൧. പത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൫൯൮. ബഹൂ പത്തേ സന്നിചയന്തി ഏത്ഥ സന്നിചയന്തി ഭാവനപുംസകം, ബഹൂ പത്തേ വാ ഗഹേത്വാ സന്നിചയം കരിസ്സന്തീതി അത്ഥോ. ‘‘അഡ്ഢതേരസപലമാസാനം ഗാഹികാ’’തി ലിഖിതം. ഏത്ഥ –

‘‘കുഡുവോ ചതുപലേയ്യോ, കുഡുവാനം ചതുഗ്ഗുണം;

പത്ഥം ചതുഗ്ഗുണോ മാസാ-തി കമാഹു ചതുഗ്ഗുണ’’ന്തി. –

ആദിം ലോകവോഹാരം ദസ്സേത്വാവ കേചി പപഞ്ചേന്തി.

൬൦൨. ഖാദനന്തി ഖാദനീയം സൂപാദി. ‘‘ബ്യഞ്ജനസ്സ മത്താ നാമ ഓദനതോ ചതുത്ഥോ ഭാഗോ’’തി (മ. നി. അട്ഠ. ൨.൩൮൭) ബ്രഹ്മായുസുത്തട്ഠകഥായം വുത്തത്താ ആലോപസ്സ ചതുത്ഥഭാഗം ബ്യഞ്ജനം അനുരൂപന്തി ഗഹേതബ്ബം. ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ പത്തസന്നിചയസ്സ വാരിതത്താ തദനുലോമതോ ഭിക്ഖൂനമ്പി ദുതിയോ വാരിതോ’’തി വുത്തം, തം ന യുത്തം, പാളിയഞ്ഹി ‘‘സന്നിചയം കരേയ്യാതി അനധിട്ഠിതോ അവികപ്പിതോ’’തി (പാചി. ൭൩൫) വുത്തം. സോ ഹി കഥിനക്ഖന്ധകേ (മഹാവ. ൩൦൬ ആദയോ) നിചയസന്നിധി വിയ ഏകോപി പുനദിവസേ ‘‘സന്നിചയോ’’തി വുച്ചതി. അനന്തരസിക്ഖാപദേ പന ‘‘ദുതിയോ വാരിതോതി അധിട്ഠാനം നിയതം, തസ്മാ ദ്വേ പത്തേ അധിട്ഠാതും ന ലഭതി. സചേ ഏകതോ അധിട്ഠാതി, ദ്വേപി ന അധിട്ഠിതാ ഹോന്തി. വിസും വിസും അധിട്ഠാതി, ദുതിയോ അനധിട്ഠിതോ’’തി വദന്തി. വികപ്പേതും പന ബഹൂപി ലഭതി. ഇദാനി വത്തബ്ബം സന്ധായ ‘‘നാമമത്തേ വിസേസോ’’തി വുത്തം. തത്ഥ നാമന്തി മജ്ഝിമോ മജ്ഝിമോമകോ മജ്ഝിമുക്കട്ഠോതിആദി.

൬൦൮. ‘‘പാകസ്സ ഹി ഊനത്താ പത്തസങ്ഖ്യം ന ഗച്ഛതീ’’തി വചനതോ അധിട്ഠിതപത്തോപി ഖരപാകേന സേതത്താ അധിട്ഠാനം വിജഹതീതി ചേ? ന, അധിട്ഠാനവിജഹനേസു നവസു അനാഗതത്താ, തസ്മാ പഠമപാകാനം ഏവ ഊനത്താ പത്തസങ്ഖ്യം ന ഗച്ഛതി, തസ്മിം സതി അഞ്ഞം വിഞ്ഞാപേതും ന വട്ടതി. ‘‘ഊനപഞ്ചബന്ധനേനാ’’തി ഹി വുത്തം. ഛിദ്ദേ, രാജിയാ വാ ഹി സതി തേഹി അധിട്ഠാനം വിജഹതീതി വിജഹിതേ നായം പടിസേധോ, തസ്മാ പച്ചുദ്ധരിത്വാ, വികപ്പേത്വാപി അഞ്ഞം വിഞ്ഞാപേതും ന ലഭതി.

ഏവം പത്തകാരകോ മൂലം ലഭിത്വാതി ഏത്ഥ പചിത്വാ ഠപിതദിവസതോ പട്ഠായ. ദാതുകാമോ ഹുത്വാതി ഏത്ഥ ദിന്നദിവസതോ, സുതദിവസതോ വാ പട്ഠായ ദസാഹം വേദിതബ്ബം. ലിങ്ഗപരിവത്തേന പന ദസാഹാതിക്കമേ പത്തസാമികസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ, ഭിക്ഖുനിയാ പന രത്താതിക്കമേ നിസ്സഗ്ഗിയം.

പത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.