൩. ദുട്ഠുല്ലവാചാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൨൮൩. തതിയേ തയോ സങ്ഘാദിസേസവാരാ തയോ ഥുല്ലച്ചയവാരാ തയോ ദുക്കടവാരാ തയോ കായപടിബദ്ധവാരാതി ദ്വാദസ വാരാ സരൂപേന ആഗതാ. തത്ഥ തയോ സങ്ഘാദിസേസവാരാ ദുതിയസിക്ഖാപദേ വുത്താതി തിണ്ണം വീസതികാനം ഏകേകമൂലാ വാരാതി വേദിതബ്ബാ, തസ്മാ ഇധ വിസേസാതി പണ്ണാസ വാരാ സംഖിത്താ ഹോന്തി, അഞ്ഞഥാ ഇത്ഥീ ച ഹോതി വേമതികോ സാരത്തോ ച, ഭിക്ഖു ച നം ഇത്ഥിയാ വച്ചമഗ്ഗം പസ്സാവമഗ്ഗം ആദിസ്സ വണ്ണമ്പി ഭണതി…പേ… ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ. ഇത്ഥീ ച ഹോതി പണ്ഡകപുരിസസഞ്ഞീ തിരച്ഛാനഗതസഞ്ഞീ സാരത്തോ ച, ഭിക്ഖു ച നം ഇത്ഥിയാ വച്ചമഗ്ഗം പസ്സാവമഗ്ഗം ആദിസ്സ വണ്ണമ്പി ഭണതി അക്കോസതിപി, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സ. പണ്ഡകോ ച ഹോതി പണ്ഡകസഞ്ഞീ സാരത്തോ ച, ഭിക്ഖു ച നം പണ്ഡകസ്സ വച്ചമഗ്ഗം ആദിസ്സ വണ്ണമ്പി ഭണതി, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സാതി ഏവമാദീനം ആപത്തിട്ഠാനാനം അനാപത്തിട്ഠാനതാ ആപജ്ജേയ്യ, ന ചാപജ്ജതി, പണ്ഡകേ ഇത്ഥിസഞ്ഞിസ്സ ദുക്കടന്തി ദീപേതും ‘‘ഇത്ഥീ ച പണ്ഡകോ ച ഉഭിന്നം ഇത്ഥിസഞ്ഞീ ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസേന ദുക്കടസ്സാ’’തി വുത്തത്താ ‘‘പണ്ഡകേ പണ്ഡകസഞ്ഞിസ്സ ഥുല്ലച്ചയ’’ന്തി വുത്തമേവ ഹോതി, തസ്മാ സബ്ബത്ഥ സംഖിത്തവാരേസു ഥുല്ലച്ചയട്ഠാനേ ഥുല്ലച്ചയം, ദുക്കടട്ഠാനേ ദുക്കടമ്പി വുത്തമേവ ഹോതീതി വേദിതബ്ബം. തഥാ ‘‘ഇത്ഥീ ച ഹോതി വേമതികോ സാരത്തോ ച, ഭിക്ഖു ച നം ഇത്ഥിയാ വച്ചമഗ്ഗം പസ്സാവമഗ്ഗം ഠപേത്വാ അധക്ഖകം ഉബ്ഭജാണുമണ്ഡലം ആദിസ്സ വണ്ണമ്പി ഭണതി…പേ… ഥുല്ലച്ചയസ്സാ’’തിആദിനാ നയേന ഥുല്ലച്ചയഖേത്തേപി യഥാസമ്ഭവം ഉദ്ധരിതബ്ബാ. തഥാ ‘‘ഇത്ഥീ ച ഹോതി വേമതികോ സാരത്തോ ച, ഭിക്ഖു ച നം ഇത്ഥിയാ കായപടിബദ്ധം ആദിസ്സ വണ്ണമ്പി ഭണതി…പേ… ദുക്കടസ്സാ’’തിആദിനാ നയേന കായപടിബദ്ധവാരാപി യഥാസമ്ഭവം ഉദ്ധരിതബ്ബാ. കായപ്പടിബദ്ധവാരത്തികം വിയ നിസ്സഗ്ഗിയവാരത്തികം ലബ്ഭമാനമ്പി ആപത്തിവിസേസാഭാവതോ ന ഉദ്ധടം. കായപ്പടിബദ്ധവാരത്തികേ പന ദിന്നനയത്താ തമ്പി തദനുലോമാ വാരാ ച ഉദ്ധരിതബ്ബാ. സബ്ബത്ഥ ന-വിഞ്ഞൂ തരുണദാരികാ, മഹല്ലികാ ഉമ്മത്തികാദികാ ച അനധിപ്പേതാ, പഗേവ പാകതികാ തിരച്ഛാനഗതിത്ഥീനം, തഥാ പണ്ഡകാദയോപീതി വേദിതബ്ബാ. സേസം ദുതിയേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

