൫-൭. പഠമവിത്ഥാരസുത്താദിവണ്ണനാ

൪൮൫-൪൮൭. വിപസ്സനാവസേന നിസ്സക്കം വേദിതബ്ബം, ന മഗ്ഗഫലവസേന, ഇമസ്മിം സുത്തേ സബ്ബസോവ വിപസ്സനിന്ദ്രിയാനം ഏവ അധിപ്പേതത്താ. ഇദാനി തമത്ഥം പാകടം കാതും ‘‘പരിപുണ്ണാനി ഹീ’’തിആദി വുത്തം. അവിഹാദീസു പഞ്ചസു സുദ്ധാവാസേസു തത്ഥ തത്ഥ ആയുവേമജ്ഝം അനതിക്കമിത്വാ അന്തരാ കിലേസപരിനിബ്ബാനേന പരിനിബ്ബായനതോ അന്തരാപരിനിബ്ബായീ, അസങ്ഖാരേന അപ്പയോഗേന സരസതോവ പരിനിബ്ബായനതോ അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ, തബ്ബിപരിയായതോ സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ, ഉദ്ധം വാഹിഭാവേന ഉദ്ധമസ്സ തണ്ഹാസോതം വട്ടസോതം വാതി ഉദ്ധംസോതോ, ഉദ്ധം വാ ഗന്ത്വാ പടിലഭിതബ്ബതോ ഉദ്ധമസ്സ മഗ്ഗസോതന്തി ഉദ്ധംസോതോ, അകനിട്ഠഭവം ഗച്ഛതീതി അകനിട്ഠഗാമീതി ഏവമേത്ഥ സദ്ദത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ.

ഇമസ്മിം പന ഠാനേതി ‘‘വിപസ്സനാവസേന നിസ്സക്ക’’ന്തി വുത്തട്ഠാനേ. അരഹത്തമഗ്ഗേയേവ ഠത്വാതി ഇമസ്മിംയേവ ഭവേ അരഹത്തമഗ്ഗേയേവ, ന വിപസ്സനായ ച ഠത്വാ. പഞ്ച നിസ്സക്കാനി നീഹരിതബ്ബാനീതി ‘‘തതോ മുദുതരേഹി അന്തരാപരിനിബ്ബായീ ഹോതീ’’തിആദീനി പഞ്ച നിസ്സക്കാനി നിദ്ധാരേത്വാ കഥേതബ്ബാനി. ഇദാനി തമത്ഥം വിവരന്തോ ‘‘അരഹത്തമഗ്ഗസ്സ ഹീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ അവിഹാദീസു ഉപ്പജ്ജിത്വാ ഉപ്പന്നസമനന്തരായ പരിനിബ്ബായനതോ പഠമഅന്തരാപരിനിബ്ബായീ. തത്ഥ ആയുപ്പമാണവേമജ്ഝം അപ്പത്വാവ പരിനിബ്ബായനതോ ദുതിയഅന്തരാപരിനിബ്ബായീ, ആയുവേമജ്ഝം പത്വാ പരിനിബ്ബായനതോ തതോ പരം തതിയഅന്തരാപരിനിബ്ബായീ വേദിതബ്ബോ. ‘‘പഞ്ച നിസ്സക്കാനീ’’തി കസ്മാ വുത്തം? നനു അസങ്ഖാരസസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീതി വത്തബ്ബന്തി? ന വത്തബ്ബന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായിസ്സ സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായിനോപി ഏതേവ പഞ്ച ജനാ’’തി.

തീണി നിസ്സക്കാനീതി ‘‘തതോ മുദുതരേഹി സോതാപന്നോ ഹോതീ’’തിആദീനി തീണി നിസ്സക്കപദാനി. ഇധ സകദാഗാമീ ന ഗഹിതോ, സോ അനാഗാമിമഗ്ഗേ ഠത്വാ നീഹരിതബ്ബോ, അനാഗാമിമഗ്ഗസ്സ വിപസ്സനിന്ദ്രിയേഹി മുദുതരേഹി സകദാഗാമീ ഹോതി. സകദാ…പേ… മുദുതരാനീതി ഇദം സകദാഗാമിമഗ്ഗസ്സ വിപസ്സനിന്ദ്രിയേഹി ഏകബീജിസങ്ഖാതസോതാപന്നവിപസ്സനിന്ദ്രിയാനി മുദുതരാനി ഹോന്തീതി തീണി കത്വാ വുത്തം. ധമ്മാനുസാരീതിആദിദ്വയം കോലംകോലാദിദ്വയേന ഗഹിതം ഹോതീതി. സകദാഗാമിമഗ്ഗസ്സ ഹീതിആദി വുത്തസ്സേവ അത്ഥസ്സ വിവരണം. സേസം ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ. ഛട്ഠസത്തമാനി വുത്തനയാനേവാതി ഛട്ഠസത്തമാനി സുത്താനി ദുതിയതതിയേസു വുത്തനയാനേവ. തത്ഥ പന മിസ്സകാനി ഇന്ദ്രിയാനി കഥിതാനി, ഇധ പുബ്ബഭാഗവിപസ്സനിന്ദ്രിയാനി കഥിതാനീതി അയമേവ വിസേസോ.