൯. ഗിലാനസുത്തവണ്ണനാ

൩൭൫. പാദഗാമോതി നഗരസ്സ പദസദിസോ മഹന്തഗാമോ. തേനേവാഹ ‘‘വേസാലിയം വിഹരതി വേളുവഗാമകേ’’തി. അഹിതനിസേധന-ഹിതനിയോജന-ബ്യസനപരിച്ചജന-ലക്ഖണോ മിത്തഭാവോ യേസു അത്ഥി, തേ മിത്താ. യേ പന ദിട്ഠമത്തസഹായാ, തേ സന്ദിട്ഠാ. യേ സവിസേസം ഭത്തിമന്തോ, തേ സമ്ഭത്താതി ദസ്സേന്തോ ‘‘മിത്താതി മിത്താവാ’’തിആദിമാഹ. അസ്സാതി ഭഗവതോ. പഞ്ചമിയം അട്ഠമിയം ചാതുദ്ദസിയം പഞ്ചദസിയന്തി ഏകേകസ്മിം പക്ഖേ ചത്താരോ വാരേ കത്വാ മാസസ്സ അട്ഠവാരേ.

വേദനാനം ബലവഭാവേന ഖരോ ഫരുസോ കക്ഖളോ. ആബാധോതി പുബ്ബകമ്മഹേതുതായ കമ്മസമുട്ഠാനോ ആബാധോ സങ്ഖാരദുക്ഖതാസങ്ഖാതോ സബ്ബകാലികത്താ സരീരസ്സ സഭാഗരോഗോ നാമ. നായമീദിസോ ആബാധോ, അയം പന ബഹലതരബ്യാധിതായ ‘‘വിസഭാഗരോഗോ’’തി വുത്തോ. അന്ത-സദ്ദോ സമീപപവത്തോതി ആഹ – ‘‘മരണന്തം മരണസന്തിക’’ന്തി. വേദനാ…പേ… അകരോന്തോ ഉക്കംസഗതഭാവിതകായാദിതായ. അപീളിയമാനോതി അപീളിയമാനോ വിയ. ഓവാദമേവ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ അപലോകനന്തി ആഹ – ‘‘ഓവാദാനുസാസനിം അദത്വാതി വുത്തം ഹോതീ’’തി. പുബ്ബഭാഗവീരിയം നാമ ഫലസമാപത്തിയാ പരികമ്മഭൂതവിപസ്സനാവീരിയം. ജീവിതമ്പി ജീവിതസങ്ഖാരോ പതിതും അദത്വാ അത്തഭാവസ്സ അഭിസങ്ഖരണതോ.

‘‘ഏത്തകം കാലം അതിക്കമിത്വാ വുട്ഠഹിസ്സാമീ’’തി ഖണപരിച്ഛേദവതീ സമാപത്തി ഖണികസമാപത്തി. നിഗ്ഗുമ്ബം നിജ്ജടം കത്വാതി രൂപസത്തകാരൂപസത്തകവസേന പവത്തിയമാനം വിപസ്സനാഭാവനം സബ്ബസോ ഖിലവിരഹേന നിഗ്ഗുമ്ബം, അബ്യാകുലതായ നിജ്ജടം കത്വാ. മഹാവിപസ്സനാവസേനാതി പച്ചേകം സവിസേസം വിത്ഥാരിതാനം അട്ഠാരസാദീനം മഹാവിപസ്സനാനം വസേന വിപസ്സിത്വാ സമാപന്നാ യാ സമാപത്തി, സാ സുട്ഠു വിക്ഖമ്ഭേതി വേദനം മഹാബലവതായ പുബ്ബാരമ്മണസ്സ, മഹാനുഭാവതായ തഥാപവത്തിതവിപസ്സനാവീരിയസ്സ. യഥാ നാമാതിആദിനാ തസ്സ നിദസ്സനം ദസ്സേതി. വേദനാതി ദുക്ഖവേദനാ. ചുദ്ദസഹാകാരേഹീതി തസ്സേവ സത്തകദ്വയസ്സ വസേന വദതി. സന്നേത്വാതി അന്തരന്തരാ സമാപന്നജ്ഝാനസമാപത്തിസമ്ഭൂതേന വിപസ്സനാപീതിസിനേഹേന തേമേത്വാ. സമാപത്തീതി ഫലസമാപത്തി.

ഗിലാനാ വുട്ഠിതോതി ഗിലാനഭാവതോ വുട്ഠിതോ. സരീരസ്സ ഗരുഥദ്ധഭാവപ്പത്തി മധുരകതാതി ആഹ – ‘‘സഞ്ജാതഗരുഭാവോ സഞ്ജാതഥദ്ധഭാവോ’’തി. നാനാകാരതോതി പുരത്ഥിമാദിഭേദതോ. സതിപട്ഠാനധമ്മാതി പുബ്ബേ അത്തനാ ഭാവിയമാനാ സതിപട്ഠാനധമ്മാ. പാകടാ ന ഹോന്തി കായചിത്താനം അകമ്മഞ്ഞതായ. തന്തി ധമ്മാതി പരിയത്തിധമ്മാ ന ഞായന്തി.

അനന്തരം അബാഹിരന്തി ധമ്മവസേന പുഗ്ഗലവസേന ച അന്തരബാഹിരം അകത്വാ. ഏത്തകന്തിആദിനാ വുത്തമേവത്ഥം വിവരതി. ദഹരകാലേതി അത്തനോ ദഹരകാലേ. ന ഏവം ഹോതീതി ‘‘അഹം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരിസ്സാമീ’’തിആദികോ മാനതണ്ഹാമൂലകോ ഇസ്സാമച്ഛരിയാനം പവത്തിആകാരോ തഥാഗതസ്സ ന ഹോതി, നത്ഥേവ പഗേവ തേസം സമുച്ഛിന്നത്താതി ആഹ – ‘‘ബോധിപല്ലങ്കേയേവാ’’തിആദി. പടിസങ്ഖരണേന വേഠേന മിസ്സകേന. മഞ്ഞേതി യഥാവുത്തം പടിസങ്ഖരണസഞ്ഞിതേന വേഠമിസ്സകേന വിയ ജരസകടം. അരഹത്തഫലവേഠേനാതി അരഹത്തഫലസമാപത്തിസഞ്ഞിതേന അത്ഥഭാവവേഠേന.

ഫലസമാപത്തിയാ അധിപ്പേതത്താ ‘‘ഏകച്ചാനം വേദനാനന്തി ലോകിയാനം വേദനാന’’ന്തി വുത്തം. അത്തദീപാതി ഏത്ഥ അത്ത-സദ്ദേന ധമ്മോ ഏവ വുത്തോ, സ്വായമത്ഥോ ഹേട്ഠാ വിഭാവിതോ ഏവ. നവവിധോ ലോകുത്തരധമ്മോ വേദിതബ്ബോ. സോ ഹി ചതൂഹി ഓഘേഹി അനജ്ഝോത്ഥരണീയതോ ‘‘ദീപോ’’തി വുത്തോ. തമഅഗ്ഗേതി തമയോഗാഭാവേന സദേവകസ്സ ലോകസ്സ അഗ്ഗേ. സബ്ബേസന്തി സബ്ബേസം സിക്ഖാകാമാനം. തേ ‘‘ധമ്മദീപാ വിഹരഥാ’’തി വുത്താ ചതുസതിപട്ഠാനഗോചരാവ ഭിക്ഖൂ അഗ്ഗേ ഭവിസ്സന്തി.