൧൦. പഠമസങ്ഘഭേദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൪൦൯. ‘‘വജ്ജം ന ഫുസേയ്യാ’’തി ച പാഠോ.

൪൧൦. തേസം അനുരൂപാജാനനതോ അസബ്ബഞ്ഞൂ അസ്സ. ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, അസേനാസനികേന വസ്സം ഉപഗന്തബ്ബ’’ന്തി (മഹാവ. ൨൦൪) വുത്തത്താ പടിക്ഖിത്തമേവ. തികോടിപരിസുദ്ധന്തി പരസ്സ പാപപസങ്ഗനിവാരണത്ഥം വുത്തം, ന പടിച്ചകമ്മനിവാരണത്ഥം കോടീഹീതി ആകാരേഹി. പരിസുദ്ധന്തി വിമുത്തം. ദസഹി ലേസേഹി ഉദ്ദിസ്സ കതം സമണാ പരിഭുഞ്ജന്തി, അസ്സമണാ ഇമേതി സാസനസ്സ ഗരഹഭാവോ ആഗച്ഛേയ്യ, ഗരഹപച്ചയാ ലോകോ വാ അപുഞ്ഞം അരിയൂപവാദം പസവേയ്യ, തേഹി വിമുത്തന്തി അത്ഥോ. വാഗുരന്തി മിഗജാലം. അത്തനോ അത്ഥായ വാതിആദിനാ പരേസം അത്ഥായ കതേ കപ്പിയഭാവം ദസ്സേത്വാ ഭിക്ഖൂനഞ്ച അഞ്ഞേസഞ്ച അത്ഥായ കതേ തം ദസ്സേതും ‘‘മതാനം പേതകിച്ചത്ഥായാ’’തിആദിമാഹ.

യം യം ഹീതിആദി തസ്സ കാരണസ്സ ദസ്സനത്ഥം വുത്തം. പുന പഞ്ചന്നം സഹധമ്മികാനം അത്ഥായ കതം ന കപ്പതീതി വുത്തന്തി കിര ധമ്മസിരിത്ഥേരോ. ഗണ്ഠിപദേ ‘‘ഭിക്ഖൂനമേവ സുദ്ധാനം അത്ഥായ കതം ന വട്ടതീ’’തി ലിഖിതം. അപരേഹി പന ‘‘മതാനം പേതകിച്ചത്ഥായാതിആദിനാ വുത്തേപി കപ്പതി, ഭിക്ഖൂനംയേവ അത്ഥായാതി ഇമിനാ ‘ഭിക്ഖൂനമ്പി ദത്വാ മയം ഭുഞ്ജിസ്സാമാ’തി കതമ്പി വുത്തം. പുന ‘പഞ്ചസു ഏകം ഉദ്ദിസ്സകതം ഇതരേസം ന കപ്പതീ’തി ദസ്സനത്ഥം ‘പഞ്ചസു ഹി സഹധമ്മികേസൂതിആദി വുത്ത’ന്തി വദന്തീ’’തി വുത്തം. അഞ്ഞതരസ്മിം പന ഗണ്ഠിപദേ ‘‘അമ്ഹാകന്തി ച രാജയുത്താദീനന്തി ച വുത്തേ വട്ടതീതി വത്വാ ‘തുമ്ഹാക’ന്തി അവത്വാ ‘പേതകിച്ചത്ഥായാതി വുത്തേപി വട്ടതീ’തി ച ദസ്സേത്വാ സബ്ബത്ഥ വുത്താനം, ആദിസദ്ദേന സങ്ഗഹിതാനഞ്ച ലക്ഖണം ഠപേന്തേന ‘ഭിക്ഖൂനംയേവാ’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ‘ഭിക്ഖൂനം ഉദ്ദിട്ഠേ ഏവാതി അധിപ്പായേനാ’തി വുത്തം. ന ‘തുമ്ഹാകം, അമ്ഹാകഞ്ചാതി വുത്തേ അനാപത്തീ’തി ദസ്സനത്ഥം. കസ്മാ? മിസ്സകവാരസ്സ അഭാവാ. ലക്ഖണം നാമ വുത്താനം, വുത്തസദിസാനഞ്ച ഹോതി. ‘സചേ പേതകിച്ചത്ഥായാതി വുത്തട്ഠാനേ ഭിക്ഖൂനം ഭോജനം സന്ധായ കരോന്തീ’തി വദന്തി മഹാഅട്ഠകഥായഞ്ച ‘തസ്മിം വാരേ ച ന തുമ്ഹാകന്തി വുത്തേ വട്ടതീ’തി വുത്തത്താ. തേനേവ ഇധാപി ‘പേതകിച്ചത്ഥായ, മങ്ഗലാദീനം വാ അത്ഥായ കതേപി ഏസേവ നയോ’തി പുബ്ബേ വുത്തത്ഥവസേന വുത്തം. ‘അവധാരണത്ഥേന മിസ്സകേ വട്ടതീ’തി ചേ? ‘കപ്പിയമംസസ്സ ഹി പടിഗ്ഗഹണേ ആപത്തി നത്ഥീ’തി വചനേന അകപ്പിയപടിഗ്ഗഹണേ ആപത്തീതി ആപന്നം, ‘തഞ്ച ഗഹേതബ്ബം സിയാ’തി പടിക്ഖിപിതബ്ബാ’’തി വുത്തം, തം സുന്ദരം വിയ ദിസ്സതി, വിചാരേത്വാ ഗഹേതബ്ബം. യത്ഥ ചാതി ഭിക്ഖൂനം അത്ഥായ കതേപി. തമത്ഥം ആവി കാതും ‘‘സചേ പനാ’’തിആദി വുത്തം. ഏത്ഥ പന ‘‘ഭിക്ഖുനീനം ദുക്കടം, ഇതരേസം ദണ്ഡകമ്മവത്ഥൂ’’തി വദന്തി. കപ്പം നിരയമ്ഹീതി അസങ്ഖ്യേയ്യകപ്പം. വിവട്ടട്ഠായികാലേയേവ സങ്ഘഭേദോ ഹോതീതി. കപ്പന്തി ആയുകപ്പം.

