൧. സുദ്ധികസുത്തവണ്ണനാ

൪൭൧. ചതുഭൂമക …പേ… ലബ്ഭന്തി കുസലാബ്യാകതഭാവതോ തേസം തിണ്ണം ഇന്ദ്രിയാനം. വീരിയിന്ദ്രിയസമാധിന്ദ്രിയാനി…പേ… സബ്ബത്ഥ ലബ്ഭന്തി കുസലത്തികസാധാരണത്താ. ചതുഭൂമക …പേ… വസേനാതി ചതുഭൂമകധമ്മപരിച്ഛേദവസേന ചേവ കുസലാദീഹി സബ്ബസങ്ഗാഹകധമ്മപരിച്ഛേദവസേന ച വുത്തന്തി അത്ഥോ.

ദുതിയസമണബ്രാഹ്മണസുത്തവണ്ണനാ

൪൭൭. ദുക്ഖസച്ചവസേനാതി ദുക്ഖസച്ചഭാവേന ന പജാനന്തി. തഞ്ഹി പരിഞ്ഞേയ്യതായ ദുക്ഖസച്ചസങ്ഗഹം. സമുദയസച്ചവസേനാതി തണ്ഹാവിജ്ജാദിം സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയസച്ചഭാവേന ന പജാനന്തി. നിരോധന്തി സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അനുപാദായ നിരോധനിമിത്തം നിബ്ബാനം. പടിപദന്തി സദ്ധിന്ദ്രിയനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അരിയമഗ്ഗം. സേസേസൂതി വീരിയിന്ദ്രിയാദീസു.

സുക്കപക്ഖേതി ‘‘സദ്ധിന്ദ്രിയം പജാനന്തീ’’തിആദിനയപ്പവത്തേ അനവജ്ജപക്ഖേ. അധിമോക്ഖവസേന ആവജ്ജനസമുദയാതി ‘‘അത്ഥി ദിന്ന’’ന്തിആദിനയപ്പവത്തപുബ്ബഭാഗഭൂതസദ്ധാധിമോക്ഖവസേന ആവജ്ജനുപ്പത്തിയാ. തസ്മാ പഠമുപ്പന്നാ സദ്ധാ ഏവ ഹേത്ഥ ‘‘ആവജ്ജന’’ന്തി വുത്താ, ന മനോദ്വാരാവജ്ജനം. ഏസ നയോ സേസേസുപി. തസ്മാ പഠമുപ്പന്നാ ആവജ്ജനാ പഗ്ഗഹുപ്പത്തിട്ഠാനാനം തിക്ഖാനം വീരിയിന്ദ്രിയാദീനം പഠമുപ്പത്തിയാ ആവജ്ജനപരിയായേന വുത്താതി ദട്ഠബ്ബം. ദുബ്ബലാ ഹി പഠമുപ്പന്നാ പഗ്ഗഹാഭാവതോ വീരിയിന്ദ്രിയാദീനം സമുദയോതി ബലവഭാവപ്പത്തവീരിയിന്ദ്രിയാദികസ്സ ആവജ്ജനട്ഠാനിയാനി ഹോന്തീതി തേസം സമുദയോതി വുത്താ, പുബ്ബേ അധിമുച്ചനാദിവസേന പവത്തസ്സ ആവജ്ജനസ്സ സമുദയാതി അത്ഥോ. പുന ഛന്ദവസേനാതി കത്തുകാമതാകുസലച്ഛന്ദവസേന സദ്ധാദീനം ഉപ്പാദേതുകാമതാകാരപ്പവത്തസ്സ ഛന്ദസ്സ വസേന. മനസികാരവസേന ആവജ്ജനസമുദയാതി സദ്ധിന്ദ്രിയാദിവസേന പവത്തസ്സ ദുബ്ബലസ്സ തസ്സ നിബ്ബത്തകയോനിസോമനസികാരവസേന ആവജ്ജനസ്സ ഉപ്പത്തിയാ. ഏവമ്പീതി ‘‘അധിമോക്ഖവസേനാ’’തിആദിനാ വുത്താകാരേനപി. ഛസു സുത്തേസൂതി ദുതിയതോ പട്ഠായ ഛസു സുത്തേസു. ചതുസച്ചമേവ കഥിതം. അസ്സാദഗ്ഗഹണേന ഹി സമുദയസച്ചം, ആദീനവഗ്ഗഹണേന ദുക്ഖസച്ചം, നിസ്സരണഗ്ഗഹണേന നിരോധമഗ്ഗസച്ചാനി ഗഹിതാനീതി. പഠമസുത്തേ പന ഇന്ദ്രിയാനം സരൂപദസ്സനമേവാതി.