്ഥ’’ന്തി വചനതോ ഏകദേസം മുഖേ പക്ഖിപന്തസ്സ അനാപത്തീതി ഏകച്ചേ. ‘‘സബ്ബന്തി വചനതോ ഏകദേസമ്പി ന വട്ടതീ’’തി വദന്തി, തം യുത്തം അനാപത്തിവാരേ അവിസേസിതത്താ.

൬൨൪. സിത്ഥാവകാരകേ ‘‘കചവരം ഛഡ്ഡേന്തം സിത്ഥം ഛഡ്ഡിയ്യതീ’’തി ച ‘‘കചവരം ഛഡ്ഡേന്തോ’’തി ച പാഠോ.

കബളവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. സുരുസുരുവഗ്ഗവണ്ണനാ

൬൨൭. ‘‘സുരുസുരു’’ന്തി ച ‘‘സുരോസുരോ’’തി ച പാഠോ. സീതീകതോതി സീതങ്കോ. ‘‘സിലകബുദ്ധോതി അരിയാനം പരിഹാസവചനമേവേത’’ന്തി ലിഖിതം.

൬൩൧. പടിക്കൂലവസേനാതി ഏത്ഥ യദി പടിക്കൂലവസേന പടിക്ഖിത്തം, ‘‘സേയ്യഥാപി കാമഭോഗിനോ’’തി ന വത്തബ്ബം. ന ഹി തേ പടിക്കൂലം കരോന്തീതി ചേ? ന, ഇസ്സരിയലിങ്ഗവസേന ഗഹണസമ്ഭവതോ. തേ ഹി അനാദരാ ഹോന്തി. പത്തധോവനന്തി പത്തധോവനോദകം ഭോജനപടിസംയുത്തം.

൬൩൪. ‘‘ഛത്തപാദുകായ’’ന്തി ച ‘‘ഛത്തപാദേ’’തി ച പാഠോ.

൬൩൭. ചാപോതി സത്തഖാദനവധോ. ‘‘സേസാ സബ്ബാ ധനുവികതി കോദണ്ഡേ പവിട്ഠാ’’തി ച ലിഖിതം, പടിമുക്കന്തി പവേസിതം, ലഗ്ഗിതം ഹോതീതി അത്ഥോ.

സുരുസുരുവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. പാദുകവഗ്ഗവണ്ണനാ

൬൪൦. സയം യാനഗതോ ഹുത്വാ, യഥാ യാനഗതസ്സ വേ.

അലം വത്തും തഥാ നാലം, സഛത്തോ ഛത്തപാണിനോ.

യഥാ ഏത്ഥ, ഏവം അഞ്ഞത്രാപി.

൬൪൭. ഛപകവത്ഥുസ്മിം ‘‘സചാഹം ന ലഭിസ്സാമീ’’തി പാഠോ, ‘‘ദസ ചേ ന ലഭിസ്സാമീ’’തി ച അത്ഥി, ‘‘വത്ഥുസ്മിം അഗിലാനസ്സാ’’തി ച ആഗച്ഛതി, തം ന സുന്ദരം, സിക്ഖാപദേയേവ സുന്ദരം. ഥോമിതോതി അഹമ്പി ജാനാമീതി സമ്ബന്ധോ. യാ ധനയസലാഭസങ്ഖാതാ വുത്തി വിനിപാതേന ഹോതി സമ്പരായേ അപായേസു വിനിപാതഹേതു ഹുത്വാ പവത്തതി. അഥ വാ വിനിപാതേനാതി ഹേത്വത്ഥേ കരണവചനം, വിനിപാതനായ പവത്തതീതി അധിപ്പായോ. അധമ്മചരണേന അധമ്മചരണായ. ‘‘അസ്മാ കുമ്ഭിമിവാ’’തി ച പഠന്തി.

പാദുകവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പകിണ്ണകവണ്ണനാ

കായവാചാചിത്തതോ സമുട്ഠഹന്തീതി കത്വാ ‘‘സമനുഭാസനസമുട്ഠാനാനീ’’തി വുത്താനി. സമനുഭാസനം കിരിയം. ഇമാനി കിരിയാനി. ധമ്മദേസനസമുട്ഠാനാനി വാചാചിത്തതോതി ഏത്ഥ കായവചീവിഞ്ഞത്തിഭാവതോ ഉജ്ജഗ്ഘികഉച്ചാസദ്ദാദീസു വിയ ‘‘കായവാചാചിത്തതോ’’തി വത്തബ്ബാനീതി ചേ? ന വത്തബ്ബാനി. നിസീദനഗമനാഹാരപക്ഖിപനാദികായവിഞ്ഞത്തിയാ സബ്ഭാവാ തത്ഥ യുത്തം, ന ധമ്മദേസനേ താദിസസ്സാഭാവാ.

പകിണ്ണകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സേഖിയകണ്ഡവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. സത്താധികരണസമഥവണ്ണനാ

‘‘യേഭുയ്യസികാ കാതബ്ബാ…പേ… തിണവത്ഥാരകോ കാതബ്ബോ, സോ പുഗ്ഗലോ’’തി ച ലിഖിതം.

സത്താധികരണസമഥവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഭിക്ഖുവിഭങ്ഗോ നിട്ഠിതോ.

നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