൪൧൧. കുസലന്തി ഖേമം. ആപത്തിഭയാ കതാ ലജ്ജീഹീതി ഏത്ഥ ആപത്തിഭയേന അവസ്സം ആരോചേന്തീതി ദസ്സനത്ഥം ‘‘ലജ്ജീ രക്ഖിസ്സതീ’’തി (വിസുദ്ധി. ൧.൪൨; പാരാ. അട്ഠ. ൧.൪൫) പോരാണവചനസ്സാനുരൂപതോ ‘‘അഞ്ഞേഹി ലജ്ജീഹീ’’തി വുത്തം. അലജ്ജിസ്സപി അനാരോചേന്തസ്സ ആപത്തിയേവ ‘‘യേ പസ്സന്തി യേ സുണന്തീ’’തി വചനതോ.

൪൧൬. അസമനുഭാസന്തസ്സാതി കമ്മകാരകേ കത്തുനിദ്ദേസോ, സമനുഭാസനകമ്മം അകരിയമാനസ്സാതി അത്ഥോ. ഓദിസ്സ അനുഞ്ഞാതോ നാമ ഉമ്മത്തകഖിത്തചിത്തവേദനട്ടാദികോ ‘‘അനാപത്തി ആദികമ്മികസ്സാ’’തി അരിട്ഠസിക്ഖാപദേ ആഗതത്താ അത്ഥീതി ചേ? യമ്പീതിആദി. സാ പനേസാ അനാപത്തി. സോ വുച്ചതീതി തത്ഥ ആഗതോപി സകമ്മബ്യാവടോപി ഏവം വുച്ചതി. ഏതേനുപായേനാതി അസമനുഭാസന്തസ്സ ച ആദികമ്മികസ്സ ച വുത്തത്ഥവസേന. ഠപേത്വാ അരിട്ഠസിക്ഖാപദന്തി തത്ഥ ആദികമ്മികപദാഭാവാ.

തിവങ്ഗികന്തി ഏത്ഥ വാചായ ഏവ പടിനിസ്സജ്ജന്തസ്സ ഓട്ഠചലനാദികായവിഞ്ഞത്തി ഹോതി, തസ്മാ ദുവിധമ്പി വിഞ്ഞത്തിം കഥേന്തസ്സ ഹോതി. വചീഭേദം കാതും അസക്കോന്തസ്സ കായവികാരം കരോന്തസ്സ അനാപത്തിയാ ഭവിതബ്ബം. കസ്മാ? തിവങ്ഗേസു ഏകസ്സ പരിഹീനത്താ, തസ്മാ തിവങ്ഗഭാവോ ആപത്തിയാ, അങ്ഗഹാനിഭാവോ അനാപത്തിയാതി ഗഹേതബ്ബം. ഏത്ഥ സിയാ – യദി അങ്ഗഹാനിഭാവേന അനാപത്തി, ഏവം സന്തേപി വികാരം അകത്വാ ചിത്തേനേവ വിസ്സജ്ജേന്തസ്സ അനാപത്തിയാ ഭവിതബ്ബന്തി? തം ന, കസ്മാ? അട്ഠകഥായം ‘‘കായവികാരം വാ വചീഭേദം വാ അകരോന്തസ്സേവ പന ആപജ്ജനതോ അകിരിയ’’ന്തി ഹി വുത്തം, ‘‘ചിത്തം വാ അനുപ്പാദേന്തസ്സ വാ’’തി ന വുത്തം, തസ്മാ ചിത്തഞ്ച നാമ വിഞ്ഞത്തിപടിബദ്ധം ഏവാതി വിസും അങ്ഗഭാവേനേവ വുത്തത്താ ജാനിതബ്ബന്തി ചേ? തം ന, ദ്വിന്നംയേവ അകിരിയാതി, തസ്മാ ചിത്തേന വിസ്സജ്ജേന്തസ്സാപി ആപത്തി വിയ ദിസ്സതി, ഉപപരിക്ഖിത്വാ ഗഹേതബ്ബം. തത്ഥ ‘‘അകുസലചിത്ത’’ന്തി വുത്തന്തി ചേ? ‘‘ചിത്തബാഹുല്ലതോ വുത്ത’’ന്തി വദന്തി. തേപി കിര ബാഹുല്ലതോ വദന്തി.

പഠമസങ്ഘഭേദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.