പദഭാജനീയവണ്ണനാ

൨൮൫. വുത്തനയമേവാതി ‘‘കായസംസഗ്ഗേ ഇത്ഥിലക്ഖണേനാ’’തി ലിഖിതം. ‘‘ഇത്ഥിലക്ഖണേനാ’’തി കിര മഹാഅട്ഠകഥാപാഠോ. സീസം ന ഏതീതി അക്കോസനം ന ഹോതി, ഘടിതേ പന ഹോതി. തത്രായം വിസേസോ – ഇമേഹി തീഹി ഘടിതേ ഏവ സങ്ഘാദിസേസോ വച്ചമഗ്ഗപസ്സാവമഗ്ഗാനം നിയതവചനത്താ, അച്ചോളാരികത്താ വാ, ന അഞ്ഞേഹി അനിമിത്താസീതിആദീഹി അട്ഠഹി. തത്ഥ അലോഹിതാസി, ധുവലോഹിതാസി, ധുവചോളാസി, പഗ്ഘരണീസി, ഇത്ഥിപണ്ഡകാസി, വേപുരിസികാസീതി ഏതാനി ഛ മഗ്ഗാനം അനിയതവചനാനി, അനിമിത്താസി, നിമിത്തമത്താസീതി ദ്വേ പദാനി അനച്ചോളാരികാനി ച, യതോ അട്ഠപദാനി ‘‘സങ്ഘാദിസേസം ന ജനേന്തീ’’തി വുത്താനി, തസ്മാ താനി ഥുല്ലച്ചയവത്ഥൂനി. പരിബ്ബാജകവത്ഥുമ്ഹി വിയ അക്കോസമത്തത്താ ദുക്കടവത്ഥൂനീതി ഏകേ. ഇത്ഥിപണ്ഡകാസി, വേപുരിസികാസീതി ഏതാനേവ പദാനി സകലസരീരസണ്ഠാനഭേദദീപകാനി സുദ്ധാനി സങ്ഘാദിസേസം ന ജനേന്തി സകലസരീരസാമഞ്ഞത്താ, ഇതരാനി ജനേന്തി അസാമഞ്ഞത്താ. താനി ഹി പസ്സാവമഗ്ഗമേവ ദീപേന്തി സിഖരണീ-പദം വിയ. ഉഭതോബ്യഞ്ജനാസീതി വചനം പന പുരിസനിമിത്തേന അസങ്ഘാദിസേസവത്ഥുനാ മിസ്സവചനം. പുരിസഉഭതോബ്യഞ്ജനകസ്സ ച ഇത്ഥിനിമിത്തം പടിച്ഛന്നം, പുരിസനിമിത്തം പാകടം ഹോതി. യദി തമ്പി ജനേതി, കഥം അനിമിത്താസീതിആദിപദാനി ന സങ്ഘാദിസേസം ജനേന്തീതി ഏകേ, തം ന യുത്തം. പുരിസസ്സപി നിമിത്താധിവചനതോ, ‘‘മേഥുനുപസംഹിതാഹി സങ്ഘാദിസേസോ’’തി മാതികായ ലക്ഖണസ്സ വുത്തത്താ ച മേഥുനുപസംഹിതാഹിപി ഓഭാസനേ പടിവിജാനന്തിയാ സങ്ഘാദിസേസോ, അപ്പടിവിജാനന്തിയാ ഥുല്ലച്ചയം, ഇതരേഹി ഓഭാസനേ പടിവിജാനന്തിയാ ഥുല്ലച്ചയം, അപ്പടിവിജാനന്തിയാ ദുക്കടന്തി ഏകേ, സബ്ബം സുട്ഠു വിചാരേത്വാ ഗഹേതബ്ബം.

൨൮൭. ഹസന്തോതി യം ഉദ്ദിസ്സ ഭണതി, സാ ചേ പടിവിജാനാതി, സങ്ഘാദിസേസോ.

വിനീതവത്ഥുവണ്ണനാ

൨൮൯. ‘‘പടിവുത്തം നാമാ’’തി പാഠോ. നോ-സദ്ദോ അധികോ. ‘‘അക്ഖരലിഖനേനപി ഹോതീ’’തി വദന്തി, തം ആവജ്ജനസമനന്തരവിധിനാ സമേതി ചേ, ഗഹേതബ്ബം.

ദുട്ഠുല്ലവാചാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.